Με λευκά μπαλόνια στα χέρια, στα οποία αναγραφόταν το σύνθημα «Ποτέ Ξανά», εκατοντάδες πολίτες, παρουσία και εκπροσώπων της Πολιτείας, της ισραηλιτικής κοινότητας Θεσσαλονίκης, φορέων και ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, έκαναν πορεία μνήμης για τους Εβραίους πολίτες της Θεσσαλονίκης που υπήρξαν θύματα του ναζισμού, από την πλατεία Ελευθερίας μέχρι και τον Παλαιό Σιδηροδρομικό Σταθμό, από όπου αναχώρησε, στις 15 Μαρτίου του 1943, ο πρώτος συρμός για τα στρατόπεδα του θανάτου.
«Το Ποτέ Ξανά δεν είναι σύνθημα, είναι μία επίσημη υπόσχεση να τιμήσουμε το παρελθόν, να διατηρήσουμε την αλήθεια και να διασφαλίσουμε ότι το μίσος δεν θα επικρατήσει ποτέ, ώστε να μπορέσουμε να προστατεύσουμε το κοινό μας μέλλον» ανέφερε σε γραπτό του μήνυμα, που διαβάστηκε στην εκδήλωση, ο πρέσβης του Ισραήλ στην Ελλάδα, Noam Katz. Από τον Μάρτιο του 1943 και μέσα σε λίγους μόνο μήνες, ως τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου, κατά τη διάρκεια της κατοχής, πάνω από το 96% της κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά ενεργής και ανθούσας εβραϊκής κοινότητας Θεσσαλονίκης, περίπου 50.000 άνθρωποι, οδηγήθηκαν στο στρατόπεδο ‘Αουσβιτς-Μπίρκεναου και εξοντώθηκαν, για πρώτη φορά στην ιστορία, με προαποφασισμένο σχέδιο και με μαζικό και οργανωμένο τρόπο, από τους Ναζί. Η πορεία μνήμης ολοκληρώθηκε στον Παλαιό Σιδηροδρομικό Σταθμό, όπου πραγματοποιήθηκε εκδήλωση τιμής για τα θύματα του Ολοκαυτώματος.
Στις τοποθετήσεις τους, εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης, της ισραηλιτικής κοινότητας Θεσσαλονίκης και της ακαδημαϊκής κοινότητας, υπογράμμισαν τη σημασία της διατήρησης της ιστορικής μνήμης αλλά και της επαγρύπνησης απέναντι σε φαινόμενα ρατσισμού και αντισημιτισμού. Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης αναφέρθηκε στην απώλεια που υπέστη η πόλη από την εξόντωση της εβραϊκής κοινότητας, τονίζοντας ότι «η απώλεια αυτή δεν είναι απλώς ένα σκοτεινό ιστορικό γεγονός, αλλά ένα βαθύ τραύμα στην καρδιά της Θεσσαλονίκης, γιατί η πόλη έχασε ένα κομμάτι από την ψυχή της». Ο ίδιος σημείωσε ότι η δημοτική αρχή έχει δεσμευτεί να προχωρήσει έργα που θα τιμούν τη μνήμη των θυμάτων, επισημαίνοντας πως «τα χρόνια της σιωπής και της αδιαφορίας ανήκουν στο παρελθόν» και πως η πλατεία Ελευθερίας, όπως και το Μουσείο Ολοκαυτώματος, θα αναδειχθεί «σε έναν ιστορικό τόπο που θα υπηρετεί τη μνήμη και τη διαφύλαξη της ιστορικής αλήθειας».
Ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη διατήρησης της μνήμης αλλά και στην αντιμετώπιση σύγχρονων εκφάνσεων αντισημιτισμού έδωσε ο πρόεδρος της ισραηλιτικής κοινότητας Θεσσαλονίκης Δαβίδ Σαλτιέλ. Όπως τόνισε, «περίπου 50.000 Εβραίοι της Θεσσαλονίκης φορτώθηκαν σε βαγόνια για ζώα, ταπεινώθηκαν, ληστεύτηκαν και εξοντώθηκαν μόνο και μόνο επειδή γεννήθηκαν Εβραίοι». Υπογράμμισε ότι το Ολοκαύτωμα δεν ξεκίνησε με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, αλλά με τη ρητορική μίσους και την αποανθρωποποίηση. «Πριν υπάρξουν στρατόπεδα, υπήρχαν ιδέες και λόγια. Η προκατάληψη έγινε νόμος, η διάκριση έγινε κανονικότητα και βήμα-βήμα η κοινωνία πέρασε από τη ρητορική στην αποδοχή της βίας» είπε ο κ. Σαλτιέλ, σημειώνοντας ότι και σήμερα, με τον πόλεμο μεταξύ του Ιράν και του Ισραήλ, ακούγονται αναφορές για αφανισμό του Ισραήλ και ότι και σήμερα πάλι λέγεται ότι είναι απλώς λόγια.
Ο κ. Σαλτιέλ προειδοποίησε ότι παρόμοια φαινόμενα επανεμφανίζονται σήμερα με διαφορετικές μορφές, ότι οι δίκες της Νυρεμβέργης που ακολούθησαν την πτώση του ναζισμού, επέβαλαν την «προσωπική ευθύνη του θύτη» έναντι σε οποιαδήποτε εντολή παραβιάζει ανθρώπινα δικαιώματα και τόνισε πως «η απάντηση πρέπει να είναι η τοποθέτηση του ανθρώπου στο κέντρο, χωρίς αστερίσκους και χωρίς επιλεκτικές ευαισθησίες». Σημείωσε ότι με έργα όπως το Πάρκο Μνήμης της πλατείας Ελευθερίας και με το Μουσείο Ολοκαυτώματος, η Θεσσαλονίκη τιμά τα θύματα του ναζισμού και την ιστορία της. Ο πρύτανης του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος Σταμάτης Αγγελόπουλος, υπογράμμισε ότι η εξόντωση της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης «δοκιμάζει τα όρια της λογικής» και ότι η μνήμη του Ολοκαυτώματος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας της πόλης και της Ευρώπης. Ο αντιπρύτανης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ιάκωβος Μιχαηλίδης σημείωσε ότι η πορεία μνήμης «δεν είναι μεταφορική αλλά οδυνηρά κυριολεκτική», καθώς ακολουθεί τη διαδρομή, που ακολούθησαν χιλιάδες Εβραίοι της πόλης προς τον εκτοπισμό και την εξόντωση.
Τόνισε ακόμη ότι η ιστορία αυτή έχει ιδιαίτερο βάρος για το Αριστοτέλειο πανεπιστήμιο, καθώς η πανεπιστημιούπολη βρίσκεται σε μεγάλο μέρος της πάνω στον χώρο του παλιού εβραϊκού νεκροταφείου, γεγονός που επιβάλλει ακόμη πιο επιτακτικά τη διαρκή ευθύνη της διατήρησης της μνήμης. Από την πλευρά του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, ο αντιπρύτανης Ιωάννης Τομπακούδης, επισήμανε ότι η ημέρα αυτή υπενθυμίζει «πού μπορεί να οδηγήσει ο ρατσισμός, το μίσος για το διαφορετικό και η αδιαφορία της κοινωνίας απέναντι στο κακό». Όπως σημείωσε, το Ολοκαύτωμα δεν ήταν ένα ιστορικό ατύχημα αλλά το αποτέλεσμα ρητορικών μίσους και διακρίσεων, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη διαρκή εγρήγορση απέναντι σε ανάλογα φαινόμενα. Στην εκδήλωση και στην πορεία μνήμης προς τον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό, από όπου αναχώρησαν τα τρένα με τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης προς τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, την κυβέρνηση εκπροσώπησε ο υφυπουργός Εσωτερικών (Μακεδονίας-Θράκης) Κώστας Γκιουλέκας.
Παρευρέθηκαν επίσης ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης, η υφυπουργός Εργασίας Άννα Ευθυμίου, βουλευτές, εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης, υπηρεσιακοί παράγοντες, καθώς και ξένοι διπλωμάτες. Νόαμ Κατς: Γινόμαστε μάρτυρες μία ανησυχητικής αναζωπύρωσης του μίσους – Να την αντιμετωπίσουμε με αποφασιστικότητα και ηθική ευθύνη Τη σημασία της πορείας μνήμης και της διατήρησης της ιστορικής αλήθειας, αλλά και στην ανάγκη αντιμετώπισης νεοαναδυόμενων φαινομένων ρατσισμού, αντισημιτισμού και μισαλλοδοξίας, αναφέρθηκε στο γραπτό μήνυμα του, ο πρέσβης του Ισραήλ στην Ελλάδα Νόαμ Κατζ. Στο μήνυμά του -το οποίο διάβασε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, ο αντιπρόεδρος της ισραηλιτικής κοινότητας Θεσσαλονίκης Λάζαρος Σεφιχά- ο πρέσβης του Ισραήλ Νόαμ Κατζ ανέφερε ότι η διαδρομή από την πλατεία Ελευθερίας μέχρι τον Παλαιό Σιδηροδρομικό Σταθμό είναι «ένα μονοπάτι γεμάτο αναμνήσεις» από το οποίο εκτοπίστηκαν δεκάδες χιλιάδες Εβραίοι της Θεσσαλονίκης προς τα ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου. Τόνισε ότι η πορεία μνήμης αποτελεί «κάτι περισσότερο από έναν φόρο τιμής», καθώς είναι «μια ισχυρή δήλωση ζωής, ενότητας και αλληλεγγύης», με Εβραίους και Χριστιανούς, πολίτες και ηγέτες να βαδίζουν μαζί για να τιμήσουν τα θύματα και να επιβεβαιώσουν την κοινή ευθύνη απέναντι στον αντισημιτισμό και τη μισαλλοδοξία. «Τα μαθήματα του Ολοκαυτώματος δεν περιορίζονται στο παρελθόν.
Σήμερα γινόμαστε μάρτυρες μιας ανησυχητικής αναζωπύρωσης του μίσους κατά των Εβραίων σε όλο τον κόσμο συμπεριλαμβανομένων δύο επιθέσεων εναντίον εβραϊκών κοινοτήτων» ανέφερε στο μήνυμα του, ο κ. Κατζ και συνέχισε: «Ταυτόχρονα, οι κακές δυνάμεις στον κόσμο ζητούν ανοιχτά την εξόντωση του Ισραήλ του μοναδικού εβραϊκού κράτους στον κόσμο. Οποιοσδήποτε πιστεύει στην ελευθερία στη δημοκρατία και τις ανοιχτές πλουραλιστικές κοινωνίες έχει καθήκον να αντιμετωπίσει αυτό το μίσος με αποφασιστικότητα και ηθική ευθύνη». Ο Νόαμ Κατζ, μεταξύ άλλων, στο μήνυμά του, υπογράμμισε ότι «το “Ποτέ Ξανά” δεν είναι απλώς ένα σύνθημα, αλλά μια επίσημη υπόσχεση να τιμήσουμε το παρελθόν, να διατηρήσουμε την αλήθεια και να διασφαλίσουμε ότι το μίσος δεν θα επικρατήσει ποτέ, ώστε να προστατεύσουμε το κοινό μας μέλλον».
Φάνης Γρηγοριάδης /ΑΠΕ-ΜΠΕ
