Με αφορμή την ψήφιση νόμου από τη νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση Μητσοτάκη για τη μεταβίβαση σε τρεις εταιρίες των υδάτινων και πολιτιστικών πόρων της χώρας, με απώτερο στόχο την πλήρη ιδιωτικοποίησή τους, η Χριστιανική Δημοκρατία εξέδωσε την ακόλουθη ανακοίνωση: 

1. Αυτές τις μέρες, σε 3 εταιρείες (ΕΥΑΘ, ΕΥΔΑΠ, Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων) μεταβίβασε η κυβέρνηση Μητσοτάκη τη διαχείριση των υδάτινων και των πολιτιστικών “πόρων” της χώρας αυτές τις μέρες. Και οι τρεις εντάσσονται στο πλαίσιο της περαιτέρω ιδιωτικοποίησης των βασικών αυτών αγαθών.

2.Για την παράδοσή μας, από τα σοφιολογικά έργα της Παλαιάς Διαθήκης ως τον Γρηγόριο τον Θεολόγο και πέραν αυτού, η παιδεία και η κουλτούρα ιδιαίτερα είναι το ύψιστο αγαθό, σύμφωνα με τη διαχρονική διατύπωσή του τελευταίου: “Οἶμαι δὲ πᾶσιν ἀνωμολογῆσθαι τὸν νοῦν ἐχόντων, παίδευσιν τῶν παρ’ ἡμῖν ἀγαθῶν εἶναι τὸ πρῶτον· οὐ ταύτην μόνην τὴν εὐγενεστέραν καὶ ἡμετέραν, ἣ πᾶν τὸ ἐν λόγοις κομψὸν καὶ φιλότιμον ἀτιμάζουσα μόνῃς ἔχεται τῆς σωτηρίας καὶ τοῦ κάλλους τῶν νοουμένων· ἀλλὰ καὶ τὴν ἔξωθεν…” Η νεοφιλελεύθερη δεξιά και το ακραίο κέντρο, αντίθετα, έχουν μια διαμετρικά αντίθετη θεώρηση των πραγμάτων. Από την μία, βλέπουν τους συνανθρώπους μας ως “ανθρώπινους πόρους”, δηλαδή όχι ως εικόνα Θεού ή αυτοσκοπό, αλλά ως μέσο για την επίτευξη της μέγιστης κερδοφορίας ή του μέγιστου μεριδίου αγοράς εκ μέρους της αγοράς. Με ανάλογη ποταπότητα αντιμετωπίζουν τον πολιτισμό και την παιδεία, η οποία περιορίζεται στην προπαρασκευή αναλώσιμων “παραγωγικών πόρων” προς χρήση στα κάτεργα του νεοφιλελευθερισμού. Ανήκουν λοιπόν στους “σκαιούς και απαιδεύτους” που υποτιμούν την ανθρωπιστική παιδεία και τον πολιτισμό μας και που καθιστούν την πρόσβαση σε αυτόν εμπόρευμα που, εντός θεσμικού πλαισίου που ορίζεται από το “επιτελικό κράτος, υπόκειται στους νόμους της αγοράς και της αύξησης των εσόδων του.

3.Στο πλαίσιο αυτό, δημιουργείται Ανώνυμη Εταιρεία Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ ΑΕ) που θα εποπτεύεται από τον αρμόδιο Υπουργό. Ασφαλώς, κάτι τέτοιο είναι το μέγιστο που μπορεί να “χωρέσει” το παρόν Σύνταγμα και ο,τιδήποτε επιπλέον θα ήταν -ακόμη και με τη “διασταλτικότερη” ερμηνεία και τους πιο δοτούς δικαστές- εξόφθαλμα παράνομο. Εντούτοις, όταν ένας οργανισμός καλείται να εργαστεί με κριτήρια ιδιωτικής οικονομίας, ακόμα και με κάποιες υποθετικές προβλέψεις για “ευπαθείς ομάδες”, τότε στην Πολιτεία απομένει η λειτουργία του “νυκτοφύλακος κυνός”, δηλαδή να επιβλέπει ότι η Ανώνυμη Εταιρεία που διαχειρίζεται την πολυαίωνη ελληνική και βυζαντινή-ρωμαΐικη κληρονομιά εφαρμόζεται τα προαναφερόμενα κριτήρια κερδοσκοπικής αποδοτικότητας. Αυτό αναμφίβολα συνιστά εταιρικοποίηση και, ως επί το πλείστον, έμμεση ιδιωτικοποίηση.

4.Ανάλογα ισχύουν και για τα νομοθετήματα που αφορούν τη διαχείριση του νερού. Οι κατά τόπους δημοτικοί οργανισμοί ύδρευσης περνούν στις εταιρείες ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ, καταλύοντας το αυτοδιοίκητό τους. “Πρόφαση εν αμαρτίαις” συνιστά η λειψυδρία και η κλιματική κρίση, πρόφαση που σιγοψηνόταν επί μεγάλο χρονικό διάστημα από τους πολυπληθείς κυβερνητικούς ψιττακίσκους στα ΜΜΕ.

5.Ήδη η Κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει επιχειρήσει επίμονα, πέρα από την εισαγωγή της μετοχής στο Χρηματιστήριο, να θέσει υπό τον έλεγχο των ιδιωτών ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ, αλλά έχει μέχρι στιγμής προσκρούσει στην άρνηση του Συμβουλίου Επικρατείας, η Ολομέλεια του οποίου με τις 190 -191/2022 αποφάσεις της έκρινε αντισυνταγματική τη μεταβίβαση της πλειοψηφίας των μετοχών των εταιρειών ύδρευσης (ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ) στην αποκαλούμενη “Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας”, το Υπερταμείο που έχει οριστεί από τους Δανειστές ως ο ληστρικός μηχανισμός εκποίησης των “ασημικών” της χώρας. Με βάση την αρχή ότι η ύδρευση μπορεί να παρέχεται μόνο από το Δημόσιο και δεν πρέπει να επαφίεται σε κερδοσκοπικά συμφέροντα.

6.Αφού δεν μπόρεσαν να ιδιωτικοποιήσουν τις ΕΥΔΑΠ/ΕΥΘ, επιχείρησαν να αφαιρέσουν από την ΕΥΔΑΠ ένα ζωτικής σημασίας αντικείμενο, τη διαχείριση του υδροδοτικού συστήματος που εξασφαλίζει πόσιμο νερό στον μισό πληθυσμό της Χώρας, με πηγές ύδρευσης τρεις τεχνητές λίμνες (Εύηνου, Μόρνου και Μαραθώνα) και μία φυσική λίμνη (Υλίκης-[ΦΩΤΟ]) και από πλήθος υπόγειων υδατικών πόρων, από ένα εκτεταμένο σύστημα διασύνδεσης αυτών σε ακτίνα 495 χλμ και από τις εγκαταστάσεις άντλησης, αποθήκευσης, ελέγχου και ασφαλούς μεταφοράς του νερού έως την είσοδο των μονάδων επεξεργασίας. Προκήρυξαν «διαγωνισμό» ανάθεσης του έργου σε ιδιώτες.

7.Με την απόφαση 1886/2022 της μείζονος σύνθεσης του Δ’ Τμήματος του ΣτΕ, ακυρώθηκε ο Διαγωνισμός για την ανάθεση με σύμβαση Σύμπραξης Δημοσίου-Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), ιδίως διότι δέχθηκε ως αδιαίρετο σύνολο την ΕΥΔΑΠ και το σύστημα υδροδότησης, από την πηγή στη βρύση, με αποτέλεσμα, να προστατεύεται συνταγματικά ο απολύτως δημόσιος χαρακτήρας του και να μη μπορεί να διαχωριστεί.

8.Όμως, είναι προφανές ότι η Κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν έχει εγκαταλείψει τα σχέδιά της για την ιδιωτικοποίηση των υδάτινων πόρων, αφού με το νόμο 5037/2023 η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ) μετονομάστηκε σε Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων με συνέπεια τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της και στην παροχή υπηρεσιών ύδατος και της διαχείρισης αστικών αποβλήτων, παρά το γεγονός ότι με βάση τη νομολογία του ΣτΕ, αντικείμενο «ρύθμισης» δεν υφίσταται αφού επιβάλλεται οι υπηρεσίες αυτές να είναι υπό δημόσιο έλεγχο.

9.Στην κατεύθυνση αυτή κινείται η “απαλλοτρίωση” αυτή και συγκέντρωση της ιδιοκτησίας των υδάτινων πόρων στις δύο εισηγμένες στο Χρηματιστήριο εταιρείες και η υπαγωγή της στη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων Ευελπιστούμε ότι το ΣτΕ σε νέα τέτοια απόπειρα θα εμμείνει στη νομολογία του και δεν θα βρεθούμε προ εκπλήξεων ανάλογων με την ανατροπή της πάγιας νομολογίας που θεωρούσε αντίθετη με το Σύνταγμα την ίδρυση «μη κρατικών» ΑΕΙ.

10. Είναι σαφές και ανησυχητικό ότι στις αρχές της Μεταπολίτευσης το κυβερνών κόμμα ιδρύθηκε με διαφορετικές αρχές. Χαρακτηριστικά, οι Ιστορικοί της εποχής (Απ. Βακαλόπουλος) τονίζουν τον χαρακτηρισμό του “σοσιαλμανούς” που επιφύλαξε ο Σύνδεσμος Ελλήνων Βιομηχάνων στον αείμνηστο Κωνσταντίνο Καραμανλή, με τις εθνικοποιήσεις στις οποίες προχώρησε και άλλες πολιτικές κοινωνικού χαρακτήρα. Σήμερα, η Νέα Δημοκρατία του κ. Μητσοτάκη όχι απλώς έχει εκτροχιαστεί σε ένα οριακά αντισυνταγματικά αντικοινωνικό νεοφιλελευθερισμό, αλλά με τα νομοθετήματά της ετοιμάζεται να προχωρήσει σε επιπλέον απευθείας αναθέσεις σε μεγάλης κλίμακας εργολήπτες, ανάλογους της επταετούς θητείας της. Εκπροσωπεί, λοιπόν, αν λάβουμε υπόψη και τον τρόπο διαχείρισης των ευρωπαϊκών κονδυλίων και έμμεσης παραχάραξης του εκλογικού αποτελέσματος μέσω εξαγοράς συνειδήσεων (ΟΠΕΚΕΠΕ κ.ά.), έναν αυταρχικό, ευνοιοκρατικό και πελατειακό νεοφιλελευθερισμό σε μια πρωτόγνωρη κλίμακα και έχει εγκαταλείψει την παραδοσιακή απεύθυνσή της στην μεσαία τάξη προς χάριν των κρατικοδίαιτων “αρίστων” και ολιγοπωλητών της κοινωνικοοικονομικής ελίτ που αισχροκερδούν και κλέβουν, κατά την Πατερική έννοια, τους νεόπτωχους συμπολίτες μας.

11.Ως Χριστιανική Δημοκρατία, θεωρούμε τόσο το νερό όσο και τα πολιτιστικά μας αγαθά κορυφαίας σπουδαιότητας αγαθά, τα οποία πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους όλοι οι Έλληνες πολίτες, ανεξαρτήτως εισοδήματος, και μάλιστα κατ’ ελάχιστον οι φτωχότερες και άπορες τάξεις χωρίς αντίτιμο. Καλούμε όλη την αντιπολίτευση και κάθε σώφρονα πολίτη ανεξαρτήτως αφετηρίας σε συσπείρωση εναντίον των επονείδιστων αυτών νομοθετημάτων, με στόχο την κατάργησή τους.

«Στόχος μας είναι να παράγουμε περισσότερη ελληνική ενέργεια από τον ήλιο και τον άνεμο, ενισχύοντας την ενεργειακή μας αυτονομία και εξασφαλίζοντας πιο προσιτές τιμές για νοικοκυριά και επιχειρήσεις». Με αυτή την πολιτική στόχευση ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου περιγράφει τη φιλοσοφία του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο επιχειρεί να απαντήσει σε μία από τις δυσκολότερες εξισώσεις της ενεργειακής μετάβασης: περισσότερες ΑΠΕ, αλλά με σαφέστερα όρια για το πού και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορούν να εγκαθίστανται, με ταυτόχρονη ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος.

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ, που εγκρίθηκε με υπουργική απόφαση και δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 19 Αυγούστου 2026, αντικαθιστά ουσιαστικά το πλαίσιο που είχε θεσπιστεί το 2008, όταν η παρουσία των ανανεώσιμων πηγών στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα ήταν πολύ μικρότερη.

Δεκαοκτώ χρόνια αργότερα, τα δεδομένα έχουν αλλάξει ριζικά. Η ανάπτυξη αιολικών και φωτοβολταϊκών έχει επιταχυνθεί, η αποθήκευση ενέργειας έχει αποκτήσει κεντρικό ρόλο, ενώ η χώρα καλείται ταυτόχρονα να πετύχει τους φιλόδοξους στόχους του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα. Το ΕΣΕΚ προβλέπει για το 2030 συμμετοχή των ΑΠΕ τουλάχιστον κατά 43% στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας και 75,7% στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.

Το νέο πλαίσιο επιχειρεί έτσι να περάσει την ανάπτυξη των ΑΠΕ σε μια διαφορετική φάση: από τη γρήγορη διείσδυση στην οργανωμένη χωρική ανάπτυξη.

Όπως επισημαίνει ο κ. Παπασταύρου, «η αξιοποίηση» του ήλιου και του ανέμου «απαιτεί σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον», ενώ βασική επιδίωξη είναι να καθορίζονται με μεγαλύτερη σαφήνεια τόσο οι περιοχές στις οποίες μπορούν να αναπτύσσονται έργα όσο και εκείνες που πρέπει να προστατεύονται.

Νέα «κόκκινη γραμμή» για τα φωτοβολταϊκά

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τα φωτοβολταϊκά, για τα οποία δημιουργείται ένα ενιαίο πλαίσιο περιορισμών σε ολόκληρη την επικράτεια.

Νέοι φωτοβολταϊκοί σταθμοί δεν επιτρέπεται να εγκαθίστανται, μεταξύ άλλων, σε προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000, δάση και δασικές εκτάσεις, υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, προστατευόμενες περιοχές πολιτιστικής κληρονομιάς, Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης.

Στον κατάλογο προστίθενται, μετά και τη δημόσια διαβούλευση, ιστορικοί τόποι, αρχαία και άλλα προστατευόμενα μνημεία, καθώς και περιοχές όπου βρίσκονται πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης. Για τα πλωτά φωτοβολταϊκά λαμβάνονται επιπλέον υπόψη καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει όμως η καθιέρωση ορίου στη συνολική κάλυψη γης. Η «φέρουσα ικανότητα» των φωτοβολταϊκών υπολογίζεται πλέον σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας ως ποσοστό της συνολικής έκτασής της, με στόχο να ελέγχεται η συγκέντρωση εγκαταστάσεων και η πίεση στις χρήσεις γης. Το ανώτατο όριο για νέες εγκαταστάσεις καθορίζεται στο «1,5% της έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας».

Η επιλογή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για περιοχές όπου τα προηγούμενα χρόνια αναπτύχθηκαν μεγάλες συγκεντρώσεις φωτοβολταϊκών και καταγράφηκαν αντιδράσεις για την πίεση στην αγροτική γη και στο τοπίο.

Οι νέοι κανόνες για τα αιολικά

Αντίστοιχα αυστηρότερο είναι το πλαίσιο για τους νέους αιολικούς σταθμούς. Μεταξύ των περιοχών όπου αποκλείεται η εγκατάστασή τους περιλαμβάνονται η Αττική και η Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, υγρότοποι Ραμσάρ και μικροί νησιωτικοί υγρότοποι, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, πυρήνες εθνικών δρυμών και συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης.

Περιορισμοί προβλέπονται ακόμη για νησιά έκτασης μικρότερης των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων -με συγκεκριμένες εξαιρέσεις-, για εκτός σχεδίου περιοχές στις οποίες σχεδιάζονται χρήσεις τουρισμού και αναψυχής, για Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης.

Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας Natura 2000 που αφορούν την ορνιθοπανίδα. Εκεί η ανάπτυξη αιολικών μπορεί να γίνει μόνο κατ’ εξαίρεση, εφόσον προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό ξεπερνά τα 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.

Μετά τη διαβούλευση ενισχύθηκε επίσης η σύνδεση του χωροταξικού των ΑΠΕ με το νέο Ειδικό Χωροταξικό για τον Τουρισμό: προβλέπεται απαγόρευση νέων αιολικών στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του ΕΧΠ Τουρισμού.

Ειδική μέριμνα για τα νησιά

Το νησιωτικό τοπίο αποτελεί ξεχωριστό κεφάλαιο. Για νέους αιολικούς σταθμούς προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου στο στάδιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, ώστε να εξετάζονται το μέγεθος της εγκατάστασης, ο χαρακτήρας του τοπίου και οι επιπτώσεις στις θέες.

Στις ορεινές περιοχές των νησιών η αξιολόγηση θα γίνεται κατά περίπτωση, με βάση τα μορφολογικά, οικολογικά και τοπιακά χαρακτηριστικά, ενώ το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς παραμένει στο «4% ανά Δημοτική Ενότητα».

Παράλληλα εισάγεται μία «βαλβίδα» για περιοχές όπου ο μέσος άνεμος είναι χαμηλός αλλά υπάρχουν συγκεκριμένες θέσεις με υψηλό αιολικό δυναμικό. Σε Δημοτικές Ενότητες με μέσο δυναμικό κάτω από 4 m/s μπορεί να επιτραπεί κατ’ εξαίρεση αιολικός σταθμός, εφόσον πιστοποιείται στη συγκεκριμένη θέση δυναμικό άνω των 7,5 m/s και οι εγκαταστάσεις δεν ξεπερνούν το 1% της φέρουσας ικανότητας της Δημοτικής Ενότητας.

Αποθήκευση και νέες τεχνολογίες

Το νέο χωροταξικό δεν περιορίζεται στις δύο κυρίαρχες τεχνολογίες. Εντάσσει στον σχεδιασμό το βιοαέριο, το βιομεθάνιο, τη βιομάζα, τη γεωθερμία και τα μικρά υδροηλεκτρικά, ενώ αναγνωρίζει τον κομβικό πλέον ρόλο της αποθήκευσης.

Στο ίδιο το ΦΕΚ επισημαίνεται ότι η ανάπτυξη μονάδων αποθήκευσης είναι αναγκαία για να εξισορροπηθεί η μεταβλητότητα της παραγωγής αιολικών και φωτοβολταϊκών, να περιοριστούν οι απορρίψεις πλεονάζουσας πράσινης ενέργειας και να μειώνονται οι τιμές στις ώρες χαμηλής παραγωγής ΑΠΕ.

Παράλληλα, ο σχεδιασμός στρέφεται προς νέες μορφές παραγωγής, συμπεριλαμβανομένης της υπεράκτιας ενέργειας και των υπεράκτιων αιολικών, σε συντονισμό με τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.

Από την «πράσινη ανάπτυξη» στην κοινωνική αποδοχή

Το μεγάλο στοίχημα του νέου πλαισίου, ωστόσο, δεν είναι μόνο ενεργειακό. Είναι και κοινωνικό. Η ταχεία εξάπλωση των ΑΠΕ την προηγούμενη δεκαετία συνοδεύθηκε σε αρκετές περιοχές από συγκρούσεις για τη χρήση γης, το τοπίο, τον τουρισμό και την προστασία της φύσης.

Γι’ αυτό και το ΕΧΠ επιχειρεί να δώσει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα τόσο στις τοπικές κοινωνίες όσο και στους επενδυτές. Το ίδιο το κείμενο θέτει ως στόχο έν«σαφές και διαφανές πλαίσιο» για τις αδειοδοτούσες αρχές και τις επιχειρήσεις, ώστε οι επενδύσεις να κατευθύνονται εξαρχής σε χωροταξικά κατάλληλες περιοχές, περιορίζοντας την αβεβαιότητα και ενισχύοντας ταυτόχρονα την αποδοχή των ΑΠΕ από τις τοπικές κοινωνίες.

Και οι περιοχές αποκλεισμού αποτελούν πλέον ισχυρή «κόκκινη γραμμή»: τα Περιφερειακά και τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια μπορούν να εξειδικεύουν τις περιοχές προτεραιότητας, όχι όμως να τροποποιούν τις περιοχές αποκλεισμού που θεσπίζει το ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, η νέα περίοδος για τις ΑΠΕ επιχειρεί να στηριχθεί σε μια διαφορετική ισορροπία. Όχι στο δίλημμα «ενέργεια ή περιβάλλον», αλλά στην προσπάθεια να προσδιοριστεί εκ των προτέρων «πού μπορεί να αναπτυχθεί η πράσινη ενέργεια και πού η προστασία του χώρου», η οποία πρέπει να υπερισχύσει.

Όπως συνοψίζει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η επιδίωξη είναι «ανάπτυξη με σχέδιο, ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος και σαφείς κανόνες για όλους».

ΑΠΕ-ΜΠΕ