Από τον πάγο της Ανταρκτικής μέχρι τον βυθό της Μεσογείου, η αναζήτηση των νετρίνων αστροφυσικής προέλευσης εξελίσσεται σε μια παγκόσμια προσπάθεια. Το φετινό Νόμπελ Φυσικής επιβραβεύει τον Φράνσις Χάλτσεν για την καθοριστική συμβολή του στο τηλεσκόπιο αναζητήσης κοσμικών νετρίνων IceCube στον πάγο της Ανταρκτικής.

Όμως, το IceCube δεν είναι το μοναδικό «μάτι» που μελετά το Σύμπαν μέσα από τα νετρίνα. Ένα αντίστοιχο τηλεσκόπιο αναπτύσσεται στα βαθιά νερά της Μεσογείου: πρόκειται για το πείραμα KM3NeT, στο οποίο συμμετέχει το Εθνικό Κέντρο Φυσικών Επιστημών (ΕΚΕΦΕ) «Δημόκριτος».

Τον Φεβρουάριο του 2025 το πείραμα KM3NeT έγινε εξώφυλλο στο περιοδικό «Nature», καθώς εντόπισε το υψηλότερης ενέργειας κοσμικό νετρίνο (KM3-230213A) που έχει εντοπιστεί ποτέ: 30 φορές υψηλότερης από οποιοδήποτε άλλο νετρίνο έχει παρατηρηθεί. Παρείχε επίσης την πρώτη απόδειξη ότι νετρίνα τόσο υψηλών ενεργειών παράγονται στο Σύμπαν δίνοντάς μας πληροφορίες για τα βίαια γεγονότα που συμβαίνουν έξω από τον Γαλαξία μας.

«Η αστρονομία νετρίνων μόλις τώρα ξεκινάει», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Αικατερίνη Τζαμαριουδάκη, διευθύντρια ερευνών του Ινστιτούτου Πυρηνικής και Σωματιδιακής Φυσικής του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», η οποία συμμετέχει στο πείραμα KM3NeT.

«Καθώς μέχρι πρόσφατα η γνώση μας για το Σύμπαν προερχόταν κυρίως από δύο είδη “αγγελιοφόρων”, τα φωτόνια και τα φορτισμένα σωματίδια (κοσμικές ακτίνες), η μελέτη των νετρίνων, τα οποία δεν εκτρέπονται από τα διαστρικά μαγνητικά πεδία και δεν απορροφώνται, ανοίγει μια νέα δυνατότητα για την απάντηση θεμελιωδών ερωτημάτων σχετικά με την προέλευση και τη φύση των κοσμικών ακτίνων», περιγράφει η ίδια. Όπως προσθέτει, «ο συνδυασμός πληροφοριών που προέρχονται από διαφορετικούς αγγελιοφόρους είναι ένα νέο, ισχυρό εργαλείο για την κατανόηση των διαδικασιών που λαμβάνουν χώρα στα αστροφυσικά φαινόμενα του Σύμπαντος».

Νετρίνα, οι αόρατοι αγγελιοφόροι

Μπορεί όταν σκεφτόμαστε το Σύμπαν να έρχονται στο μυαλό μας εικόνες από αστέρια, γαλαξίες και αχανείς περιοχές σκοταδιού, ωστόσο τα νετρίνα είναι αόρατοι αγγελιοφόροι που κρύβονται μέσα σε αυτήν την κοσμική απεραντοσύνη. Πρόκειται για μικροσκοπικά υποατομικά σωματίδια, με εξαιρετικά μικρή μάζα και χωρίς ηλεκτρικό φορτίο που μπορούν να ταξιδέψουν ανεμπόδιστα από τα πιο απομακρυσμένα σημεία του Σύμπαντος. Παρόλο που είναι το δεύτερο μεγαλύτερο σε αφθονία σωματίδιο στο Σύμπαν μετά τα φωτόνια (το φως), τα σωματίδια αυτά αλληλεπιδρούν ελάχιστα με την ύλη με αποτέλεσμα κάθε δευτερόλεπτο δισεκατομμύρια από αυτά να περνούν από μέσα μας χωρίς να αφήνουν ίχνη.

Τα νετρίνα παράγονται σε ένα τεράστιο εύρος ενεργειών και σε πολλές διαφορετικές διεργασίες, από μεγάλη ποσότητα νετρίνων χαμηλής ενέργειας που παράγονται σε διεργασίες πυρηνικής σύντηξης στον Ήλιο μας, ως και μικρή ποσότητα νετρίνων υψηλής ενέργειας που προέρχονται από συγκρούσεις σωματιδίων σε κατακλυσμικά κοσμικά γεγονότα, όπως η έκρηξη άστρων ή η δραστηριότητα μαύρης τρύπας. Η διαδρομή τους παραμένει αδιατάρακτη και αυτό τους επιτρέπει να ενεργούν ως κοσμικοί αγγελιοφόροι, μεταφέροντας πληροφορίες απευθείας από την αστροφυσική τους πηγή στους ανιχνευτές στη Γη.

Από την Ανταρκτική στη Μεσόγειο

Η ανίχνευση κοσμικών νετρίνων, που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στον εντοπισμό και την ερμηνεία βίαιων αστροφυσικών φαινομένων στο Σύμπαν, απαιτεί πολύ μεγάλα παρατηρητήρια που βρίσκονται βαθιά κάτω από το νερό ή στον πάγο και τα οποία αναζητούν αμυδρές λάμψεις φωτός ως μάρτυρες της παρουσίας τους.

Ο βραβευμένος με Νόμπελ, Φράνσις Χάλτσεν, πρότεινε τη χρήση του πάγου ως μέσο ανίχνευσης για αστροφυσικά νετρίνα υψηλής ενέργειας και η συνεισφορά του υπήρξε καθοριστική για την κατασκευή ενός τέτοιου ανιχνευτή, του τηλεσκοπίου νετρίνων IceCube στην Ανταρκτική.

Η ανίχνευση 28 νετρίνων υψηλής ενέργειας προερχόμενων από το εξωτερικό του Ηλιακού Συστήματος το 2013 αποτελεί την πρώτη τεκμηριωμένη απόδειξη νετρίνων αστροφυσικής προέλευσης. Έκτοτε, το IceCube έχει αναφέρει την πρώτη ισχυρή ένδειξη εκπομπής νετρίνων από δύο γαλαξίες, καθώς και από τον δικό μας Γαλαξία.

Η αντίστοιχη υποδομή ανίχνευσης κοσμικών νετρίνων σε ευρωπαϊκό έδαφος, αυτή τη φορά στα βάθη της θάλασσας, είναι το τηλεσκόπιο νετρίνων KM3NeT. Η κατασκευή του είναι ακόμα σε εξέλιξη (αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2030) και περιλαμβάνει δύο ανιχνευτές, τον ARCA, που έχει τοποθετηθεί στα βαθιά νερά της Σικελίας, και τον ORCA κοντά στην ακτή της Τουλόν στη Γαλλία. Ο ARCA, που στοχεύει στην ανίχνευση νετρίνων υψηλών ενεργειών από γαλαξιακές και εξωγαλαξιακές πηγές και έκανε την ανακάλυψη του υψηλότερης ενέργειας κοσμικού νετρίνου, θα καταλαμβάνει στην τελική του διάταξη όγκο ενός κυβικού χιλιομέτρου. Ενδεικτικό των δυνατοτήτων του είναι το γεγονός ότι η ανακάλυψη του νετρίνου έγινε με μόλις το ένα δέκατο της τελικής του διάταξης!

Η κ. Τζαμαριουδάκη εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι «εξαιτίας της εξαιρετικής του ακρίβειας στον προσδιορισμό της κατεύθυνσης των νετρίνων, το τηλεσκόπιο νετρίνων KM3NeT/ARCA θα συνεισφέρει ουσιαστικά όχι μόνο στην ανίχνευση νετρίνων υψηλής ενέργειας, αλλά επίσης θα ενισχύσει σημαντικά την ικανότητα εντοπισμού των αστροφυσικών πηγών από τις οποίες προέρχονται και συνεπώς την κατανόηση των βίαιων φαινομένων στο Σύμπαν».

Το συγκεκριμένο πείραμα αποτελεί συνέχεια τριών πιλοτικών πειραμάτων για την ανίχνευση νετρίνων που ολοκληρώθηκαν, ένα εκ των οποίων ήταν το πείραμα Nestor που διεξήχθη στην Πύλο, ενώ τα άλλα δύο έγιναν στη νότια Γαλλία και τη Σικελία.

Η διεθνής επιστημονική κοινοπραξία KM3NeT συγκεντρώνει περισσότερους από 360 επιστήμονες 68 ιδρυμάτων (μεταξύ αυτών και του Δημόκριτου) από 22 χώρες σε όλο τον κόσμο. Το Εθνικό Ινστιτούτο Πυρηνικής Φυσικής INFN στην Ιταλία, εταίρος του προγράμματος που έχει αναλάβει να συγκεντρώνει όλα τα δεδομένα από τον ARCA, εξέδωσε ανακοίνωση για την απονομή του Νόμπελ Φυσικής στον Φράνσις Χάλτσεν σημειώνοντας ότι το φετινό βραβείο Νόμπελ «αποτελεί σημαντική αναγνώριση για ολόκληρη την κοινότητα της φυσικής νετρίνων και της φυσικής αστροσωματιδίων».

Σημειώνεται ότι η ομάδα του Ινστιτούτου Πυρηνικής και Σωματιδιακής Φυσικής του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» που συμμετέχει στην έρευνα αποτελείται από τον διευθυντή του Ινστιτούτου, Χρήστο Μάρκου, την Αικατερίνη Τζαμαριουδάκη, την ερευνήτρια, Ευαγγελία Δρακοπούλου, τεχνικό προσωπικό και φοιτητές και διαδραματίζει κομβικό ρόλο στην κατασκευή, τη λειτουργία, την ανάλυση δεδομένων και το management του πειράματος KM3NeT.

*Επισυνάπτονται δύο φωτογραφίες που απεικονίζουν ένα οπτικό στοιχείο του KM3NeT.  Credit: KM3NeT

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μαρία Κουζινοπούλου

Τρεις ερευνητές που απολύθηκαν από την OpenAI, η οποία τους κατηγορεί για διαρροές, κάλεσαν τη δημιουργό του ChatGPT να μην αναπτύξει μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ, αγγλικά AI) ο συλλογισμός των οποίων θα είναι ακατανόητος από τους ανθρώπους που είναι επιφορτισμένοι να επιβλέπουν τη συμπεριφορά τους, σε επιστολή τους που δόθηκε χθες, Τετάρτη, στη δημοσιότητα από τη Wall Street Journal.

Σε απάντησή του, υπεύθυνος έρευνας στην OpenAI δήλωσε «απολύτως σύμφωνος» με τις συστάσεις τους: το να μπορεί να επαληθευτεί στάδιο προς στάδιο πώς τα μοντέλα καταλήγουν σε μια απόφαση είναι «της υψίστης σημασίας», έγραψε σε εσωτερικό του σημείωμα, που διαβιβάστηκε αποσπασματικά στο AFP.

Οι Τζάσμιν Γουάνγκ, Τόμεκ Κόρμπακ και Μικίτα Μπαλέσνι, ειδικοί σε θέματα ασφάλειας της τεχνητής νοημοσύνης, η απόλυση των οποίων αποκαλύφθηκε την 1η Οκτωβρίου, κατηγορούνται από την OpenAI ότι έδωσαν ευαίσθητες πληροφορίες, κυρίως σε εξωτερική ομάδα αξιολόγησης, χωρίς να σεβαστούν τις διαδικασίες.

Μέσα σε έναν μήνα άλλοι δύο ερευνητές εγκατέλειψαν τις θέσεις τους καταγγέλλοντας τους κινδύνους γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη: ο Τζέικομπ Κόξον, ο οποίος αφού πέρασε από την OpenAI στην ανταγωνίστριά της Anthropic τελικά αποχώρησε τον Σεπτέμβριο κατηγορώντας και τις δύο εταιρείες ότι «παίζουν με τις ζωές μας», και ο Ντέιβιντ Ρόμπινσον παραιτήθηκε από την OpenAI την περασμένη εβδομάδα, κατηγορώντας την για ανεπαρκή αξιολόγηση και διαχείριση κινδύνου.

Οι προειδοποιήσεις αυτές ακολούθησαν μια μακρά σειρά από περιστατικά που προκλήθηκαν στη διάρκεια του καλοκαιριού από μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης της OpenAI, της Anthropic, ή ακόμη της Meta, τα οποία βγήκαν από το περιορισμένο περιβάλλον δοκιμής τους και έφτασαν ορισμένες φορές ως το σημείο να παραβιάσουν άλλες εφαρμογές, μεταξύ των οποίων η πλατφόρμα Hugging Face.

Στην επιστολή τους στο διοικητικό συμβούλιο της OpenAI, οι τρεις ερευνητές δηλώνουν ότι βρίσκονταν εντός του πλαισίου των καθηκόντων τους και κρίνουν ότι η απόλυσή τους «παγώνει αυτούς που παραμένουν» στην εταιρεία, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.

«Δεν απολύουμε εργαζόμενους επειδή εκφράζουν ανησυχίες», διαβεβαίωσε ο υπεύθυνος της OpenAI. Στο απόσπασμα από το σημείωμά του στο οποίο είχε πρόσβαση το AFP δεν αναφέρονται οι παραβάσεις καθηκόντων που προσάπτονται στους απολυμένους.

Η επιστολή των τελευταίων επικεντρώνεται στο ζήτημα του κειμένου που παράγουν τα μοντέλα ΤΝ για να περιγράψουν τον συλλογισμό τους προτού δράσουν: το κείμενο αυτό, που οι ερευνητές εξετάζουν εξονυχιστικά για να εντοπίσουν ενδεχόμενες αποκλίσεις, υπάρχει κίνδυνος να μην μπορεί να ελεγχθεί από έναν άνθρωπο.

Στις αρχές Σεπτεμβρίου, ο επιστημονικός διευθυντής της OpenAI, ο Γιακούμπ Πατσότσκι παραδέχθηκε ότι ο συλλογισμός του μοντέλου του  GPT-6 Astra ήταν πιο δύσκολο να επιβλεφθεί σε σχέση με το προηγούμενο μοντέλο.

Επικεφαλής του τομέα, μεταξύ των οποίων ο Σαμ ‘Αλτμαν (OpenAI) και ο Ντάριο Αμόντεϊ (Anthropic) ζήτησαν να επιβραδυνθεί η ανάπτυξη της ΤΝ. Η κυβέρνηση Τραμπ και ορισμένοι ανταγωνιστές τους, όπως ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ (Meta), αρνούνται.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Για πολλά χρόνια οι επιφανείς Αμερικανοί παράγοντες που επισκέπτονταν την Ελλάδα, χαμογελούσαν, έβγαζαν φωτογραφίες, έλεγαν κάποια πράγματα και μετά πήγαιναν κι έκαναν τα ίδια στην Τουρκία. Λίγες ήταν οι επισκέψεις που είχαν σημαντικό πολιτικό αποτύπωμα. Κάποιες από αυτές, όσο σημαντικές κι αν ήταν, βρέθηκαν σε δεύτερη μοίρα, αφού πρώτευσαν άλλα πράγματα. Όπως στην επίσκεψη Κλίντον, τα μάτια έπεσαν στο λαϊκό δικαστήριο που οργάνωσε ο… κομμουνιστής Καζάκος και τον δίκασε!!!

Η πρόσφατη επίσκεψη του Ρούμπιο δεν είχε μόνο φιλοφρονήσεις και διπλωματικά χαμόγελα. Είχε παρεμβάσεις/μηνύματα με  ιστορικό, στρατηγικό και γεωπολιτικό περιεχόμενο. Και όποιος δεν τα αντιλαμβάνεται, είτε δεν θέλει είτε δυσκολεύεται να ξεφύγει από τις παρωπίδες της μίζερης εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης.

Πνύκα – σύνδεση της αμερικανικής κληρονομιάς με την ελληνική

Ας ξεκινήσουμε από την Πνύκα. Δεν ήταν ένας τυχαίος χώρος για μια ομιλία με αναφορές στη Δύση, στις ρίζες της, στις αξίες που τη διαμόρφωσαν και στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα. Ο Ρούμπιο επέλεξε να μιλήσει από τον τόπο όπου γεννήθηκε η δημοκρατική πολιτική παράδοση, συνδέοντας την ελληνική κληρονομιά με την αμερικανική ταυτότητα και τη διαδρομή του δυτικού πολιτισμού. Από τον Όμηρο μέχρι τη σύγχρονη τεχνολογική πρωτοπορία, η Ελλάδα δεν παρουσιάστηκε ως ένα μουσειακό κατάλοιπο του ένδοξου παρελθόντος, αλλά ως μέρος της ζωντανής πνευματικής και πολιτικής ταυτότητας της Δύσης.

Και εδώ βρίσκεται η πρώτη μεγάλη ουσία. Όταν ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας επιλέγει την Αθήνα για να διατυπώσει το όραμά του για τη Δύση, αναγνωρίζει στην Ελλάδα κάτι πολύ περισσότερο από την ιστορική της ακτινοβολία. Της αναγνωρίζει θέση και ρόλο στο σήμερα.

Είναι, μάλιστα, δύσκολο να μη χαμογελάσει κανείς με την ιδέα ότι ο Μάρκο Ρούμπιο, έστω και συμβολικά, «πολιτογραφήθηκε» Έλληνας με το όνομα του τίτλου. Ο… Μάρκος ο Ρούμπιος! Όχι επειδή χρειάζεται να του αποδώσουμε ελληνική καταγωγή που δεν έχει, αλλά επειδή ο τρόπος με τον οποίο μίλησε για την Ελλάδα, την ιστορία της και τη συμβολή της στον δυτικό πολιτισμό ήταν μια αναγνώριση που ξεπέρασε τα συνηθισμένα διπλωματικά κομπλιμέντα. Αν μη τι άλλο, κέρδισε επάξια μια θέση στην ελληνική πολιτική συζήτηση.

…. Ρούμπιος και στο μέλλον

Ο Ρούμπιο δεν είναι απλώς ένας Αμερικανός αξιωματούχος με ιστορικές ευαισθησίες. Είναι ένας από τους πολιτικούς που θα συνεχίσουν να απασχολούν τη διεθνή σκηνή και μετά την ολοκλήρωση της σημερινής τους αποστολής. Με δεδομένη την πολιτική του διαδρομή και τη θέση που κατέχει στο αμερικανικό σύστημα εξουσίας, συγκαταλέγεται εύλογα στα πρόσωπα που θα μπορούσαν να διεκδικήσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην επόμενη ημέρα των Ρεπουμπλικανών. Η προοπτική να αποτελέσει ακόμη και πιθανό διάδοχο του Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι μια συζήτηση που μπορεί να αγνοηθεί.

Για την Ελλάδα, αυτό δεν είναι μια αδιάφορη λεπτομέρεια. Οι προσωπικές αντιλήψεις, οι πολιτικές σχέσεις και η εμπιστοσύνη μεταξύ των ηγεσιών έχουν σημασία στη διεθνή πολιτική, ιδίως όταν συνοδεύονται από κοινά συμφέροντα. Και η Αθήνα έχει κάθε λόγο να καλλιεργεί ουσιαστικές σχέσεις με πρόσωπα που επηρεάζουν ή ενδέχεται να επηρεάσουν καθοριστικά την αμερικανική εξωτερική πολιτική.

Ειδικότερα, η στάση του Ρούμπιο έχει ιδιαίτερη σημασία για τον άξονα Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ. Μια συνεργασία που δεν αποτελεί απλώς διπλωματική άσκηση δημοσίων σχέσεων, αλλά μπορεί να συμβάλει στην ασφάλεια, στην ενεργειακή διασύνδεση, στη σταθερότητα και στην προστασία κοινών συμφερόντων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελλάδα, η Κυπριακή Δημοκρατία και το Ισραήλ έχουν οικοδομήσει ένα πλέγμα σχέσεων με σαφές στρατηγικό περιεχόμενο. Ο Ρούμπιο είναι ένας πολιτικός που αντιλαμβάνεται τη γεωπολιτική αξία των συνεργασιών αυτών και τη σημασία της Ελλάδας ως αξιόπιστου εταίρου των ΗΠΑ στην περιοχή.

Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι μια ήσυχη γωνιά του πλανήτη. Βρίσκεται στο σημείο συνάντησης ευρωπαϊκών, μεσανατολικών και ευρύτερων στρατηγικών ανταγωνισμών. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η ενεργειακή ασφάλεια, η ναυσιπλοΐα, η αμυντική συνεργασία και η ανάγκη αποτροπής νέων κρίσεων καθιστούν την περιοχή εξαιρετικά σημαντική για τα αμερικανικά συμφέροντα. Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα δεν είναι ένας περιφερειακός θεατής. Είναι ένας σύμμαχος με γεωγραφική θέση, υποδομές, θεσμική αξιοπιστία και δυνατότητες που αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη αξία.

Ελλάδα – Νοτιοανατολική Ευρώπη – Σαμαράς

Πέραν όλων των άλλων, η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο επιβεβαιώνει εμφατικά το ενεργό ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών για την ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Και μόνο η αναφορά του ότι η Ελλάδα αποτελεί «πυλώνα σταθερότητας για την αμερικανική παρουσία στην περιοχή» μάλλον τα είπε όλα. Δεν πρόκειται για μια αδιάφορη διατύπωση που προστέθηκε για να γεμίσει ένα διπλωματικό ανακοινωθέν. Είναι μια σαφής αποτίμηση της στρατηγικής αξίας της χώρας μας από τον επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας.

Ας το συγκρατήσουμε αυτό. Κι ειδικά οι γνωστοί εμμονικοί και μίζεροι που επιμένουν να βλέπουν την ελληνική εξωτερική πολιτική μέσα από τον φακό της διαρκούς ήττας.

Οι διαρκείς κραυγές περί δήθεν ηττών, με τον Αντώνη Σαμαρά να αποτελεί χαρακτηριστικό σημείο αναφοράς αυτής της κριτικής, δεν αρκούν για να ακυρώσουν όσα συμβαίνουν στην πράξη.

Η εξωτερική πολιτική δεν είναι διαγωνισμός καταστροφολογίας. Κρίνεται από τις συμμαχίες που οικοδομούνται, την αξιοπιστία που αποκτά μια χώρα, τα συμφέροντα που προωθεί και τη θέση που κατοχυρώνει μέσα σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον.

Ασφαλώς, κανείς δεν ισχυρίζεται ότι η Ελλάδα έλυσε αυτομάτως όλα τα προβλήματά της ή ότι οι αμερικανικές δηλώσεις υποκαθιστούν την ανάγκη για συνεχή διπλωματική προσπάθεια. Οι συμμαχίες χρειάζονται σχέδιο, συνέπεια και αποτελέσματα.

Όμως, άλλο πράγμα η σοβαρή κριτική και άλλο η εμμονική προσπάθεια να παρουσιαστεί κάθε εξέλιξη ως καταστροφή. Όταν ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών έρχεται στην Αθήνα, επιλέγει την Πνύκα για να μιλήσει για τη Δύση και χαρακτηρίζει την Ελλάδα πυλώνα σταθερότητας για την αμερικανική παρουσία στην περιοχή, δεν είναι σοβαρό να προσποιούμαστε ότι δεν συνέβη τίποτε αξιοσημείωτο.

Υπάρχει, τέλος, και μια ακόμη διάσταση που αξίζει να κρατήσουμε από την παρουσία του Ρούμπιο. Η έμφαση στην εθνική κυριαρχία και στα συμφέροντα των πολιτών δεν συνεπάγεται απομόνωση ούτε άρνηση των διεθνών συνεργασιών. Αντιθέτως, μπορεί να αποτελέσει τη βάση για συμμαχίες με σαφείς στόχους και αμοιβαίες υποχρεώσεις. Το ΝΑΤΟ, για παράδειγμα, στηρίζεται στη συνεργασία κυρίαρχων κρατών που αντιλαμβάνονται ότι ορισμένες απειλές αντιμετωπίζονται αποτελεσματικότερα συλλογικά. Η ισχύς μιας συμμαχίας δεν προκύπτει από την κατάργηση των εθνικών συμφερόντων, αλλά από την ικανότητα των μελών της να τα συντονίζουν.

Δύναμη από την ιστορία

Αυτό είναι ένα μάθημα που αφορά και την Αθήνα. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στην υπεράσπιση των εθνικών της συμφερόντων και στη συμμετοχή της σε ισχυρές δυτικές συμμαχίες. Χρειάζεται να αξιοποιεί τη συμμετοχή της σε αυτές, ώστε να ενισχύει τη θέση της, να διευρύνει τις επιλογές της και να εξασφαλίζει ότι η φωνή της ακούγεται εκεί όπου λαμβάνονται οι κρίσιμες αποφάσεις.

Ο Μάρκο Ρούμπιο μάς έδωσε αρκετούς λόγους να δούμε αυτή την προοπτική με αισιοδοξία. Η επίσκεψή του δεν λύνει από μόνη της τα εθνικά ζητήματα, ούτε εγγυάται ότι όλες οι αμερικανικές και ελληνικές προτεραιότητες θα συμπίπτουν πάντοτε. Επιβεβαιώνει, όμως, ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει στρατηγικό βάρος, ότι οι σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ουσιαστικό περιεχόμενο και ότι η Νοτιοανατολική Μεσόγειος παραμένει πεδίο ζωτικού ενδιαφέροντος για την Ουάσιγκτον.

Και αν ο «Μάρκος ο Ρούμπιος» μάς θύμισε κάτι από την Πνύκα, είναι ότι η Ελλάδα μπορεί να αντλεί δύναμη από την ιστορία της χωρίς να εγκλωβίζεται σε αυτήν. Να αξιοποιεί το παρελθόν της για να διεκδικεί ρόλο στο παρόν και στο μέλλον. Να επενδύει σε συμμαχίες, να προωθεί τα συμφέροντά της και να αντιμετωπίζει με αυτοπεποίθηση τις προκλήσεις.

Γιατί, τελικά, η καλύτερη απάντηση στη μιζέρια της διαρκούς εθνικής ήττας δεν είναι οι πανηγυρισμοί. Είναι η πραγματικότητα μιας χώρας που αναγνωρίζεται ως αξιόπιστος σύμμαχος και πυλώνας σταθερότητας σε μια περιοχή που μετρά περισσότερο από ποτέ.

Και αυτό, είτε αρέσει σε ορισμένους είτε όχι, είναι κάτι που αξίζει να πιστωθεί στην ελληνική διπλωματία.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της σημερινής ημέρας

1701…. Ιδρύεται στο Νιου Χέιβεν του Κονέκτικατ το Πανεπιστήμιο Γέιλ, από αποφοίτους του πανεπιστήμιου του Χάρβαρντ με πρωτοστάτη τον James Pierpont.

1776…. Ομάδα ισπανών ιεραποστόλων ιδρύει μία πόλη στα δυτικά των ΗΠΑ, που σήμερα ονομάζεται Σαν Φραντσίσκο.

1855…. Ο αμερικανός εφευρέτης Ισαάκ Σίνγκερ πατεντάρει το μοτέρ για ραπτομηχανή.

1874…. Ιδρύεται στη Βέρνη η Παγκόσμια Ταχυδρομική Ενωση.

1901…. Σύμφωνα με τηλεγράφημα από την Πετρούπολη, η Ρωσία δίνει εντολή στον πρίγκιπα της Ελλάδας, Γεώργιο, ύπατο αρμοστή της Κρήτης, να επανέλθει στο νησί, να συγκαλέσει αμέσως Εθνοσυνέλευση και να κηρύξει επίσημα την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.

1902…. Εγκαινιάζεται επισήμως η αθλητική δημοσιογραφία στην Ελλάδα. Η εφημερίδα “Αθήναι” του Γ. Πωπ ανακοινώνει ότι θα δημοσιεύει δωρεάν ανακοινώσεις των αθλητικών σωματείων, αν φυσικά έχει σχετική ενημέρωση από αυτά.

1915…. Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος: Οι αυστριακές και γερμανικές δυνάμεις καταλαμβάνουν το Βελιγράδι, με τη βοήθεια των Βούλγαρων.

1915…. Την ίδια μέρα, οι άγγλοι προσφέρουν την Κύπρο στην Ελλάδα, εφόσον ταχθεί υπέρ των Συμμάχων. Η Ελλάδα ζητά την παρουσία 400.000 τουλάχιστον συμμαχικού στρατού και εξασφαλισμένα ανταλλάγματα.

1920…. Αποκαλύπτεται ότι οι κατηγορούμενοι οπλίτες για το φόνο του Ιωνα Δραγούμη είναι οι Χαλκιαδάκης, Δασκαλογρηγοράκης, Καραβανάκης, Γιαννεδάκης, Κολιτσάκης, Χριστοδουλάκης και Μαυρογένης.

1923…. Με την αιτιολογία της απαγόρευσης των οινοπνευματωδών ποτών κλείνονται στην Κωνσταντινούπολη 5.000 καταστήματα, στην πλειοψηφία τους ελληνικά.

1932…. Στην ΕΣΣΔ, εγκαινιάζεται το μεγαλύτερο υδροηλεκτρικό εργοστάσιο στον κόσμο, στον ποταμό Δνείπερο.

     …. Την ίδια μέρα, ο Ιωσήφ Στάλιν καθαιρεί και εξορίζει στη Σιβηρία τους Γκριγκόρι Ζινόβιεφ και Λέον Καμένεφ, που μοιράζονταν την εξουσία μαζί του μετά το θάνατο του Λένιν.

1944…. Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος: Οι Ναζί βομβαρδίζουν την Αθήνα, τρεις ημέρες προτού φύγουν από την πόλη. Εξι νεκροί και 22 τραυματίες, ο απολογισμός.

1946…. Κατασκευάζεται η πρώτη ηλεκτρική κουβέρτα, η οποία θα πουληθεί για 39,50 δολάρια στη Νέα Υόρκη.

1962…. Η Ουγκάντα ανακηρύσσει την ανεξαρτησία της μέσα στην Κοινοπολιτεία, μετά από 70 χρόνια βρετανικής κυριαρχίας.

1963…. Στην Ιταλία από κατάρρευση φράγματος στις Δολομιτικές Αλπεις χάνουν τη ζωή τους 2.000 και πλέον άτομα, όταν σπάει το Βάιοντ, πλημμυρίζοντας το Λόγκαρον και τρία ακόμα χωριά στη βορειοανατολική χώρα.

1970…. Σε μια μαζική διαδήλωση στην πρωτεύουσα της Καμπότζης Πνομ-Πενχ ανακοινώνεται η κατάργηση της μοναρχίας και η ανακήρυξη της Δημοκρατίας των Χμερ.

       …. Την ίδια μέρα, στη Χιλή, αριστεροί και μετριοπαθείς συγκατανεύουν στην εγκατάσταση του Σαλβαδόρ Αλιέντε στην προεδρία της χώρας.

1973…. Ισραηλινά πολεμικά αεροσκάφη πλήττουν τη Δαμασκό, με 100 και πλέον νεκρούς.

1974…. Ορκίζεται η νέα ελληνική Κυβέρνηση, υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.

1975…. Το Νόμπελ Ειρήνης απονέμεται στο ρώσο φυσικό επιστήμονα και αντικαθεστωτικό, Αντρέι Ζαχάρωφ. Θα το παραλάβει η σύζυγός του Γέλενα Μπονέρ, καθώς στον ίδιο δεν επετράπη η έξοδος από τη χώρα.

1981….Καταργείται η  θανατική ποινή στη Γαλλία. Σε αχρηστία η λαιμητόμος, το όργανο εκτέλεσης της θανατικής ποινής, το επονομαζόμενο και «χήρα».

1986…. Η Νικαράγουα καταρρίπτει αμερικανικό αεροπλάνο σκοτώνοντας 2 και αιχμαλωτίζοντας έναν πράκτορα της CIA, ο οποίος ομολογεί ότι οργάνωνε πτήσεις ανεφοδιασμού των ανταρτών Κόντρας.

1995…. Με 102 ψήφους υπέρ, μία κατά και δύο αποχές η Βουλή της ΠΓΔΜ επικυρώνει την ενδιάμεση συμφωνία, που είχαν υπογράψει Ελλάδα και ΠΓΔΜ στη Νέα Υόρκη.

1996…. Σεισμός 6,5 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ με επίκεντρο την Πάφο γίνεται αισθητός σε Κύπρο, Κρήτη και Δωδεκάνησα, με απολογισμό 2 νεκρούς και 50 τραυματίες.

2002…. Η αρμόδια επιτροπή ανακοινώνει ότι η Κύπρος, η Πολωνία, η Λιθουανία, η Λετονία, η Εσθονία, η Τσεχία, η Σλοβακία, η Σλοβενία, η Μάλτα και η Ουγγαρία πληρούν τα κριτήρια της Κοπεγχάγης για την ένταξη τους στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Βουλγαρία και Ρουμανία παραπέμπονται για το 2007. Δεν ορίζεται ημερομηνία για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Τουρκία.

2004…. Διεξάγονται οι πρώτες δημοκρατικές προεδρικές εκλογές στο Αφγανιστάν, με σωρεία προβλημάτων. Πρόεδρος θα εκλεγεί ο Χαμίντ Καρζάι.

2005…. Σε επίσημη ανακοίνωση της Χαρτογραφικής Υπηρεσίας της Κίνας, αναφέρεται ότι το Έβερεστ είναι 3,7 μέτρα χαμηλότερα από ό,τι γνωρίζουμε. Το ψηλότερο σημείο της οροσειράς είναι 8.844,43 μ.

2006…. H Βόρεια Κορέα πραγματοποιεί την πρώτη της πυρηνική δοκιμή, προκαλώντας την παγκόσμια κατακραυγή.

      ….. Την ίδια μέρα, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ επιλέγει τον υπουργό Εξωτερικών της Νοτίου Κορέας, Μπαν Κι-Μουν, ως μοναδικό υποψήφιο για τη θέση του ΓΓ του Οργανισμού για το διάστημα 2007-2011.

Γεννήσεις

Tο 1859 γεννήθηκε ο γάλλος λοχαγός, εβραϊκής καταγωγής, Αλφρεντ Ντρέυφους. Κατηγορήθηκε και καταδικάστηκε όντας αθώος ως προδότης. Τον υπερασπίστηκε ο γάλλος συγγραφέας, Εμίλ Ζολά, με το περίφημο κείμενο του “Κατηγορώ”.

το 1908 γεννήθηκε ο γάλλος σκηνοθέτης και ηθοποιός, Ζακ Τατί.

το 1940 ο άγγλος μουσικός και μέλος των θρυλικών Beatles, Τζον Λένον.

το 1946 η τουρκάλα πολιτικός, οικονομολόγος και πρώτη πρωθυπουργός της χώρας, Τανσού Τσιλέρ.

το 1962 ο δημοσιογράφος, Νίκος Χατζηνικολάου.

Θάνατοι

Το 1967 δολοφονήθηκε στη ζούγκλα της Βολιβίας, ο αργεντινός επαναστάτης,  Ερνέστο Τσε Γκεβάρα.

το 1974 πέθανε ο γερμανός επιχειρηματίας Όσκαρ Σίντλερ, που έσωσε από το Ολοκαύτωμα 1.200 Εβραίους.

το 1989 ο πρώτος έλληνας παραγωγός ταινιών, Κλέαρχος Κονιτσιώτης.

το 2001 η ποιήτρια, τεχνοκριτικός και ιδρυτικό μέλος της ομώνυμης καλλιτεχνικής σχολής, Ελένη Βακαλό.

το 2004 ο γάλλος φιλόσοφος, εισηγητής της θεωρίας της αποδόμησης, Ζακ Ντεριντά.

ΑΠΕ-ΜΠΕ