Μπορεί ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου ΙΙ να ξεκινά από την παιδική ηλικία; Σε αυτό το ερώτημα απαντά ο κ. Θανάσης Τζιαμούρτας, καθηγητής στο ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, στηριζόμενος σε εργασίες και έρευνες που έχουν γίνει για να απαντηθεί το παραπάνω ερώτημα.
Η παχυσαρκία, αναφέρει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο κ. Τζιαμούρτας, αποτελεί ένα συνεχώς επιδεινούμενο πρόβλημα στις αναπτυγμένες χώρες, το οποίο τείνει να προσλάβει διαστάσεις επιδημίας ή ακόμη και πανδημίας. Στους ενήλικες, τα επιδημιολογικά στοιχεία δείχνουν θετική σχέση μεταξύ παχυσαρκίας και υψηλού κινδύνου θνησιμότητας, κυρίως λόγω καρδιαγγειακών ασθενειών. Η συχνότητα της παχυσαρκίας αυξάνεται με γοργό ρυθμό και επεκτείνεται σε παιδιά και εφήβους των ανεπτυγμένων χωρών. Δεδομένα αναφέρουν ότι 35 εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως κάτω των 5 χρόνων είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα, ενώ πάνω από 390 εκατομμύρια παιδιών και εφήβων ηλικίας 5-19 ετών είναι υπέρβαρα και 160 εκατομμύρια είναι παχύσαρκα.
Δεδομένα από ελληνικές μελέτες δείχνουν ότι περίπου 3 στα 10 παιδιά στη Θεσσαλία είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα, ποσοστό που παραμένει ιδιαίτερα υψηλό και συμβαδίζει με τη γενικότερη εικόνα της παιδικής παχυσαρκίας στην Ελλάδα. Στην ηλικία 6-12 χρόνων 1 στα 4 παχύσαρκα παιδιά μπορεί να έχει μειωμένη ανοχή στην γλυκόζη, ενώ στα παχύσαρκα παιδιά παρατηρούνται συχνά, εκτός από διαταραχές του μεταβολισμού της γλυκόζης, και αυξημένοι καρδιομεταβολικοί παράγοντες κινδύνου. Η πιο σημαντική μακροπρόθεσμη συνέπεια της παιδικής παχυσαρκίας είναι ότι περνάει και στην εφηβεία. Περίπου το 55% των παχύσαρκων παιδιών παραμένουν παχύσαρκα στην εφηβεία, ενώ περίπου το 80% των παχύσαρκων εφήβων παραμένουν παχύσαρκοι και στην ενήλικη ζωή.
Πιο αναλυτικά, τονίζει ο κ. Τζιαμούρτας, μέχρι πριν από λίγα χρόνια ο λιπώδης ιστός θεωρούνταν, σύμφωνα με τον ίδιο, ότι είναι ανενεργός και ότι χρησιμεύει για την αποθήκευση ενέργειας.
Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει πολλές εργασίες που αναφέρουν ότι εκκρίνονται αρκετές ουσίες από τον λιπώδη ιστό, με ξεχωριστή σημασία η κάθε μια. Σε αυτές τις ουσίες περιλαμβάνονται η αντιπονεκτίνη, η βισφατίνη και η ρεζιστίνη. Και οι τρεις αυτές λιποκυτταροκίνες σχετίζονται με την παχυσαρκία και την ινσουλινοαντίσταση. Τα επίπεδα της αντιπονεκτίνης μειώνονται στην παχυσαρκία και σε καταστάσεις ινσουλινοαντίστασης και καρδιαγγειακών ασθενειών. Η άσκηση μπορεί να βελτιώσει την ευαισθησία της ινσουλίνης, μια επίδραση που επιτυγχάνεται μέσω της ρύθμισης των επιπέδων αντιπονεκτίνης.
Η βισφατίνη είναι μια καινούργια σχετικά λιποκυτταροκίνη, απομονώθηκε το 2004 και βρίσκεται σε υψηλές ποσότητες στο κοιλιακό λίπος. Η βισφατίνη μιμείται τη δράση της ινσουλίνης και παίζει σημαντικό ρόλο στη σχέση παχυσαρκίας και μεταβολικού συνδρόμου, ενώ τα επίπεδά της στους ενηλίκους αυξάνονται με την παχυσαρκία και τον διαβήτη τύπου ΙΙ. Τέλος, η ρεζιστίνη εμπλέκεται στην ομοιοστασία της γλυκόζης και στον μεταβολισμό και θεωρείται ότι επιφέρει σημαντική αντίσταση στην ινσουλίνη στο ήπαρ.
Εργασίες που έχουν γίνει από το εργαστήριο Βιοχημείας, Φυσιολογίας και Διατροφής της Άσκησης, του ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας αλλά και νεότερα διεθνή ερευνητικά δεδομένα, αναδεικνύουν τον σημαντικό ρόλο των λιποκυτταροκινών στην ανάπτυξη ινσουλινοαντίστασης και στην εμφάνιση σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ ήδη από την παιδική ηλικία. Μελέτες σε παχύσαρκα παιδιά ηλικίας περίπου 10-12 ετών έδειξαν ότι τα παιδιά αυτά εμφανίζουν χαμηλότερα επίπεδα αντιπονεκτίνης και αυξημένα επίπεδα βισφατίνης και ρεζιστίνης σε σύγκριση με παιδιά φυσιολογικού βάρους. Οι μεταβολές αυτές θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές, καθώς σχετίζονται με χρόνια φλεγμονή χαμηλού βαθμού, μειωμένη ευαισθησία στην ινσουλίνη και αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο.
Τα δεδομένα αυτά είναι παρόμοια με εκείνα που παρατηρούνται σε ενήλικες με μεταβολικό σύνδρομο και προδιάθεση για σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ. Σύγχρονες ανασκοπήσεις επιβεβαιώνουν ότι η αντιπονεκτίνη έχει προστατευτικό ρόλο στη ρύθμιση του μεταβολισμού της γλυκόζης και της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, ενώ αυξημένα επίπεδα βισφατίνης και ρεζιστίνης συνδέονται με παχυσαρκία και μεταβολικές διαταραχές. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ρόλος της άσκησης στη μελέτη. Τα παιδιά που συμμετείχαν συστηματικά σε φυσική δραστηριότητα εμφάνιζαν σαφώς ευνοϊκότερο προφίλ λιποκυτταροκινών, ακόμη και όταν παρουσίαζαν αυξημένο ποσοστό σωματικού λίπους. Υπάρχουν πρόσφατες μελέτες που δείχνουν ότι η μέτρια έως έντονη φυσική δραστηριότητα μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα αντιπονεκτίνης και να μειώσει δείκτες όπως η ρεζιστίνη, βελτιώνοντας έτσι το μεταβολικό προφίλ παιδιών με παχυσαρκία.
Ο διαβήτης τύπου ΙΙ εμφανίζεται κυρίως στους ενήλικες, αλλά τα τελευταία χρόνια κάνει την εμφάνισή του ολοένα και σε μικρότερες ηλικίες. Αν και ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου ΙΙ εξακολουθεί να είναι σαφώς λιγότερο συχνός στους εφήβους σε σχέση με τους ενήλικες, τα περιστατικά αυξάνονται σταθερά διεθνώς. Στον γενικό εφηβικό πληθυσμό τα ποσοστά παραμένουν σχετικά χαμηλά, συνήθως κάτω από 0,5%, ωστόσο σε παχύσαρκους εφήβους και ομάδες υψηλού κινδύνου η συχνότητα είναι σημαντικά μεγαλύτερη.
Μπορεί στην παρούσα φάση της ζωής τους τα παχύσαρκα παιδιά που εξετάστηκαν να μην παρουσίαζαν σημαντικά αυξημένη αντίσταση στην ινσουλίνη, ωστόσο, καταλήγει ο κ. Τζιαμούρτας, η παρατεταμένη μεταβολή αυτών των λιποκυτταρινών μπορεί να δημιουργήσει το ανάλογο μεταβολικό περιβάλλον για την εγκαθίδρυση του διαβήτη. Επομένως, η σωστή διατροφή και η καθημερινή σωματική άσκηση αποτελεί τον καλύτερο τρόπο πρόληψης εμφάνισης της παχυσαρκίας και των συνοδών μεταβολικών διαταραχών.
ΑΠΕ-ΜΠΕ/Αποστόλης Ζώης
