Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το ΠαΣοΚ διαχρονικά «σημάδεψε» μεγάλα κοινωνικά ρεύματα, από την ίδρυσή του μέχρι σήμερα. Ταυτοχρόνως, αποδείχτηκε χρήσιμο στην κοινωνία, μα συνάμα και άγονο (sic) σε σημαντικές καμπές της διαδρομής του.
Μα πέραν της αρχικής διαδρομής του στο περιθώριο με την αντιδυτική υστερία, πέραν του βλαβερού «αυριανισμού» που ουσιαστικά επέβαλλε στην πολιτική, το ΠαΣοΚ δεν εξέθρεψε απλώς έναν τοξικό τρόπο πολιτικής έκφρασης, νομιμοποίησε τη λάσπη ως πολιτικό επιχείρημα. Επίσης, πέραν της ιδιαιτέρως βλαπτικής δημοσιονομικής του πολιτικής που «έσκασε» στις πλάτες των επόμενων γενεών Ελλήνων, οφείλουμε να του πιστώσουμε κάτι ιδιαιτέρως σημαντικό: έδωσε φωνή σε ανθρώπους που βρίσκονταν πολλά χρόνια στο περιθώριο της πολιτικής και κοινωνικής ζωής. «Απελευθέρωσε» τη φωνή ανθρώπων που καταπιέζονταν…
Ο Ανδρέας Παπανδρέου, μπορεί να ήταν χαρισματικός, μα ήταν για τον εαυτό του και δη σε μεγάλο βαθμό. Ήταν ο «γεωπόνος» των λεφτόδεντρων και μάλιστα συμπεριφέρθηκε αυστηρά – αν όχι άσχημα- σε όσους στο κόμμα του επιχειρούσαν να πουν τα πράγματα με το όνομά τους. Οι περιπτώσεις του Σημίτη, του Τρίτση, του Γεννηματά, του Πεπονή, του Αυγερινού και πολλών άλλων, ήταν χαρακτηριστικές. Επιπλέον, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι επί των ημερών του, λίγα ήταν τα στελέχη που αναδείχτηκαν. Όλους όσοι «έλαμψαν» από το ΠαΣοΚ κι αφέθηκαν να δημιουργήσουν, τους ανέδειξε ο Σημίτης. Βάσω Παπανδρέου, Διαμαντοπούλου, Αλέκος Παπαδόπουλος, Βενιζέλος, Χρυσοχοΐδης, Μπένος, Μανιάτης, Φώφη Γεννηματά, Λοβέρδος, Χριστοδουλάκης, Φλωρίδης κ.α. δημιούργησαν ένα άλλο ΠαΣοΚ. Ήταν η μοναδική περίοδος που το ΠαΣοΚ έμοιαζε με ευρωπαϊκό σχηματισμό κι όχι με συνδικαλιστικό καφενείο εξουσίας. Ήταν η μοναδική περίοδος, που σε συνδυασμό με το πέρασμα των χρόνων και την αλλαγή των κοινωνικών αναγκών, άφηνε σιγά σιγά τα ιδεολογήματα -ακόμη και τη φθίνουσα απανταχού σοσιαλδημοκρατία- και προσχωρούσε στην «φιλελεύθερη αποτελεσματικότητα». Διότι η πραγματικότητα είχε αρχίσει να εκδικείται τις ψευδαισθήσεις της Μεταπολίτευσης. Εξ ου και με την ανάληψη της ηγεσίας της ΝΔ από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, μεγάλο τμήματα του ΠαΣοΚ και των «πολιτικών του αστέρων», βρήκαν διέξοδο λόγων και έργων στη ΝΔ! Όχι από πολιτικό καιροσκοπισμό, αλλά επειδή η ΝΔ κατέλαβε τον χώρο της σοβαρότητας και του πολιτικού ρεαλισμού, που το ΠαΣοΚ εγκατέλειψε.
Το ΠαΣοΚ σήμερα, δείχνει ένα κόμμα εγκλωβισμένο στον συναισθηματισμό των φίλων του και δη στον συναισθηματισμό του παρελθόντος. Αποτελεί το… ΚΚΕ της σοσιαλδημοκρατίας και με το σημερινό πρόσωπο της ηγεσίας του, είναι ένα κόμμα που μονίμως ρέπει προς τον αντισυστημισμό! Ένα κόμμα παγιδευμένο σε μουσειακές αναμνήσεις, που μιλά συνεχώς για το παρελθόν επειδή φοβάται να κοιτάξει το μέλλον. Μόλις προχθές, καταψήφισε τον Γιάννη Στουρνάρα ως διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας, μόνο και μόνο επειδή ήταν επιλογή του Μητσοτάκη! Είδαμε δηλαδή την αντιπολίτευση ως ψυχολογικό σύνδρομο και όχι ως πολιτική πρόταση. Μόλις προχθές παρέδωσε οριστικά τον χώρο του πολιτικού Κέντρου -που πάντα εκλέγει κυβέρνηση- στον Μητσοτάκη!
Είχε προηγηθεί, η απόφασή του -σε συνέδριο παρακαλώ- να μη συνεργαστεί με τη ΝΔ μετεκλογικά! Δηλαδή, ν’ αφήσει τη χώρα ακυβέρνητη ή να την οδηγήσει μαθηματικά σε δεύτερες εκλογές, αν η ΝΔ δεν λάβει αυτοδυναμία. Σαν να θεωρεί ότι η πολιτική σταθερότητα είναι δευτερεύουσα λεπτομέρεια μπροστά στις εσωκομματικές εμμονές.
Δυστυχώς, το ΠαΣοΚ σήμερα πορεύεται υπό τις εμμονές του προέδρου του, με ανορθολογισμό, καταγγελτισμό και συνεχή ταύτιση με λούμπεν πολιτικές δυνάμεις. Ένα κόμμα που κάποτε διεκδικούσε τον εκσυγχρονισμό, σήμερα φλερτάρει με τα πιο κουρασμένα αντανακλαστικά του λαϊκισμού. Κι αυτό το γεγονός, δεν μπορεί παρά να μη το καθιστά χρήσιμο για τον τόπο.
Δυστυχώς, το ΠαΣοΚ, έχασε σχεδόν δυο χρόνια για να καταφέρει να καταστεί και πάλι εναλλακτική πρόταση εξουσίας. Εγκλωβίστηκε στις εμμονές του προέδρου του σε ζητήματα που δεν απασχολούν την κοινωνία, ενώ σε ότι προτείνει δείχνει να βρίσκεται ένα βήμα πίσω από τον Μητσοτάκη. Κυνηγούσε και κυνηγά τις εξελίξεις αντί να τις διαμορφώνει. Κι αυτό, ενώ έλειπε ο Τσίπρας.
Τώρα που ο κορυφαίος του λαϊκισμού επανέρχεται με «πράσινα» συνθήματα κι αντιγραφές από τον Παπανδρέου, το ΠαΣοΚ κατρακυλά. Και το τραγικό για το ΠαΣοΚ είναι ότι μοιάζει να χάνει ακόμη και στο ίδιο του το γήπεδο. Κι αμέσως προκύπτουν ερωτήματα:
Μπορεί το ΠαΣοΚ να γίνει πάλι κόμμα εξουσίας και δη με επήρεια σε μεγάλα κοινωνικά στρώματα; Μπορεί να εμπνεύσει, να καθοδηγήσει, να βρει ρεαλιστικές σταθερές;
Έχει αφήγημα το ΠαΣοΚ σήμερα; Πείθει για κάτι;
Μπορεί η σοσιαλδημοκρατία να γίνει κάτι διαφορετικό από αυτό που είναι σήμερα, δηλαδή ένα πολιτικό απολίθωμα που αδυνατεί να εκφράσει τις ανάγκες της κοινωνίας;
Μπορεί να υπερκεράσει τη ΝΔ που το έχει αλώσει σε μεγάλο βαθμό; Μπορεί να υπερβεί τον λαϊκισμό, τα συνθήματα και τους συμβολισμούς που του «κλέβει» ο Τσίπρας;
Εν κατακλείδι, το πρόβλημα του ΠαΣοΚ δεν είναι απλώς πολιτικό. Είναι υπαρξιακό. Δείχνει ανήμπορο να αποφασίσει αν θέλει να γίνει ένα σύγχρονο μεταρρυθμιστικό κόμμα που θα μπορέσει να κυβερνήσει ή αν θα παραμείνει αιχμάλωτο των φαντασμάτων της Μεταπολίτευσης. Κι όσο δεν απαντά σε αυτό το ερώτημα, θα φθείρεται ανάμεσα σε μια ΝΔ που κυριαρχεί στο Κέντρο και σ’ έναν λαϊκισμό που του αφαιρεί/κλέβει/λεηλατεί τα τελευταία συναισθηματικά του ερείσματα. Η κοινωνία του 2026 δεν αναζητά συνθήματα, ιστορικές νοσταλγίες και θυμωμένες καταγγελίες. Αναζητά σοβαρότητα, αποτελεσματικότητα και σχέδιο. Κι εκεί ακριβώς το ΠαΣοΚ δείχνει να μένει διαρκώς εκτός εποχής…
