Η παθολόγος- ογκολόγος Ζένια Σαριδάκη μιλά για τους κινδύνους των νέων προϊόντων νικοτίνης
Τον κώδωνα του κινδύνου για τη νέα μορφή που λαμβάνει σήμερα η καπνιστική συνήθεια κρούουν οι ειδικοί, επισημαίνοντας ότι η νικοτίνη επιστρέφει δυναμικά στη ζωή των νέων μέσα από νέα προϊόντα.
Όπως τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η Ζένια Σαριδάκη, παθολόγος-ογκολόγος και μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής του Δικτύου W4O Hellas, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος (31 Μαΐου) «το κάπνισμα δυστυχώς δεν ανήκει στο παρελθόν. Μετουσιώνεται, μεταμορφώνεται και παραμένει επικίνδυνο όπως πάντα».
«Τα τελευταία χρόνια η κοινωνία έμαθε να αναγνωρίζει τους κινδύνους του συμβατικού τσιγάρου. Οι επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία είναι πλέον γνωστές, τεκμηριωμένες και αδιαμφισβήτητες. Το τσιγάρο έχει συνδεθεί με σοβαρά καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα, αλλά και με πολλούς τύπους καρκίνου. Για αυτό και η μείωση του καπνίσματος αποτέλεσε διαχρονικά έναν από τους σημαντικότερους στόχους της δημόσιας υγείας.
Σήμερα, όμως, η πρόκληση γίνεται πιο σύνθετη. Η καπνιστική συνήθεια δεν εμφανίζεται πια μόνο με τη μορφή του κλασικού τσιγάρου. Εμφανίζεται μέσα από ηλεκτρονικά τσιγάρα, προϊόντα ατμίσματος, θερμαινόμενο καπνό, συσκευές νέας γενιάς, γεύσεις, χρώματα και ψηφιακή αισθητική. Η νικοτίνη επιστρέφει στους νέους με νέο πρόσωπο: λιγότερο “καπνιστικό”, περισσότερο τεχνολογικό, πιο μοντέρνο, πιο κοινωνικά αποδεκτό και, ακριβώς γι’ αυτό, πιο ύπουλο», τονίζει η κ. Σαριδάκη.
Προσθέτει ότι για πολλούς εφήβους, η πρώτη επαφή με τη νικοτίνη δε γίνεται πλέον μέσα από το συμβατικό τσιγάρο, αλλά μέσα από το άτμισμα. Δεν ξεκινά πάντα ως «κάπνισμα». Ξεκινά ως δοκιμή, ως περιέργεια, ως εικόνα, ως παρέα, ως κάτι που μοιάζει ακίνδυνο ή «cool». Πριν ακόμη γίνει συνειδητή επιλογή, έχει ήδη κανονικοποιηθεί.
Το άτμισμα αυξάνεται ραγδαία στους εφήβους
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας που αξιοποιεί η καμπάνια της W4O Hellas, το άτμισμα αυξάνεται ραγδαία στους εφήβους σε Ευρώπη και Ελλάδα. Διεθνώς το 16% των παιδιών μέχρι 13 ετών έχει δοκιμάσει, ενώ σχεδόν το 80% εκτίθεται συστηματικά σε σχετική διαφήμιση. Στην Ελλάδα, πάνω από 1 στους 2 μαθητές δηλώνει ότι έχει δοκιμάσει ηλεκτρονικό τσιγάρο, ενώ 1 στους 3 εφήβους πιστεύει λανθασμένα ότι είναι λιγότερο βλαβερό από το συμβατικό τσιγάρο. Παράλληλα, οι έφηβοι που ατμίζουν έχουν τριπλάσιο κίνδυνο να ξεκινήσουν και το κάπνισμα.
«Το κρίσιμο μήνυμα, λοιπόν, δεν είναι ότι “το ένα είναι καλύτερο από το άλλο”. Το κρίσιμο μήνυμα είναι ότι κανένα παιδί και κανένας έφηβος δεν χρειάζεται να ξεκινήσει μια σχέση με τη νικοτίνη. Ούτε σε μορφή τσιγάρου, ούτε σε μορφή vape, ούτε σε μορφή θερμαινόμενου καπνού», υπογραμμίζει η κ. Σαριδάκη.
Σημειώνει ότι «η νικοτίνη είναι εξαιρετικά εθιστική. Στην εφηβεία, η έκθεση σε αυτήν είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς ο εγκέφαλος ακόμη αναπτύσσεται. Μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, τη συγκέντρωση, τη συμπεριφορά και τη λήψη αποφάσεων, ενώ δημιουργεί από νωρίς τις προϋποθέσεις για εξάρτηση.
Το άτμισμα, ακόμη και όταν παρουσιάζεται ως «καθαρό» ή «λιγότερο βλαβερό», δεν είναι ακίνδυνο. Το αερόλυμα που εισπνέεται περιέχει χημικές, εν δυνάμει τοξικές, ουσίες (60-70 ταυτοποιημένες και μη – βαρέα μέταλλα, αλδεΰδες, πτητικές οργανικές ενώσεις, νιτροζαμίνες, πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες), οι οποίες έχουν συσχετιστεί με φλεγμονή, ερεθισμό και βλάβες στο αναπνευστικό σύστημα και το καρδιαγγειακό σύστημα, ενώ κάποιες από αυτές είναι αποδεδειγμένα καρκινογόνες».
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ιατρικό
Σύμφωνα με την κ. Σαριδάκη, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ιατρικό. Είναι κοινωνικό, πολιτισμικό και ψηφιακό. Η βιομηχανία και η κουλτούρα γύρω από τα νέα προϊόντα νικοτίνης αξιοποιούν γεύσεις, influencers, social media, ελκυστικές συσκευασίες και εικόνες που απευθύνονται άμεσα στους νέους. Η εξάρτηση δεν παρουσιάζεται ως εξάρτηση. Παρουσιάζεται ως στυλ. Ως αξεσουάρ. Ως «τρόπος να ανήκεις». Ως «μέρος της παρέας».
Γιατί η W4O Hellas ασχολείται με το κάπνισμα και το άτμισμα στους νέους
Απέναντι σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η W4O Hellas αποφάσισε να πάρει θέση.
Η W4O Hellas είναι ένα πανελλήνιο επιστημονικό δίκτυο που ιδρύθηκε το 2014 από 5 γυναίκες παθολόγους-ογκολόγους, με στόχο την πρόληψη, την ενημέρωση, την ενδυνάμωση, την ορατότητα των γυναικών που ασχολούνται με την ογκολογία από διάφορα επιστημονικά πόστα και τη σύνδεση της επιστήμης με την κοινωνία.
Στα χρόνια δράσης του, το δίκτυο έχει αναπτύξει σημαντικό κοινωνικό και επιστημονικό αποτύπωμα, με δράσεις πρόληψης, ενημέρωσης, δωρεάν προγράμματα γενετικού ελέγχου για περισσότερες από 700 γυναίκες ασθενείς στην Ελλάδα και παρεμβάσεις σε απομακρυσμένες και ευάλωτες κοινότητες.
Η απόφαση, όμως, να ασχοληθεί ενεργά με το άτμισμα και το κάπνισμα στους νέους δεν ήταν απλώς μια ακόμη δράση πρόληψης. Ήταν μια βαθιά ανθρώπινη και επιστημονική ανάγκη.
Τα μέλη της Συντονιστικής Επιτροπής της W4O Hellas, η Ελένη Γαλάνη, η Έλενα Λινάρδου, η Ζένια Σαριδάκη, η Αθηνά Χριστοπούλου και η Αμάντα Ψυρρή, είναι γυναίκες παθολόγοι-ογκολόγοι που βλέπουν καθημερινά τις συνέπειες του καπνίσματος, της εξάρτησης και της καθυστερημένης πρόληψης. Γνωρίζουν, μέσα από την κλινική πράξη, τι σημαίνει μια συνήθεια που ξεκινά «αθώα» να μετατρέπεται με τα χρόνια σε σοβαρή απειλή για την υγεία.
«Απέναντι στην αυξανόμενη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων από παιδιά και εφήβους, δεν μπορούσαμε να μείνουμε θεατές.
Γιατί πίσω από κάθε στατιστικό στοιχείο υπάρχει ένα παιδί, μια οικογένεια, ένα μέλλον. Και γιατί, ως γιατροί αλλά και ως μητέρες και γυναίκες που υπηρετούμε την πρόληψη, δεν θέλουμε τα σημερινά παιδιά, αλλά και τα δικά μας παιδιά να γίνουν οι αυριανοί ασθενείς μας.
Από αυτή τη σκέψη γεννήθηκε η ανάγκη να μιλήσουμε ανοιχτά για το άτμισμα και τη νικοτίνη. Όχι για να φοβίσουμε τους νέους, αλλά για να τους προστατεύσουμε. Όχι για να τους κουνήσουμε το δάχτυλο, αλλά για να τους δώσουμε γνώση, αυτοπεποίθηση και έναν λόγο να πουν «όχι» πριν η δοκιμή γίνει συνήθεια, πριν η συνήθεια γίνει εξάρτηση και πριν η εξάρτηση αφήσει αποτύπωμα στην υγεία τους.
Για την W4O Hellas, η πρόληψη δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι ευθύνη πριν από τη διάγνωση. Είναι παρέμβαση πριν από τη βλάβη. Είναι η απόφαση να σταθείς δίπλα στη νέα γενιά πριν χρειαστεί να τη συναντήσεις ως ασθενή».
Μια καμπάνια που μιλά στη γλώσσα των νέων
Η νέα anti-vaping καμπάνια της W4O Hellas δημιουργήθηκε με στόχο να μιλήσει στη γλώσσα των νέων. Να αποδομήσει τη δήθεν «cool» εικόνα του ατμίσματος. Να δείξει ότι η πραγματική αυτοπεποίθηση δε χρειάζεται νικοτίνη, ότι η ταυτότητα ενός νέου ανθρώπου δεν χτίζεται μέσα από μια συσκευή και ότι η δύναμη βρίσκεται στην ελευθερία της επιλογής.
Η καμπάνια βασίστηκε σε μια απλή αλλά ισχυρή ιδέα: δεν αρκεί να λες το σωστό μήνυμα. Πρέπει να το πεις με τρόπο που να ακούγεται.
«Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να φοβηθούν τα παιδιά. Είναι να νιώσουν αρκετά δυνατά ώστε να μη χρειάζονται τη νικοτίνη για να αισθανθούν αποδεκτά», εξηγεί η κ. Σαριδάκη.
Η W4O Hellas στέλνει ένα καθαρό μήνυμα προς τους νέους, τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς, την πολιτεία και την κοινωνία:
«Η νικοτίνη δεν είναι μόδα. Το άτμισμα δεν είναι αθώο. Το κάπνισμα δεν είναι παρελθόν. Και η νέα γενιά δεν πρέπει να γίνει η επόμενη γενιά καρκινοπαθών.
Η πρόληψη σήμερα δεν μπορεί να περιμένει. Πρέπει να μιλήσουμε νωρίς, απλά, έξυπνα και ανθρώπινα. Η πρόληψη πρέπει να μπει στα σχολεία, στις οικογένειες, στις παρέες, στις οθόνες και στα social media. Πρέπει να φτάσει εκεί όπου ξεκινά η επιρροή, πριν ξεκινήσει η εξάρτηση.
Με επιστημονική γνώση, ενσυναίσθηση και σύγχρονα εργαλεία επικοινωνίας, η W4O Hellas συνεχίζει να υπερασπίζεται μια απλή αλλά ουσιαστική αλήθεια:
Η πραγματική ελευθερία δεν είναι να ακολουθείς μια τάση. Είναι να μπορείς να πεις όχι σε κάτι που δε χρειάζεσαι και που μπορεί να σε βλάψει».
Έφη Φουσέκη
ΑΠΕ-ΜΠΕ
