Η αγορά κατοικίας αποτελεί ένα από τα πιο επίκαιρα ζητήματα για τη νέα γενιά. Το ύψος των ενοικίων, η διαθεσιμότητα κατοικιών και γενικότερα η πρόσβαση στη στέγη, είτε για μίσθωση είτε για αγορά, αποτελεί μια σύνθετη εξίσωση για φοιτητές και νέους εργαζόμενους. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι νέοι καλούνται να σχεδιάσουν το μέλλον τους σε μια αγορά με πολλές προκλήσεις και συχνές αλλαγές κανόνων.

Αυτά τα ζητήματα βρέθηκαν στο επίκεντρο ενός “speed debate” με τη συμμετοχή 43 φοιτητριών και φοιτητών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (ΔΠΘ) από τα Τμήματα Οικονομικών και Πολιτικής Επιστήμης. Οι φοιτητές δεν περιορίστηκαν στον ρόλο του ακροατή, αλλά πήραν ενεργά τον λόγο, τοποθετήθηκαν, αντέκρουσαν θέσεις και κατέθεσαν τις δικές τους απόψεις για τα βασικά προβλήματα της αγοράς ακινήτων.

Η διαδικασία ήταν δομημένη και γρήγορη, για κάθε θέμα που έμπαινε προς συζήτηση, οι φοιτητές είχαν στη διάθεσή τους τέσσερα έως έξι λεπτά για να αντικρούσουν, χωρίς μακροσκελείς παρεμβάσεις και θεωρητικές αναλύσεις, αλλά με επιχειρήματα και συγκεκριμένες θέσεις.

Ο Ηλίας Παπαγεωργιάδης, επενδυτής και αναλυτής της αγοράς ακινήτων που είχε την πρωτοβουλία της εκδήλωσης, έκανε τις τοποθετήσεις που κλήθηκαν να αντικρούσουν οι φοιτητές και έκανε διάλογο με κάθε μία και κάθε έναν από τους φοιτητές, πάντα με επιχειρήματα.

Ανοίγοντας τη συζήτηση ο κ. Παπαγεωργιάδης επισήμανε τη μεγάλη σημασία του διαλόγου και της συμμετοχής των νέων ανθρώπων στο επίκαιρο ζήτημα της στέγης και ευρύτερα της αγοράς ακινήτων που απασχολεί το σύνολο των οικογενειών, αλλά ειδικότερα τους νέους, τονίζοντας παράλληλα την ανάγκη ο διάλογος αυτός να γίνεται όχι μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά και σε περιφερειακές περιοχές, όπως η Θράκη, με τη συμμετοχή νέων και φοιτητών.

Οι 7 βασικές τοποθετήσεις του Ηλία Παπαγεωργιάδη τις οποίες κάλεσε τους φοιτητές να αντικρούσουν και να αντιτάξουν τα επιχειρήματά τους ήταν:

1. «Το πλαφόν στις τιμές των ενοικίων κάνει περισσότερο κακό στους ενοικιαστές, παρά στους ιδιοκτήτες»

2. «Το πιστοποιητικό φερεγγυότητας του ενοικιαστή θα βοηθήσει και τους σοβαρούς ενοικιαστές να διαπραγματευθούν χαμηλότερο ενοίκιο»

3.«Αν δεν επικεντρωθούμε στο να νιώσουν οι ιδιοκτήτες προστατευμένοι, δεν θα ανοίξουν τα κλειστά σπίτια τους»

4. «Το δικαίωμα κάποιου να εκμεταλλεύεται όπως επιθυμεί την ιδιοκτησία που νόμιμα απέκτησε καλύπτει και τη βραχυχρόνια μίσθωση»

5. «Δεν μπορεί το κράτος να ασκεί οικιστική πολιτική με τις περιουσίες των ιδιοκτητών, την ώρα που το ίδιο έχει εκατοντάδες χιλιάδες κλειστά σπίτια»

6. «Αν κάποιος δεν πληρώνει τα κοινόχρηστα, θα πρέπει εύκολα και γρήγορα να έχει σοβαρές κυρώσεις. Αν δεν έχει χρήματα, πρέπει να τον βοηθήσει το κράτος»

7. «Το να καταργηθεί ξαφνικά η εκτός σχεδίου δόμηση δεν σημαίνει προστασία του περιβάλλοντος, αλλά καταστροφή των περιουσιών εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων»

Σε κάθε μία από τις παραπάνω ενότητες, οι φοιτητές ανέδειξαν τις προκλήσεις που προκύπτουν όταν επιχειρείται η ρύθμιση μιας αγοράς με έντονες πιέσεις, απόψεις που δημόσια μπορεί να ακούσει κανείς ανατρέχοντας στην ιστοσελίδα https://youtu.be/fl60aOZBqkg?si=mDdiEoT68Xa66YUs

Η ουσία ωστόσο βρισκόταν στη συζήτηση. Οι φοιτητές κλήθηκαν να τοποθετηθούν πάνω σε ζητήματα που τέθηκαν ως βάση συζήτησης και επηρεάζουν άμεσα και τη δική τους γενιά και τη δυνατότητά της να βρει προσιτή και σταθερή στέγη. Από τις παρεμβάσεις τους, το διάλογο που είχε η διαδικασία, προέκυψε ότι παρακολουθούν τις εξελίξεις στην αγορά, αντιλαμβάνονται τις αντιφάσεις της και δεν υιοθετούν εύκολες μονοδιάστατες λύσεις.

Στην έναρξη του speed debate, ο πρύτανης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, Φώτης Μάρης, αναφέρθηκε στο πρόγραμμα εξωστρέφειας και διεθνοποίησης του ΔΠΘ και στη σημασία της ενεργού συμμετοχής των φοιτητών στον δημόσιο διάλογο. Ο επίκουρος καθηγητής Οικονομικών Επιστημών Κωνσταντίνος Ρηγόπουλος υπογράμμισε ότι η αγορά ακινήτων συνδέεται πλέον άμεσα με πολλούς κλάδους της οικονομίας, ενώ ο επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Γιώργος Σιάκας στάθηκε στον ρόλο του Πανεπιστημίου ως κοινωνικού φορέα που οφείλει να συνομιλεί με την πραγματικότητα.

Σε αυτό το σημείο, οι προσωπικές εμπειρίες ήρθαν να φωτίσουν τη θεωρητική συζήτηση. Ο Γιώργος Φάκας, φοιτητής του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του ΔΠΘ μιλώντας στο ΑΠΕ/ΜΠΕ εξέφρασε την ανησυχία του για «τη συνεχή αύξηση των ενοικίων που δεν ανταποκρίνεται στα εισοδήματα των νέων και των φοιτητών», σημειώνοντας ότι ακόμη και μικρά ή παλιά σπίτια διατίθενται σε τιμές που δυσκολεύουν την εύρεση μιας αξιοπρεπούς στέγης. Αντίστοιχα, η Μαρία Γαβριηλίδου, φοιτήτρια της ίδιας σχολής, όπως και όλοι οι φοιτητές που μίλησαν στο ΑΠΕ/ΜΠΕ επισήμανε ότι «οι τιμές των ενοικίων υπερβαίνουν κατά πολύ το εισόδημα του μέσου Έλληνα».

Η Κυριακή Αθανασιάδου μιλώντας μετά στο ΑΠΕ/ΜΠΕ αναφέρθηκε στη δυσαναλογία ποιότητας και τιμής, σημειώνοντας ότι «τα περισσότερα ακίνητα είναι παλιά, με προβλήματα που απαιτούν άμεση ανακαίνιση», γεγονός που μεταφέρει πρόσθετο κόστος στους ενοικιαστές. Όπως τόνισε, ο ενδιαφερόμενος καλείται όχι μόνο να πληρώσει υψηλό ενοίκιο, αλλά και να επενδύσει στο ακίνητο για να γίνει λειτουργικό.

Την ίδια εικόνα μετέφερε και η Δέσποινα Ζιάκα, επισημαίνοντας ότι η άνοδος των τιμών στις νέες κατοικίες «συμπαρασύρει τόσο τις τιμές αγοράς όσο και τα μισθώματα», δημιουργώντας μια δυσαναλογία εισοδήματος και κόστους στέγασης, που καθιστά δύσκολη την εύρεση κατοικίας για τους νέους.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στις κοινωνικές προεκτάσεις του στεγαστικού προβλήματος. Ο Γιώργος Σαγκούρης υπογράμμισε ότι τα «δυσβάσταχτα ενοίκια, σε συνδυασμό με τον πληθωρισμό και τους στάσιμους μισθούς, πνίγουν τα νέα ζευγάρια» και μετατρέπουν τον οικογενειακό προγραμματισμό σε ρίσκο. Όπως ανέφερε, η απόφαση για ένα παιδί συνοδεύεται από ανασφάλεια, ενώ το ενδεχόμενο δεύτερου παιδιού φαντάζει για πολλούς ακατόρθωτο.

Παράλληλα, στη συζήτηση αναδείχθηκε και η αίσθηση ότι, αν και οι φωνές των νέων ακούγονται, δεν έχουν πάντα το ίδιο βάρος. Η Μαρία Πουλάκου σημείωσε ότι, παρότι το debate ήταν χρήσιμο και πλούσιο σε γνώση, «δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην πλευρά των ιδιοκτητών και λιγότερο στη φωνή των ενοικιαστών», που ανήκει και η ίδια.  Αντίστοιχα, η Κυριακή Αθανασιάδου είπε ότι η εμπειρία από το δημόσιο διάλογο ήταν θετική, εάν και συχνά η άποψη ενός επιχειρηματία είναι πιο ισχυρή από αυτή μιας φοιτήτριας.

Η διαδικασία του διαλόγου λειτούργησε ενδυναμωτικά για πολλούς συμμετέχοντες, πρόσθεσε. Ο Γιώργος Φάκας χαρακτήρισε την εμπειρία «ένα βήμα μπροστά», τονίζοντας ότι πρωτοβουλίες σαν αυτή βοηθούν ώστε «οι ανησυχίες των νέων να ακούγονται πιο συχνά». Η Μαρία Γαβριηλίδου μίλησε για μια εμπειρία που «θα θυμάται για όλη της τη ζωή», καθώς μέσα από τέτοιες δράσεις «ακούγεται η γνώμη μας και δίνονται κίνητρα για αλλαγή και βελτίωση».

Το ίδιο πνεύμα εξέφρασε και η Δέσποινα Ζιάκα, επισημαίνοντας ότι ο σκοπός του εγχειρήματος,  να ακουστούν οι απόψεις των φοιτητών, επιτεύχθηκε, ενώ οι συμμετέχοντες αποκόμισαν γνώσεις μέσα από τη διαδικασία. Παρά τις επιφυλάξεις και τις ενστάσεις, το κοινό σημείο ήταν η ανάγκη για έναν πιο ουσιαστικό και ισότιμο διάλογο, όπου οι νέοι δεν θα λειτουργούν απλώς ως διακοσμητική παρουσία, αλλά ως συνομιλητές με επιχειρήματα.

Το μήνυμα/συμπέρασμα από το ζωντανό debating ήταν ότι οι νέοι θέλουν να συμμετέχουν ενεργά στη συζήτηση για την αγορά ακινήτων, να ενημερώνονται και οι θέσεις τους να ακούγονται στην δημόσια σφαίρα.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Είναι δυνατόν να αυξηθούν οι γεννήσεις και η γονιμότητα των γενεών τις επόμενες δεκαετίες στην Ελλάδα; Σε αυτό το ερώτημα απαντούν στοιχεία έρευνας του Βύρωνα Κοτζαμάνη, καθ. (αφ.) Δημογραφίας στο Παν. Θεσσαλίας και διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών που δημοσιεύεται στο τελευταίο τεύχος του ψηφιακού δελτίου PopNews του ΙΔΕΜ.

Η μείωση των γεννήσεων στη χώρα μας, σύμφωνα με τον καθηγητή, μια μείωση που μεταπολεμικά ξεκίνησε το 1980 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα με διαφορετικούς ρυθμούς ανά περίοδο, οφείλεται στην ταχύτατη μείωση της γονιμότητας των γυναικών που γεννήθηκαν μετά το 1960, του αριθμού δηλ. των παιδιών που αυτές απέκτησαν (2 όσες γεννήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας  του 1950, λιγότερα από 1,5  όσες γεννήθηκαν γύρω από το 1985). Ο περιορισμός του αριθμού των παιδιών των διαδοχικών γενεών που ξεκίνησε πριν από δυο αιώνες στις περισσότερες χώρες δεν αφορά φυσικά μόνον την Ελλάδα. Στο σύνολο όμως σχεδόν των χωρών της Δυτικής και Βορείου Ευρώπης η πτώση της γονιμότητας ανακόπηκε προσωρινά στις γενεές του μεσοπολέμου, γεγονός που αποτυπώθηκε και στη μεγάλη αύξηση των γεννήσεων τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες (baby boom), για να συνεχισθεί στις επόμενες γενεές. Αυτό που διαφοροποιεί δε την Ελλάδα από πολλές από τις χώρες αυτές είναι ότι:  α) Η μείωση του αριθμού των παιδιών που έφεραν στον κόσμο τα ζευγάρια συνεχίζεται σχεδόν χωρίς ανακοπή από τις γενεές που γεννήθηκαν μετά τα μέσα του 18ου αιώνα  και β) ο αριθμός των παιδιών που φέρνουν στον κόσμο οι νεότερες γενεές στη χώρα μας απέχει σημαντικά από αυτόν που επιθυμούν. Το «χάσμα» αυτό της γονιμότητας αποκαλύπτει ένα ανεκμετάλλευτο αναπαραγωγικό δυναμικό, αναδεικνύει τους οικονομικούς, κοινωνικούς και θεσμικούς περιορισμούς που εμποδίζουν την υλοποίηση των επιθυμιών για τεκνοποίηση και, προφανώς, αποτυπώνεται και στις γεννήσεις. Η επιτάχυνση δε της μείωσης των γεννήσεων μετά το 2006 από 117 χιλ. το 2007-08 σε λιγότερες σε 65,5 χιλ. το 2025 (-52 χιλ. και -44,5% αντίστοιχα) σύμφωνα με τον ίδιο, οφείλεται και στη συρρίκνωση του πλήθους των γυναικών 25-44 ετών από τις οποίες προέρχονται τα τελευταία χρόνια σχεδόν οι 9 από τις 10 γεννήσεις. Ο πληθυσμός των γυναικών της ομάδας αυτής μειώθηκε κατά 27% ανάμεσα στο 2007 και το 2025, εξαιτίας κυρίως της μετά το 1980 κατάρρευσης των γεννήσεων και, δευτερευόντως, εξαιτίας της μαζικής φυγής στο εξωτερικό μετά το 2010 ατόμων των ιδίων ηλικιακών ομάδων.

Οφείλουμε όμως να σημειώσουμε, τονίζει ο κ. Κοτζαμάνης, ότι οι μετά το 1960 γενεές εκτός του ότι αποκτούν όλο και λίγο λιγότερα παιδιά, τα αποκτούν και σε όλο και μεγαλύτερη  ηλικία (26 έτη όσες γεννήθηκαν το 1960, 31,5 όσες γεννήθηκαν το 1985).  Έτσι το ποσοστό των γεννήσεων από μητέρες μικρότερες των 25 ετών από 28% το 1960 έχει μειωθεί στο 10,4% σήμερα, ενώ αυτό των 40 και άνω  από 3,8% το 1960 και 1,8-1,9%  το 1980-2000 αυξήθηκε στο 10,7% το 2023-24. Η  μείωση δε της γονιμότητας των γυναικών που γεννήθηκαν από τα τέλη  της δεκαετίας του ’50 και μετέπειτα συνδυάζεται και με  την προοδευτική αύξηση των γυναικών/ζευγαριών που δεν αποκτούν παιδιά (των ποσοστών δηλαδή ατεκνίας) που από 13-14% στις γενεές του 1960 εγγίζει στο 24% στις γενεές που γεννήθηκαν γύρω από το 1985. Η αύξηση των ποσοστών αυτών σε συνδυασμό με την συνεχή μικρή μείωση των πιθανοτήτων όσων απέκτησαν ένα πρώτο παιδί να κάνουν ένα δεύτερο και όσων έχουν κάνει ένα δεύτερο να κάνουν ένα τρίτο, οδήγησε και στον σημαντικό περιορισμό  στη χώρα  μας του πλήθους των γυναικών με 3 παιδιά και άνω (από 300 στις 1.000 γυναίκες που γεννήθηκαν γύρω στο 1955-60, σε 130-140 στις 1.000 γυναίκες που γεννήθηκαν γύρω στο 1985).

Λαμβάνοντας υπόψη τα προαναφερθέντα, κατά τον κ. Κοτζαμάνη, «η επάνοδος των γεννήσεων τις επόμενες δεκαετίες στα επίπεδα του 2011-2020 (92 χιλ. γεννήσεις ετησίως κατά μέσο όρο) είναι ανέφικτη καθώς ο πληθυσμός των γυναικών σε αναπαραγωγική ηλικία, αν το μεταναστευτικό ισοζύγιο στις ηλικίες 25-44 ετών (είσοδοι-έξοδοι από τη χώρα μας) είναι μηδενικό,  θα συνεχίσει να μειώνεται. Η συνεχής αυτή μείωση δεν θα επιτρέψει στις γεννήσεις να επανέλθουν στα επίπεδα της προηγούμενης δεκαετίας, ακόμη και αν στο μέλλον οι ετήσιοι δείκτες γονιμότητας αυξηθούν, αν δηλαδή οι γενεές που  βρεθούν σε ηλικία απόκτησης παιδιού  αρχίσουν να αποκτούν προοδευτικά όλο και λίγο περισσότερα παιδιά από αυτά που έκαναν οι γονείς τους και σταματήσουν ταυτόχρονα να τεκνοποιούν σε όλο και μεγαλύτερη ηλικία. Μιλώντας δε ο ίδιος στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, αναφέρει ότι παρόλα αυτά, αν η επιστροφή των γεννήσεων στα επίπεδα του 2011-20 δεν είναι εφικτή, η επιβράδυνση της μείωσής τους και, στη συνέχεια, η προοδευτική αύξησή τους από το χαμηλότερο επίπεδο που θα φθάσουν δεν είναι ανέφικτη. Αυτό προϋποθέτει όχι μόνον μια θετική μεταναστευτική ζυγαριά στις αναπαραγωγικές ηλικίες (ζυγαριά που θα επιβραδύνει την μείωση των του πλήθους των 25-45 ετών), άλλα, κυρίως, την αύξηση του αριθμού των παιδιών από 1,45 στις γυναίκες που γεννήθηκαν γύρω από το 1985 στα 1,7-1,8 σε αυτές που γεννήθηκαν στα τέλη του 2010.  Απαιτεί επομένως το κλείσιμο της ψαλίδας  ανάμεσα στην επιθυμητή και την πραγματώμενη γονιμότητα με την δημιουργία και στη χώρα μας και ενός εξαιρετικά ευνοϊκού περιβάλλοντος για την οικογένεια και το παιδί. Η δημιουργία του περιβάλλοντος αυτού προϋποθέτει κυρίως διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και μέτρα που δεν θα στοχεύουν άμεσα τις αναπαραγωγικές συμπεριφορές, αλλά κυρίως τις ευρύτερες συνθήκες που τις επηρεάζουν έμμεσα. Απαιτεί μεταρρυθμίσεις και μέτρα που δεν θα αλλάξουν μεν ριζικά τις υφιστάμενες τάσεις βραχυπρόθεσμα αλλά σε βάθος χρόνου, και, ταυτόχρονα μια πολιτική που θα λαμβάνει υπόψη αφενός μεν το σύνολο των συνιστωσών που επηρεάζουν τις δημογραφικές μας εξελίξεις, έχοντας σαν δεδομένο ότι οι συνιστώσες αυτές (θνησιμότητα, γονιμότητα, μετανάστευση -εσωτερική και εξωτερική-) δεν “λειτουργούν” αυτόνομα, συνδέονται με αμφίδρομες σχέσεις, επηρεάζονται από, και, ταυτόχρονα επηρεάζουν, πλήθος εξωγενών της δημογραφίας μεταβλητών (οικονομικές, κοινωνικές, πολιτισμικές, κ.ά»

Απ. Ζώης
ΑΠΕ-ΜΠΕ