Στην Ουκρανία, οι συγγενείς της τη θεωρούν «προδότρια». Στη Ρωσία, η ζωή της είναι γεμάτη «μοναξιά».
Η Μαρία, μια 48χρονη Ουκρανή που ζει στη Ρωσία για πάνω από 20 χρόνια, μιλά για τον πόνο που νιώθει εδώ και τέσσερα χρόνια όταν ξέσπασε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και εκείνη τότε «βρέθηκε σε διασταυρούμενα πυρά». Οι γονείς της Μαρίας, των οποίων τα ονόματα έχουν αλλάξει για λόγους ασφαλείας, είναι τα μόνα μέλη της πολύ μεγάλης οικογένειάς της στην Ουκρανία που κρατούν επαφή, είπε σε συνέντευξη της στο Γαλλικό Πρακτορείο. Ο ανιψιός της, ο οποίος υπηρέτησε στον ουκρανικό στρατό, τραυματίστηκε, ενώ ο γαμπρός της, ο οποίος πολεμούσε στο πλευρό των Ρώσων, σκοτώθηκε.
Αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές της στη Ρωσία πριν από περισσότερα από 20 χρόνια, η Μαρία παρέμεινε εκεί για να εργαστεί. Επισκεπτόταν τακτικά την οικογένειά της στην Ουκρανία. «Η είδηση της έναρξης του πολέμου ήταν ένα σοκ», θυμάται. Και από τότε δεν έχει ξαναδεί τα αγαπημένα της πρόσωπα. Δεν μπόρεσε να φύγει από τη Ρωσία επειδή το ουκρανικό της διαβατήριο της. Και τώρα προσπαθεί να αποκτήσει ρωσικό διαβατήριο για να ανακτήσει «ένα νομικό καθεστώς και να μπορεί να μετακινείται». “Εξοπλισμένη” με προσωρινή άδεια παραμονής, βρίσκεται παγιδευμένη σε έναν γραφειοκρατικό φαύλο κύκλο που «την αντιμετωπίζει σαν σκουπίδι».
Σύμφωνα με την ίδια, οι Ουκρανοί που υποβάλλουν αίτηση για ρωσική υπηκοότητα υποβάλλονται σε πολύωρες ανακρίσεις με ερωτήσεις για την οικογένειά τους και τις επαφές τους στην Ουκρανία, καθώς και για τη γνώμη τους για τη ρωσική εισβολή. Σε ουκρανικά εδάφη που ελέγχονται από ρωσικές δυνάμεις, το Κίεβο κατηγορεί τη Μόσχα ότι εκδίδει ρωσικά διαβατήρια σε Ουκρανούς πολίτες για να τους στερήσει την ταυτότητά τους. «Ανησυχώ πολύ για τους γονείς μου. Ο μεγαλύτερος φόβος μου είναι να ότι δεν θα τους ξαναδώ ποτέ», λέει κλαίγοντας με την φωνή της να τρέμει. Εκμυστηρεύεται τον φόβο της όταν ακούει «σειρήνες και εκρήξεις» όταν μιλά στο τηλέφωνο με τη μητέρα της. Ή όταν διακόπτονται οι επικοινωνίες και μαθαίνει ότι γίνονται αεροπορικές επιδρομές στην πόλη της. Σχεδόν 900.000 Ουκρανοί ζούσαν στη Ρωσία πριν από το 2022, σύμφωνα με επίσημα ρωσικά στοιχεία που δεν έχουν ενημερωθεί έκτοτε.
Σχεδόν 8 εκατομμύρια πρόσφυγες, ή το 18% του πληθυσμού της Ουκρανίας, έφυγαν για την Ευρώπη κατά το πρώτο έτος του πολέμου, σύμφωνα με τον ΟΗΕ. Τουλάχιστον 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι εγκατέλειψαν την Ουκρανία, κυρίως τις ρωσόφωνες ανατολικές περιοχές, επίκεντρο των μαχών, για τη Ρωσία, σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), η οποία δεν διευκρινίζει πόσοι από αυτούς έχουν εγκατασταθεί μόνιμα στη Ρωσία. Το Κίεβο κατηγορεί τη Μόσχα ότι ανάγκασε Ουκρανούς να πάνε στη Ρωσία, μια κατηγορία που αρνούνται οι ρωσικές αρχές. «Μαύρο Πρόβατο» Μέσω των γονιών της, η Μαρία έμαθε ότι ο ανιψιός της είχε καταταγεί στον ουκρανικό στρατό και στη συνέχεια τραυματίστηκε σε επίθεση ρωσικών δυνάμεων. Όταν στρατολογήθηκε και ο Ρώσος γαμπρός της, είχε «ανάμεικτα συναισθήματα»: «Στρατολόγηθηκε με τη βία και ένιωσα άσχημα για αυτόν. Αλλά ταυτόχρονα, ήμουν θυμωμένη. Στο μυαλό μου, πήγαινε εκεί για να σκοτώσει τους αγαπημένους μου». Ο ανιψιός της Μαρίας βρισκόταν στην πρώτη γραμμή του μετώπου την ίδια στιγμή. «Φοβόμουν ότι θα έρχονταν πρόσωπο με πρόσωπο.
Δεν γνωρίζονταν, αλλά η σκέψη ότι ο γαμπρός μου θα μπορούσε να σκοτώσει τον ανιψιό μου με τρόμαζε», ομολογεί, προσθέτοντας: «Βρέθηκα παγιδευμένη σε διασταυρούμενα πυρά». Ο γαμπρός της σκοτώθηκε. «Ήταν πολύ δύσκολο για την κόρη μου, ήταν ο πρώτος της έρωτας. Δυσκολευόμασταν να το πιστέψουμε, επειδή η σορός του δεν μπόρεσε ποτέ να ανακτηθεί». Η Μαρία προσπάθησε να μιλήσει στους γονείς της για τον πόνο που ζούσε. «Μου είπαν ότι ήταν αποτέλεσμα δικών μου επιλογών και ότι δεν τους νοιάζει». «Δεν ήξερα τι να κάνω. Έκλαιγα. Έπεσα σε κατάθλιψη και μετά ήρθε ο θυμός», αφηγείται. «Οι συγγενείς μου στην Ουκρανία δεν ήθελαν την υποστήριξή μου, τη συμπόνια μου, δεν ήθελαν πια να ακούν τίποτε άλλο για μένα. Έγινα μαύρο πρόβατο», είπε αναστενάζοντας η Μαρία, η οποία τελικά ζήτησε βοήθεια από ψυχολόγο. «Αλλά δεν φταίω εγώ! Δεν φταίμε σε τίποτα (σ.σ. οι Ουκρανοί που ζούμε στη Ρωσία). Υποφέρουμε κι εμείς με κάθε αεροπορική επιδρομή, με κάθε βομβαρδισμό», λέει. «Ουκρανικά τραγούδια» Δεν παρακολουθεί πλέον ειδήσεις και έχει παρατήσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Για τον πόλεμο; «Δεν θέλω να μιλάω πια γι’ αυτόν, δεν θέλω να τον σκέφτομαι άλλο». «Είναι πολύ δύσκολο να συνειδητοποιήσω ότι δεν μπορώ να βοηθήσω τους αγαπημένους μου». Από το 2022, το πελατολόγιο της Μαρίας, που εργάζεται σε κέντρο αισθητικής, έχει μειωθεί κατά πολύ. «Πολλοί από τους πελάτες μου έχουν φύγει στο εξωτερικό», λέει. «Άλλοι έχουν σταματήσει να χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες μου επειδή είμαι Ουκρανή και δεν υποστηρίζω» την εισβολή. Ο κύκλος των φίλων της έχει επίσης συρρικνωθεί. Νιώθει «περισσότερο γαλήνια» όταν είναι μόνη: «Κανείς να μην με προδίδει, κανείς να μην με καταγγέλνει». «Όταν είμαι περιτριγυρισμένη από ανθρώπους που έχουν διαφορετική γνώμη από εμένα (για τον πόλεμο), τραγουδάω ουκρανικά τραγούδια μέσα μου.
Έτσι αντιμετωπίζω τη μοναξιά μου», λέει η Μαρία. «Δεν ξέρω τι θα κάνω στη συνέχεια, γιατί δεν ξέρω τι θα συμβεί αύριο», παραδέχεται. Να φύγω για την Ευρώπη; «Αλλά φεύγοντας από τη Ρωσία, δεν θα είχα το καθεστώς του πρόσφυγα, ούτε καμία βοήθεια», σε αντίθεση με τους συμπατριώτες της που εγκατέλειψαν την Ουκρανία, τονίζει, καθώς η οικονομική της κατάσταση είναι επισφαλής. «Θα ήθελα πολύ να τελειώσει ο πόλεμος αύριο. Αλλά αυτό δεν είναι ρεαλιστικό. Κάθε ηγέτης έχει τις απαιτήσεις του και κανείς δεν θέλει να κάνει παραχωρήσεις. Και κανείς δεν νοιάζεται για τους ανθρώπους που υποφέρουν».
ΑΠΕ-ΜΠΕ
