Τα παραπάνω ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η αιματολόγος Δέσποινα Παντελίδου, διευθύντρια ΕΣΥ στη Μονάδα Θαλασσαιμίας και Δρεπανοκυτταρικής Νόσου του ΑΧΕΠΑ, με αφορμή την ομιλία της με θέμα «Ανοσοαιμολυτικές επιπλοκές στις αιμοσφαιρινοπάθειες» στην Πανελλήνια Συνάντηση για τη Θαλασσαιμία και τη Δρεπανοκυτταρική Νόσο, που διοργανώνει ο Ελληνικός Σύλλογος Θαλασσαιμίας και διεξάγεται στη Θεσσαλονίκη.
Όπως εξήγησε η κ. Παντελίδου, για τον περιορισμό του κινδύνου, οι πολυμεταγγιζόμενοι ασθενείς που έχουν μεσογειακή αναιμία ή δρεπανοκυτταρική νόσο λαμβάνουν αίμα που όχι μόνο είναι συμβατό ως προς την ομάδα, αλλά αντιστοιχεί όσο το δυνατόν περισσότερο και σε άλλα χαρακτηριστικά του αίματός τους.
«Φροντίζουμε οι ασθενείς που είναι πολυμεταγγιζόμενοι να παίρνουν αίμα της ίδιας ομάδας και του ίδιου φαινότυπου Rhesus. Φροντίζουμε, δηλαδή, πάρα πολλά στοιχεία του αίματός τους, όχι μόνο τη μονάδα αίματος, αλλά τα περισσότερα χαρακτηριστικά του αίματός τους να είναι ίδια. Παρ’ όλα αυτά, επειδή είναι πολυμεταγγιζόμενοι και επειδή μεταγγίζονται με πάρα πολλές μονάδες, υπάρχει περίπτωση να αναπτύξουν κάποια αντισώματα. Αυτά τα αντισώματα είναι κάποιες πρωτεΐνες, οι οποίες ουσιαστικά, όταν σε επόμενη φάση χορηγηθεί αίμα που έχει αυτά τα αντιγόνα, προκαλούν την ευκολότερη καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Επειδή κάθε άνθρωπος έχει αρκετά περίπλοκα χαρακτηριστικά, για να αποφύγουμε αυτού του είδους τα προβλήματα, προσπαθούμε, αν το καταφέρουμε, να δίνουμε στους ασθενείς μας αίμα από συγκεκριμένους αιμοδότες», προσέθεσε η κ. Παντελίδου.
«Η ευαισθητοποίηση των εθελοντών αιμοδοτών επιτρέπει σε αρκετές περιπτώσεις να προσφέρουν αίμα για συγκεκριμένους ασθενείς με αιμοσφαιρινοπάθειες, όπως η μεσογειακή αναιμία», ανέφερε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι ένας ασθενής που χρειάζεται περίπου τέσσερις μονάδες αίματος τον μήνα μπορεί να χρειάζεται μια ομάδα περίπου 12 αιμοδοτών, καθώς κάθε αιμοδότης δεν μπορεί να προσφέρει αίμα σε μηνιαία βάση.
Παράλληλα, ανέφερε ότι στη Θεσσαλονίκη έχει αναπτυχθεί εδώ και περίπου 30 χρόνια η πρακτική δημιουργίας οργανωμένων ομάδων αιμοδοτών για συγκεκριμένους ασθενείς και εφαρμόζεται στους πολυμεταγγιζόμενους ασθενείς των νοσοκομείων Ιπποκρατείου και ΑΧΕΠΑ.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, σύμφωνα με την κ. Παντελίδου, η συνεργασία μεταξύ των αιμοδοσιών σε όλη τη χώρα, όταν πρόκειται για ασθενείς με σπάνιους φαινότυπους, για τους οποίους η εξεύρεση συμβατού αίματος είναι δύσκολη. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να κινητοποιηθούν αιμοδοσίες από ολόκληρη την Ελλάδα, προκειμένου να εντοπιστεί ο κατάλληλος αιμοδότης.
Σημαντικό βήμα στην πρόληψη αποτελεί πλέον και η μοριακή τυποποίηση των ασθενών με αιμοσφαιρινοπάθειες. Σύμφωνα με την κ. Παντελίδου, οι ασθενείς σε όλη την Ελλάδα είναι πλέον μοριακά τυποποιημένοι, γεγονός που επιτρέπει την ακριβέστερη αναγνώριση των αντιγόνων και την καλύτερη επιλογή αίματος για τις μεταγγίσεις τους.
«Όλοι οι ασθενείς με αιμοσφαιρινοπάθειες, σε όλη την Ελλάδα πλέον είναι μοριακά τυποποιημένοι. Αυτό σημαίνει ότι γνωρίζουμε πλέον όχι με απλές μεθόδους, αλλά με μοριακή μέθοδο τα αντιγόνα εναντίον των οποίων εμφανίζονται αντισώματα. Έτσι μπορούμε να είμαστε πιο πιστοί και πιο σωστοί όταν κάνουμε την επιλογή αίματος που θα τους μεταγγίσουμε. Αυτό είναι το πρώτο κομμάτι της πρόληψης. Το δεύτερο κομμάτι της πρόληψης είναι ότι έχουν βρεθεί φάρμακα τα οποία μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε σε περίπτωση που θα εμφανιστούν βαριές αιμολύσεις. Αυτά τα φάρμακα μπλοκάρουν κάποιους μηχανισμούς καταστροφής του αίματος και μπορούμε να τα χορηγήσουμε είτε προφυλακτικά είτε θεραπευτικά».

Τι είναι η αλλοανοσοποίηση

Η αλλοανοσοποίηση εκδηλώνεται όταν ο οργανισμός ενός πολυμεταγγιζόμενου ασθενή με αιμοσφαιρινοπάθεια ( μεσογειακή αναιμία ή δρεπανοκυτταρική νόσο) αναπτύσσει αντισώματα έναντι αντιγόνων που υπάρχουν στα ερυθρά αιμοσφαίρια του αίματος που λαμβάνει. Ακόμη και όταν το αίμα ανήκει στην ίδια ομάδα, μπορεί να υπάρχουν διαφορές σε άλλα χαρακτηριστικά του αίματος, με αποτέλεσμα ο οργανισμός να αναπτύξει αντισώματα.
Τα αντισώματα αυτά μπορούν, σε επόμενη μετάγγιση, να προκαλέσουν την καταστροφή των μεταγγιζόμενων ερυθρών αιμοσφαιρίων. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να ενεργοποιηθεί μηχανισμός που οδηγεί και στην καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων του ίδιου του ασθενή, προκαλώντας βαριά αιμολυτική αναιμία. Σπάνια, μια τέτοια αντίδραση μπορεί να έχει ακόμη και θανατηφόρα έκβαση.
Όπως επισήμανε η κ. Παντελίδου, τα προβλήματα της αλλοανοσοποίησης διαφέρουν ανάλογα και με την κατηγορία των ασθενών. Οι ασθενείς με μεσογειακή αναιμία, οι οποίοι μεταγγίζονται από πολύ μικρή ηλικία, παρουσιάζουν διαφορετικό προφίλ αλλοανοσοποίησης από τους ασθενείς με δρεπανοκυτταρική αναιμία.
«Έχει εξελιχθεί τόσο πολύ η πρόληψη αλλά και η αντιμετώπιση αυτών των καταστάσεων, καθώς επίσης και η ευαισθητοποίηση των γιατρών για αυτά τα θέματα, που έχουμε αρκετά αισιόδοξα μηνύματα για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων, που στο παρελθόν ήταν ιδιαίτερα ανησυχητικά και επικίνδυνα», ανέφερε η κ. Παντελίδου.

Αγγέλα Φωτοπούλου / ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ήδη υπάρχουν εγκεκριμένα προϊόντα γονιδιακής θεραπείας, ωστόσο οι ασθενείς στην Ελλάδα εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε αυτά. Τα παραπάνω επισημαίνει η αιματολόγος Ευαγγελία Γιαννάκη, διευθύντρια της Κλινικής Αιματολογίας – Μονάδας Μεταμόσχευσης Αιμοποιητικών Κυττάρων – Μονάδας Γονιδιακής και Κυτταρικής Θεραπείας του νοσοκομείου «Γ. Παπανικολάου» και συνεργαζόμενη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον στο Σιάτλ.
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, με αφορμή την ομιλία της με θέμα «Η γονιδιακή θεραπεία είναι πραγματικότητα στην Ελλάδα;» στην Πανελλήνια Συνάντηση για τη Θαλασσαιμία και τη Δρεπανοκυτταρική Νόσο, που διοργανώνει στη Θεσσαλονίκη ο Ελληνικός Σύλλογος Θαλασσαιμίας, η κ. Γιαννάκη ανέφερε ότι σήμερα εφαρμόζονται δύο βασικές προσεγγίσεις στη γονιδιακή θεραπεία των αιμοσφαιρινοπαθειών.
Η πρώτη αφορά την προσθήκη ενός φυσιολογικού γονιδίου στα αιμοποιητικά κύτταρα του ασθενή, ώστε αυτά να μπορούν να παράγουν λειτουργική αιμοσφαιρίνη. Η δεύτερη είναι η γονιδιακή επεξεργασία, με την οποία γίνεται παρέμβαση σε συγκεκριμένο σημείο του γονιδιώματος, ώστε να επανενεργοποιηθεί η παραγωγή της εμβρυϊκής αιμοσφαιρίνης.
Και οι δύο προσεγγίσεις έχουν δώσει πολύ υψηλά ποσοστά ανταπόκρισης στις κλινικές μελέτες, επισημαίνει η κ. Γιαννάκη και προσθέτει ότι στη θαλασσαιμία, περισσότεροι από εννέα στους δέκα ασθενείς που έχουν ανταποκριθεί στις νεότερες γονιδιακές θεραπείες μπορούν να επιτύχουν ανεξαρτησία από τις μεταγγίσεις, ενώ στη δρεπανοκυτταρική νόσο οι θεραπείες έχουν οδηγήσει σε απαλλαγή από τις επώδυνες αγγειοαποφρακτικές κρίσεις.

Δύο Έλληνες ασθενείς χωρίς μεταγγίσεις οκτώ χρόνια μετά τη θεραπεία

Το νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» έχει συμμετάσχει στην ανάπτυξη της γονιδιακής θεραπείας, καθώς η Μονάδα Γονιδιακής και Κυτταρικής Θεραπείας έλαβε μέρος σε διεθνή κλινική μελέτη.
Σύμφωνα με την κ. Γιαννάκη, δύο Έλληνες ασθενείς, ηλικίας τότε 33 ετών, υποβλήθηκαν στην πρώτη γονιδιακή θεραπεία, η οποία βασίζεται στην προσθήκη φυσιολογικού γονιδίου στα αιμοποιητικά κύτταρα, και έκτοτε δεν χρειάστηκαν μεταγγίσεις, παραμένοντας ανεξάρτητοι από αυτές για περίπου οκτώ χρόνια..
Το πρώτο προϊόν γονιδιακής θεραπείας εγκρίθηκε στην Ευρώπη το 2021, γεγονός που δημιούργησε μεγάλες προσδοκίες στους ασθενείς με θαλασσαιμία. Ωστόσο, όπως ανέφερε η κ. Γιαννάκη, η εταιρεία που το ανέπτυξε αντιμετώπισε οικονομικά προβλήματα στην ευρωπαϊκή αγορά και το προϊόν δεν είναι πλέον διαθέσιμο στην Ευρώπη, αλλά στις ΗΠΑ.
Παράλληλα, ένα δεύτερο προϊόν, που βασίζεται στην επανενεργοποίηση της εμβρυϊκής αιμοσφαιρίνης, έχει λάβει ευρωπαϊκή έγκριση εδώ και περισσότερο από δύο χρόνια, χωρίς μέχρι σήμερα να είναι διαθέσιμο στους Έλληνες ασθενείς.

Το υψηλό κόστος και τα εμπόδια πρόσβασης στην Ελλάδα

Ένα από τα βασικά εμπόδια είναι το ιδιαίτερα υψηλό κόστος. Όπως ανέφερε η κ. Γιαννάκη, το κόστος της γονιδιακής θεραπείας σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες ανέρχεται περίπου στα 2,2 εκατομμύρια ευρώ ανά ασθενή, πρόκειται όμως για εφάπαξ θεραπεία. Από την άλλη πλευρά, το κόστος της θαλασσαιμίας σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ασθενή περιλαμβάνει τις συνεχείς μεταγγίσεις, την αποσιδήρωση, τις νοσηλείες, τις απεικονιστικές εξετάσεις και την παρακολούθηση και μπορεί να είναι αντίστοιχο ή και υψηλότερο.
Σύμφωνα με την ίδια, ένα ακόμη ζήτημα αφορά το ελληνικό περιβάλλον για τις φαρμακευτικές εταιρείες και το υψηλό clawback, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη προσπάθειες από το υπουργείο Υγείας και το Ταμείο Καινοτομίας για τη δημιουργία διαφορετικού καθεστώτος για τις προηγμένες θεραπείες, ώστε να καταστεί δυνατή η πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών σε αυτές.
Την ίδια ώρα, οι ασθενείς αναμένουν με αγωνία την πρόσβαση στη γονιδιακή θεραπεία, καθώς η εξέλιξη της νόσου μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να επηρεάσει την καταλληλότητά τους για τη θεραπεία. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με εκτίμηση της κ. Γιαννάκη, υπάρχουν περίπου 2.000 ασθενείς με θαλασσαιμία και περίπου 1.600 με δρεπανοκυτταρική νόσο, καθώς δεν υπάρχει επίσημο μητρώο.

Τι ισχύει για τα παιδιά που γεννιούνται από θαλασσαιμικούς που υποβλήθηκαν σε γονιδιακή θεραπεία

Η γονιδιακή θεραπεία δεν τροποποιεί τα γεννητικά κύτταρα, αλλά τα σωματικά αιμοποιητικά κύτταρα του ίδιου του ασθενούς. Ως εκ τούτου, η γονιδιακή τροποποίηση που πραγματοποιείται για τη θεραπεία δεν μεταβιβάζεται στους απογόνους.
Όπως εξήγησε η κ. Γιαννάκη, αυτό σημαίνει ότι ένας ασθενής που έχει υποβληθεί σε γονιδιακή θεραπεία μπορεί να αποκτήσει παιδιά, τα οποία δεν κληρονομούν τη γονιδιακή τροποποίηση που έγινε στο πλαίσιο της θεραπείας. Ωστόσο, το παιδί μπορεί να κληρονομήσει από τον γονέα το αρχικό γονιδιακό στίγμα της θαλασσαιμίας. Το αν θα είναι φορέας ή θα πάσχει από τη νόσο εξαρτάται από τα γονίδια που θα κληρονομήσει και από τους δύο γονείς.
Η γονιδιακή θεραπεία, επομένως, θεραπεύει τον ασθενή από τις εκδηλώσεις της νόσου, χωρίς να αλλάζει τη γενετική του κληρονομικότητα και χωρίς να εξαλείφει τη δυνατότητα μεταβίβασης του αρχικού γενετικού χαρακτηριστικού στους απογόνους.

Αγγέλα Φωτοπούλου /ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η απώλεια μυϊκής και οστικής μάζας λόγω του περιβάλλοντος μικροβαρύτητας στο Διάστημα αποτελεί συχνό φαινόμενο στους αστροναύτες και υποδηλώνει τον κίνδυνο αυξημένης ευθραυστότητας. Ωστόσο, οι άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται άμεσα τις επιπτώσεις της απώλειας οστικής μάζας και μετά την επιστροφή τους από το Διάστημα και την αποκατάσταση της φυσικής τους κατάστασης, ενδέχεται να επανέλθουν σε σωματικά απαιτητικές δραστηριότητες.

Ωστόσο, ερευνητές εντόπισαν ότι το ποσοστό καταγμάτων ισχίου στους αστροναύτες μετά την επιστροφή τους στη Γη ήταν υψηλότερο για όσους είχαν παραμείνει στο Διάστημα για περισσότερες από 90 ημέρες σε σύγκριση με εκείνους που είχαν πραγματοποιήσει μικρότερης διάρκειας πτήσεις και με τον γενικό πληθυσμό. Συγκεκριμένα, η αύξηση των καταγμάτων ισχίου παρατηρήθηκε σε μικρότερη ηλικία από εκείνη που θα αναμενόταν στον αντίστοιχο πληθυσμό στη Γη που δεν έχει ταξιδέψει στο Διάστημα. Παράλληλα, το ποσοστό καταγμάτων ισχίου ήταν υψηλότερο σε σχέση τόσο με το αντίστοιχο ποσοστό πριν από μια μακράς διάρκειας διαστημική αποστολή όσο και με εκείνο ανθρώπων χωρίς προηγούμενη έκθεση σε διαστημική πτήση.

Οι ερευνητές μελέτησαν, με χρηματοδότηση της NASA,  στοιχεία για αστροναύτες από τις ΗΠΑ καταγράφοντας όλα τα κατάγματα που αναφέρθηκαν κατά τη διάρκεια ετήσιων κλινικών εξετάσεων και ανέλυσαν τα δεδομένα χρησιμοποιώντας το πιθανοτικό μπεϋζιανό μοντέλο.

Τα ευρήματα της μελέτης, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό «Mayo Clinic Proceedings», υπογραμμίζουν την ανάγκη για εκτενέστερη αξιολόγηση της μακροπρόθεσμης υγείας του σκελετού των αστροναυτών. Οι ερευνητές τονίζουν την ανάγκη επέκτασης του τρέχοντος προγράμματος της NASA για την παρακολούθηση της υγείας των οστών, προκειμένου να αξιολογηθεί καλύτερα ο μακροπρόθεσμος κίνδυνος κατάγματος για τους αστροναύτες. Η πληρέστερη αποτύπωση των μεταβολών στη σκελετική μάζα, την πυκνότητα, τη δομή και τη μικροαρχιτεκτονική, που προκαλούνται από τη διαστημική πτήση θα καθορίσει ποιες παρεμβάσεις (φάρμακα, άσκηση ή διατροφικές προσαρμογές) είναι οι πλέον ωφέλιμες για τη μακροπρόθεσμη σκελετική υγεία των αστροναυτών.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Στη μελέτη περιγράφεται η δημιουργία ενός «ρολογιού ομιλίας» (speech clock) με  μηχανική μάθηση, το οποίο μπορεί να εκτιμήσει τη χρονολογική ηλικία ενός ανθρώπου με βάση εκατοντάδες ακουστικά και γλωσσικά χαρακτηριστικά της ομιλίας του. Η διαφορά ανάμεσα στην πραγματική ηλικία ενός ανθρώπου και την ηλικία που υπολογίζεται βάσει της ομιλίας του συνδέθηκε επίσης με πολλαπλούς ανεξάρτητους δείκτες βιολογικής γήρανσης, υγείας του εγκεφάλου, γνωστικής λειτουργίας, κοινωνικών αντιξοοτήτων και άνοιας.

Η μελέτη ανέλυσε δεδομένα από 2.928 ισπανόφωνους συμμετέχοντες από την Αργεντινή, τη Χιλή, την Κολομβία, το Μεξικό και το Περού. Στο δείγμα περιλαμβάνονταν υγιείς ενήλικες, καθώς και άνθρωποι με ήπια γνωστική διαταραχή, νόσο Αλτσχάιμερ και διαφορετικές μορφές μετωποκροταφικής άνοιας.

Οι ερευνητές δεν εξέτασαν ένα μόνο χαρακτηριστικό της φωνής. Χρησιμοποίησαν αλγόριθμους μηχανικής μάθησης για να αναλύσουν εκατοντάδες χαρακτηριστικά που αφορούν τόσο στον τρόπο με τον οποίο μιλά κάποιος όσο και στο περιεχόμενο της ομιλίας του. Στην ανάλυση περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, ο ρυθμός της ομιλίας και οι παύσεις, ο τόνος της φωνής, το συναισθηματικό περιεχόμενο, το λεξιλόγιο, η σημασιολογική ακρίβεια, καθώς και η ποσότητα και η οργάνωση του προφορικού λόγου. Μοντέλα μηχανικής μάθησης συνδύασαν τα παραπάνω χαρακτηριστικά για να εκτιμήσουν τη χρονολογική ηλικία κάθε συμμετέχοντα και να υπολογίσουν τη διαφορά, η οποία προκύπτει σε σχέση με την ηλικία που υπολογίζεται με βάση τον τρόπο ομιλίας του.

Εντοπίστηκε ότι οι άνθρωποι των οποίων η ομιλία έδειχνε πιο γερασμένη από το αναμενόμενο για τη χρονολογική τους ηλικία εμφάνιζαν επίσης ενδείξεις επιταχυνόμενης γήρανσης σε διάφορα βιολογικά και κλινικά συστήματα. Επιπλέον, η μεγαλύτερη αύξηση της ηλικίας της ομιλίας συνδέθηκε με χαμηλότερες επιδόσεις στη συνολική γνωστική λειτουργία, τις εκτελεστικές λειτουργίες, τις καθημερινές λειτουργικές ικανότητες και διάφορες μορφές μνήμης. Είναι σημαντικό ότι οι συσχετίσεις αυτές δεν περιορίζονταν στα γλωσσικά τεστ. Η ηλικία της ομιλίας συνδέθηκε και με την απόδοση σε μη γλωσσικές γνωστικές δοκιμασίες.

Το μοντέλο μηχανικής μάθησης μπορούσε επίσης να διακρίνει τους υγιείς συμμετέχοντες από τους ανθρώπους με άνοια. Οι υγιείς συμμετέχοντες παρουσίαζαν τις μικρότερες αποκλίσεις μεταξύ χρονολογικής ηλικίας και ηλικίας της ομιλίας, ενώ το χάσμα αυξανόταν προοδευτικά στους συμμετέχοντες με νόσο Αλτσχάιμερ και στις διάφορες μορφές μετωποκροταφικής άνοιας.

Η ομιλία «κουβαλά» και κοινωνικό αποτύπωμα

Η ομιλία μας μεταφέρει επίσης και ένα κοινωνικό αποτύπωμα, όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές. Τόσο στους υγιείς συμμετέχοντες όσο και στους ανθρώπους με Αλτσχάιμερ ή άλλες μορφές άνοιας, η επιταχυνόμενη γήρανση της ομιλίας συνδεόταν με ένα δυσμενέστερο σύνολο παραγόντων που διατρέχουν όλη τη ζωή του ατόμου, όπως το επίπεδο εκπαίδευσης, οι οικονομικές συνθήκες, η επισιτιστική ανασφάλεια, η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και οι εμπειρίες κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η καταγραφή της ομιλίας είναι εύκολη, χωρίς επεμβατικές διαδικασίες και με πολύ χαμηλό κόστος, σε αντίθεση με τις τρέχουσες μεθόδους μέτρησης της βιολογικής γήρανσης που απαιτούν μαγνητικούς τομογράφους, δείγματα αίματος, μοριακές αναλύσεις ή εξειδικευμένες κλινικές αξιολογήσεις.

Οι ερευνητές, ωστόσο, διευκρινίζουν ότι το «ρολόι ομιλίας» δεν αποτελεί ακόμη διαγνωστικό τεστ για την άνοια. Η μελέτη εξέτασε τους συμμετέχοντες σε ένα συγκεκριμένο χρονικό σημείο, οπότε δεν μπορεί να αποδείξει εάν ένα προφίλ ομιλίας που εμφανίζεται γηραιότερο μπορεί να προβλέψει ποιοι άνθρωποι θα εμφανίσουν στη συνέχεια γνωστική έκπτωση ή άνοια. Για την πιθανή κλινική αξιοποίηση του εργαλείου θα χρειαστούν μελέτες που θα παρακολουθούν τους συμμετέχοντες σε βάθος χρόνου, επικύρωση σε περισσότερες γλώσσες και πολιτισμικά περιβάλλοντα, καθώς και δοκιμές σε πιο φυσικές συνθήκες ομιλίας.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Οι ερευνητές παρακολούθησαν περισσότερα από 167.000 παιδιά που γεννήθηκαν στην Ουαλία την περίοδο 2009-2016. Χρησιμοποιώντας ιατρικά και σχολικά αρχεία αναζήτησαν τυχόν συσχετίσεις μεταξύ διαγνώσεων κατάθλιψης ή χρήσης αντικαταθλιπτικών από τις μητέρες και ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών στα παιδιά τους, όπως διαγνώσεις διαταραχής του φάσματος του αυτισμού ή διάσπασης προσοχής και υπερκινητικότητας ή μαθησιακών, συμπεριφορικών, συναισθηματικών ή κοινωνικών δυσκολιών. Η παρακολούθηση των παιδιών διήρκεσε ως το 2022.

Διαπίστωσαν ότι τα παιδιά γυναικών που έλαβαν θεραπεία με αντικαταθλιπτικά παρουσίαζαν υψηλότερα ποσοστά ορισμένων νευροαναπτυξιακών διαταραχών σε σύγκριση με τα παιδιά γυναικών με κατάθλιψη που δεν έλαβαν θεραπεία. Ωστόσο, τα αποτελέσματα αυτά ενδέχεται να επηρεάζονται από το γεγονός ότι οι γυναίκες με σοβαρότερη κατάθλιψη είναι πιο πιθανό να λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά.

Συγκεκριμένα, οι αναλύσεις έδειξαν ότι 24 στα 100 παιδιά μητέρων με κατάθλιψη είχαν ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες όταν η μητέρα δεν ακολουθούσε θεραπεία, ενώ το ποσοστό αυτό αυξανόταν κατά μόλις τρία στα 100 παιδιά όταν η μητέρα λάμβανε αντικαταθλιπτικά. Συγκριτικά, το αντίστοιχο ποσοστό για όσα παιδιά δεν είχαν εκτεθεί σε κατάθλιψη ή αντικαταθλιπτικά κατά την ενδομήτρια ζωή ήταν 20 στα 100 παιδιά.

Οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά μητέρων με κατάθλιψη διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης νευροαναπτυξιακών διαταραχών, ανεξάρτητα από το αν εκτέθηκαν σε αντικαταθλιπτικά, ωστόσο η φαρμακευτική αγωγή ενδέχεται να κρύβει πρόσθετο κίνδυνο.

Υπογραμμίζουν, πάντως, ότι ο όποιος πιθανός κίνδυνος της θεραπείας πρέπει να σταθμίζεται με τους κινδύνους της μη θεραπευμένης κατάθλιψης στις μητέρες, που τελικά σχετίζεται με μεγαλύτερο κίνδυνο επιλόχειας κατάθλιψης.

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:  https://plos.io/4gvrDx6

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ. Κουζινοπούλου

Αυτό είναι ένα από τα βασικά συμπεράσματα της πανελλαδικής έρευνας που πραγματοποίησε  η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία -την οποία ανάθεσε στην εταιρεία MARC- από τις 4 έως τις 18 Σεπτεμβρίου 2026, σε δείγμα 1.211 ατόμων ηλικίας 18 ετών και άνω από όλη τη χώρα.

Η έρευνα καταγράφει μια σημαντική αντίφαση: οι πολίτες δηλώνουν ότι γνωρίζουν βασικούς παράγοντες κινδύνου και συμπτώματα, αλλά σε κρίσιμα σημεία εξακολουθούν να εμφανίζουν κενά γνώσης, υποτίμηση του προσωπικού κινδύνου και περιορισμένη πρακτική ετοιμότητα. Το κεντρικό μήνυμα που αναδεικνύεται είναι η απόσταση ανάμεσα στο «ξέρω» και στο «κάνω».

Σημαντικά ευρήματα της έρευνας

Τα καρδιαγγειακά θεωρούνται μεν σοβαρό πρόβλημα, αλλά δεν αναγνωρίζονται ως η πρώτη αιτία θανάτου

Το 65,9% των ερωτηθέντων θεωρεί τα καρδιαγγειακά νοσήματα πολύ ή εξαιρετικά σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας. Ωστόσο, μόλις ένας στους τέσσερις πολίτες τα αναγνωρίζει ως την πρώτη αιτία θανάτου στην Ελλάδα.

Ειδικότερα, όταν ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να αναφέρουν τη σημαντικότερη αιτία θανάτου στη χώρα, μόλις το 25,1% απάντησε «καρδιαγγειακά νοσήματα», ενώ το 39,5% ανέφερε τον καρκίνο και το 29,8% τα τροχαία.

Η απόσταση αυτή είναι ακόμη μεγαλύτερη στις νεότερες ηλικίες. Στην ηλικιακή ομάδα 18-34 ετών, το ποσοστό όσων αναγνωρίζουν τα καρδιαγγειακά ως σημαντικότερη αιτία θανάτου περιορίζεται στο 14,4%.

Τα ευρήματα καταγράφουν έτσι ένα σημαντικό έλλειμμα στην αντίληψη του μεγέθους του προβλήματος, παρά το γεγονός ότι η πλειονότητα των πολιτών αναγνωρίζει γενικά τη σοβαρότητα των καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Η καρδιαγγειακή νόσος εξακολουθεί να θεωρείται «ανδρική υπόθεση»

Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορά την αντίληψη για το φύλο.

Το 50,7% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα αφορούν κυρίως τους άνδρες, ενώ το 43,6% πιστεύει ότι αφορούν εξίσου τα δύο φύλα.

Η αντίληψη αυτή είναι εντονότερη στους ίδιους τους άνδρες, όπου το ποσοστό που θεωρεί ότι τα καρδιαγγειακά αφορούν κυρίως τους άνδρες φτάνει το 57,5%, ενώ στους πολίτες ηλικίας 65 ετών και άνω φτάνει το 63,6%.

Τα στοιχεία καταδεικνύουν, επομένως, την ανάγκη η ενημέρωση για την καρδιαγγειακή υγεία να μην περιορίζεται σε μια γενική αναφορά στους παράγοντες κινδύνου, αλλά να ενισχύει την αντίληψη ότι η πρόληψη αφορά όλες τις ηλικίες και για τα δύο φύλα.

Γνωρίζουμε τους παράγοντες κινδύνου, αλλά όχι πάντα τη σημασία τους

Σε επίπεδο αναγνώρισης των παραγόντων κινδύνου, τα αποτελέσματα είναι υψηλά για ορισμένους από τους πιο γνωστούς παράγοντες.

Η παχυσαρκία αναγνωρίζεται από το 91,2%, το άγχος από το 89,5%, η υπέρταση από το 88,4% και το κάπνισμα από το 87,5% ως παράγοντες που συνδέονται με την καρδιαγγειακή νόσο.

Ωστόσο, όταν ζητείται από τους πολίτες να ιεραρχήσουν τους παράγοντες που αυξάνουν περισσότερο τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, αναδεικνύεται διαφορετική εικόνα.

Το κάπνισμα βρίσκεται στην πρώτη θέση με 64,3%, ακολουθεί η παχυσαρκία με 61%, ενώ το άγχος συγκεντρώνει 45,3% και κατατάσσεται πάνω από την LDL χοληστερόλη, η οποία συγκεντρώνει 40%, και τον διαβήτη, με 26,3%.

Ιδιαίτερα χαμηλά βρίσκεται ο Διαβήτης αλλά και η χρόνια νεφρική νόσος.

Παράλληλα, όταν εξετάζεται η απλή σύνδεση της χρόνιας νεφρικής νόσου με την καρδιαγγειακή νόσο, μόλις το 55,4% την αναγνωρίζει, ενώ το 20,2% δηλώνει ότι δεν γνωρίζει τι να απαντήσει.

Τα βασικά συμπτώματα του εμφράγματος αναγνωρίζονται – τα λιγότερο τυπικά όμως παραμένουν «αόρατα»

Ο πόνος ή το σφίξιμο στο στήθος είναι το σύμπτωμα εμφράγματος που αναγνωρίζεται περισσότερο, καθώς το γνωρίζει το 81% των πολιτών.

Το 68,5% αναγνωρίζει επίσης τον πόνο που επεκτείνεται στο χέρι, τον ώμο ή τη γνάθο. Ωστόσο, η εικόνα αλλάζει σημαντικά όταν πρόκειται για λιγότερο τυπικά συμπτώματα. Η δύσπνοια αναγνωρίζεται από το 54,5%, ο κρύος ιδρώτας από το 45,5%, η ξαφνική αδυναμία από το 35,9% και η ναυτία μόλις από το 35,7%.

Η περιορισμένη αναγνώριση αυτών των συμπτωμάτων μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο κενό στην έγκαιρη αντίδραση σε ένα επείγον περιστατικό

Συνολικά, μόλις το 38,8% αισθάνεται σίγουρο ότι θα μπορούσε να αναγνωρίσει ένα έμφραγμα ή εγκεφαλικό, ενώ το 43,1% απαντά ότι «ίσως να μπορέσει».

ΕΚΑΒ: επτά στους δέκα δηλώνουν ότι θα καλέσουν αμέσως, αλλά τρεις στους δέκα δεν γνωρίζουν τον αριθμό!

Το 77,8% των πολιτών δηλώνει ότι θα καλούσε αμέσως το ΕΚΑΒ σε ένα επείγον περιστατικό. Ωστόσο, μόνο το 59,3% γνωρίζει τον αριθμό 166.

Το 29,1% δηλώνει ότι δεν θυμάται τον αριθμό και θα αναζητούσε ποιον πρέπει να καλέσει, ενώ μόλις το 4,4% αναφέρει το 112.

Το εύρημα δείχνει ότι η πρόθεση για άμεση αντίδραση δεν συνοδεύεται σε όλες τις περιπτώσεις από την αντίστοιχη πρακτική ετοιμότητα.

Οι πολίτες υποτιμούν τον προσωπικό τους καρδιαγγειακό κίνδυνο

Η απόσταση ανάμεσα στη γενική αναγνώριση του κινδύνου και στην προσωπική αντίληψη είναι ιδιαίτερα εμφανής.

Ένα μεγάλο ποσοστό θεωρεί μικρό τον προσωπικό του καρδιαγγειακό κίνδυνο ή δηλώνει ότι δεν τον γνωρίζει. Όταν οι πολίτες ερωτώνται για την πιθανότητα να αντιμετωπίσουν καρδιαγγειακό πρόβλημα μέσα στην επόμενη δεκαετία, το 29,9% τη θεωρεί ελάχιστη ή καθόλου πιθανή, ενώ ένα επιπλέον 11,9% δηλώνει ότι δεν γνωρίζει.

Μόλις το 22,5% θεωρεί πολύ ή εξαιρετικά πιθανό να εμφανίσει καρδιαγγειακό πρόβλημα μέσα στην επόμενη δεκαετία.

Η εικόνα αυτή ενισχύει το συμπέρασμα ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα συχνά αντιμετωπίζονται ως ένα πρόβλημα που αφορά περισσότερο «τους άλλους» παρά τον ίδιο τον πολίτη.

Γνωρίζουμε τα φυσιολογικά όρια γενικά, αλλά δεν είμαστε βέβαιοι για τις δικές μας τιμές

Το 74,9% δηλώνει ότι γνωρίζει τα φυσιολογικά όρια της αρτηριακής πίεσης, του σακχάρου και της χοληστερόλης.

Όταν όμως η ερώτηση μεταφέρεται από τη γενική γνώση στην προσωπική γνώση των δεικτών υγείας, τα ποσοστά μειώνονται αισθητά.

Με σιγουριά γνωρίζουν:

την αρτηριακή τους πίεση το 59,8%,

τη χοληστερόλη το 54,4%,

το σάκχαρο το 53,9%,

τον δείκτη μάζας σώματος μόλις το 39,4%.

Το εύρημα αναδεικνύει μια ακόμη διάσταση του χάσματος ανάμεσα στη θεωρητική γνώση και την προσωπική παρακολούθηση της υγείας.

Οι εξετάσεις γίνονται, αλλά η συζήτηση για τον προσωπικό κίνδυνο με τον γιατρό δεν γίνεται στον ίδιο βαθμό

Το 77,9% των πολιτών δηλώνει ότι πραγματοποίησε προληπτικό έλεγχο μέσα στον τελευταίο χρόνο.

Παρά το υψηλό αυτό ποσοστό, το 39,9% δεν συζήτησε καθόλου με γιατρό τον προσωπικό του καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Αναλυτικότερα, το 34,5% συζήτησε αναλυτικά το θέμα με γιατρό και το 20,2% επιγραμματικά.

Παράλληλα, μόλις το 45,6% δηλώνει ότι έχει ελέγξει τη νεφρική του λειτουργία κατά την τελευταία τριετία.

Η έρευνα καταγράφει έτσι μια σαφή διαφορά ανάμεσα στην πραγματοποίηση προληπτικών εξετάσεων και στην ενεργή αξιοποίηση των αποτελεσμάτων για την εκτίμηση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου.

Κάπνισμα, βάρος, άσκηση και διατροφή: η γνώση δεν αρκεί για την αλλαγή συμπεριφοράς

Παρά την υψηλή αναγνώριση του καπνίσματος ως παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου, το 42% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι καπνίζει ή ατμίζει.

Από αυτούς, το 29,4% καπνίζει καθημερινά και το 12,6% περιστασιακά.

Την ίδια στιγμή, το 45,4% θεωρεί ότι το βάρος του είναι πάνω από το κανονικό.

Στο πεδίο της σωματικής δραστηριότητας, το 23,7% ασκείται μία φορά την εβδομάδα ή λιγότερο.

Σε επίπεδο διατροφικών συνηθειών, το 48,3% καταναλώνει κόκκινο ή επεξεργασμένο κρέας τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα, ενώ το 17% δηλώνει ότι καταναλώνει περισσότερα από πέντε ποτά την εβδομάδα.

Τα στοιχεία συνθέτουν μια εικόνα στην οποία η γνώση των κινδύνων δεν οδηγεί πάντοτε σε αντίστοιχη αλλαγή συμπεριφοράς.

«ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ ΤΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΑ»: υψηλή αναγνωρισιμότητα και σημαντική συμμετοχή

Ιδιαίτερα θετική είναι η εικόνα για το πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ ΤΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΑ».

Το πρόγραμμα έχει ακούσει το 85,7% των ερωτηθέντων, ενώ πρόσκληση έλαβε το 71,9% των ατόμων ηλικίας 30-70 ετών.

Από όσους έλαβαν πρόσκληση, περίπου τρεις στους τέσσερις πραγματοποίησαν τις εξετάσεις, είτε πλήρως είτε εν μέρει.

Σύμφωνα με τα αναλυτικότερα στοιχεία, το 58% ολοκλήρωσε τις εξετάσεις, το 17,8% τις πραγματοποίησε εν μέρει και το 19,6% δεν τις έκανε.

Μεταξύ όσων δεν πραγματοποίησαν τις εξετάσεις, οι συχνότεροι λόγοι ήταν ότι είχαν ήδη κάνει αντίστοιχες εξετάσεις, σε ποσοστό 30%, και η έλλειψη χρόνου, σε ποσοστό 26,4%.

Οι Καρδιολόγοι και η ΕΚΕ αποτελούν την πιο αξιόπιστη πηγή ενημέρωσης

Περισσότεροι από τους μισούς πολίτες, ποσοστό 51,8%, δηλώνουν ότι γνωρίζουν αρκετά για την καρδιαγγειακή υγεία, αλλά θα ήθελαν να μάθουν περισσότερα.

Ο καρδιολόγος αποτελεί με διαφορά την πηγή ενημέρωσης που εμπιστεύονται περισσότερο οι πολίτες, με ποσοστό 79,9%.

Ακολουθεί ο οικογενειακός γιατρός με 54,5% και η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία με 23,4%.

Αντίθετα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συγκεντρώνουν μόλις 5,5% και η τεχνητή νοημοσύνη 5,3% ως πηγές που εμπνέουν εμπιστοσύνη.

Τα στοιχεία καταδεικνύουν τον ιδιαίτερο ρόλο που εξακολουθεί να έχει ο γιατρός ως αξιόπιστος φορέας πληροφόρησης σε ζητήματα καρδιαγγειακής πρόληψης.

ΚΑΡΠΑ και απινιδωτής: γνωρίζουμε τι είναι, αλλά λίγοι γνωρίζουν να τον χρησιμοποιήσουν

Το 82,6% γνωρίζει τι είναι η ΚΑΡΠΑ, αλλά μόλις το 25,5% λέει ότι έχει εκπαιδευτεί να την πραγματοποιεί.

Αντίστοιχα, τον απινιδωτή τον γνωρίζει το 72,8%, αλλά μόλις 19,5% δηλώνει ότι θα ήξερε να τον χρησιμοποιήσει.

Η πρόθεση για εκπαίδευση, ωστόσο, είναι ιδιαίτερα υψηλή: το 74,2% θα ενδιαφερόταν να παρακολουθήσει σεμινάριο ΚΑΡΠΑ της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας.

Το ίδιο αποτυπώνεται και στην πρόθεση δράσης σε περίπτωση κατάρρευσης ενός ατόμου από καρδιακή ανακοπή.

Μόλις το 24,3% θα επιχειρούσε ΚΑΡΠΑ επειδή γνωρίζει την τεχνική, ενώ το 46% θα επιχειρούσε με τηλεφωνική καθοδήγηση από το ΕΚΑΒ. Το 20,6% δηλώνει ότι δεν θα αναλάμβανε την ευθύνη.

Ισχυρή κοινωνική στήριξη για περισσότερη πρόληψη και εκπαίδευση

Η έρευνα καταγράφει ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά αποδοχής για όλα τα προτεινόμενα μέτρα πολιτικής, με όλα να συγκεντρώνουν αποδοχή άνω του 83%.

Μεταξύ των προτεινόμενων μέτρων, η αυστηρότερη εφαρμογή της αντικαπνιστικής νομοθεσίας έχει τη χαμηλότερη αποδοχή, με 83,4%.

Ιδιαίτερα υψηλή είναι η αποδοχή για μέτρα που αφορούν την εκπαίδευση των πολιτών από μικρή ηλικία και την ενίσχυση της δυνατότητας άμεσης παρέμβασης σε περίπτωση καρδιακής ανακοπής.

Το 96,4% τάσσεται υπέρ της εκπαίδευσης για τους παράγοντες κινδύνου στα σχολεία, το 94,1% υπέρ περισσότερων απινιδωτών σε δημόσιους χώρους και το 93% υπέρ της υποχρεωτικής εκπαίδευσης στην ΚΑΡΠΑ στο σχολείο.

Τι ζητούν οι πολίτες από την Πολιτεία

Όταν καλούνται να προσδιορίσουν τις προτεραιότητες της Πολιτείας στον τομέα της καρδιαγγειακής πρόληψης, οι πολίτες αναδεικνύουν ως πρώτη επιλογή τη συνέχιση και ενίσχυση των προληπτικών εξετάσεων και του προγράμματος «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», με ποσοστό 58,4%.

Ακολουθούν η εκπαίδευση από το σχολείο με 51,7% και η τοποθέτηση περισσότερων απινιδωτών σε συνδυασμό με εκπαίδευση στην ΚΑΡΠΑ, με 42,5%.

Σε χαμηλότερα επίπεδα βρίσκονται η βελτίωση της πρόσβασης στην πρωτοβάθμια φροντίδα, με 25,1%, η προώθηση υγιεινότερων τροφίμων, με 24,2%, και οι εκστρατείες ενημέρωσης, με 11,2%.

Το κύριο μήνυμα της έρευνας: Από τη Θεωρία στην Πράξη-Το Μεγάλο «Κενό» στην Πρόληψη των Καρδιαγγειακών στην Ελλάδα

Τα ευρήματα της έρευνας σκιαγραφούν μια κοινωνία που σε μεγάλο βαθμό αναγνωρίζει τη σημασία της καρδιαγγειακής υγείας, αλλά δεν έχει μετατρέψει ακόμη αυτή τη γνώση σε σταθερή  και συνειδητοποιημένη προσωπική πρόληψη και επαρκή ετοιμότητα αντιμετώπισης ενός επείγοντος περιστατικού.

Η πρόκληση δεν είναι επομένως μόνο η μετάδοση περισσότερης πληροφορίας. Είναι η μετατροπή της πληροφορίας σε προσωπική επίγνωση, σε αλλαγή καθημερινών συνηθειών, σε συστηματικό έλεγχο των παραγόντων κινδύνου και, κυρίως, σε ικανότητα άμεσης αντίδρασης όταν κάθε λεπτό μπορεί να έχει σημασία.

Η ίδια η έρευνα καταγράφει ταυτόχρονα ένα σημαντικό περιθώριο αισιοδοξίας: οι πολίτες δηλώνουν πρόθυμοι να εκπαιδευτούν στην ΚΑΡΠΑ, στηρίζουν με πολύ υψηλά ποσοστά την εκπαίδευση στα σχολεία και τάσσονται υπέρ της ενίσχυσης της πρόληψης και της παρουσίας απινιδωτών στους δημόσιους χώρους.

Η εικόνα που προκύπτει είναι σαφής: η ενημέρωση υπάρχει, η διάθεση για πρόληψη υπάρχει, η κοινωνική αποδοχή για περισσότερη εκπαίδευση υπάρχει. Το ζητούμενο είναι να μειωθεί η απόσταση ανάμεσα στο γνωρίζω και στο πράττω το καλύτερο για την καρδιαγγειακή μου υγεία.

Η πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων απαιτεί συνεχή εγρήγορση, προσωπική συμμετοχή, αξιόπιστη ιατρική ενημέρωση και οργανωμένες παρεμβάσεις που θα ξεκινούν από μικρή ηλικία και θα φτάνουν μέχρι την εκπαίδευση του γενικού πληθυσμού στην αντιμετώπιση μιας καρδιακής ανακοπής.

Ο Πρόεδρος της ΕΚΕ, κ. Τούτουζας με αφορμή την παρουσίαση των αποτελεσμάτων της μεγάλης αυτής πανελλήνιας έρευνας αναφέρει: «Η έρευνα της ΕΚΕ αποτυπώνει με σαφήνεια την ανάγκη για ενημέρωση των πολιτών από την παιδική ηλικία. Ταυτόχρονα καταγράφει μια ισχυρή κοινωνική προσδοκία για περισσότερη πρόληψη, περισσότερη εκπαίδευση και πιο αποτελεσματική προστασία της καρδιαγγειακής υγείας στην οποία όλοι από κοινού, Πολιτεία, Επιστημονικοί φορείς και η κοινωνία των ασθενών οφείλουν να συνεργαστούν και να δράσουν αποτελεσματικά».

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και οι σχετικές εγκύκλιοι του Υπουργείου Υγείας οριοθετούν τη δυνατότητα εφαρμογής της από οδοντιάτρους για θεραπευτικούς σκοπούς που εμπίπτουν στο γνωστικό και επαγγελματικό αντικείμενο της Οδοντιατρικής.

«Η χρήση της μπορεί να εντάσσεται στην αντιμετώπιση παθήσεων και λειτουργικών διαταραχών της στοματογναθικής και περιστοματικής περιοχής, πάντοτε κατόπιν ορθής διάγνωσης, με την απαιτούμενη επιστημονική κατάρτιση και με αποκλειστικό γνώμονα την ασφάλεια και το θεραπευτικό συμφέρον του ασθενούς. Στη σύγχρονη οδοντιατρική είναι σαφές ότι η λειτουργική και η αισθητική διάσταση συνδέονται πάντα με σκοπό την ανακούφιση και την ασφάλεια του ασθενούς».

Η Ε.Ο.Ο. υπενθυμίζει ότι η Οδοντιατρική δεν περιορίζεται στη θεραπεία των δοντιών. Αποτελεί αυτοτελή επιστήμη υγείας, με αντικείμενο που περιλαμβάνει τη διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία παθήσεων των δοντιών, του στόματος, των γνάθων και των παρακείμενων ιστών, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία και τους κανόνες της σύγχρονης οδοντιατρικής επιστήμης.

Η Ελληνική Οδοντιατρική Ομοσπονδία, τονίζει επίσης, την ανάγκη άμεσης επικαιροποίησης του θεσμικού και δεοντολογικού πλαισίου για την άσκηση της Οδοντιατρικής, έχει επανειλημμένα απευθυνθεί στο Υπουργείο Υγείας και στις εκάστοτε κυβερνήσεις ζητώντας την ολοκλήρωση της θεσμικής διαδικασίας για την επικαιροποίηση του Δεοντολογικού Κανονισμού των Οδοντιάτρων.

Όπως αναφέρει, ήδη από το 2018 έχει καταθέσει ολοκληρωμένη πρόταση νέου Δεοντολογικού Κανονισμού, με στόχο τον εκσυγχρονισμό των κανόνων άσκησης του οδοντιατρικού επαγγέλματος και την προσαρμογή τους στις νέες επιστημονικές, τεχνολογικές, κοινωνικές και επικοινωνιακές συνθήκες.

«Παρά τις επανειλημμένες παρεμβάσεις και εκκλήσεις της Ομοσπονδίας, η διαδικασία δεν έχει μέχρι σήμερα ολοκληρωθεί, με αποτέλεσμα οι Έλληνες οδοντίατροι να εξακολουθούν να διέπονται από τον Δεοντολογικό Κανονισμό του Π.Δ. 39/2009, ο οποίος θεσπίστηκε σε μία εποχή εντελώς διαφορετική από τη σημερινή ως προς την ψηφιακή επικοινωνία, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τις νέες θεραπευτικές τεχνικές και τις σύγχρονες μορφές άσκησης του επαγγέλματος» σημειώνει η Ε.Ο.Ο. και καλεί για ακόμη μία φορά το Υπουργείο Υγείας να προχωρήσει στις απαιτούμενες θεσμικές ενέργειες για την υιοθέτηση ενός σύγχρονου Δεοντολογικού Κανονισμού Οδοντιάτρων.

Καμία ανοχή στην παραπλανητική διαφήμιση

Την ίδια στιγμή, η Ελληνική Οδοντιατρική Ομοσπονδία έχει θέσει σε προτεραιότητα την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και των παραπλανητικών πρακτικών προβολής οδοντιατρικών υπηρεσιών στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η Ε.Ο.Ο. έχει ήδη ξεκινήσει πανελλαδική καμπάνια ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών απέναντι στην παραπληροφόρηση για τη στοματική υγεία και στις παραπλανητικές διαφημίσεις οδοντιατρικών θεραπειών.

«Διαφημιστικές υποσχέσεις για ”τέλειο χαμόγελο σε μία ημέρα”, θεραπείες σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές, εντυπωσιακές εικόνες ”πριν και μετά” και πακέτα οδοντιατρικών υπηρεσιών που παρουσιάζονται με όρους καταναλωτικού προϊόντος μπορούν να δημιουργήσουν στους πολίτες την εσφαλμένη εντύπωση ότι σύνθετες πράξεις υγείας αποτελούν απλές, τυποποιημένες και ίδιες για όλους διαδικασίες», τονίζουν οι Οδοντίατροι.

Προσθέτουν ότι «η Ομοσπονδία δεν αντιτίθεται στην υπεύθυνη ενημέρωση και στη σύγχρονη επικοινωνία του οδοντιάτρου με το κοινό. Αντιθέτως, θεωρεί ότι ακριβώς γι’ αυτό απαιτείται ένα σύγχρονο, σαφές και λειτουργικό δεοντολογικό πλαίσιο, το οποίο θα διαχωρίζει την επιστημονική ενημέρωση από την παραπλανητική εμπορική πρακτική και θα ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα της ψηφιακής εποχής».

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Σε αυτή τη μελέτη με πληθυσμό 8.957 εφήβων, το 70% των συμμετεχόντων είχε δικό του smartphone στην ηλικία των 12 ετών. Η κατοχή smartphone συσχετίστηκε, τόσο στη συγχρονική όσο και στην προοπτική ανάλυση, με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων διατροφικών διαταραχών, όπως επεισόδια υπερφαγίας και σύνδεση της αυτοαξίας με το βάρος. H Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα») παραθέτει τα σημαντικότερα σημεία.

Πιο αναλυτικά, έφηβοι αποκτούν δικά τους smartphones σε ολοένα μικρότερη ηλικία. Οι συσχετίσεις μεταξύ της ηλικίας απόκτησης smartphone και του κινδύνου διατροφικών διαταραχών στους εφήβους δεν είχαν επαρκώς μέχρι σήμερα εξεταστεί. Στις ΗΠΑ, η μελέτη Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD) χρησιμοποίησε στρωματοποιημένο δείγμα σχολείων και οι συμμετέχοντες προέρχονταν από 21 ερευνητικά κέντρα στις ΗΠΑ. Στη δειγματοληψία επιλέχθηκαν σχολεία με βάση τη φυλή, την εθνικότητα, την κοινωνικοοικονομική κατάσταση και τον βαθμό αστικοποίησης, ώστε να ελαχιστοποιηθούν τα συστηματική λάθη κατά την εισαγωγή των συμμετεχόντων.

Τα ποσοστά σταθμίστηκαν με βάση δεδομένα της American Community Survey, ώστε να αντιπροσωπεύουν εκτιμήσεις για τον πληθυσμό. Τα δεδομένα αναλύθηκαν κατά την περίοδο 2025-2026 και τα κύρια καταληκτικά σημεία ήταν τα συμπτώματα υπερφαγίας, οι ακατάλληλες αντισταθμιστικές συμπεριφορές για την αποτροπή της αύξησης του βάρους, η ανησυχία για την αύξηση του βάρους, η σύνδεση της αυτοαξίας με το βάρος και η παρουσία οποιουδήποτε συμπτώματος διατροφικής διαταραχής στις ηλικίες των 12 και 14 ετών.

Ποια ήταν τα αποτελέσματα; Από τους 8.957 συμμετέχοντες (52% αγόρια), οι 6.225 (70%) είχαν δικό τους smartphone στην ηλικία των 12 ετών. Μεταξύ των 6.225 συμμετεχόντων, τα συχνότερα συμπτώματα διατροφικών διαταραχών ήταν τα συμπτώματα υπερφαγίας (9,2%) στην ηλικία των 12 ετών και οι αντισταθμιστικές συμπεριφορές (20,5%) στην ηλικία των 14 ετών. Στις πολυπαραγοντικές αναλύσεις, η κατοχή smartphone στην ηλικία των 12 ετών συσχετίστηκε συγχρονικά με υψηλότερο επιπολασμό συμπτωμάτων υπερφαγίας με στατιστικά σημαντικά τρόπο, σύνδεσης της αυτοαξίας με το βάρος και παρουσίας οποιουδήποτε συμπτώματος διατροφικής διαταραχής.

Αλλά και στις προοπτικές αναλύσεις, η κατοχή smartphone στην ηλικία των 12 ετών συσχετίστηκε διαχρονικά με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων υπερφαγίας, χρήσης ακατάλληλων αντισταθμιστικών συμπεριφορών για την αποτροπή της αύξησης του βάρους, σύνδεσης της αυτοαξίας με το βάρος και παρουσίας οποιουδήποτε συμπτώματος διατροφικής διαταραχής.

Βέβαια η μελέτη, επειδή δεν είναι παρεμβατική, δείχνει συσχέτιση και όχι αιτιολογική σχέση, αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου. Κατέγραψε αν οι έφηβοι είχαν δικό τους τηλέφωνο, αλλά όχι τι περιεχόμενο έβλεπαν ή πώς το χρησιμοποιούσαν. Επίσης, μέτρησε συμπτώματα, και όχι απαραίτητα διαγνωσμένες διατροφικές διαταραχές.

Ο πιθανός μηχανισμός της συσχέτισης αφορά κυρίως τον τρόπο χρήσης του smartphone, όπως αναφέρουν οι επιστήμονες που διεξήγαγαν τις αναλύσεις. Το προσωπικό κινητό επιτρέπει συχνή και ιδιωτική πρόσβαση σε εξατομικευμένο περιεχόμενο. Εικόνες «ιδανικών» σωμάτων, αναρτήσεις για δίαιτα ή γυμναστική και συνεχής σύγκριση με συνομηλίκους ενδέχεται να ενισχύουν τη δυσαρέσκεια για το σώμα.

Η πρώιμη εφηβεία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδος: οι σωματικές αλλαγές της ήβης συμπίπτουν με αυξημένη σημασία που αποδίδεται στην αποδοχή από τους άλλους. Έτσι, η εξωτερική εμφάνιση μπορεί να αποκτήσει δυσανάλογο βάρος στην αυτοεκτίμηση. Οι συγγραφείς προτείνουν και άλλες πιθανές οδούς. Η έκθεση σε περιεχόμενο που προωθεί ακραίες διατροφικές πρακτικές μπορεί να τις παρουσιάζει ως φυσιολογικές ή επιθυμητές. Η χρήση του κινητού τη νύχτα ενδέχεται να διαταράσσει τον ύπνο, επηρεάζοντας τη ρύθμιση της όρεξης και των συναισθημάτων. Επιπλέον, το διαδικτυακό στρες θα μπορούσε να συμβάλλει στη χρήση του φαγητού ως τρόπου αντιμετώπισης δυσάρεστων συναισθημάτων.

Συμπερασματικά, η κατοχή smartphone στην ηλικία των 12 ετών συσχετίστηκε με περισσότερα συμπτώματα διατροφικών διαταραχών, γεγονός που υποδηλώνει ότι η χρονική στιγμή απόκτησης smartphone ενδέχεται να σχετίζεται με τον κίνδυνο διατροφικών διαταραχών και τα δεδομένα αυτά μπορεί να είναι πολύτιμα για τη διαμόρφωση συστάσεων για την σωματική, πνευματική, ψυχική ανάπτυξη των εφήβων, καθώς και τις διατροφικές τους συνήθειες.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η Ομοσπονδία σημειώνει ότι ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις υπηρεσίες που προβάλλονται στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης  και τονίζει ότι μια πιστοποίηση επιμόρφωσης δεν θα πρέπει να παρουσιάζεται ως ισοδύναμη με αναγνωρισμένο επαγγελματικό τίτλο ή ως δικαίωμα άσκησης νομοθετικά ρυθμιζόμενου επαγγέλματος.

«Ιδιαίτερα στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι γονείς συναντούν υπηρεσίες που αφορούν τη διατροφή, τον ύπνο, τη σωματική και  ψυχοκοινωνική ανάπτυξη, τη συμπεριφορά και την ψυχική υγεία των  παιδιών τους. Χρησιμοποιούνται τίτλοι όπως “σύμβουλος ύπνου”, “σύμβουλος  διατροφής”, “σύμβουλος γονεϊκότητας”, “σύμβουλος ανάπτυξης”,  “σύμβουλος υγείας ή ευεξίας” (health/wellness coach) και “ολιστικός  θεραπευτής”, συχνά μαζί με τον χαρακτηρισμό “πιστοποιημένος”. Δεν  είναι πάντοτε σαφές στον γονέα ποια βασική επαγγελματική ιδιότητα  διαθέτει ο πάροχος, ποιος φορέας χορήγησε την πιστοποίηση, ποια  εκπαίδευση προϋποθέτει και ποια επαγγελματικά δικαιώματα διαθέτει ο  κάτοχός της», αναφέρει η Ομοσπονδία.

Σημειώνει ότι η σύγχρονη παιδιατρική φροντίδα είναι κατεξοχήν διεπιστημονική. «Η συνεργασία του παιδιάτρου με ιατρούς άλλων ειδικοτήτων, ψυχολόγους, διαιτολόγους-διατροφολόγους, φυσικοθεραπευτές, λογοθεραπευτές, εργοθεραπευτές και άλλους αρμόδιους επαγγελματίες είναι ουσιώδης για την ολοκληρωμένη φροντίδα του παιδιού. Το κρίσιμο ζήτημα είναι κάθε επαγγελματίας να δρα εντός των νόμιμων αρμοδιοτήτων του και κάθε γονέας να γνωρίζει με σαφήνεια ποιος παρέχει την υπηρεσία, με ποια προσόντα και με ποια όρια ευθύνης».

Σύμφωνα με τους παιδιάτρους, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν πρόσωπα χωρίς το αντίστοιχο επαγγελματικό δικαίωμα αναλαμβάνουν τη διάγνωση ή τη θεραπεία νοσημάτων, καθορίζουν διαγνωστικό έλεγχο ή  παρέχουν εξατομικευμένες παρεμβάσεις που υπερβαίνουν τις αρμοδιότητές τους. Αντίστοιχα, χρειάζεται έλεγχος όταν συμβουλές για τον ύπνο, τη σίτιση, τη συμπεριφορά ή την ανάπτυξη παρουσιάζονται ως υποκατάστατο της αναγκαίας ιατρικής αξιολόγησης.

Τα ίδια κριτήρια, συμπληρώνουν, πρέπει να εφαρμόζονται και στους χώρους άθλησης, όταν παρέχονται σε ανηλίκους υπηρεσίες σχετικές με την υγεία, εξατομικευμένα διαιτολόγια ή συστάσεις για συμπληρώματα, καθώς και όταν πραγματοποιούνται πράξεις θεραπευτικού ή επεμβατικού  χαρακτήρα. Στο ψηφιακό περιβάλλον απαιτείται επιπλέον σαφής διάκριση μεταξύ γενικής ενημέρωσης, εξατομικευμένης υπηρεσίας υγείας και εμπορικής προώθησης. «Η διαδικτυακή δημοφιλία δεν αποτελεί τεκμήριο επιστημονικής επάρκειας, ενώ οι εμπορικές συνεργασίες που συνδέονται με προτεινόμενα προϊόντα ή υπηρεσίες πρέπει να είναι ευδιάκριτες στον γονέα», τονίζει η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων.

Η ΠΟΜΕΠ προτείνει:

-Ενιαία, δημόσια προσβάσιμη δυνατότητα επαλήθευσης επαγγελματικής ιδιότητας και  νόμιμης λειτουργίας.

-Διαφάνεια στους επαγγελματικούς τίτλους και στις πιστοποιήσεις.

 -Αποσαφήνιση και εφαρμογή των επαγγελματικών ορίων.

-Συντονισμένη εποπτεία της διαδικτυακής προβολής και διαφήμισης. Να ενισχυθεί η συνεργασία των αρμόδιων αρχών για τον έλεγχο παραπλανητικών θεραπευτικών ισχυρισμών, ανακριβούς παρουσίασης προσόντων και μη διαφανούς εμπορικής προώθησης υπηρεσιών ή προϊόντων που αφορούν την υγεία ανηλίκων.

 -Έλεγχος της παραπλανητικής χρήσης επωνυμιών και χαρακτηρισμών. Όροι όπως «ιατρείο», «κλινική», «κέντρο», «ινστιτούτο», «θεραπεία», «θεραπευτής»,  «ιατρική» και «παιδιατρική» να εξετάζονται ως προς τη συνολική παρουσίασή τους, όταν αυτή  μπορεί να δημιουργεί εσφαλμένη εντύπωση αδειοδοτημένης δομής, αναγνωρισμένης  ειδικότητας ή επαγγελματικής αρμοδιότητας.

– Ειδικές εγγυήσεις για υπηρεσίες που απευθύνονται σε ανηλίκους.

 -Ενίσχυση του θεσμικού ρόλου του παιδιάτρου στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας μέχρι  την ενηλικίωση.

 -Εύχρηστος και συντονισμένος μηχανισμός αναφορών και καταγγελιών.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η ΕΟΠΕ σημειώνει ότι «η επιλογή, η συνταγογράφηση και η ιατρική επίβλεψη της χημειοθεραπείας και των λοιπών συστηματικών αντικαρκινικών θεραπειών για ενήλικες ασθενείς με συμπαγείς όγκους ανήκουν στο γνωστικό αντικείμενο και στην ευθύνη των ιατρών με αναγνωρισμένη ειδικότητα Παθολογικής Ογκολογίας. Μία επιμέρους εκπαίδευση ή εμπειρία στην ογκολογία συγκεκριμένου οργάνου δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ολοκληρωμένη και θεσμικά αναγνωρισμένη ειδικότητα του Παθολόγου Ογκολόγου».

Τονίζει ότι επανειλημμένα έχει επισημάνει την ανάγκη σαφούς θεσμικής κατοχύρωσης του συγκεκριμένου πλαισίου προς το υπουργείο Υγείας, τον ΕΟΠΥΥ και το Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας (ΚΕΣΥ) και εξακολουθεί να την αναδεικνύει με κάθε ευκαιρία. «Πρόκειται για μία σταθερή θέση της Εταιρείας, η οποία απορρέει αποκλειστικά από την ανάγκη προστασίας των ασθενών και διασφάλισης της ποιότητας της ογκολογικής φροντίδας», υπογραμμίζει.

Εξηγεί ότι η χημειοθεραπεία δεν αποτελεί μία απλή διαδικασία χορήγησης φαρμάκων. Προϋποθέτει ακριβή διάγνωση και σταδιοποίηση, επιλογή και εξατομίκευση του θεραπευτικού σχήματος, αξιολόγηση πιθανών αλληλεπιδράσεων και αντενδείξεων, προσαρμογή των δόσεων, παρακολούθηση της ανταπόκρισης και έγκαιρη αντιμετώπιση σοβαρών ή ακόμη και απειλητικών για τη ζωή ανεπιθύμητων ενεργειών.

Παράλληλα, η χορήγηση συστηματικής αντικαρκινικής θεραπείας οφείλει να πραγματοποιείται αποκλειστικά σε νομίμως αδειοδοτημένες ογκολογικές μονάδες ή μονάδες ημερήσιας νοσηλείας, οι οποίες διαθέτουν:

– Υπεύθυνο παθολόγο ογκολόγο και κατάλληλα εκπαιδευμένο νοσηλευτικό προσωπικό.

– Ασφαλείς και πιστοποιημένες διαδικασίες παρασκευής και διακίνησης των κυτταροστατικών φαρμάκων.

– Δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης επειγόντων συμβαμάτων.

– Πλήρη καταγραφή, ιχνηλασιμότητα και φαρμακευτικό έλεγχο κάθε θεραπείας.

– Τις αναγκαίες υποστηρικτικές υπηρεσίες και τις προβλεπόμενες από την άδεια λειτουργίας υποδομές.

Η ΕΟΠΕ θεωρεί αναγκαία:

– Τη σαφή θεσμική κατοχύρωση ότι η επιλογή, συνταγογράφηση και ιατρική επίβλεψη της συστηματικής αντικαρκινικής θεραπείας των συμπαγών όγκων ασκούνται από παθολόγους ογκολόγους.

– Τη σύνδεση της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης των αντινεοπλασματικών φαρμάκων με την αναγνωρισμένη ιατρική ειδικότητα της Παθολογικής Ογκολογίας και τις εγκεκριμένες θεραπευτικές ενδείξεις.

– Τη διενέργεια τακτικών και ουσιαστικών ελέγχων σε δημόσιες και ιδιωτικές δομές όπου δηλώνεται ή πραγματοποιείται χορήγηση αντικαρκινικών θεραπειών.

– Την άμεση αναστολή σχετικών υπηρεσιών όταν δεν πληρούνται οι όροι αδειοδότησης, στελέχωσης και ασφαλούς λειτουργίας.

– Την πλήρη ενημέρωση των ασθενών για την ειδικότητα του θεράποντος ιατρού και την αδειοδότηση της μονάδας στην οποία λαμβάνουν θεραπεία.

«Οι ασθενείς με καρκίνο δικαιούνται να γνωρίζουν ότι η θεραπεία τους αποφασίζεται και επιβλέπεται από κατάλληλα εκπαιδευμένους και θεσμικά αναγνωρισμένους ειδικούς, μέσα σε αδειοδοτημένες και ασφαλείς δομές. Η τήρηση αυτών των προϋποθέσεων δεν αποτελεί συντεχνιακή διεκδίκηση. Αποτελεί βασική εγγύηση ποιότητας, λογοδοσίας και προστασίας της ανθρώπινης ζωής», καταλήγει η ΕΟΠΕ.

ΑΠΕ-ΜΠΕ