Μια από τις πιο συχνές και υποδιαγνωσκόμενες κλινικές οντότητες στην καθημερινή χειρουργική και ορθοπαιδική πρακτική αποτελεί η εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (ΕΦΘ), μια συχνή, «σιωπηλή» και δυνητικά θανατηφόρος νόσος, η οποία σε μεγάλο βαθμό μπορεί να προληφθεί.

Η ΕΦΘ αποτελεί την τρίτη συχνότερη αιτία θρομβοεμβολικής νόσου μετά την καρδιακή ανεπάρκεια και το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο. Ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία: είναι περίπου τριπλάσιος στα άτομα άνω των 70 ετών σε σύγκριση με τις ηλικίες 45 έως 69 ετών και έξι έως εννέα φορές υψηλότερος σε σχέση με τις ηλικίες 20 έως 44 ετών. Έως και τα δύο τρίτα των περιστατικών μπορεί να εξελίσσονται χωρίς εμφανή συμπτώματα, με αποτέλεσμα η νόσος να παραμένει αδιάγνωστη μέχρι να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, όπως η πνευμονική εμβολή.
Την ανάγκη έγκαιρης αναγνώρισης και διάγνωσης, αλλά και τις δυνατότητες μιας νέας φορετής τεχνολογίας για τη συνεχή παρακολούθηση ασθενών υψηλού κινδύνου, ανέδειξαν οι ομιλητές σε εκδήλωση του ευρωπαϊκού ερευνητικού έργου ThrombUS+, στο Νοσοκομείο Παπαγεωργίου.
Ο καθηγητής Ορθοπαιδικής του ΑΠΘ Μιχαήλ Ποτούπνης ανέφερε ότι οι μελέτες στον ευρωπαϊκό πληθυσμό καταγράφουν 70-140 περιστατικά ΕΦΘ ανά 100.000 άτομα τον χρόνο, που αντιστοιχούν σε περίπου 500.000 έως 1 εκατομμύριο περιστατικά ετησίως στην Ευρώπη. Περισσότερο από το ένα τρίτο των περιστατικών φλεβικής θρομβοεμβολικής νόσου συνδέεται με πρόσφατη νοσηλεία, ενώ σημαντικός αριθμός εμφανίζεται μετά το εξιτήριο. Σε ποσοστό 25%-40% δεν εντοπίζεται αναγνωρίσιμος παράγοντας κινδύνου.
Μεταξύ των σημαντικότερων παραγόντων κινδύνου περιλαμβάνονται η χειρουργική επέμβαση, που συνδέεται με το 15% των περιπτώσεων, η ακινησία με επίσης 15% και ο καρκίνος με 20%. Ιδιαίτερα αυξημένος είναι ο κίνδυνος σε ασθενείς με κατάγματα των μακρών οστών των κάτω άκρων, καθώς μετα-αναλύσεις έχουν καταγράψει προεγχειρητική συχνότητα ΕΦΘ περίπου 24%.
«Η έγκαιρη διάγνωση της εν τω βάθει φλεβικής θρόμβωσης είναι κρίσιμης σημασίας» καθώς ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών, μακροχρόνιας αναπηρίας από μεταθρομβωτικό σύνδρομο και υποτροπής της ΕΦΘ, βελτιώνει τα αποτελέσματα της θεραπείας και μειώνει το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης, σημείωσε ο κ. Ποτούπνης. Όπως πρόσθεσε, παρά την πρόοδο στις τεχνικές υπερηχογραφικής απεικόνισης και πληθυσμογραφίας, υπάρχει ανάγκη για νέες μεθόδους συνεχούς παρακολούθησης και διάγνωσης, ιδιαίτερα σε νοσηλευόμενους και άλλους ασθενείς υψηλού κινδύνου.

Έξυπνη συσκευή για εκτίμηση κινδύνου και την πρόληψη της ΕΦΘ
Στο πλαίσιο αυτό, το ThrombUS+ αναπτύσσει ένα φορετό σύστημα που θα επιτρέπει τη συνεχή, αυτόνομη παρακολούθηση, εκτίμηση κινδύνου και πρόληψη της ΕΦΘ, χωρίς συνεχή παρέμβαση χειριστή. Η συσκευή διαθέτει υπερηχογραφική κεφαλή και εξειδικευμένο αισθητήρα υπερήχων, σχεδιασμένο να αναπαράγει τεχνολογικά αυτό που σήμερα κάνει ο γιατρός χειροκίνητα με τον υπέρηχο, αλλά με τρόπο συνεχή και αυτοματοποιημένο. Θα μπορεί να εφαρμόζεται σε κατακεκλιμένους ή ακινητοποιημένους ασθενείς, σε ασθενείς στην άμεση μετεγχειρητική περίοδο, κατά τη διάρκεια μεγάλων χειρουργικών επεμβάσεων, σε ογκολογικούς και αιματολογικούς ασθενείς, σε άλλες ομάδες υψηλού κινδύνου, καθώς και σε γυναίκες κατά την εγκυμοσύνη και τη λοχεία.
Η καθηγήτρια Ιατρικής Φυσικής-Ιατρικής Πληροφορικής του Τμήματος Ιατρικής του ΔΠΘ και συντονίστρια του έργου Ελένη Καλδούδη εξήγησε ότι το ThrombUS+ επικεντρώνεται στη δημιουργία μιας φορετής έξυπνης συσκευής, η οποία θα μπορεί να ανιχνεύει αυτόνομα και έγκαιρα την ΕΦΘ, ακόμη και σε ασθενείς χωρίς συμπτώματα. Η μέθοδος επιλογής για τη διάγνωση είναι ο υπέρηχος συμπίεσης, ωστόσο το πρόβλημα είναι ότι οι ασθενείς παραπέμπονται για υπερηχογραφική εξέταση μόνο όταν έχουν συμπτώματα και κλινικές ενδείξεις θρόμβωσης. Ωστόστο έως και τα 2/3 των περιπτώσεων θρόμβωσης είναι κλινικά ασυμπτωματικές ενώ η πνευμονική εμβολή είναι ένα αιφνίδιο επεισόδιο με τον 25% των περιπτώσεων να οδηγεί στο θάνατο πριν την έναρξη της αντιμετώπισης.
Η φορετή συσκευή που αναπτύσσεται για την παρακολούθηση ασθενών με αυξημένο κίνδυνο θρόμβωσης συνδυάζει υπέρηχο συμπίεσης με δύο επιπλέον τεχνικές παρακολούθησης της κυκλοφορίας του αίματος, την πληθυσμογραφία ηλεκτρικής εμπέδησης και την πληθυσμογραφία ανάκλασης φωτός. Τα δεδομένα αναλύονται με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, ώστε η συσκευή να λειτουργεί αυτόνομα χωρίς την παρουσία γιατρού συνδυάζοντας αισθητήρες κίνησης για την υποστήριξη της θεραπευτικής άσκησης, «σοβαρών παιχνιδιών» και εφαρμογών εικονικής πραγματικότητας, με στόχο την πρόληψη της δημιουργίας θρόμβων.
Το ThrombUS+ χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει συνολικό προϋπολογισμό 9,5 εκατ. ευρώ και διάρκεια 42 μηνών, από τον Ιανουάριο του 2024 έως τον Ιούνιο του 2027. Συμμετέχουν 19 φορείς από οκτώ χώρες, μεταξύ των οποίων έξι ερευνητικοί φορείς, εννέα εταιρείες και πέντε νοσοκομεία. Το Νοσοκομείο Παπαγεωργίου συμμετέχει σε όλες τις κλινικές μελέτες του έργου και έχει ολοκληρώσει το δικό του μέρος της συλλογής δεδομένων. Στην πρώτη φάση της κλινικής μελέτης στο Παπαγεωργείου εξετάστηκαν 564 ασθενείς, ενώ στη δεύτερη φάση, που βρισκόταν σε εξέλιξη κατά την παρουσίαση, είχαν συμπεριληφθεί 40 περιστατικά.
Συνολικά, από τα πέντε νοσοκομεία προβλέπεται να συλλεχθούν 15.000 βίντεο υπερήχων από περίπου 3.000 ασθενείς, με κάθε ασθενή να υποβάλλεται σε πέντε εξετάσεις υπερήχου συμπίεσης και μία εξέταση Doppler. Μέχρι την παρουσίαση είχαν συγκεντρωθεί δεδομένα από περίπου 3.000 ασθενείς, ενώ το Παπαγεωργίου είχε ήδη ολοκληρώσει το δικό του σκέλος της συλλογής δεδομένων.

Αγγέλα Φωτοπούλου /ΑΠΕ-ΜΠΕ

Μπορεί ένας γιατρός να εξετάσει έναν ασθενή χωρίς εκείνος να χρειαστεί να περάσει την πόρτα του νοσοκομείου;

Και πως μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να βοηθήσει τον γιατρό να ξεχωρίσει πιο γρήγορα, μέσα στα Επείγοντα, ποιο περιστατικό χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση; Δύο διαφορετικές εφαρμογές της σύγχρονης τεχνολογίας δοκιμάζονται στην πράξη στο ΝΙΜΤΣ, με κοινό στόχο να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται και παρέχεται η ιατρική φροντίδα. Για πρώτη φορά στρατιωτικό νοσοκομείο επιχειρεί, πιλοτικά, μια διαφορετική προσέγγιση στην τηλεϊατρική: να φέρει την ιατρική εξέταση στο σπίτι ανθρώπων που δυσκολεύονται να μετακινηθούν, είτε είναι κατάκοιτοι, είτε αντιμετωπίζουν σοβαρά κινητικά, ή νευρολογικά προβλήματα, είτε χρειάζονται έναν επανέλεγχο μετά από μακρά νοσηλεία και η μετακίνηση δεν είναι εφικτή. Την ίδια στιγμή, στο ΤΕΠ του νοσοκομείου εφαρμόζεται ένα καινοτόμο σύστημα διαλογής ασθενών με τη βοήθεια αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης, στο πλαίσιο μελέτης.

Τι μπορεί πραγματικά να κάνει σήμερα η τεχνολογία για έναν ασθενή στο σπίτι, αλλά και για έναν ασθενή που φτάνει στα Επείγοντα; Πώς λειτουργούν αυτές οι δύο εφαρμογές; Και ποια είναι τα πρώτα συμπεράσματα των ειδικών; Ο διευθυντής των ΤΕΠ, στο Νοσηλευτικό Ίδρυμα Μετοχικού Ταμείου Στρατού, γενικός αρχίατρος, θωρακοχειρουργός στην ειδικότητα Κωνσταντίνος Νεοφώτιστος, μίλησε στο Πρακτορείο Fm και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ».

Πώς γίνεται η εξ αποστάσεως κατ οίκον φροντίδα – Ποιες εξετάσεις διενεργούνται στο σπίτι

Πρόκειται για μία προσπάθεια σε πιλοτικό στάδιο που ξεκίνησε πριν από περίπου έξι μήνες, αναφέρει ο κ. Νεοφώτιστος, τονίζοντας ότι βασικός σκοπός είναι να αξιοποιηθεί η τεχνολογία για ανθρώπους που, εξαιτίας της κατάστασης της υγείας τους, αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες πρόσβασης στο νοσοκομείο. «Στη διάθεση του υγειονομικού υπάρχει ένα ειδικό κιτ τηλεϊατρικής, ένα φορητό σύστημα που μοιάζει με “βαλιτσάκι” και περιλαμβάνει μια σειρά από εξελιγμένα διαγνωστικά εργαλεία. Με τον εξοπλισμό αυτό μπορούν να πραγματοποιηθούν ηλεκτροκαρδιογράφημα, οξυμετρία, μέτρηση αρτηριακής πίεσης και θερμοκρασίας, αλλά και μέτρηση γλυκόζης. Υπάρχει επίσης ψηφιακό στηθοσκόπιο, μέσω του οποίου οι ήχοι από την κλινική εξέταση μπορούν να μεταφερθούν στον γιατρό που βρίσκεται στο νοσοκομείο. Και οι δυνατότητες δεν σταματούν εκεί. Εφόσον ο υγειονομικός έχει λάβει την απαιτούμενη εκπαίδευση και πιστοποίηση, μπορούν να πραγματοποιηθούν ακόμη και υπερηχογραφήματα. Με αυτόν τον τρόπο, ο γιατρός στο νοσοκομείο δεν βασίζεται μόνο στην περιγραφή του ασθενούς, ή του ανθρώπου που τον φροντίζει.

Μπορεί να έχει στη διάθεσή του πραγματικά δεδομένα από την εξέταση, στοιχεία από το ιστορικό, αλλά και εικόνα της κλινικής κατάστασης του ασθενούς».Ο κ. Νεοφώτιστος εξηγεί ότι η διαδικασία μπορεί να συνδυαστεί και με εργαστηριακό έλεγχο. «Μια αιμοληψία ή η λήψη άλλων βιολογικών δειγμάτων μπορεί να πραγματοποιηθεί στον χώρο του ασθενούς και τα δείγματα να μεταφερθούν στη συνέχεια στο νοσοκομείο από το υγειονομικό προσωπικό. Έτσι, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, μπορεί να συγκεντρωθεί ένα σημαντικό μέρος των πληροφοριών που χρειάζεται ο γιατρός για να αξιολογήσει τον ασθενή, χωρίς εκείνος να χρειαστεί να υποστεί την ταλαιπωρία της μετακίνησης».

Η τηλεϊατρική δεν αντικαθιστά το νοσοκομείο
Η τηλεϊατρική δεν αντικαθιστά το νοσοκομείο όταν αυτό είναι πραγματικά απαραίτητο, υπογραμμίζει ο κ Νεοφώτιστος, για να συμπληρώσει στη συνέχεια ότι εάν από την εξ αποστάσεως αξιολόγηση προκύψει πως ο ασθενής χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση, ή αντιμετώπιση στο νοσοκομείο, τότε θα μεταφερθεί σε αυτό.

«Στην Ελλάδα, η τηλεϊατρική αναπτύχθηκε από νωρίς, κυρίως λόγω της γεωγραφικής ιδιαιτερότητας της χώρας και της ανάγκης να καλυφθούν υγειονομικά απομακρυσμένες περιοχές και νησιά. Στην περίπτωση του ΝΙΜΤΣ, όμως, η τεχνολογία χρησιμοποιείται για να αντιμετωπιστεί ένα άλλο είδος απόστασης— την αδυναμία ενός ασθενούς να μετακινηθεί. Αντίστοιχες εφαρμογές έχουν ήδη αναπτυχθεί εδώ και χρόνια στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ τα τελευταία χρόνια εξελίσσονται και στη Μεγάλη Βρετανία». Η εφαρμογή στο ΝΙΜΤΣ παραμένει προς το παρόν περιορισμένη και αφορά ασθενείς του νοσοκομείου στην Αττική. Οι γιατροί εντάσσουν κατά περίπτωση ασθενείς στο πιλοτικό πρόγραμμα, ανάλογα με τις ανάγκες τους. Το μεγαλύτερο ζήτημα για την επέκταση της δράσης, όπως εξηγεί ο κ. Νεοφώτιστος, είναι αυτή τη στιγμή οι ανθρώπινοι πόροι. «Η φιλοδοξία είναι, εφόσον αυτοί εξασφαλιστούν, καθώς και ο συντονισμός με άλλους φορείς, το πρόγραμμα να αναπτυχθεί περαιτέρω και να εξυπηρετεί περισσότερους ανθρώπους».

Το ΑΙ στα ΤΕΠ – Μείωση χρόνου αναμονής περίπου 50%

Όσον αφορά το καινοτόμο σύστημα διαλογής όπου η τεχνητή νοημοσύνη δοκιμάζεται εδώ και 9 μήνες σε έναν εντελώς διαφορετικό ρόλο στην καρδιά των επειγόντων, ο κ. Νεοφώτιστος αναφέρει ότι καταγράφονται εντυπωσιακές διαφορές σε βασικούς δείκτες, όπως ο χρόνος αναμονής και η αξιολόγηση της βαρύτητας των περιστατικών. «Τα προκαταρκτικά στοιχεία της μελέτης, καταγράφουν μείωση της τάξης του 40% στην υποαξιολόγηση της βαρύτητας των περιστατικών, ενώ ο χρόνος αναμονής εμφανίζεται μειωμένος περίπου κατά 50%. Παράλληλα, από τα μέχρι στιγμής δεδομένα, προκύπτει πιο ορθολογική διαχείριση των διαθέσιμων πόρων υγείας» .Ο γιατρός διευκρινίζει, ωστόσο, ότι πρόκειται για προκαταρκτικά αποτελέσματα, καθώς η μελέτη, που μέχρι στιγμής έχει καταγράψει περί τα 2.500 άτομα, βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Η τελική αξιολόγηση θα προκύψει μετά την ολοκλήρωσή της και η ερευνητική ομάδα ευελπιστεί ότι μέχρι το τέλος του έτους θα μπορεί να προχωρήσει και στη δημοσίευση των αποτελεσμάτων.

ΑΠΕ-ΜΠΕ