Υπάρχουν πρόσωπα που ο χρόνος δεν τα συμπαθεί πολύ. Και υπάρχουν πρόσωπα που ο χρόνος τα λατρεύει και τα μετατρέπει σε μνήμη. Η Ελένη Προκοπίου ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Ίσως γιατί η ομορφιά της δεν ήταν ποτέ μόνο υπόθεση χαρακτηριστικών. Ήταν ο τρόπος που στεκόταν. Ο τρόπος που κοιτούσε. Ο τρόπος που κινούνταν. Εκείνη η ανεπαίσθητη κλίση του κεφαλιού, το χαμόγελο που ερχόταν χωρίς προσπάθεια, η χάρη μιας γυναίκας που δεν χρειαζόταν να κάνει τίποτε περισσότερο από το να βρίσκεται μπροστά στον φακό.
Κι ο φακός την ερωτεύτηκε. Δεν ήταν από εκείνες τις παρουσίες που απλώς περνούν από την οθόνη. Την κατοικούσαν.
Η Ελένη Προκοπίου είχε κάτι από το παλιό ελληνικό σινεμά που σήμερα μοιάζει σχεδόν εξωπραγματικό. Είχε λάμψη χωρίς έπαρση, αισθησιασμό χωρίς επιτήδευση, κομψότητα χωρίς προσπάθεια. Και, πάνω απ’ όλα, είχε εκείνη τη σπάνια ιδιότητα που δεν χαρίζεται ούτε διδάσκεται: ήταν αληθινά γοητευτική.
Γεννημένη για τη σκηνή, κατά κάποιον τρόπο, από πολύ μικρή.
Στα έξι της χρόνια άρχισε χορό. Στη σχολή της Λουκίας Σακελλαρίου – Κωτσοπούλου, δίπλα στη Μάρθα Καραγιάννη, μάθαινε όχι μόνο βήματα, αλλά πειθαρχία, ρυθμό, έκφραση. Τα δυο κορίτσια βρέθηκαν ακόμη παιδιά στη σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.
Και ύστερα ήρθε ο κινηματογράφος. Εκεί όπου η κίνηση έγινε βλέμμα και το βλέμμα έγινε παρουσία.
Χορεύτρια και ηθοποιός, η Προκοπίου είχε ένα πλεονέκτημα που δεν το συναντούσες συχνά: ήξερε να κινείται μπροστά στην κάμερα. Δεν ήταν απλώς μια όμορφη γυναίκα που χόρευε. Ήξερε το σώμα της, τον ρυθμό της σκηνής, το πώς μια κίνηση μπορεί να πει κάτι χωρίς ούτε μία λέξη.
Σε κάποιες από τις ταινίες της επιμελήθηκε η ίδια τις χορογραφίες. Κι όταν βρέθηκε δίπλα στον Βαγγέλη Σειληνό, σχημάτισαν ένα από εκείνα τα κινηματογραφικά ζευγάρια που δεν χρειάζονται συστάσεις.
Ήταν η εποχή που ο ελληνικός κινηματογράφος είχε ακόμη τη δυνατότητα να κάνει έναν άνθρωπο αστέρι μέσα σε λίγα λεπτά.
Και η Ελένη Προκοπίου είχε όλα τα προσόντα ενός αστεριού.
Το 1963, στις «Μικρές Αφροδίτες» του Νίκου Κούνδουρου, βρέθηκε σε μια ταινία που δεν περιορίστηκε στα ελληνικά σύνορα. Κι ύστερα ήρθαν οι ρόλοι, οι ταινίες, η Φίνος Φιλμ, τα πλατό, οι συνεργασίες, οι ιστορίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου.
«Ραντεβού στον Αέρα». «Παράνομοι Πόθοι». «Οι Κυρίες της Αυλής».
«Πέντε Χιλιάδες Ψέμματα». «Ο γαμπρός μου ο προικοθήρας»,
«Τα ομορφόπαιδα!», «Δάκρυα για έναν αλήτη», «Ο παραγιός μου ο ραλίστας», «Ο Σταύρος είναι πονηρός», «Η παριζιάνα», «Ένας ιππότης με… τσαρούχια», «Ο μπούφος», «Ο εμίρης και ο κακομοίρης» (1964), «Μικρές Αφροδίτες», «Η Αθήνα τη νύχτα», «Προδομένη αγάπη», «Το ραντεβού της Κυριακής», «Το «Κοροϊδάκι της Πριγκιπέσσας». Τελευταία ταινία.
Τότε η Ελένη Προκοπίου αποφάσισε να φύγει. Όχι επειδή την έδιωξε ο κινηματογράφος, αλλά επειδή την περίμενε η ζωή, η οικογένεια.
Και αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο γοητευτικά κεφάλαια της ιστορίας της. Σε μια εποχή που η δημοσιότητα άρχιζε να γίνεται όνειρο για όλο και περισσότερους, εκείνη μπόρεσε να γυρίσει την πλάτη της στα φώτα και να πει … «φτάνει»… «ως εδώ». Και να το εννοήσει.
Για σχεδόν μισό αιώνα έζησε μακριά από τη δημοσιότητα. Παντρεύτηκε τον Αντώνη Συρίγο, απέκτησαν την κόρη τους, την Ειρήνη, και έφτιαξαν μια ζωή που δεν είχε ανάγκη τα φώτα της ράμπας. Σαν να ήξερε κάτι που ο κόσμος της δημοσιότητας συχνά ξεχνά: ότι δεν είναι απαραίτητο να σε κοιτούν όλοι για να έχεις αξία.
Και ίσως γι’ αυτό έμεινε τόσο αγαπητή. Γιατί δεν πρόλαβε να γίνει «υπερβολικά γνωστή». Δεν εξαντλήθηκε στα εξώφυλλα. Δεν έγινε καθημερινή εικόνα.
Έμεινε μέσα στη μνήμη όπως μένουν τα ωραία πράγματα: λίγο πιο μακριά, λίγο πιο μυστηριώδη, λίγο πιο πολύτιμα.
Και ύστερα, όταν κανείς δεν το περίμενε, επέστρεψε. Μετά από 52 χρόνια. Το 2024.
Όχι με μια θεαματική επιστροφή, όχι με θόρυβο, όχι με μια προσπάθεια να ξαναγίνει αυτό που ήταν. Με τη φωνή της.
Στην παράσταση «Το κορίτσι μου», στο Θέατρο Αμαλία της Θεσσαλονίκης, δάνεισε τη φωνή της. Την είχε πείσει η εγγονή της, που συμμετείχε στην παράσταση.
Και τι παράξενα όμορφος κύκλος. Το κορίτσι που κάποτε βγήκε στη σκηνή ως παιδί, επέστρεψε σε αυτήν ύστερα από περισσότερο από μισό αιώνα επειδή της το ζήτησε ένα άλλο κορίτσι — η εγγονή της.
Σαν να περνούσε η ζωή από χέρι σε χέρι. Σαν να της έλεγε η νέα γενιά:
«Έλα. Σε θυμόμαστε».
Κι εκείνη επέστρεψε. Για λίγο. Όσο χρειαζόταν. Για να θυμίσει πως υπάρχουν φωνές που δεν παλιώνουν.
Και τώρα, στα 87 της, η Ελένη Προκοπίου έφυγε. Κι εμείς μένουμε να κοιτάμε τις παλιές ταινίες. Τις φωτογραφίες. Τα καρέ. Εκείνα τα πρόσωπα που κάποτε ήταν νέοι άνθρωποι και σήμερα είναι σχεδόν μυθολογία.
Και κάπου ανάμεσα στις εικόνες θα εμφανιστεί εκείνη. Με το βλέμμα της. Με το χαμόγελό της. Με τη χορευτική της κίνηση.
Με την αδιόρατη αυτοπεποίθηση μιας γυναίκας που ήξερε ότι είναι όμορφη, αλλά δεν χρειάστηκε ποτέ να το αποδείξει.
Η Ελένη Προκοπίου ήταν όμορφη. Ήταν ταλαντούχα. Ήταν γοητευτική. Ήταν αγαπητή.
Αλλά πάνω απ’ όλα ήταν κάτι που σήμερα σπανίζει: ήταν κυρία!
Και ίσως αυτή να είναι η πιο μεγάλη λέξη που μπορείς να πεις για μια γυναίκα.
Η Ελένη Προκοπίου έφυγε χωρίς θόρυβο.
Αλλά ο κινηματογράφος κρατά τέτοια πρόσωπα μέσα σ’ ένα αέναο φως.
Και κάποια βραδιά, όταν θα ξαναπαίξει μια παλιά ταινία στην τηλεόραση, θα εμφανιστεί ξανά εκείνη. Για λίγα λεπτά.
Και θα συμβεί το παράξενο: θα είναι πάλι νέα. Θα είναι κούκλα. Θα σαγηνεύει τον φακό. Θα χορεύει. Και θα έχει πάλι εκείνη τη μοναδική λάμψη που θα μας κάνει να ξεχάσουμε ότι έφυγε.
Αυτό άλλωστε είναι το μικρό θαύμα του σινεμά. Οι άνθρωποί του μπορούν να πεθάνουν. Οι εικόνες τους, όχι.
Και η Ελένη Προκοπίου έχει αφήσει αρκετές για να μας κρατήσει συντροφιά.
Μια κυρία, λοιπόν, έφυγε. Η οθόνη όμως — ευτυχώς — δεν κατεβάζει αυλαία…
