Πίσω από κάθε ιατρικό φάκελο, υπάρχει μία ολόκληρη ιστορία αγάπης, φόβου, ελπίδας. Και η μεταμόσχευση δεν σώζει μόνο μία ζωή.
Προστατεύει δεσμούς ρόλους και ολόκληρους μικρούς κόσμους, όπως είναι μία οικογένεια, δηλώνει στο Πρακτορείο Fm και στην Τάνια Μαντουβάλου, ο κλινικός ψυχολόγος, επιστημονικός συνεργάτης του Ωνασείου Νοσοκομείου, μέλος της επιστημονικής ομάδας μεταμοσχεύσεων Βασίλης Γκουτμάχερ.
Ένας επαγγελματίας της ψυχικής υγείας που επέλεξε να δώσει έμφαση σε αυτό το πεδίο, ανοίγοντας νέους δρόμους για τα ελληνικά δεδομένα, μετά την μεταμόσχευση καρδιάς του πατέρα του στα σχολικά του χρόνια. Μία εποχή που δεν υπήρχε στη χώρα μας ψυχολογική υποστήριξη για αυτούς τους ασθενείς. «Ο πατέρας μου είναι μεταμοσχευμένος καρδιάς και μάλιστα, όταν έδινα Πανελλήνιες ήταν η πρώτη βδομάδα μετά την επέμβαση του. Πήγαν όλα καλά. Οπότε βιώνοντας όλη αυτή τη διαδικασία εκ των έσω και βλέποντας ότι τότε δεν υπήρχε ψυχολογική υποστήριξη και ψυχοκοινωνική παρέμβαση σε αυτούς τους ασθενείς, θεώρησα χρέος μου να μπορέσω να βοηθήσω τους συνανθρώπους μας, που είναι σε μία αντίστοιχη κατάσταση».
Ο κ. Γκουτμάχερ μιλά αναλυτικά για την ψυχολογική υποστήριξη που παρέχει το Ωνάσειο Νοσοκομείο στους ασθενείς που υποβάλλονται σε μεταμόσχευση, στους συγγενείς τους, αλλά και στο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό. «Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει υιοθετήσει σημαντικές καλές πρακτικές του εξωτερικού, τόσο στον τομέα των μεταμοσχεύσεων, όσο και στο κομμάτι της ολιστικής και διεπιστημονικής φροντίδας. Εμείς, στο Ωνάσειο Νοσοκομείο, δίνουμε ψυχολογική υποστήριξη και στο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό. Εφαρμόζουμε παρεμβάσεις στήριξης της νοσηλευτικής υπηρεσίας, καθώς οι επαγγελματίες υγείας στις μεταμοσχεύσεις, εργάζονται σε μονάδες υψηλής έντασης, εκτίθενται καθημερινά σε έντονο συναισθηματικό φορτίο και χρήζουν ιδιαίτερης υποστήριξης.
Η πρόληψη της επαγγελματικής εξουθένωσης και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ομάδας αποτελούν βασική προϋπόθεση για την ποιότητα φροντίδας του ασθενή». Ακολουθεί αναλυτικά το κείμενο της συνέντευξης που παραχώρησε ο κλινικός ψυχολόγος, επιστημονικός συνεργάτης του Ωνασείου Νοσοκομείου, μέλος της επιστημονικής ομάδας μεταμοσχεύσεων Βασίλης Γκουτμάχερ, στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ» Δεν αποκλείεται ποτέ κανένας από μόσχευμα λόγω ψυχολογικής ή ψυχιατρικής αστάθειας
Ερ: Πότε ξεκινά η ψυχολογική υποστήριξη και πόσο διαρκεί ;
Απ: Η ψυχολογική υποστήριξη ξεκινά από τη στιγμή που ο γιατρός ανακοινώνει στον ασθενή ότι χρειάζεται μεταμόσχευση. Δεν υπάρχει συγκεκριμένο πρωτόκολλο για τη χρονική διάρκεια. Στο Ωνάσειο Νοσοκομείο, προσφέρουμε ψυχολογική υποστήριξη κάθε φορά που κάποιος νοσηλεύεται, για όσο καιρό νοσηλεύεται. Σε περίπτωση που κρίνουμε ότι κάποιος ασθενής χρήζει σταθερής ψυχολογικής υποστήριξης και εκτός νοσοκομείου, φροντίζουμε να κάνουμε παραπομπή σε κάποιο συνάδελφο, για να μπορεί να έχει μία σταθερότητα.
Ερ: Πώς αξιολογείτε αν ένας ασθενής είναι ψυχολογικά έτοιμος για μεταμόσχευση;
Απ: Η ψυχολογική αξιολόγηση είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό και κομμάτι της προ εγχειρητικής διαδικασίας σε κάθε κέντρο μεταμοσχεύσεων, όπως και σε εμάς στο Ωνάσειο Νοσοκομείο. Δεν εξετάζουμε αν κάποιος αντέχει ψυχολογικά. Αξιολογούμε αν κατανοεί πλήρως τη σημασία της μεταμόσχευσης, αν μπορεί να ακολουθήσει με συνέπεια τη φαρμακευτική αγωγή και τις ιατρικές οδηγίες, αν διαθέτει ένα υποστηρικτικό περιβάλλον και αν υπάρχουνε ψυχιατρικά, ή ψυχολογικά ζητήματα που χρειάζονται διαχείριση πριν το χειρουργείο. Έτσι, βλέπουμε αν πράγματι η ψυχολογική κατάσταση μπορεί να επηρεάσει την έκβαση μίας μεταμόσχευσης, βλέπουμε αν η μη συμμόρφωση στη θεραπεία, ή η πιθανή έντονη κατάθλιψη, ή η έλλειψη ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος μπορεί να δυσκολέψουν μετεγχειρητικά την πορεία.
Ακόμα και αν δεν είναι κάποιος έτοιμος, σίγουρα με την ψυχολογική υποστήριξη τη δική μας και της ψυχιατρικής ομάδας, θα μπορέσουμε να τον οδηγήσουμε στην ετοιμότητα αυτή που χρειαζόμαστε εμείς για να δεχτεί το χειρουργείο και τη μετεγχειρητική πορεία. Ερ: Ενδέχεται κάποιος με ψυχολογική αστάθεια ή κάποιος που είναι απλά ασυνεπής να αποκλειστεί από το μόσχευμα; Απ: Στην Ελλάδα, δεν αποκλείεται ποτέ κανένας από μόσχευμα για ψυχολογική ή ψυχιατρική αστάθεια. Φροντίζουμε να τον σταθεροποιήσουμε πριν μπει στη διαδικασία της λίστας αναμονής.
Ερ: Στηρίζετε ψυχολογικά και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας;
Απ: Φυσικά. Η μεταμόσχευση δεν αφορά μόνο τον ασθενή, αλλά ολόκληρη την οικογένεια. Οι συγγενείς βιώνουν και αυτοί έντονο άγχος αναμονής, φόβου, απώλειας, πολλές φορές εξάντληση, ή ακόμα και ενοχές σε μεταμοσχεύσεις από ζώντες δότες. Ως μέλη της διεπιστημονικής ομάδας μεταμοσχεύσεων, παρέχουμε ψυχολογική υποστήριξη και στην οικογένεια. Είτε με συμβουλευτικές συνεδρίες, είτε με οικογενειακές παρεμβάσεις. Η σταθερότητα του οικογενειακού πλαισίου, συχνά παίζει καθοριστικό ρόλο για εμάς στη μετεγχειρητική πορεία και φυσικά στη συμμόρφωση του ασθενούς.
Ερ: Η ψυχολογική στήριξη που περιγράφετε γίνεται μόνο στο Ωνάσειο, ή και σε άλλα μεταμοσχευτικά κέντρα;
Απ: Αυτό που γίνεται στο Ωνάσειο Νοσοκομείο δεν είναι μία πρακτική που εφαρμόζουν όλα τα μεταμοσχευτικά κέντρα. Είναι κάτι το οποίο θα έπρεπε να γίνεται σε όλα και θα ήθελα να πιστεύω ότι θα μπορούσε να γίνει. Πίσω από κάθε ιατρικό φάκελο, υπάρχει μία ολόκληρη ιστορία αγάπης, φόβου, ελπίδας
Ερ: Έχετε κλάψει ποτέ με ασθενή; Ποιο περιστατικό σας έχει μείνει βαθιά χαραγμένο στη μνήμη;
Απ: Ένα περιστατικό που δύσκολα θα ξεχάσω αφορά μία μητέρα δύο μικρών παιδιών που περίμενε να κάνει μεταμόσχευση καρδιάς. Δεν με ρωτούσε σχεδόν ποτέ πράγματα που αφορούσαν την ίδια. Οι περισσότερες συνεδρίες μας περιστρέφονταν γύρω από το ίδιο ερώτημα που ήτανε «πώς θα τους πω αν δεν τα καταφέρω». Ήθελε να προετοιμάσει τα παιδιά της. Έτσι λοιπόν, μου ζήτησε να τη βοηθήσω να γράψει δύο γράμματα. Ένα για κάθε ενδεχόμενο, όπως έλεγε. Το ένα ήταν για την περίπτωση που δεν θα προλάβαινε να τα δει να μεγαλώνουν. Και το άλλο για την ημέρα που θα γύριζε σπίτι, μετά τη μεταμόσχευση. Τελικά, η επέμβαση έγινε πήγαν όλα καλά. Και όταν συναντηθήκαμε μετά το χειρουργείο, μου είπε ότι το πρώτο γράμμα, το αρνητικό, το κράτησε και ότι ελπίζει να μη χρειαστεί ποτέ να το δώσει. Το δεύτερο φυσικά, το έδωσε στα παιδιά της. Εκείνη τη στιγμή λοιπόν συνειδητοποίησα πως πίσω από κάθε ιατρικό φάκελο, υπάρχει μία ολόκληρη ιστορία αγάπης, φόβου, ελπίδας. Και η μεταμόσχευση δεν σώζει μόνο μία ζωή. Προστατεύει δεσμούς ρόλους και ολόκληρους μικρούς κόσμους όπως είναι μία οικογένεια. Η πρόληψη της επαγγελματικής εξουθένωσης αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ποιότητα φροντίδας του ασθενή
Ερ: Εσείς γιατί ασχοληθήκατε με το κομμάτι των μεταμοσχεύσεων;
Απ: Πάντα ήθελα να ασχοληθώ με αυτό τον κλάδο. Ωστόσο η αλήθεια είναι, και είναι κάτι που το λέω πρώτη φορά, έχω επηρεαστεί από την δική μου οικογενειακή ιστορία. Ο πατέρας μου είναι μεταμοσχευμένος καρδιάς και μάλιστα, όταν έδινα Πανελλήνιες ήταν η πρώτη βδομάδα μετά την επέμβαση του. Και πήγαν όλα καλά. Οπότε σίγουρα βιώνοντας όλη αυτή τη διαδικασία εκ των έσω και βλέποντας ότι τότε δεν υπήρχε ψυχολογική υποστήριξη, ψυχοκοινωνική παρέμβαση στους ασθενείς, θεώρησα χρέος μου να μπορέσω να βοηθήσω τους συνανθρώπους μας που είναι σε μία αντίστοιχη κατάσταση με αυτή που ήταν ο πατέρας μου. Και παράλληλα, θέλησα να ανοίξω νέους δρόμους για τα ελληνικά δεδομένα μιας και στο εξωτερικό η ψυχολογική στήριξη στους ανθρώπους που κάνουν μεταμόσχευση γινόταν ήδη πολλά χρόνια.
Ερ: Υπάρχουν πρακτικές που εφαρμόζονται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες που να έχουν υιοθετηθεί και εδώ, σε σχέση με το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό που εργάζεται στις μεταμοσχεύσεις;
Απ: Ναι, τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει υιοθετήσει σημαντικές καλές πρακτικές του εξωτερικού, τόσο στον τομέα των μεταμοσχεύσεων, όσο και στο κομμάτι της ολιστικής και διεπιστημονικής φροντίδας. Πλέον, η ψυχολογική αξιολόγηση δεν είναι μία τυπική διαδικασία πριν την ένταξη στη λίστα, αλλά μία συνεχής παρέμβαση πριν και μετά τη μεταμόσχευση, με έμφαση στη συμμόρφωση, τη θεραπεία, τη διαχείριση άγχους, της κατάθλιψης κλπ. Εμείς, στο Ωνάσειο Νοσοκομείο, δίνουμε ψυχολογική υποστήριξη και στο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό. Εφαρμόζουμε παρεμβάσεις στήριξης της νοσηλευτικής υπηρεσίας, καθώς οι επαγγελματίες υγείας στις μεταμοσχεύσεις, εργάζονται σε μονάδες υψηλής έντασης, εκτίθενται καθημερινά σε έντονο συναισθηματικό φορτίο και χρήζουν ιδιαίτερης υποστήριξης.
Η πρόληψη της επαγγελματικής εξουθένωσης και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ομάδας αποτελούν βασική προϋπόθεση για την ποιότητα φροντίδας του ασθενή. Και εδώ, θέλω να πω δημόσια ένα τεράστιο ευχαριστώ στη διευθύνουσα της νοσηλευτικής υπηρεσίας κυρία Χρύσα Παναγιώτου και φυσικά στον πρόεδρό μας τον καθηγητή Ιωάννη Μπολέτη. Γιατί ήταν ήταν οι άνθρωποι που αμέσως άκουσαν το αίτημα της νοσηλευτικής ομάδας και φρόντισαν αμέσως να προσφερθεί αυτή η ψυχολογική στήριξη.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
