Όταν μια ομάδα ερευνητών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών αποφάσισε να μελετήσει αστέρια υπεργίγαντες στο Σύμπαν σε τελικό στάδιο πριν από τον θάνατό τους, ήρθε αντιμέτωπη με μια τεράστια έκπληξη: το άστρο WOH G64, ένα από τα μεγαλύτερα γνωστά άστρα, ήταν τόσο διαφορετικό από τις μελέτες του παρελθόντος, σε σημείο που έμοιαζε να είναι ένα άλλο αστέρι.

Το πιο εντυπωσιακό ήταν, όμως, όταν διαπίστωσαν ότι η πλήρης μεταμόρφωσή του συνέβη σε πραγματικό χρόνο. Από την ανακάλυψή του τη δεκαετία του 1980, το WOH G64, στον κοντινό γαλαξία Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου, θεωρήθηκε ένας από τους πιο φωτεινούς, ψυχρούς και μεγαλύτερους ερυθρούς υπεργίγαντες, με ακτίνα 1.540 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου. Οι παραπάνω ιδιότητες το καθιστούν μοναδικό πεδίο δοκιμών για τη μελέτη της αστρικής εξέλιξης από τους αστρονόμους.

Μελετώντας το, οι ερευνητές του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών διαπίστωσαν κάτι τελείως διαφορετικό: το αστέρι δεν ήταν κόκκινο και ψυχρό, όπως είχε παρατηρηθεί στο παρελθόν, αλλά κίτρινο και κατά 1.000 βαθμούς θερμότερο.

«Στην αρχή ήμασταν τελείως χαμένοι με τις μετρήσεις που κάναμε, οπότε ήταν σαν ένα παζλ για το οποίο έπρεπε να βρούμε όλα τα κομμάτια. Αρχίσαμε λοιπόν να ψάχνουμε τα αποτελέσματα προηγούμενων ερευνών και να μελετάμε πληροφορίες για το συγκεκριμένο αστέρι περισσότερων από 30 χρόνων», περιγράφει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο επικεφαλής της μελέτης, δρ. Γκονθάλο Μούνιοζ Σάντσεζ (Gonzalo Munoz-Sanchez). Η μελέτη αποτέλεσε μέρος της διδακτορικής του διατριβής στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Οι ερυθροί υπεργίγαντες είναι αστέρια με μάζα μεγαλύτερη από οκτώ φορές τη μάζα του Ήλιου και έχουν σχετικά σύντομη διάρκεια ζωής, μόλις 1-10 εκατομμύρια χρόνια, πριν τελικά εκραγούν ως σουπερνόβα. Για να διερευνήσουν την εξέλιξη του WOH G64, οι ερευνητές εξέτασαν μετρήσεις φωτεινότητας που πραγματοποιήθηκαν σε διάστημα άνω των 30 ετών, ξεκινώντας από το 1992, και τις συνδύασαν με νέα και αρχειοθετημένα ηλεκτρομαγνητικά φάσματα. Το άστρο παρακολουθείται εδώ και δεκαετίες, μεταξύ άλλων από το πολωνικό πρόγραμμα OGLE και από το τηλεσκόπιο Las Campanas της Χιλής.

«Ήμασταν πολύ τυχεροί γιατί για τον συγκεκριμένο γαλαξία είχαμε πολλά δεδομένα των τελευταίων 30 χρόνων, οπότε υπήρχε ένας θησαυρός αρχειακού υλικού που ψάξαμε και βρήκαμε, όπως τις καμπύλες φωτός που κανείς δεν είχε μελετήσει ξανά», παρατηρεί η επιστημονικά υπεύθυνη της έρευνας και διευθύντρια ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, δρ. Άλκηστις Μπονάνου. Η ίδια αναφέρει ότι τα παραπάνω δεδομένα βοήθησαν την ερευνητική ομάδα να προσδιορίσει τη χρονική περίοδο, κατά την οποία συνέβησαν οι αλλαγές στο άστρο.

Σύμφωνα λοιπόν με τα αποτελέσματα της έρευνάς τους, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό «Nature Astronomy», το άστρο υπέστη ραγδαίες, αλλά όχι βίαιες, αλλαγές σε σύντομο χρονικό διάστημα λίγων μόλις ετών: υπολογίζεται ότι αρχικά εξασθένησε το 2011, πριν ανακάμψει και γίνει πιο κίτρινο και θερμό (κατά περισσότερο από 1.000 βαθμούς Κελσίου) το 2013-2014. Το 2025 εξασθένησε σημαντικά. Υπέστη επίσης αλλαγές στη χημική σύνθεση της ατμόσφαιράς του.

Αυτή η αλλαγή προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία να παρατηρηθεί η αστρική εξέλιξη σε πραγματικό χρόνο και να διερευνηθεί πώς διαφορετικές διαδικασίες μπορούν να διαμορφώσουν τα τελικά στάδια των αστέρων. Επίσης, διαπίστωσαν για πρώτη φορά ότι το άστρο αυτό είναι μέρος ενός διπλού συστήματος. Ο συνοδός του είναι ένα άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο, αλλά αρκετές φορές πιο μαζικό, θερμότερο και λαμπρότερο, εκπέμποντας κυρίως γαλάζιο φως.

Για να εξηγήσουν αυτές τις εξελίξεις, οι συγγραφείς της μελέτης προτείνουν δύο πιθανά σενάρια. Το πρώτο είναι ότι το διπλό αστρικό σύστημα, μέρος του οποίου είναι το WOH G64, φαινόταν να περικλείεται από ένα μεγάλο περίβλημα που το έκανε να μοιάζει με ερυθρό υπεργίγαντα και στη συνέχεια όταν αυτό το περίβλημα διαλύθηκε, αποκαλύφθηκαν τα δύο αστέρια. Στο δεύτερο σενάριο, το αστέρι ήταν ένας κίτρινος υπεργίγαντας, που μπορεί να έχει υποστεί μια έκρηξη υλικού, η οποία έληξε το 2014, που τον έκανε να φαίνεται κόκκινος και ψυχρότερος για αρκετές δεκαετίες.

Σύμφωνα με τη θεωρία της αστρικής εξέλιξης, αστέρια σαν το WOH G64 αναμένεται σύντομα να ολοκληρώσουν τη ζωή τους είτε με έκρηξη ως σουπερνόβα, είτε με κατάρρευση σε μαύρες τρύπες. Μελλοντικές αλληλεπιδράσεις θα καθορίσουν αν θα συμβεί κάτι από τα παραπάνω ή αν ο αστέρας θα συγχωνευθεί με το διπλό σύστημά του.

«Αυτό το αστέρι μας υπογραμμίζει την περιορισμένη γνώση που έχουμε για τα αστέρια της κατηγορίας του. Στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουμε πώς συμπεριφέρονται αυτά τα αστέρια, ειδικά όσο πιο κοντά βρίσκονται στον θάνατό τους, οπότε γίνονται πιο περίεργα. Επιπλέον, δεν γνωρίζουμε αν αυτές οι ακραίες διεργασίες συμβαίνουν λόγω της φύσης του ίδιου του αστεριού ή επειδή δύο αστέρια που βρίσκονται στο ίδιο δυαδικό σύστημα αλληλεπιδρούν. Οπότε η μελέτη του WOH G64 είναι ένα παράδειγμα για το τι να περιμένουμε ή πώς να αναλύσουμε άλλα αστέρια στο Σύμπαν με παρόμοια συμπεριφορά», εξηγεί ο Γκονθάλο Μούνιοζ Σάντσεζ προσθέτοντας ότι η μελέτη του συγκεκριμένου αστεριού θα συνεχιστεί για να καταγραφούν τυχόν επιπλέον αλλαγές του.

Η χρηματοδότηση της έρευνας έγινε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας.

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:

https://www.nature.com/articles/s41550-026-02789-7

Σ.Σ. Επισυνάπτεται καλλιτεχνική απεικόνιση του WOH G64, κατά την πρόσφατη μεταμόρφωσή του, όπου αποκαλύπτεται ένας κίτρινος υπεργίγαντας και ένας θερμός συνοδός αστέρας, περιβαλλόμενοι από έναν δακτύλιο σκόνης. Credit: Daniel Cea Martinez. Η φωτογραφία έχει δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη και την παραχώρησε το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για χρήση.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μαρία Κουζινοπούλου

Ήταν ξημέρωμα της 24ης Φεβρουαρίου, πριν τέσσερα χρόνια, που τα στρατεύματα της Ρωσίας ξεκίνησαν μια στρατιωτική επιχείρηση ντροπής. Εκείνο το ξημέρωμα, η Ιστορία δεν ξύπνησε απλώς· ούρλιαξε. Οι Ρώσοι εισέβαλαν σε μια ελεύθερη κι ανεξάρτητη χώρα, που είχε την ατυχία να βρίσκεται στα σύνορά τους και της αφαιρούσαν το δικαίωμα να αποφασίζει για το μέλλον της. Η Ουκρανία πήρε φωτιά εκείνο το ξημέρωμα. Όχι μόνο οι πόλεις της, αλλά και η ίδια η ιδέα της ελευθερίας της.

Οι Ρώσοι έλεγαν ότι θα κάνουν περίπατο και τόνιζαν ότι είναι θέμα ωρών ή έστω λίγων ημερών η κατάληψη του Κιέβου. Υπολόγισαν χάρτες και όπλα, αλλά ξέχασαν να μετρήσουν ψυχές. Το αποτέλεσμα το ξέρουμε όλοι. Πέρασαν τέσσερα χρόνια κι ακόμη πολεμάνε και σκοτώνουν Ουκρανούς. Τέσσερα χρόνια αίμα, τέσσερα χρόνια χώμα που βαραίνει από νεκρούς.
Κι από την άλλη, οι Ουκρανοί με τεράστιο φρόνημα αμύνθηκαν, αμύνονται ακόμη σκληρά και ταυτοχρόνως επιτίθενται όπου μπορούν.

Προσέξτε: Τις πρώτες εβδομάδες της ρωσικής εισβολής, οι Ουκρανοί αντιμετώπιζαν με ιδιαίτερο σθένος τη ρωσική μηχανή. Δεν είχαν καμιά βοήθεια από πουθενά, αφού η βραδυκίνητη Δύση ξύπνησε αργά για να βοηθήσει. Μόνοι, αλλά όχι γονατισμένοι. Απομονωμένοι, αλλά όρθιοι.

Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι στην εποχή μας συνέβη ό,τι συνέβη στο αλβανικό μέτωπο το 1940. Ποιος πίστευε τότε ότι η Ελλάδα θα απέκρουε την ιταλική φασιστική επίθεση και ταυτοχρόνως θα προωθείτο τόσο βαθιά στην Αλβανία;

Γιατί το αναφέρω αυτό; Επειδή ακόμη και σήμερα που ο πόλεμος είναι διαφορετικός απ’ ό,τι πριν 85 χρόνια, το φρόνημα αποτελεί το σημαντικότερο όπλο. Γιατί το φρόνημα δεν φαίνεται στα οπλοστάσια, αλλά κρίνει τους πολέμους. Κι αυτό το γεγονός δεν το συνεκτιμούν πολλοί εμπλεκόμενοι κι αναλυτές.

Τέσσερα χρόνια μετά, η Ρωσία δεν έχει νικήσει. Ταυτοχρόνως έγινε μια χώρα πλήρως εξαρτημένη από την Κίνα. Γράφηκε ότι η Κίνα είναι ο αναπνευστήρας της Ρωσίας και είναι αλήθεια αυτό. Ειδικά μετά τα συνεχή μέτρα των Ευρωπαίων και των ΗΠΑ απέναντι στη «ρωσική αρκούδα».

Είναι και κάτι ακόμη που μας αφορά. Η χώρα μας στάθηκε από την πρώτη στιγμή στο πλευρό της Ουκρανίας, μαζί με τις χώρες της ΕΕ. Ιστορική κι αξιακή θέση. Υπάρχουν στιγμές που η Ιστορία δεν σου επιτρέπει ουδετερότητα. Όταν έχεις βιώσει και βιώνεις ακόμη την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο, δεν μπορείς να είσαι με την επιτιθέμενη Ρωσία. Όσο κι αν δεν το κατανοούν οι πουτινόφιλες γχώριες δυνάμεις. Άλλωστε είναι πολλά τα ρούβλια…

Εκείνο το ξημέρωμα της 24ης Φεβρουαρίου, πριν τέσσερα χρόνια, οι Ουκρανοί περίμεναν τη ρωσική επίθεση. Έπιναν τσάι, περιμένοντας το κακό, όπως περιμένεις μια καταιγίδα που ξέρεις ότι θα έρθει. Κι όταν οι Ρώσοι επιτέθηκαν, άρχισε να ρέει αίμα παντού στα σύνορα της Ουκρανίας. Τέσσερα χρόνια τώρα, αυτό συμβαίνει.

Πρέπει να πούμε κι αυτό. Ο Ζελένσκι ενσάρκωσε την ουκρανική αντίσταση. Έμεινε στο Κίεβο, γύρισε και γυρίζει την υφήλιο για τη χώρα του, έγινε σημείο αναφοράς. Δεν έγινε ήρωας επειδή το επέλεξε, αλλά επειδή δεν είχε δικαίωμα να φύγει. Ξέρει ότι αν τελειώσει τον πόλεμο συμφωνώντας στις απαιτήσεις των Ρώσων, θα έχει βάλει την υπογραφή του στην εξάλειψη της χώρας του, που θα την «καταπιούν» οι Ρώσοι, αφού ο Πούτιν δεν αποδέχεται ιστορικά την ύπαρξη της Ουκρανίας.

Η αλήθεια είναι ότι σήμερα ο Ζελένσκι δεν απολαμβάνει καθολική αποδοχή. Κι ο Ζαλούζνι, πρώην αρχηγός του στρατού και νυν πρεσβευτής της Ουκρανίας στο Λονδίνο, είναι ιδιαιτέρως δημοφιλής και… περιμένει.

Τέσσερα χρόνια μετά, ο πόλεμος μαίνεται, παρ’ ότι ταυτοχρόνως βρίσκεται σε εξέλιξη μια ειρηνευτική διαδικασία. Ο Ζελένσκι πιέζεται να θυσιάσει εδάφη και οι σύμμαχοι του Κιέβου μοιράζουν αβέβαιες εγγυήσεις ασφαλείας. Ο ίδιος όμως γνωρίζει ότι η μεγαλύτερη εγγύηση ασφαλείας είναι τα δικά του όπλα και κυρίως το φρόνημα του λαού του. Γιατί η ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη μοιάζει περισσότερο με ήττα.

Τέσσερα χρόνια μετά, ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν είναι απλώς ένας πόλεμος συνόρων. Είναι μια σύγκρουση μνήμης και λήθης, ελευθερίας και επιβολής. Κάθε μέρα που περνά, κάποιοι κουράζονται να ακούν, να βλέπουν, να θυμούνται. Οι Ουκρανοί όμως δεν έχουν το προνόμιο της κόπωσης. Γιατί για αυτούς δεν πρόκειται για αναλύσεις, αλλά για σπίτια, για παιδιά, για τάφους.
Κι όσο υπάρχει ένας λαός που αρνείται να παραδοθεί, όσο υπάρχει ένα φρόνημα που δεν εξαγοράζεται, η Ιστορία δεν έχει τελειώσει ακόμη. Γράφεται — με αίμα, αλλά και με αξιοπρέπεια.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της σημερινής ημέρας

1570….ο πάπας Πίος Ε αφορίζει τη βασίλισσα Ελισάβετ Α της Αγγλίας.

1793…. Ο Τζορτζ Ουάσινγκτον προεδρεύει στο πρώτο υπουργικό συμβούλιο στην ιστορία των ΗΠΑ.

1822…. Καταργείται η δουλεία στην Ελλάδα, με διάταξη του Συντάγματος της Επιδαύρου.

 1826…. Οι Τούρκοι κυριεύουν το νησάκι Βασιλάδι, προπύργιο του Μεσολογγίου, σφίγγοντας τον κλοιό γύρω από την Ιερή Πόλη, που θα αντέξει ακόμα ενάμιση μήνα.

 1833….με Βασιλικό Διάταγμα που εκδίδεται από την Αντιβασιλεία του Όθωνος, καταργείται ο Στρατός των ατάκτων και συγκροτείται Ελληνικός Τακτικός Στρατός, αποτελούμενος από Πεζικό, Ιππικό, Πυροβολικό και Μηχανικό.

1915….ο συμμαχικός στόλος της Αντάντ καταλαμβάνει τη Λήμνο ως ορμητήριο για απόβαση στη χερσόνησο της Καλλίπολης.

1919…. Οι Δωδεκανήσιοι πραγματοποιούν συλλαλητήριο στην Αθήνα, αξιώνοντας την ένωση των νησιών με την Ελλάδα.

1932…. Στη Γερμανία, ένας μετανάστης από την Αυστρία, ο Αδόλφος Χίτλερ, αποκτά τη γερμανική υπηκοότητα για να θέσει υποψηφιότητα για καγκελάριος.

 1836….ο κατασκευαστής όπλων Σάμιουελ Κολτ λαμβάνει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για ένα νέο είδος όπλου, το περίστροφο (revolver).

1947….διαλύεται και επίσημα το πρωσικό κράτος.

1954…. Ο Γκαμάλ Αμπντούλ Νάσερ γίνεται πρωθυπουργός της Αιγύπτου.

1973…. Μακελειό σε κέντρο διασκέδασης της Αθήνας από το Νίκο Κοεμτζή για μια “παραγγελιά”. Ο απολογισμός τραγικός: τρεις αστυνομικοί νεκροί, οκτώ τραυματίες, και δυο άνθρωποι – ο δράστης και ο αδερφός του – στη φυλακή. Ο Διονύσης Σαββόπουλος εμπνέεται από το γεγονός και γράφει το τραγούδι «Μακρύ Ζεϊμπέκικο για το Νίκο».

1986…. Ο Πρόεδρος των Φιλιππίνων, Φερδινάνδο Μάρκος, ερχόμενος αντιμέτωπος με τις μαζικές διαδηλώσεις εναντίον της εξουσίας του, φυγαδεύεται από το Προεδρικό Μέγαρο στη Μανίλα με αμερικανικό ελικόπτερο.

 2002….. Η αμερικανική εταιρεία Οdyssey Μarine Εxploration παρουσιάζει ισχυρές ενδείξεις ότι, ανακάλυψε το “Sussex”, μια βρετανική ναυαρχίδα με 80 κανόνια, η οποία ναυάγησε το 1694, μετά από σφοδρή θαλασσοταραχή, κοντά στο στενό του Γιβραλτάρ. Το πλοίο εικάζεται ότι, μετέφερε τόνους χρυσού και ασημιού, ένα θησαυρό ύψους 4,5 δισ. ευρώ.

 1973….μακελειό σε κέντρο διασκέδασης της Αθήνας από τους αδελφούς Κοεμτζή με αφορμή μια παραγγελιά. Απολογισμός, τρεις νεκροί αστυνομικοί και δύο τραυματίες. Λίγο αργότερα, ο Διονύσης Σαββόπουλος εμπνέεται από το γεγονός και γράφει το τραγούδι «Μακρύ Ζεϊμπέκικο για το Νίκο».

1997….κατά της μεθόδου της κλωνοποίησης στα ζώα και τα φυτά τάσσονται ο νομπελίστας αγωνιστής κατά των πυρηνικών, Γιόζεφ Ρότμπλατ και ο γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης, Ντανιέλ Ταρσί.

Γεννήσεις

 1707…. γεννήθηκε ο Κάρλο Γκολντόνι, Ιταλός θεατρικός συγγραφέας,

1873….. ο Ιταλός τενόρος, Ενρίκο Καρούζο.

 1917…..γεννιέται ο Άντονι Μπάρτζες, συγγραφέας του βιβλίου “Το Κουρδιστό Πορτοκάλι”, το οποίο ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ μετέφερε στη μεγάλη οθόνη το 1971.

1968….γεννιέται η Ελληνοκύπρια τραγουδίστρια, Ευρυδίκη

Θάνατοι

1723….πεθαίνει ο Άγγλος αρχιτέκτονας, σερ Κρίστοφερ Ρεν, που έμεινε γνωστός για το έργο στην ανακατασκευή των εκκλησιών του Λονδίνου μετά τη μεγάλη φωτιά του 1666.

1899….. πέθανε ο Πολ Ρόιτερ, γερμανός δημοσιογράφος ανταποκριτής και μεταφραστής, ιδρυτής του ομώνυμου πρακτορείου ειδήσεων,

1983….. ο Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας, Τένεσι Ουίλιαμς.

1984….πεθαίνει σε ηλικία 80 ετών ο κωμικός ηθοποιός Κούλης Στολίγκας.