Η ύπαιθρος σε κίνδυνο θα μπορούσε να είναι ο τίτλος ταινίας επιστημονικής φαντασίας όπου οι αγρότες θα εγκατέλειπαν τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις στρεφόμενοι στον τομέα των υπηρεσιών με μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα την ερημοποίηση της ελληνικής επαρχίας και των καλλιεργειών και με τον επισιτιστικό κίνδυνο να γίνεται ακόμα εντονότερος, ενώ η εθνική αυτάρκεια από τον πρωτογενή τομέα να μην υφίσταται ούτε ως προοπτική.
Ίσως το παραπάνω σενάριο να βρίσκεται στην αρχή του όμως δείχνει να εξελίσσεται αφού σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ υπάρχει σημαντική πτώση της απασχόλησης στον πρωτογενή τομέα, με χιλιάδες αγρότες να εγκαταλείπουν την ύπαιθρο και να αναζητούν δουλειές στον τουριστικό κλάδο.
Συγκεκριμένα τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι μέσα σε ένα χρόνο 75.900 άτομα εγκατέλειψαν οριστικά τα αγροτικά επαγγέλματα, σημαίνοντας συναγερμό στον πρωτογενή τομέα. Επιπλέον παρουσιάζεται μείωση της απασχόλησης κατά 18,5% σε ειδικευμένους γεωργούς, κτηνοτρόφους, δασοκόμους και αλιείς (σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του προηγούμενου έτους), ενώ ο συνολικός αριθμός των απασχολούμενων στον αγροτικό τομέα μειώθηκε στις 333.600 (δ’ τρίμηνο 2025), από 409.500 που ήταν την αντίστοιχη περίοδο του 2024. Δηλαδή ο πρωτογενής τομέας έχασε μέσα σε ένα χρόνο πληθυσμό μεγαλύτερο από τον πληθυσμό του δήμου της Βέροιας.
Η ανάγκη επιβίωσης των αγροτών, κυρίως των νέων, τους οδηγεί στην επιλογή της εξασφαλισμένης εργασίας πέντε με επτά μηνών σε τουριστικά και επισιτιστικά επαγγέλματα και στη διαβίωση τους τον υπόλοιπο διάστημα συντηρούμενοι από το ταμείο ανεργίας. Η αύξηση του κόστους παραγωγής, οι χαμηλές τιμές των προϊόντων, τα φαινόμενα της κλιματικής αλλαγής και οι θεομηνίες, οι αρρώστιες και στον γεωργικό αλλά ειδικά στον κτηνοτροφικό τομέα οδηγούν αγρότες και κτηνοτρόφους εκτός επαγγέλματος.
Η παραπάνω τάση που φαίνεται να ενισχύεται συνεχώς έχει προκαλέσει σημαντική μείωση στην ενεργό γεωργία, με κτηνοτρόφους και αγρότες να απασχολούνται όλο και περισσότερο στον κλάδο της φιλοξενίας, αφού η ανάπτυξη του τουρισμού έχει αυξήσει σημαντικά τις δυνατότητες αύξησης του οικογενειακού εισοδήματος τους σε σύγκριση με τη γεωργία.
Επιπλέον παρατηρούμε την ανακατασκευή των χωραφιών που αξιοποιούνται όλο και περισσότερο πλέον είτε ως χώροι παραγωγής ενέργειας, είτε μετατρέπονται από αγροτικές ή ακόμη και δασικές εκτάσεις σε δομημένες τουριστικές εγκαταστάσεις, φαινόμενο έντονο κυρίως στην νησιωτική Ελλάδα.
Η τάση φυγής των αγροτών από τα χωράφια τους δεν είναι μόνο ένα οικονομικό πρόβλημα, είναι κυρίως κοινωνικό αφού συνεπιφέρει δημογραφική φτώχεια στην ελληνική επαρχία αλλά και εθνικό, με την ερημοποίηση ακριτικών περιοχών και την υπερσυγκέντρωση πληθυσμού σε αστικά κέντρα ή τουριστικούς προορισμούς. Είναι συνεπώς απαραίτητη η εφαρμογή μιας εθνικής στρατηγικής αντιστροφής της τάσης και στήριξης του αγρότη άμεσα πριν να είναι αργά για τον πρωτογενή τομέα στην Ελλάδα.
Λίνα Τουπεκτσή
Γεωπόνος MSc, Yπ. Διδάκτωρ Παν.Θεσσαλίας
