Από τη στιγμή που γεννιέται ένα παιδί, οι γονείς αρχίζουν να ονειρεύονται για εκείνο. Θέλουν να είναι ευτυχισμένο, ασφαλές, δυναμικό, να έχει ευκαιρίες, να πετύχει εκεί που ίσως οι ίδιοι δυσκολεύτηκαν ή δεν πρόλαβαν ποτέ να φτάσουν. Και μέσα σε αυτή την αγάπη κρύβεται συχνά κάτι πολύ ανθρώπινο: η ανάγκη να προστατεύσουν το παιδί από τα λάθη, τις αποτυχίες, τις απογοητεύσεις της ζωής.

Έτσι, χωρίς κακή πρόθεση, αρχίζουν πολλές φορές να του χαράζουν έναν δρόμο πριν ακόμα προλάβει να αναρωτηθεί μόνο του πού θέλει να πάει. Κάποιες φορές αυτό γίνεται πολύ φανερά. Με απαιτήσεις, πίεση, υπερβολικές προσδοκίες. Άλλες φορές όμως συμβαίνει πιο διακριτικά και γι’ αυτό είναι δυσκολότερο να αναγνωριστεί. Μέσα από φράσεις όπως «εγώ θέλω το καλό σου», «ξέρω τι σου ταιριάζει», «θα με καταλάβεις όταν μεγαλώσεις».

Και πράγματι, τις περισσότερες φορές πίσω από αυτά υπάρχει αγάπη. Το θέμα είναι ότι ακόμα και η αγάπη μπορεί άθελά της να γίνει βάρος όταν δεν αφήνει χώρο στο παιδί να ανακαλύψει ποιο είναι πραγματικά.

Κάθε παιδί έρχεται στη ζωή με έναν δικό του εσωτερικό πυρήνα. Με διαφορετικές ανάγκες, διαφορετική ιδιοσυγκρασία, άλλες κλίσεις, άλλες αντοχές, άλλους τρόπους να βλέπει τον κόσμο. Κι όμως, συχνά οι ενήλικες δυσκολεύονται να το δουν αυτό καθαρά. Βλέπουν περισσότερο αυτό που θα ήθελαν να γίνει το παιδί, παρά αυτό που είναι ήδη. Κάπου εκεί αρχίζει να δημιουργείται μια αόρατη πίεση. Το παιδί αντιλαμβάνεται, ακόμη κι αν δεν του λέγεται ευθέως, ότι για να αγαπηθεί, να επιβεβαιωθεί ή να κάνει τους γονείς του περήφανους, πρέπει να κινηθεί προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Και τότε απομακρύνεται λίγο λίγο από τον εαυτό του…

Υπάρχουν παιδιά που μεγαλώνουν ακολουθώντας δρόμους που δεν διάλεξαν ποτέ πραγματικά: Σπουδές που «έπρεπε» να κάνουν, επιλογές που θεωρήθηκαν σωστές, τρόποι ζωής που ανταποκρίνονται περισσότερο στις οικογενειακές προσδοκίες παρά στις δικές τους εσωτερικές ανάγκες. Και πολλές φορές αυτό φαίνεται αργότερα, στην ενήλικη ζωή, μέσα από μια βαθιά αίσθηση κενού ή ανικανοποίητου. Σαν ο άνθρωπος να ζει μια ζωή που λειτουργεί εξωτερικά, αλλά δεν τον εκφράζει πραγματικά.

Το δύσκολο για έναν γονιό είναι να αντέξει ότι το παιδί του δεν του ανήκει. Ότι δεν ήρθε στη ζωή για να ολοκληρώσει τα δικά του όνειρα, ούτε για να διορθώσει τα δικά του απωθημένα. Ήρθε για να γίνει ο εαυτός του. Και αυτό χρειάζεται χρόνο. Χρειάζεται χώρο για δοκιμές, αμφιβολίες, αλλαγές πορείας, ακόμα και λάθη. Γιατί μέσα από αυτή τη διαδικασία το παιδί αρχίζει σιγά σιγά να καταλαβαίνει τι του ταιριάζει, τι το εκφράζει, πού νιώθει ζωντανό.

Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς δεν χρειάζεται να καθοδηγούν. Τα παιδιά έχουν ανάγκη από όρια, αξίες, στήριξη, πλαίσιο. Έχουν ανάγκη κάποιον να τα κρατά ασφαλή όσο μεγαλώνουν. Άλλο όμως η καθοδήγηση και άλλο η επιβολή μιας ζωής έτοιμης και προκαθορισμένης. Γιατί όταν το παιδί δεν έχει χώρο να ανακαλύψει τον δικό του δρόμο, κινδυνεύει να μάθει να ζει περισσότερο για να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των άλλων παρά για να ακούει τον εαυτό του.

Και ίσως τελικά αυτό να είναι ένα από τα πιο σημαντικά δώρα που μπορεί να προσφέρει ένας γονιός: Να δώσει στο παιδί την αίσθηση ότι μπορεί να ψάξει, να αμφισβητήσει, να αλλάξει γνώμη, να χτίσει σταδιακά τη δική του ταυτότητα χωρίς να φοβάται ότι θα χάσει την αγάπη ή την αποδοχή.

Γιατί ένας άνθρωπος ανθίζει πραγματικά όταν νιώθει ότι μπορεί να υπάρξει ως ο εαυτός του και όχι ως η προβολή των επιθυμιών κάποιου άλλου. Στην πραγματικότητα, το παιδί δεν χρειάζεται γονείς που να του σχεδιάσουν όλη τη διαδρομή. Χρειάζεται γονείς που να μπορούν να περπατούν για λίγο δίπλα του μέχρι να βρει το δικό του βήμα. Και ίσως αυτό να είναι πολύ πιο δύσκολο, αλλά και πολύ πιο ουσιαστικό.

Να αγαπάς ένα παιδί τόσο ώστε να θέλεις το καλό του… και ταυτόχρονα να έχεις τη δύναμη να το αφήσεις να ανακαλύψει μόνο του τι σημαίνει αυτό το «καλό» για τη δική του ζωή.

 Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας

Ένας άγνωστος μέχρι σήμερα δεινόσαυρος, που ζούσε πριν από 70 εκατομμύρια χρόνια, έμοιαζε με αρπακτικό πουλί, έτρωγε ψάρια και συμπεριφερόταν σαν σύγχρονος ερωδιός, ανακαλύφθηκε στη νότια Παταγονία. Το εύρημα περιγράφεται σε άρθρο στο επιστημονικό περιοδικό «Journal of Vertebrate Paleontology».

Το νέο είδος που ονομάστηκε «Kank australis», ταυτοποιήθηκε με βάση την ανακάλυψη απολιθωμένων οστών του, όπως δόντια, σπόνδυλοι και οστά των δακτύλων των ποδιών. Οι αυχενικοί σπόνδυλοι παραπέμπουν σε σύγχρονα πτηνά με σύνθετες κινήσεις του λαιμού, όπως οι ερωδιοί. Αυτό υποδηλώνει ότι οι συγκεκριμένοι δεινόσαυροι μπορεί να ψάρευαν το φαγητό τους.

Μάλιστα, τα απολιθώματα του «Kank australis» βρέθηκαν δίπλα σε απολιθωμένα ψάρια, κάτι που ενισχύει περαιτέρω αυτή την υπόθεση. Επίσης, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι συγκεκριμένοι δεινόσαυροι πιθανότατα κυνηγούσαν και άλλα μικρότερα ζώα του οικοσυστήματος, όπως βατράχους, σαύρες, χελώνες και μικρά θηλαστικά.

Ο «Kank australis» ανήκει στην οικογένεια των θηριόποδων δεινοσαύρων μικρού έως μεσαίου μεγέθους «unenlagiidae», των οποίων μέλη έχουν ανακαλυφθεί από αποθέσεις της Ύστερης Κρητιδικής Περιόδου στη νότια Αμερική, την Ανταρκτική, την Αυστραλία και τη Μαδαγασκάρη. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι οι ενήλικοι δεινόσαυροι του είδους πιθανότατα έφταναν σε μήκος περίπου τα 2,5-3 μέτρα.

Οι «Kank australis» ζούσαν σε ένα τοπίο με ελικοειδείς ποταμούς και ρυάκια με εποχιακές λίμνες, όπου κατοικούσαν υδρόβια φυτά, όπως νούφαρα, και ζώα, όπως ψάρια, έντομα και μαλάκια. Με βάση την ανάλυση αρχαίων δειγμάτων εδάφους και απολιθωμένων φυτικών υπολειμμάτων, πριν από 70 εκατομμύρια χρόνια το κλίμα ήταν εύκρατο και υγρό, με εποχιακές βροχοπτώσεις.

Τα απολιθώματα ήρθαν στο φως σε αγρόκτημα στη Σάντα Κρουζ της Αργεντινής. Εκεί διεξάγονται ανασκαφές πεδίου από το 2018 αποκαλύπτοντας μεγάλη ποικιλία απολιθωμένων ζώων και φυτών. Τα πρώτα τμήματα του Kank βρέθηκαν εκείνη τη χρονιά αλλά ήταν πολύ αποσπασματικά για να αναγνωριστούν ως είδος. «Κλειδί» αποτέλεσε η ανακάλυψη ενός αυχενικού σπονδύλου το 2024.

Οι ερευνητές σχεδιάζουν τώρα νέες ανασκαφές με στόχο να βρεθούν περισσότερα απολιθώματα του «Kank australis», ώστε να κατανοήσουν καλύτερα τη βιολογία του είδους.

* Επισυνάπτεται καλλιτεχνική απεικόνιση του Kank australis. Credit: Gabriel Díaz Yantén

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Στην Ελλάδα, όλα γύρω μας είναι απροστάτευτα. Όχι μόνο από το Κράτος και τους ταγούς του, αλλά κυρίως από εμάς. Το μόνο που προστατεύουμε -κι αυτό όχι πάντα- είναι το πορτοφόλι μας.

Πώς λοιπόν, μπορεί να μένει αλώβητος ο δημόσιος χώρος; Το βλέπουμε καθημερινά γύρω μας. Αφίσες στις κολώνες, γκράφιτι παντού, σκουπίδια, σπασμένα πεζοδρόμια, αταξία… Όλα στο δημόσιο χώρο μοιάζουν με λάφυρα από επιδρομή βαρβάρων που μόλις κατέβηκαν από τα βουνά και βρήκαν πολιτισμό αφύλακτο.

Και κάπως έτσι,  δεν άντεξαν καν ένα μήνα τα γυαλιά του Καβάφη.

Το γλυπτό στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου δεν ήταν ένα ακόμα αδιάφορο μπρούτζινο κατασκεύασμα που οι περιστέρες χρησιμοποιούν ως τουαλέτα και οι δήμαρχοι ως φόντο εγκαινίων. Είχε κάτι σπάνιο για τα ελληνικά δεδομένα: ο κόσμος το αγάπησε. Όχι επειδή το διέταξε κάποια επιτροπή αισθητικής ή επειδή το πρότεινε κάποιος πολιτιστικός influencer. Το αγάπησε γιατί ο Καβάφης έμοιαζε ανθρώπινος. Καθόταν εκεί σαν παλιός Αθηναίος που βλέπει την πόλη να περνά μπροστά του και σκέφτεται «πού μπλέξαμε πάλι…».

Τουρίστες φωτογραφίζονταν δίπλα του. Παιδιά κάθονταν στο παγκάκι. Ζευγάρια σταματούσαν για λίγο. Αθηναίοι —ναι, υπάρχουν ακόμη— κοντοστέκονταν χωρίς να κοιτούν το κινητό τους κάθε τέσσερα δευτερόλεπτα. Για λίγες εβδομάδες, ένα έργο τέχνης κατάφερε το αδιανόητο: να κάνει αυτή την πόλη να μοιάζει ευρωπαϊκή.

Μέχρι που εμφανίστηκε ο γνωστός ελληνικός πολιτισμός της καφρίλας.

Γιατί εδώ δεν αρκεί να μη σου αρέσει κάτι. Πρέπει να το σπάσεις. Να το μουτζουρώσεις. Να το λερώσεις. Να αφήσεις το ίχνος σου σαν αγριεμένος πίθηκος που ανακάλυψε σπρέι και λοστό. Υπάρχει μια ολόκληρη σχολή κοινωνικής συμπεριφοράς στη χώρα που θεωρεί πως η καταστροφή είναι μορφή έκφρασης. Κάτι σαν performance ηλιθιότητας.

Κι ύστερα απορούμε γιατί οι πόλεις μας μοιάζουν συχνά με σκηνικό μετά από αποτυχημένη εξέγερση σε λατινοαμερικάνικη δημοκρατία του ’70.

Το εντυπωσιακό δεν είναι ότι έσπασαν τα γυαλιά του Καβάφη. Το εντυπωσιακό είναι ότι συνέβη κάτω από την Ακρόπολη. Στο πιο τουριστικό σημείο της χώρας. Εκεί όπου υποτίθεται ότι υπάρχει φύλαξη, κάμερες, αστυνομία, περαστικοί, φώτα, κίνηση, ζωή. Κι όμως, ο ανεγκέφαλος πέρασε, έκανε τη δουλειά του και εξαφανίστηκε, σαν τον Τσίπρα μετά το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης… Κι είναι απορίας άξιο, που η καφρίλα δεν έχει βάψει την Ακρόπολη, μέχρι τώρα… Μα μη βάζω ιδέες…

Μη μηδιάτε. Μ’ αυτά που βλέπουμε καθημερινά, μοιάζει σχεδόν θέμα χρόνου να εμφανιστεί κάποιος «αντισυστημικός καλλιτέχνης» που θα θεωρήσει εξαιρετική ιδέα να γράψει … «Θύρα 7» στον Παρθενώνα, για να εκφράσει την υπαρξιακή του αγωνία.

Ξέρετε κάτι; Έχουμε μπερδέψει την ελευθερία με την ασυδοσία και τη δημόσια παρουσία με το δικαίωμα καταστροφής. Ο χουλιγκανισμός δεν περιορίζεται πια στα γήπεδα. Είναι νοοτροπία. Είναι ο τύπος που σπάει στάσεις λεωφορείων επειδή έχασε η ομάδα του. Είναι εκείνος που μουτζουρώνει μνημεία επειδή θεωρεί ότι «κάτι πρέπει να πει». Είναι ο άλλος που ξηλώνει παγκάκια, διαλύει φανάρια και καίει κάδους για να νιώσει για λίγο επαναστάτης, πριν γυρίσει σπίτι να τον ταΐσει η μάνα του.

Κι όλα αυτά μέσα σε μια κοινωνία που έχει μάθει να δικαιολογεί τους πάντες. «Παιδιά είναι». «Ε, μια ζημιά έκαναν». «Μην το μεγαλοποιούμε». Βεβαίως. Κάπως έτσι φτάσαμε να θεωρείται φυσιολογικό ότι σε αυτή τη χώρα κάθε τι καινούργιο έχει ημερομηνία λήξης μέχρι να περάσει ο πρώτος βάνδαλος.

Το τραγικό είναι ότι ο Καβάφης θα καταλάβαινε απολύτως το σκηνικό. Εκείνος έγραψε για ανθρώπους μικρούς, φθαρμένους, γεμάτους αυταπάτες μεγαλείου. Μόνο που ούτε ο ίδιος θα φανταζόταν ότι έναν αιώνα μετά θα του έσπαγαν τα γυαλιά κάτω από τον Ιερό Βράχο επειδή κάποιος αποφάσισε να αφήσει το αποτύπωμα της βλακείας του επάνω στην πόλη.

Και τελικά αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα. Όχι τα γυαλιά. Ούτε καν το άγαλμα. Είναι η μόνιμη αίσθηση ότι τίποτα κοινό δεν μας αφορά. Ότι η πόλη είναι ξένη. Ότι το δημόσιο ανήκει σε κάποιο αόρατο κράτος και όχι σε εμάς. Οπότε, αφού δεν το νιώθουμε δικό μας, ας το διαλύσουμε.

Ύστερα βέβαια ταξιδεύουμε στο εξωτερικό και θαυμάζουμε τις καθαρές πόλεις, τα προσεγμένα μνημεία και την τάξη. Εκεί μεταμορφωνόμαστε ξαφνικά σε υποδειγματικούς Ευρωπαίους. Δεν γράφουμε ούτε σε τοίχο δημόσιας τουαλέτας. Εδώ όμως επιστρέφουμε στον γνώριμο εθνικό μας ρόλο: του βαλκάνιου καταστροφέα που θεωρεί μαγκιά να σπάει ό,τι δεν μπορεί να δημιουργήσει.

Τα γυαλιά του Καβάφη φτιάχτηκαν γρήγορα. Το τέρας ή τα τέρατα που τα έσπασαν, παραμένουν δίπλα μας…