Athens Alitheia Forum “Confronting fake news and toxic discourse”: «Είναι η παραπληροφόρηση διαχρονικό φαινόμενο; Πώς διαμορφώνεται και πόσο διαφέρει η επιρροή της στο πέρασμα του χρόνου;»
Ο συντονιστής του πάνελ, Μάνος Νιφλής, Παρουσιαστής ΟΡΕΝ TV, Γενικός Διευθυντής enikos.gr, μεταξύ άλλων αναφέρθηκε στο θέμα της τεκμηρίωσης λέγοντας ότι: “Η τεκμηρίωση ίσως κάποια στιγμή θα δούμε ή πρέπει να δούμε ποιος είναι ο δρόμος που πρέπει να ακολουθηθεί. Έχουμε αρχίσει να υιοθετούμε ως απόλυτο μέσο τεκμηρίωσης την τεχνητή νοημοσύνη. Κάτι που δεν ισχύει και όσο περνούν τα χρόνια περνάμε σε παραδοσιακές μεθόδους τεκμηρίωσης».
Ο Νίκος Χασαπόπουλος, Δημοσιογράφος του MONONEWS.gr, αναφερόμενος στη διαχρονικότητα της παραπληροφόρησης ξεκίνησε λέγοντας: «Ένα πράγμα που ήταν αποτυπωμένο στη μνήμη μου ήταν αυτό που έλεγε ο Μαρκ Τουέιν και ήταν προς αποφυγήν “μην αφήσεις την αλήθεια να σου χαλάσει ένα όμορφο ρεπορτάζ”. Αυτό πραγματικά με είχε επηρεάσει πάρα πολύ και δυστυχώς βλέπω συνεχώς σε πολλούς συναδέλφους μου αυτό το πράγμα να γίνεται πράξη». Έφερε χαρακτηριστικά παραδείγματα, όπως η υπόθεση με την Ελένη από το Κωσταλέξι ή το «θαυματουργό» νερό του Καματερού, σημειώνοντας ότι fake news υπήρχαν πάντα.
Συμπλήρωσε ότι πρώτον είναι το θέμα της διασταύρωσης της είδησης η οποία δεν υπάρχει, το δεύτερο είναι ότι οι πηγές πολλές φορές δεν είναι ενημερωμένες και το τρίτο είναι ότι οι πηγές θέλουν να κάνουν προβολή, θέλουν να δείξουν ότι είναι πρωταγωνιστές και λένε διάφορα πράγματα τα οποία δεν ισχύουν”. Σύμφωνα με τον ίδιο «τα fake news είναι εξαιρετικά επικίνδυνο φαινόμενο- μπορεί κατά την προεκλογική περίοδο να αλλάξει το αποτέλεσμα των εκλογών- και πρέπει να ληφθούν αμέσως μέτρα. Και πρέπει αυτά τα μέτρα να είναι τόσο δραστικά και να ψηφιστούν με συναίνεση ούτως ώστε να έχουν ένα σκοπό, να προφυλάξουν την δημοκρατία, να προφυλάξουν τους δημοσιογράφους και τη δουλειά τους».
Αναφερόμενος στα μέτρα που ήδη υπάρχουν για τον περιορισμό του φαινομένου είπε «πρέπει να ξέρουμε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση επιβάλλει πρώτον υποχρέωση αφαίρεσης παράνομου περιεχομένου, διαφάνεια στους αλγόριθμους, πρόσβαση ερευνητών σε δεδομένα. Πρόστιμα σε μεγάλες πλατφόρμες που δεν συμμορφώνονται. Υπάρχουν οι Ανεξάρτητες Ρυθμιστικές Αρχές, το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης, οι οποίοι μπορούν να κάνουν πιθανές παρεμβάσεις, όπως έλεγχο συστηματικής διασποράς ψευδών ειδήσεων, κυρώσεις σε μέσα που παραβιάζουν τη δεοντολογία, κώδικες δεοντολογίας με δεσμευτική ισχύ. Και βέβαια η διαφάνεια στην πολιτική διαφήμιση, η υποχρεωτική σήμανση πολιτικών διαφημίσεων, το οποίο γίνεται, δημοσιοποίηση χρηματοδότησης, δημόσια αρχεία, on line διαφημίσεις. Και βεβαίως πρέπει να υπάρξει και ένας έπαινος, μια επιβράβευση των ΜΜΕ που ακολουθούν αυτούς τους κανόνες».
Ο Ιορδάνης Χασαπόπουλος, Δημοσιογράφος- Παρουσιαστής MEGA, Διευθυντής εφημερίδας ΒΡΑΔΥΝΗ απαντώντας στο ερώτημα για το αν η παραπληροφόρηση εξελίσσεται ή αλλάζει μορφές στα χρόνια που κάνει ρεπορτάζ τόνισε: «Έχουμε αγγίξει δυο γενιές δημοσιογράφων που έχουν περάσει κυρίως από τις εφημερίδες. Και μετά είδαμε όλη αυτή την μεγάλη άνθιση που υπήρχε και με το διαδίκτυο και με το ραδιόφωνο και με την τηλεόραση. Θυμάμαι όταν ξεκινούσαμε ήταν πέντε εφημερίδες, η κρατική τηλεόραση και δεν είχες που να δουλέψεις. Ήταν διαφορετικά τα πράγματα και το λέω αυτό γιατί; Τότε η παραπληροφόρηση ήταν πολύ πιο δύσκολη.
Τότε μόνο αν ένα μέσο ήθελε εσκεμμένα, ας αναφερθούμε στα πολιτικά, να χτυπήσει ένα άλλο πολιτικό κόμμα ή να επιτεθεί σε κάποιον πολιτικό, μόνο τότε υπήρχανε τέτοια φαινόμενα παραπληροφόρησης. Αργότερα τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Και γιατί το λέω αυτό τώρα; Γιατί αν κάνουμε ένα άλμα τι συμβαίνει στις ημέρες μας έχουμε δουλέψει όλοι σε σάιτ και ξέρουμε τι ακριβώς συμβαίνει. Εάν σήμερα κυκλοφορήσει στο διαδίκτυο μια είδηση για ένα έγκλημα ή για έναν πολιτικό ή για ένα γεγονός, θα το αναπαράγουνε και θα το αντιγράψουνε τα περισσότερα σάιτ. Το 99%». Σημείωσε ότι σήμερα είναι πολύ πιο εύκολο να γίνει παραπληροφόρηση ενώ υπάρχουν τόσα πολλά μέσα. «Εδώ υπάρχει και το μεγάλο πρόβλημα.
Γιατί γίνεται τόσο μεγάλη παραπληροφόρηση; Γιατί ακριβώς η νέα γενιά δημοσιογράφων και σε αυτό φέρουμε ευθύνη όλοι. Δεν μπορεί να διασταυρώσει την είδηση, δεν παίρνει ποτέ τηλέφωνο στην πηγή και από ένα σημείο και μετά νομίζω ότι είμαστε στο έλεος κάθε ενός ο οποίος θέλει να σπείρει οποιαδήποτε ψευδή είδηση» όπως είπε. Έκανε αναφορά σε έντονες πολιτικά περιόδους όπου υπήρχε έξαρση της παραπληροφόρησης φέρνοντας ως παράδειγμα την περίοδο με το σκάνδαλο Κοσκωτά, σε εκλογικές αναμετρήσεις ή τα χρόνια των μνημονίων. «Εμείς το νιώσαμε, πάρα πολύ όταν το 2016 – ’15 με ’16 τότε το Mega θεωρήθηκε ως τι να σου πω, η πηγή του κακού και το βασικό εργαλείο παραπληροφόρησης όλης της ιστορίας με τα μνημόνια, με αποτέλεσμα να ξεκινήσει ένας πόλεμος λάσπης από άλλα κανάλια, από άλλους συναδέλφους, από οτιδήποτε, τότε είχαν εκπομπές στην τηλεόραση και να εμφανιστεί ένα κανάλι το οποίο ήταν χρεωμένο, ενώ αυτό ήταν ένα μεγάλο ψέμα.
Το Mega δεν ήταν χρεωμένο. Εξυπηρετούσε τα δάνειά του, έπρεπε τότε να κλείσει, ήταν απόφαση της τότε κυβέρνησης. Αυτό το ξέρανε ένα χρόνο πριν. Ξέρανε ότι όταν θα βγει η καινούργια κυβέρνηση το Mega θα κλείσει. Άρα λοιπόν, λοιπόν το μεθοδεύσαν και στοχοποιήσαν 400 εργαζόμενους, ότι δουλεύαν σε ένα μέσο το οποίο ήταν χρεωκοπημένο και το οποίο εν πάση περιπτώσει, δεν έπρεπε να είναι εκεί που είναι και έγινε ένας ολόκληρος αγώνας δρόμου με ανθρώπους να προσπαθούν να αναδείξουν και με τις τράπεζες αλλά και γενικότερα τα οικονομικά, ότι αυτό το κανάλι δεν υπήρχε λόγος να κλείσει γιατί τότε υπήρχε το σχέδιο της κυβέρνησης για τις άδειες κλπ.» ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Άγγελος Μόσχοβας, Αρχισυντάκτης του protothema.gr και δημοσιογράφος ERTNEWS, απαντώντας στο ερώτημα αν για την παραπληροφόρηση ευθύνεται η νέα γενιά δημοσιογραφίας ή τα εργαλεία που είναι πάρα πολλά για να παραπληροφορήσει κάποιος τόνισε: «Νομίζω ότι μια μόνιμη μάχη έστω και στη μανιχαϊστική της μορφή, αλήθεια- ψέμα, υπάρχει από καταβολής κόσμου. Είναι είτε ανάγκη του κόσμου να πιστέψει είτε κάποιοι να χειραγωγήσουν τον κόσμο μέσω του ψεύδους. Αυτή η μάχη μεταξύ αλήθειας και ψέματος που άγεται από τα πρώτα χρόνια ύπαρξης του κόσμου έχει διάφορες εκφάνσεις. Υπάρχουν άπειρα ιστορικά παραδείγματα για αυτό».
Πρόσθεσε ότι «το ψέμα είναι ένα εργαλείο καθημερινότητας και προσπάθειας επιβολής. Αυτό που έχει αλλάξει στην πάροδο των χρόνων είναι οι ρυθμοί. Η ταχύτητα ενημέρωσης». Εξηγώντας τόνισε: «Όταν ξεκινήσαμε δεν υπήρχε το διαδίκτυο, υπήρχε το ραδιόφωνο που και αυτό είχε γίνει εργαλείο για μια μεγαλειώδη φάρσα του Όρσον Γουέλς ότι ήρθαν οι εξωγήινοι και ο κόσμος το πίστεψε, είχε αναπτυχθεί η ταχύτητα της διάδοσης της πληροφορίας αλλά όχι τόσο πολύ. Τώρα είναι τρομακτική. Και σε συνδυασμό με τα social media που ένα πολύ μεγάλο κομμάτι του κόσμου ενημερώνεται δυστυχώς από αυτά.
Πολλοί στον περίγυρο μου μού λένε ότι είδαν κάτι στο Facebook, στο Twitter, στο TikTok ρωτάω αν το τσέκαραν ή το διασταύρωσαν ή το είδαν κάπου αλλού και μου λένε όχι. Έχει τεράστιο ρόλο η γενιά της δημοσιογραφίας που αναφέρθηκε ο Ιορδάνης διότι η διασταύρωση, η τεκμηρίωση ήταν από τα βασικά που μας μάθαιναν οι δάσκαλοι της δημοσιογραφίας». Επεσήμανε ακόμη ότι «ο δημοσιογράφος δεν είναι μόνο η μάχη της πληροφόρησης που δίνει αλλά και η μάχη κατά της παραπληροφόρησης. Έχει ευθύνη ο δημοσιογράφος για την είδηση που θα μεταδώσει».
Το συνέδριο μεταδίδεται ζωντανά μέσω YouTube από το κανάλι της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης στον ακόλουθο σύνδεσμο:
https://www.youtube.com/watch?v=UnTGoXgetBQ
Το πρόγραμμα του Συνεδρίου μπορείτε να το βρείτε εδώ:
https://media.gov.gr/athens-alitheia-forum/
