‘Ολο και περισσότερες γυναίκες κυκλοφορούν το τελευταίο διάστημα  στους δρόμους και τα καφέ της Τεχεράνης με ακάλυπτο το κεφάλι, αψηφώντας τους κανόνες της υποχρεωτικής ισλαμικής μαντίλας.

Αλλά η Ελνάζ, 32χρονη ζωγράφος που ζει στην Τεχεράνη, προειδοποιεί ότι δεν πρέπει να υπάρχουν ψευδαισθήσεις: «Δεν είναι σε καμία περίπτωση ένδειξη αλλαγής εκ μέρους της κυβέρνησης. Καμία πρόοδος δεν έχει γίνει στο θέμα των δικαιωμάτων των γυναικών».

«Παρά τα φαινόμενα, καμία πραγματική αλλαγή δεν έχει γίνει στον τομέα των ατομικών ελευθεριών», επιμένει η Ελνάζ με την οποία το AFP ήρθε σε τηλεφωνική επαφή από το Παρίσι, όπως και με άλλες Ιρανές. Καμία δεν εμφανίζεται με το πραγματικό της όνομα.

Η υποχρέωση της ισλαμικής μαντίλας στον δημόσιο χώρο θεσπίστηκε λίγο μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Ομως η εφαρμογή του κανόνα, πυλώνα της ιρανικής θεοκρατίας, φαίνεται κάπως να έχει χαλαρώσει, τουλάχιστον σε ορισμένες περιοχές της Τεχεράνης και σε άλλες πόλεις.

Η μαζική τάση απαλλαγής από το χιτζάμπ διαμορφώθηκε μετά τις διαδηλώσεις 2022-2023 που προκλήθηκαν από τον θάνατο τον Σεπτέμβριο 2022 της Μάχσα Αμινί που είχε συλληφθεί στην Τεχεράνη για παραβίαση των  ενδυματολογικών κανόνων.

Συνεχίσθηκε κατά την διάρκεια του σύντομου πολέμου τον Ιούνιο 2025, κατά την διάρκεια των δυναμικών κινητοποιήσεων του Ιανουαρίου που πνίγηκαν στο αίμα και στην συνέχεια κατά την διάρκεια του πολέμου που ακολούθησε την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.

«Πριν από μόλις τρία χρόνια δεν ήταν παρά όνειρο», δηλώνει η Ζάχρα, 57 ετών, που ζει στο Ισπαχάν.«Δεν την φοράω πια, αλλά θα ήθελα τόσο πολύ να το έχω ζήσει αυτό όταν ήμουν νέα!».

«Βαρύ τίμημα»

Η μαντίλα δεν έχει ωστόσο εξαφανισθεί και ορισμένες γυναίκες συνεχίζουν να την φορούν εξ επιλογής. Αν και τα άσπρα βαν της αστυνομίας των ηθών που περιπολούσαν στους δρόμους έχουν εξαφανισθεί, οι γυναίκες με ακάλυπτο το κεφάλι μπορούν ανά πάσα στιγμή να κληθούν από τις αρχές. Οι Ιρανές πρέπει να φορούν το χιτζάμπ στις τράπεζες, στα εκπαιδευτικά ιδρύματα και στις διοικητικές υπηρεσίες.

Στα καφέ, πίσω από τα «όμορφα στιγμιότυπα» των γυναικών με ακάλυπτα κεφάλια που βλέπουμε να κυκλοφορούν αυτό το διάστημα, υπάρχει «το μεγάλο τίμημα που έχουν πληρώσει οι μαγαζάτορες», λέει η Νεγκίν, ιδιοκτήτρια καφέ στην Τεχεράνη.

«Είχαμε σκληρή μεταχείριση επί πολλά χρόνια και αυτό συνεχίζεται και σήμερα. Μας κλείσανε πολλές φορές, μας επέβαλαν πρόστιμα, χρειάστηκε να λαδώσουμε (…) Και αυτό που με εξοργίζει ακόμη περισσότερο είναι όταν αυτό το αποκαλούν”ελευθερία” και λένε ότι οι γυναίκες είναι πιο ελεύθερες», λέει η 34χρονη γυναίκα.

Τα δικαιώματα των γυναικών παραμένουν περιορισμένα στο Ιράν, υπό την μέγγενη μίας εξουσίας που συνέλαβε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους κατά τις διαδηλώσεις του Ιανουαρίου που πνίγηκαν στο αίμα και χιλιάδες ακόμη κατά την διάρκεια του τελευταίου πολέμου, σύμφωνα με τις οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σύμφωνα με την Διεθνή Αμνηστία, η «γενικευμένη αντίσταση» στο υποχρεωτικό χιτζάμπ έχει ασκήσει πίεση επί του καθεστώτος τα τελευταία χρόνια.

Οι ιρανικές αρχές συνέχισαν να επιβάλλουν «την υποχρεωτική μαντίλα στους χώρους εργασίας, στα πανεπιστήμια και άλλα δημόσια ιδρύματα, εκθέτοντας έτσι τα κορίτσια και τις γυναίκες που αντιστέκονται σε παρενοχλήσεις, σε επιθέσεις, σε αυθαίρετες συλλήψεις, σε επιβολή προστίμων και στον αποκλεισμό από την εργασία και την εκπαίδευση», σύμφωνα με την Διεθνή Αμνηστία.

Και μετά;

Πλέον, μπορούμε να δούμε εικόνες με γυναίκες χωρίς χιτζάμπ στην κρατική τηλεόραση υπό τον όρο ότι υποστηρίζουν την Ισλαμική Δημοκρατία και καταγγέλλουν τους εχθρούς του Ιράν.

«’Ολο και περισσότερες γυναίκες ξεπερνούν τον φόβο τους κάθε μέρα και τολμούν να βγουν χωρίς χιτζάμπ. Το φαινόμενο γενικεύεται. Αλλά δεν βλέπω καμία αλλαγή στο σύστημα διακυβέρνησης», εξηγεί η 39χρονη Σαχραζάντ, νοικοκυρά.

«Τίποτε δεν έχει αλλάξει, εκτός των βίντεο των νεαρών γυναικών που εμφανίζονται μπροστά στις κάμερες ενημερωτικών τηλεοπτικών σταθμών χωρίς χιτζάμπ και φωνάζουν: “Ο ηγέτης μου, ο ηγέτης, θα θυσιαζόμουν γι’ αυτόν” ».

Η κατάσταση δεν είναι  ίδια σε ολόκληρη την χώρα.

Στο Μασχάντ, μεγάλη πόλη του ανατολικού Ιράν που φιλοξενεί έναν από τους ιερότερους τόπους του σιιτικού ισλάμ, οι κανόνες είναι αυστηρότεροι, εξηγεί η Μάχσα, 32χρονη φοιτήτρια. «Πριν από τον πόλεμο των 12 ημερών (τον Ιούνιο), δεν μας άφηναν να μπούμε πουθενά χωρίς χιτζάμπ. Τώρα, μας αφήνουν, αλλά δεν βλέπουμε το ίδιο επίπεδο αλλαγής με την Τεχεράνη αυτά τα τρία τελευταία χρόνια».

Στο Ισπαχάν, που θεωρείται μία από τις πιο συντηρητικές πόλεις του Ιράν, η Φαρνάζ, 41 ετών, διηγείται πώς προσήχθη στο δικαστήριο τον Απρίλιο για παραβίαση του κανόνα για το χιτζάμπ. «Εδώ και μερικές μέρες, αρχίζουν να κλείνουν καφέ εξαιτίας του χιτζάμπ. Εδώ έχουμε να κάνουμε και με την κυβέρνηση και με τον πληθυσμό. Όπως πριν, σε ορισμένες συνοικίες, οι άνθρωποι σου κάνουν παρατηρήσεις, σε παρενοχλούν. Δεν υπάρχει μόνο η αστυνομία των ηθών…».

Σύμφωνα με άλλη κάτοικο του Ισπαχάν, την Μαριάμ, 35 ετών, «αν έχεις κοινωνική ή οικονομική δραστηριότητα, περιμένουν από σένα να φοράς το χιτζάμπ». Κανείς δεν είναι σε θέση να πει αν αυτή η ενδυματολογική ανεκτικότητα θα διαρκέσει. «Πληρώσαμε βαρύ τίμημα για να φθάσουμε εδώ», εξηγεί η 57χρονη Ζάχρα αναφερόμενη στην καταστολή των διαδηλώσεων του 2022 με εκατοντάδες νεκρούς. «Προς το παρόν, η προσοχή τους είναι στραμμένη στον πόλεμο. Αλλά μετά, ποιος ξέρει τι θα κάνουν;».

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Οι χώρες του κόσμου διέθεσαν σχεδόν 2,9 τρισεκατομμύρια για στρατιωτικές δαπάνες το 2025, το ενδέκατο συναπτό έτος αύξησής τους, με φόντο των πολλαπλασιασμό των ένοπλων συγκρούσεων, επισημαίνει έκθεση αναφοράς που δημοσιοποιείται σήμερα.

Οι τρεις χώρες που δαπάνησαν τα υψηλότερα ποσά—οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία—αντιπροσωπεύουν μαζί πάνω από το μισό από το σύνολο αυτό, ή αλλιώς 1,480 τρισεκ. δολάρια. Η αύξηση σε ετήσια βάση έφθασε το 2,9% σε πραγματικές τιμές, παρά την ελαφριά μείωση των αμερικανικών στρατιωτικών δαπανών, σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Ινστιτούτου Έρευνας για την Ειρήνη με έδρα τη Στοκχόλμη (SIPRI).

Η μείωση των δαπανών των ΗΠΑ υπερκαλύφθηκε από μεγάλες αυξήσεις στην Ευρώπη και στην Ασία την περασμένη χρονιά, η οποία «σημαδεύτηκε από πολέμους και κλιμάκωση των εντάσεων», εξήγησε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Λορέντζο Σκαρατζάτο, ερευνητής του SIPRI. Το «στρατιωτικό βάρος»—το ποσοστό του παγκόσμιου ΑΕΠ που αφοσιώνεται στις στρατιωτικές δαπάνες—ήταν το υψηλότερο από το 2009.

«Όλα δείχνουν ότι ο κόσμος αισθάνεται λιγότερο ασφαλής και δαπανά περισσότερα για τις ένοπλες δυνάμεις του για να αντιμετωπίσει το παγκόσμιο περιβάλλον», σχολίασε ο ερευνητής. Οι ΗΠΑ δαπάνησαν 954 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό μειωμένο κατά 7,5% σε σύγκριση με το 2024, όμως η μείωση αυτή οφείλεται στο γεγονός πως δεν εγκρίθηκε κανένα νέο πακέτο οικονομικής-στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία, αντίθετα με τα τρία προηγούμενα χρόνια, όταν η Ουάσιγκτον υποσχέθηκε στο Κίεβο 127 δισεκ. δολάρια.

Εξάλλου η μείωση αυτή θα είναι βραχεία, καθώς το αμερικανικό Κογκρέσο ενέκρινε δαπάνες που ξεπερνούν το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια για το 2026 και μπορεί να φθάσουν ως ακόμη και το 1,5 τρισεκ. το 2027, αν υιοθετηθεί πρόταση προϋπολογισμού της κυβέρνησης του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Βασικός κινητήρας της αύξησης σε παγκόσμια κλίμακα ήταν η Ευρώπη—που συμπεριλαμβάνει τη Ρωσία και την Ουκρανία—καθώς η άνοδος των στρατιωτικών δαπανών ήταν 14%: έφθασαν τα 864 δισεκ. δολάρια.

Αυτό εξηγείται «από δυο μείζονες παράγοντες. Ο ένας είναι ο πόλεμος σε εξέλιξη στην Ουκρανία και ο άλλος είναι η απεμπλοκή των ΗΠΑ από την Ευρώπη», όπως το βλέπει ο κ. Σκαρατζάτο. Η Ουάσιγκτον «πιέζει την Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος» της ευθύνης για τις δαπάνες «για την άμυνά της».

Η Γερμανία, που κατατάσσεται τέταρτη παγκοσμίως σε όρους δαπανών, τις αύξησε κατά 24% το 2025, έφθασαν τα 114 δισεκ. δολάρια. Η Ισπανία αύξησε επίσης κατά πολύ τις δαπάνες της, κατά 50%, στα 40,2 δισεκ. δολάρια, ξεπερνώντας το 2% του ΑΕΠ για πρώτη φορά μετά το 1994. Οι δαπάνες της Ρωσίας αυξήθηκαν κατά 5,9% και έφθασαν τα 190 δισεκ. δολάρια, ή το 7,5% του ΑΕΠ. Η Ουκρανία τις αύξησε κατά 20% και έφθασαν τα 84,1 δισεκ. δολάρια, ή το 40% του ΑΕΠ.

Θεαματική αύξηση σε Ασία-Ωκεανία

Παρά τις εντάσεις στη Μέση Ανατολή οι στρατιωτικές δαπάνες το 2025 δεν αυξήθηκαν παρά οριακά (+0,1%) στην περιοχή, φθάνοντας τα 218 δισεκ. δολάρια. Ενώ οι περισσότερες χώρες της περιφέρειας αύξησαν τις στρατιωτικές δαπάνες τους, το Ισραήλ και το Ιράν τις μείωσαν πέρυσι. Στην Ισλαμική Δημοκρατία, οι στρατιωτικές δαπάνες μειώθηκαν πέρυσι κατά 5,6%, συρρικνώθηκαν στα 7,4 δισεκ. δολάρια, η μείωση αυτή όμως εξηγείται κυρίως από το γεγονός ότι ο πληθωρισμός σε ετήσια βάση ήταν υψηλός, ανήλθε στο 42%. Οι δαπάνες σε ονομαστικούς όρους αυξήθηκαν.

Για το Ισραήλ, η μείωση κατά 4,9% στα 48,3 δισεκ. δολάρια αντανακλά ιδίως την αποκλιμάκωση, για κάποιο διάστημα, του πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας, με την κατάπαυση του πυρός με τη Χαμάς που τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιανουάριο και κατόπιν τον Οκτώβριο του 2025, σύμφωνα με τους ερευνητές του SIPRI· ωστόσο, οι δαπάνες ήταν αυξημένες κατά 97% σε σύγκριση με εκείνες του 2022.

Στην περιφέρεια Ασίας-Ωκεανίας, οι δαπάνες έφθασαν συνολικά τα 681 δισεκ. δολάρια, ήταν αυξημένες κατά 8,5% σε σύγκριση με το 2024. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη άνοδό τους από το 2009. Ο «βασικός» παράγοντας ήταν η Κίνα, που αυξάνει τις στρατιωτικές δαπάνες της κάθε χρόνο τις τρεις τελευταίες δεκαετίες και το 2025 διέθεσε κάπου 336 δισεκ. δολάρια, σύμφωνα με τον ερευνητή του SIPRI Σκαρατζάτο.

Ωστόσο η αύξηση αποδίδεται επίσης στην «αντίδραση ορισμένων άλλων κρατών, όπως η Νότια Κορέα, η Ιαπωνία και η Ταϊβάν» μπροστά σε αυτή που εκλαμβάνουν ως κινεζική «απειλή», συμπλήρωσε. Η Ιαπωνία αύξησε τις στρατιωτικές δαπάνες της κατά 9,7% στα 62,2 δισεκ. δολάρια το 2025, ή αλλιώς στο 1,4% του ΑΕΠ—το υψηλότερο ποσοστό από το 1958—ενώ η Ταϊβάν κατά 14% στα 18,2 δισεκ. δολάρια.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ο αριθμός των αιτήσεων καταχώρισης στους καταλόγους αντιρρησιών συνείδησης στη Γερμανία συνεχίζει να αυξάνεται, μήνες αφού η κυβέρνηση του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς θέσπισε νέο νόμο για την εθελοντική—και δυνητικά την υποχρεωτική—θητεία στις ένοπλες δυνάμεις, αναφέρει σημερινό δημοσίευμα.

Το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους, υποβλήθηκαν 2.656 αιτήσεις, κατά το δημοσίευμα της εφημερίδας Neue Osnabrücker Zeitung, που επικαλείται δεδομένα της ομοσπονδιακής υπηρεσίας οικογενειακών υποθέσεων και κοινωνικών ζητημάτων (BAFzA).

Ο αριθμός αυτός πλησιάζει ήδη τις συνολικά 2.998 αιτήσεις που υποβλήθηκαν το 2024, σύμφωνα με απάντηση της κυβέρνησης σε ερώτηση που υπέβαλε στο κοινοβούλιο το κόμμα Η Αριστερά (Die Linke). Το 2025, ο αριθμός τους είχε ανέλθει σε 3.867, δήλωνε τον Ιανουάριο μια εκπρόσωπος της BAFzA στην Augsburger Allgemeine. Αν η τάση συνεχιστεί, ο αριθμός θα φθάσει στο υψηλότερο επίπεδο αφότου καταργήθηκε η υποχρεωτική θητεία στις ένοπλες δυνάμεις στη Γερμανία, το 2011.

Η αύξηση συνδέεται με τις ανησυχίες για την ασφάλεια, καθώς και νόμο για τη στρατιωτική θητεία ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου. Ο νόμος αυτός προβλέπει υποχρεωτική εγγραφή στα μητρώα στρατευσίμων για όλους τους άρρενες που έχουν γεννηθεί από το 2008 και κατόπιν, ενώ έχει σκοπό τη στρατολόγηση εθελοντών για να ενισχυθούν οι ένοπλες δυνάμεις. Αν οι εθελοντές δεν κριθεί ότι είναι αρκετοί, το κοινοβούλιο ενδέχεται να προκρίνει την υποχρεωτική επιστράτευση, ανάλογα με τις ανάγκες.

Παράλληλα με την αύξηση των αντιρρησιών συνείδησης, αυξάνεται επίσης ο αριθμός των πολιτών της Γερμανίας που απεναντίας ακυρώνουν αιτήσεις αυτής της φύσης. Έφθασε τους 781 το 2025 και τους 233 το πρώτο τρίμηνο της τρέχουσας χρονιάς, κατά το σημερινό δημοσίευμα.

ΑΠΕ-ΜΠΕ