Όταν κτύπησε το τηλέφωνό μου κι είδα ότι με καλεί η Έλενα, σύντροφος και στήριγμα του «αδελφού» Ανδρέα Νεοφυτίδη, η καρδιά μου κτύπησε πιο γρήγορα. Ήξερα ότι ο Ανδρέας έχει πια πολύ λίγο χρόνο αναπνοών δίπλα μας. Η ταλαιπωρία του εδώ και 3-4 χρόνια ανείπωτη. Ναι, περιμέναμε το μοιραίο, μα όσο προετοιμασμένος κι αν είναι κάποιος, η καρδιά σφίγγεται, οι παλμοί ανεβαίνουν, τα δάκρυα μουσκεύουν το πρόσωπο.
Βαθιά η οδύνη για τον άνθρωπο, τον φίλο, τον «αδελφό»! Το δημοσιογράφο, τον ποιητή, τον εξαίρετο στιχουργό. Θυμάμαι που του έλεγα ότι είναι ο άνθρωπος που υπηρετεί στην ποίηση το όνειρο, στο τραγούδι την καρδιά και στη δημοσιογραφία την ευθύνη και την αλήθεια. Κοκκίνιζε, έσκυβε και κοιτούσε τα παπούτσια του…
Τι να πω, τι να γράψω για τον Ανδρέα Νεοφυτίδη; Αυτόν τον σπουδαίο ποιητή, στιχουργό, δημοσιογράφο και φιλόσοφο. Τον άνθρωπο πηγή γνώσης, ήθους, ευπρέπειας, αξιοπρέπειας.
Γεννήθηκε στην Κύπρο, στη Λεμεσό είδε το φως του ήλιου, στα 1948. Εκεί οι πρώτες ανησυχίες, εκεί οι πρώτες ματιές στη λογοτεχνία, στην ποίηση, στη ζωή. Ώσπου, όλα ενώθηκαν γλυκά και διαμόρφωσαν την κοσμοθεωρία του, μέσα από τη Φιλοσοφία στην οποία εντρύφησε στο Λονδίνο και στη Γκρενόμπλ. Οι «βουτιές» του στη Φιλοσοφία, όχι μόνο του έδωσαν πνευματική σοφία, αλλά και έθεσαν γερά θεμέλια για την πολύπλευρη καλλιτεχνική του πορεία.
Ο Ανδρέας Νεοφυτίδης υπηρέτησε στην Ελλάδα, στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, σχεδόν 30 χρόνια. Αρχισυντάκτης των ξενόγλωσσων δελτίων ειδήσεων, ενισχύοντας την επιρροή της χώρας σε κοινά διαφορετικών εθνικοτήτων και γλωσσών.
Πριν, είχαν δημοσιευθεί ποιήματά του στο περιοδικό «Νέα Εποχή» της Λευκωσίας, το 1972, ενώ η ποιητική συλλογή «Μνήμη μέσα στο Μέλλον», 1979, έδειξε ότι έχουμε να κάνουμε μ’ έναν άνθρωπο που θα απασχολήσει ο ίδιος το μέλλον. Όπως κι έγινε. Λίγο αργότερα, κυκλοφόρησε η ποιητική συλλογή «Ήχος Απόλυτος» (1986) — στην οποία αποτυπώθηκε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο η εξελισσόμενη αισθητική και κοινωνική του ευαισθησία. Εκφράζεται υπό την επήρεια της γραφής της λιτότητας, με εξαιρετική οικονομία του λόγου. Η γραφή του αναζητά το νόημα μέσα από ρωγμές, σιωπή και αρμονία — μια δραματική συζήτηση φυγών και συγκρούσεων με τη δομή και την ουσία του λόγου. Το όνομά του έχει αρχίσει να συζητείται στους λογοτεχνικούς «καφέδες»… Το μέλλον του λέγαμε προηγουμένως.
Ο Αραγκόν, ο Τόκας κι η Λεωφόρος της αγάπης
Το 1987, κυκλοφορεί στην ελληνική δισκογραφία ο εμβληματικός δίσκος, «στη Λεωφόρο της αγάπης». Ο Μάριος Τόκας μελοποιεί Ανδρέα Νεοφυτίδη, ο οποίος έχει γράψει στίχους βασισμένος στην ερωτική ποίηση του Αραγκόν. Δεν αντέγραψε τον Αραγκόν, αλλά με μέγιστη μαεστρία βασίστηκε στον ψυχισμό, στις εικόνες και στους ρυθμούς του σπουδαίου Γάλλου ποιητή. Ο Ανδρέας Νεοφυτίδης μετασχημάτισε «μαγικά» σε στίχους ελληνικής καθαρότητας, τον αισθησιασμό και την υπερρεαλιστική έξαρση του Αραγκόν, που μελοποίησε «ουράνια» ο Μάριος Τόκας.
Η σύζευξη λόγου και μουσικής γέννησε τραγούδια-ορόσημα, όπου η φλόγα του Αραγκόν ανάβει εκ νέου μέσα από τη γραφή του Νεοφυτίδη. Κι έπειτα ήρθαν οι Γιάννης Πάριος, Χάρις Αλεξίου, Δήμητρα Γαλάνη και Διονύσης Θεοδόσης, να ντύσουν τα… «ουράνια»… Εκεί βρίσκονται και συγκινούν ακόμη, τραγούδια σαν το «Εξαρτάται» (Αλεξίου), το «Όποιο δρόμο και να πάρω» (Γαλάνη), το «Λεηλάτησέ με» (Γιάννης Πάριος – Χάρις Αλεξίου), το «Κι όλο εγώ περίμενα» (Διονύσης Θεοδόσης), «Στη λεωφόρο της αγάπης» (Γιάννης Πάριος), το «Ξεχασμένη αποσκευή» (Χάρις Αλεξίου).
Τότε ήταν, που μέσω του ραδιοφώνου, ευτύχησα να γνωρίσω τον Ανδρέα Νεοφυτίδη, να γίνουμε φίλοι κι αργότερα να συνεργαστούμε κιόλας, στη μικρή διαδρομή μου ως παραγωγός της δισκογραφίας. Μου έδωσε στίχους του, τόσο στον δίσκο «στου κόσμου το παράθυρο», που τραγούδησε η Εύη Καπάταη σε μελωδίες των Γιάννη Σπανού και Θανάση Καργίδη, όσο και στον δίσκο της Μαργαρίτας Ζορμπαλά με τίτλο «Καφενείον η ελπίς». Ουράνια φιλία ζωής για εμένα.
Τραγούδια ύμνοι
Ο Ανδρέας Νεοφυτίδης, έχει υπογράψει τραγούδια ύμνους! Αναφέρω μερικά: «Αγαπώ τις γυναίκες» (Τόκας -Πάριος), «Αφού ο έρωτας λοιπόν» (Τόκας -Πάριος), «Εδώ κανείς δεν αγαπιέται» (Τόκας – Βοσκόπουλος), «Έλα κρυφά έλα λαθραία» (Τόκας -Πάριος), «Μ’ ένα ταγκό τον χρόνο σταματώ» (Τόκας -Καλογιάννης), «Οι γυναίκες που ερωτεύονται» (Τόκας -Κανελλίδου), συν τα τραγούδια της «Λεωφόρου της αγάπης» και πολλά άλλα.
Εκτός του Μάριου Τόκα, του οποίου υπήρξε εμβληματικός συνεργάτης και φίλος, συνεργάστηκε, με τον Γιάννη Σπανό, τον Παντελή Θαλασσινό και τον Γιώργο Θεοφάνους.
Το έχω πει και γράψει πολλές φορές: Ανδρέας Νεοφυτίδης σημαίνει … η ποίηση που…τραγούδησε και το τραγούδι που…ποιήθηκε! Μπόρεσε να εκφράσει τον έρωτα, το πάθος, τη νοσταλγία και τη βαθιά ουσία του ανθρώπινου συναισθήματος μέσα από τον ποιητικό του λόγο.
Ζορμπαλά – Καπάταη
Με τον Ανδρέα Νεοφυτίδη συνεργαστήκαμε δυο φορές, σε δυο δίσκους που είχα την παραγωγή.
Α. Στον δίσκο «Στου κόσμου το παράθυρο», που τραγούδησε η Εύη Καπάταη, με 6 τραγούδια του Γιάννη Σπανού και 6 του Θανάση Καργίδη, που πρωτοεμφανιζόταν στη δισκογραφία. Ο Ανδρέας έγραψε στίχους κι ο Γιάννης Σπανός τον αγκάλιαζε και τον φιλούσε με τη γνωστή εξωστρέφειά του.
Β. Στον δίσκο «Καφενείον η ελπίς», που τραγούδησε εξαιρετικά η Μαργαρίτα Ζορμπαλά. Τις μισές μελωδίες έγραψε ο Νεοκλής Νεοφυτίδης και τις άλλες μισές ο Παναγιώτης Πολεμίτης. Ο Ανδρέας έγραψε τους στίχους σε όλα τα τραγούδια κι ο δίσκος ηχογραφήθηκε στην Κύπρο.
Ποιητικές συλλογές, λογοτεχνικές μεταφράσεις
Ο Ανδρέας Νεοφυτίδης, εκτός από τη συλλογή «Μνήμη μέσα στο Μέλλον» που ήδη αναφερθήκαμε, έχει εκδώσει τη συλλογή «Ήχος Απόλυτος» (1986), τη συλλογή «Είπε» (2013) και την «Κυπρουτοπία» (2024). Ο ίδιος λέει συχνά», ότι δεν ανήκει σε κάποια «γενιά» ή λογοτεχνικό ρεύμα, απορρίπτοντας την τάση σε κατακερματισμένες κατηγορίες. Για εκείνον, η ποιητική εμπειρία είναι μοναδική, προσωπική —μια υπέρτατη ευθύνη «ατομικό προνόμιο».
Ταυτοχρόνως, ο Ανδρέας Νεοφυτίδης έχει αφήσει έντονο αποτύπωμα κι ως μεταφραστής μεγάλων λογοτεχνικών έργων. Μερικές από αυτές είναι:
«Το μουνάκι της Ειρήνης», του Αραγκόν, 1979, Αλληλογραφία 1871-1875 (Balzac κ.ά. 1994), 2001 / 2024 — Senso: Το κρυφό σημειωματάριο της Κόμισσας Λίβια, 2013–2014 — Γκαμπαρά ή Η ανθρώπινη φωνή, 2016 — Μιτσού / Γράμματα σ’ έναν νέο ζωγράφο, 2019 — Ερωτική Αλληλογραφία.
Στα 2024 είδαν το φως της δημοσιότητας δύο μεταφραστικά έργα του σε μορφή audiobook (Senso και Γκαμπαρά) . Οι μεταφράσεις αυτές επιβεβαιώνουν την ικανότητά του να γεφυρώνει πολιτισμούς και γλώσσες, φέρνοντας σε επαφή το ελληνικό κοινό με διεθνές λογοτεχνικό πνεύμα.
Εμβληματική μορφή
Είναι σαφές ότι ο Ανδρέας αντιλαμβάνεται την ποίηση και τον λόγο ως πεδίο ευθύνης, γνώσης και σεβασμού. Μέσα από την πολυσχιδή του πορεία, αναδύεται ένας άνθρωπος βαθιά συνειδητοποιημένος για την κοινωνία, τον Πολιτισμό κι έναν κόσμο που δεινοπαθεί από την ηχορύπανση.
Οι στίχοι του, είτε στο ποιητικό είτε στο στιχουργικό τους πεδίο, λειτουργούν ως φωνές ελπίδας που… φυτρώνουν μέσα στις ρωγμές….
Η ακρίβεια στον λόγο, η αμεσότητα στην έκφραση και η ηθική πυκνότητα στις λέξεις του, διαμορφώνουν ένα έργο που αντιστέκεται στη φλυαρία και υπογραμμίζει την αξία της πραγματικής, διαχρονικής τέχνης.
Ο Ανδρέας Νεοφυτίδης αναδεικνύεται ως μια εμβληματική μορφή, ένας καλλιτέχνης με συνεπή και δυναμική πορεία που διατρέχει τον Λόγο, τη Μουσική, τη Δημοσιογραφία και τη Μετάφραση.
Η ποίησή του δεν αναπαράγει τον κόσμο, αλλά δημιουργεί εσωτερικούς χώρους διαύγειας και νοήματος στον κόσμο. Οι στίχοι του έχουν αγγίξει εκατομμύρια μέσα από τις μουσικές «φωνές» (Αλεξίου, Πάριος, κ.ά.), και παράλληλα διατηρούν την πνευματική τους βαρύτητα.
Ναι, Ανδρέας είναι φίλος μου ζωής, είναι ένα πρόσωπο με όραμα, που κατέγραψε την κρίση και το κάλλος, τη σιωπή και τη φωνή, την αλήθεια μέσα στην παρουσία μα και στην απουσία του πολιτισμού.
Καλό ταξίδι αδελφέ μου!
