Η εφηβεία είναι μια περίοδος που συχνά κουράζει πολύ τους γονείς. Το παιδί που μέχρι πριν λίγα χρόνια ζητούσε διαρκώς επαφή, αρχίζει ξαφνικά να αντιδρά, να απομακρύνεται, να υψώνει τη φωνή του, να θυμώνει για πράγματα που μοιάζουν μικρά ή παράλογα. Και πολλές φορές μέσα στο σπίτι δημιουργείται ένταση: Πόρτες που κλείνουν δυνατά, απότομες απαντήσεις, ξεσπάσματα, σιωπές…
Για έναν γονιό αυτό δεν είναι εύκολο να το αντέξει. Συχνά νιώθει απορριμμένος, θυμωμένος ή φοβισμένος. Αναρωτιέται αν χάνει το παιδί του ή αν κάτι έχει πάει λάθος στη σχέση τους. Κι όμως, ένα μέρος αυτής της αναστάτωσης είναι βαθιά συνδεδεμένο με την ίδια τη φύση της εφηβείας.
Ο έφηβος βρίσκεται σε μια μεταβατική φάση όπου δεν είναι πια παιδί, αλλά ούτε και ενήλικας. Το σώμα αλλάζει, η ψυχή αλλάζει, οι ανάγκες αλλάζουν. Μέσα του συμβαίνουν πολλά ταυτόχρονα και συχνά δεν ξέρει ούτε ο ίδιος πώς να τα διαχειριστεί. Θέλει ανεξαρτησία, αλλά εξακολουθεί να έχει ανάγκη ασφάλειας, θέλει να απομακρυνθεί, αλλά ταυτόχρονα φοβάται μήπως μείνει μόνος, θέλει να ορίσει τον εαυτό του απέναντι στους γονείς του και αυτό πολλές φορές περνά μέσα από τη σύγκρουση.
Γι’ αυτό και ο θυμός στην εφηβεία δεν είναι πάντα απλώς «κακή συμπεριφορά». Συχνά είναι ένας τρόπος εκτόνωσης, μια προσπάθεια να βρει ο έφηβος τα όριά του, να νιώσει ότι υπάρχει ως ξεχωριστό πρόσωπο. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι όλα επιτρέπονται. Ούτε ότι οι γονείς πρέπει να μένουν παθητικοί μπροστά σε κάθε συμπεριφορά. Τα όρια είναι απαραίτητα…. Το θέμα όμως είναι πώς και πότε μπαίνουν.
Πολλές φορές οι γονείς, από φόβο μήπως «ξεφύγει η κατάσταση», αντιδρούν σε κάθε ένταση με αυστηρότητα, έλεγχο ή διαρκείς διορθώσεις και τότε η σχέση μετατρέπεται σιγά σιγά σε ένα πεδίο συνεχούς μάχης. Ο έφηβος αισθάνεται ότι δεν ακούγεται πραγματικά, αλλά μόνο περιορίζεται. Και είτε συμμορφώνεται εξωτερικά από φόβο, χάνοντας κομμάτια της αυθεντικής του έκφρασης, είτε γίνεται ακόμα πιο αντιδραστικός. Σε κάθε περίπτωση, η ουσιαστική επαφή αρχίζει να φθείρεται.
Η εφηβεία χρειάζεται κάτι πολύ δύσκολο από τους γονείς: να μπορούν να αντέχουν ένα μέρος της έντασης χωρίς να καταρρέουν ή να αντιδρούν αμέσως σε όλα. Να ξεχωρίζουν πότε ο έφηβος εκτονώνει ένα συναίσθημα και πότε πραγματικά χρειάζεται να μπει σταθερό όριο. Να επιλέγουν τις μάχες τους. Γιατί δεν χρειάζεται κάθε διαφωνία να μετατρέπεται σε σύγκρουση εξουσίας.
Κάποιες φορές ο γονιός χρειάζεται απλώς να παραμείνει παρών: να ακούσει χωρίς να διακόψει αμέσως, να μην ταυτιστεί με την προσβολή της στιγμής, να δει ότι πίσω από τον θυμό μπορεί να υπάρχει σύγχυση, φόβος, πίεση ή ανάγκη για αυτονομία. Αυτό δεν σημαίνει αδυναμία, σημαίνει ψυχική αντοχή.
Βέβαια, υπάρχουν στιγμές που το όριο πρέπει να είναι σαφές. Ο έφηβος χρειάζεται να ξέρει ότι υπάρχει ένα πλαίσιο που τον κρατά ασφαλή. Το θέμα είναι το όριο να μην μπαίνει μόνο ως αντίδραση θυμού ή ανάγκη επιβολής. Όταν το παιδί αισθάνεται ότι πίσω από το όριο υπάρχει σχέση, ενδιαφέρον και σταθερότητα, μπορεί πιο εύκολα να το αντέξει ακόμα κι αν αντιδρά.
Η εφηβεία είναι συχνά θορυβώδης. Δεν είναι πάντα ήρεμη, ευγενική ή συναινετική. Είναι μια περίοδος όπου ο άνθρωπος προσπαθεί να αποχωριστεί την παιδική του ταυτότητα και αυτό φέρνει αναστάτωση. Το σημαντικό είναι να μη χαθεί ο δεσμός μέσα σε αυτή την αναστάτωση. Γιατί στο βάθος, ακόμα κι όταν απομακρύνεται ή συγκρούεται, ο έφηβος εξακολουθεί να έχει ανάγκη να νιώθει ότι οι γονείς του μπορούν να τον αντέξουν, να τον κρατήσουν συναισθηματικά και να παραμείνουν διαθέσιμοι.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά ένα από τα πιο ουσιαστικά στη γονεϊκότητα: Όχι να ελέγχεις διαρκώς το παιδί σου… αλλά να μπορείς να μείνεις κοντά του ακόμα κι όταν περνά τη δυσκολότερη φάση της αλλαγής του.
Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας
