Οι ειδικοί της εποχής συμφωνούν πως η μοναξιά εξελίσσεται σε μια σκληρή πραγματικότητα για τον σύγχρονο άνθρωπο, αλλά ειδικά η μοναξιά των ηλικιωμένων έχει αρχίσει να παίρνει διαστάσεις επιδημίας. Τουλάχιστον αυτό δείχνουν, από τη μια μεριά οι έρευνες των οργανισμών διεθνώς και από την άλλη, η απλή ματιά, που μπορούμε να ρίξουμε γύρω μας. Τότε θα δούμε ό,τι είχε δει και ο Γιάννης Καλαμίτσης πριν μερικά χρόνια και τραγούδησε μ’ εκείνη τη δωρική φωνή η Βίκυ Μοσχολιού…

Άνθρωποι μονάχοι

σαν ξεχασμένο στάχυ

Ο κόσμος γύρω άδειος κάμπος

κι αυτοί στης μοναξιάς το θάμπος

Ο κόσμος θάλασσα που απλώνει

κι αυτοί βουβοί, σκυφτοί και μόνοι

Ανεμοδαρμένοι βράχοι

άνθρωποι μονάχοι

«Στη μεγαλούπολη είναι πιο έντονη η μοναχικότητα»

Απέναντι σ’ αυτή τη σκληρή πραγματικότητα για τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, το ΑΠΕ-ΜΠΕ θέλησε να ρωτήσει ανθρώπους που έχουν καθημερινή επαφή με τους ηλικιωμένους, μέσα από την Τοπική Αυτοδιοίκηση ή μέσα από δομές φιλοξενίας και γηροκομεία, μέσα από την ιδιότητά τους ή μέσα από την επιστήμη τους.

Τι σημαίνει τελικά να είναι ένας μόνος ηλικιωμένος μέσα σε μια μεγαλούπολη;

«Είναι παντού δύσκολα για τους ηλικιωμένους, όμως σε μεγαλούπολη είναι ακόμη δυσκολότερα, γιατί είναι πιο έντονη η μοναχικότητα. Και προέκυψαν περισσότερα προβλήματα γι’ αυτούς και μετά τον covid. Βγήκαν θέματα στην επιφάνεια, μεγάλωσε η ανασφάλεια, αλλά και ο ατομισμός. Είμαι χρόνια σε αυτό τον τομέα και είδα τις διαφορές στη συμπεριφορά πριν και μετά», μας λέει ο Αικατερίνη Κουτετέ, αντιδήμαρχος Κέντρων Ανοιχτής Προστασίας Ηλικιωμένων στον δήμο Νέας Σμύρνης.

Και προσθέτει: «Υπάρχουν προβλήματα, υπάρχει ανασφάλεια, ψυχολογικές καταστάσεις, μελαγχολία, υπάρχουν περιπτώσεις άνοιας, είναι δύσκολα, ειδικά αν είσαι μόνος στην πόλη. Ευτυχώς υπάρχουν άτομα στον δήμο, που θέλουν να προσφέρουν εθελοντικά και είναι σαν να έχουν υιοθετήσει κάποιους ανήμπορους ηλικιωμένους».

Η κ. Κουτετέ τονίζει τον σημαντικό ρόλο που έρχονται να επιτελέσουν πάνω σε αυτό τα Κέντρα Ανοιχτής Προστασίας Ηλικιωμένων των δήμων, ειδικά για την κοινωνικότητα της τρίτης ηλικίας και τη βοήθεια στη μοναξιά. Μας εξηγεί πως τα ΚΑΠΗ της Νέας Σμύρνης βρίσκονται σε 5 σημεία της πόλης, είναι δηλαδή ανά γειτονιές και για να κρατάει ο δήμος τη γειτονιά ζωντανή, αλλά και γιατί έτσι δίνεται η δυνατότητα στους ηλικιωμένους να είναι ενεργοί.

«Όμως είναι και ζήτημα γενικότερα της Πολιτείας, καθώς δεν υπάρχουν χρήματα ή έχουν τεθεί άλλες προτεραιότητες», λέει και συνεχίζει: «Θεωρώ πως δεν έχουμε δώσει κι εμείς ως κοινωνία γενικότερα την απαραίτητη προσοχή σε αυτή την ηλικία. Ασχολούμαστε πολύ και συνεχώς με τα παιδιά και λογικό είναι, όμως ως κοινωνία έχουμε παραμελήσει την τρίτη ηλικία. Ευτυχώς έχουμε ευαισθησία ως δημοτική Αρχή και ο δήμαρχος προσωπικά και φαίνεται αυτό από το ότι έχει ορίσει αντιδημαρχία αποκλειστικά για τα ΚΑΠΗ. Διαθέτουμε γιατρό μόνο για τα ΚΑΠΗ, κοινωνική λειτουργό, γυμναστές και Δημοτικά Ιατρεία, ψυχολόγο, καρδιολόγο, όλες τις απαραίτητες ειδικότητες και οργανώνουμε διάφορους ελέγχους, όπως τα τεστ για την άνοια, αλλά και τους οδοντιατρικούς ελέγχους, που αποδείχθηκαν τόσο χρήσιμοι και υπήρξε πολύ μεγάλη συμμετοχή.

Και φροντίζουμε να παρέχουμε και ψυχολογική υποστήριξη, διαχείριση άγχους, να δούμε τι προβλήματα βγαίνουν, γιατί υπάρχουν αυτοί που έχουν χάσει σύντροφο ή παιδί, που έχουν απομείνει μόνοι. Κι εκεί φαίνεται πόσο σημαντικό είναι το να μιλάνε, έχουν ανάγκη να μιλήσουν κάπου και το λένε και οι ίδιοι. Έρχονται και μου λένε “Κατερίνα μην το διακόψεις αυτό”, θέλουν να μιλάνε κάπου».

Υπάρχει και η «Βοήθεια στο Σπίτι». Μας λέει γι’ αυτό το πρόγραμμα: «Είναι πολύ σημαντικός ο ρόλος του, αφού αφορά άτομα μοναχικά, που δυσκολεύονται στη μετακίνηση, στην αυτοσυντήρηση, στην καθαριότητα κι έχουν πολλές ανάγκες. Έχουμε περίπου 50 ωφελούμενους, αλλά το πρόβλημα είναι ότι χρειαζόμαστε άτομα και δεν μπορούμε να κάνουμε προσλήψεις».

Και οι διάφορες δράσεις των ΚΑΠΗ; Του ενδιαφέρουν; Η αντιδήμαρχος Νέας Σμύρνης απαντά: «Υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον και συμμετοχή. Για παράδειγμα, στη γυμναστική έχουμε πάνω από 600 άτομα, στις εκδρομές πάνω από 500. Τώρα θα πάμε στην Κύπρο. Κάνουμε πολλές δράσεις κι αν κάποιοι δεν μπορούν να έρθουν το πρωί, είτε γιατί ακόμη εργάζονται είτε γιατί πρέπει να κρατήσουν τα εγγόνια τους, θα έρθουν το απόγευμα. Τους ενδιαφέρει πολύ. Και η ψηφιακή ενημέρωση που κάνουμε, επίσης τους ενδιαφέρει. Είναι γενιές που δεν είχαν εξοικείωση με την ψηφιακή τεχνολογία, όμως δείχνουν μεγάλο ενδιαφέρον και προσαρμογή. Υπάρχει χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα για την ψηφιακή ενημέρωση άνω των 65 ετών και τα παρακολουθούν αυτά τα σεμινάρια. Υπάρχει μεγάλη συμμετοχή, τους ενδιαφέρει και δείχνουν την ικανότητα να μαθαίνουν τα πάντα».

«Η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα φιλική προς την τρίτη ηλικία»

Τις δυσκολίες για έναν μοναχικό ηλικιωμένο μέσα στη μεγαλούπολη αναφέρει και η κοινωνική λειτουργός MSc Λουκία Τσάκωνα, στο Τμήμα Κοινωνικής Προστασίας & Αλληλεγγύης Ηλικιωμένων του δήμου Νέας Σμύρνης.

«Οι ηλικιωμένοι που ζουν σε μεγάλες αστικές περιοχές αντιμετωπίζουν καθημερινά πολλαπλές προκλήσεις. Από την επιβίβαση στα μέσα μαζικής μεταφοράς μέχρι τον ψηφιακό αποκλεισμό στις καθημερινές συναλλαγές τους. Επιπλέον, πολλοί βιώνουν συχνά αισθήματα απομόνωσης και μοναξιάς λόγω της έλλειψης ισχυρών κοινωνικών δικτύων. Αυτή η σταδιακή περιθωριοποίηση των ηλικιωμένων έχει άμεσες συνέπειες στη σωματική και ψυχική τους υγεία», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Ρωτάμε για το δημογραφικό πρόβλημα, το οποίο αποτελεί πια μια πραγματικότητα για τη χώρα μας, κατά πόσο μπορεί να επιδεινώσει μια κατάσταση μελλοντικά για τους ηλικιωμένους. Και επισημαίνει:

«Πιστεύω ότι στο μέλλον οι δημογραφικές αλλαγές θα δημιουργήσουν ακόμα μεγαλύτερες προκλήσεις για τους ηλικιωμένους. Η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα φιλική προς την τρίτη ηλικία, κι αυτό φαίνεται από την κακή κατάσταση των πεζοδρομίων στις πόλεις, τις ελλείψεις στις δομές υγείας και πρόνοιας, μέχρι το χαμηλό επίπεδο των συντάξεων. Όλες αυτές οι προκλήσεις, σε συνδυασμό με την έντονη μοναξιά που βιώνουν πολλοί ηλικιωμένοι, καθιστούν αυτή την ομάδα εξαιρετικά ευάλωτη. Φοβάμαι, μάλιστα, πως σύντομα θα βρεθούμε αντιμέτωποι με ακραία φαινόμενα εγκατάλειψης, ακόμα και με ηλικιωμένους που θα φεύγουν από τη ζωή ολομόναχοι, χωρίς κανείς να τους αναζητήσει».

Στην εποχή μας απαιτείται και ευρύτατη χρήση της τεχνολογίας, ακόμη και για απαραίτητα. Αυτό μήπως αποξενώνει τους ηλικιωμένους που δεν είναι μαθημένοι; Μήπως τους κάνει να νιώθουν εκτός κοινωνίας ή τελικά μπορούν και προσαρμόζονται στις συνθήκες της εποχής;

«Η χρήση της τεχνολογίας, ακόμη και για την κάλυψη βασικών αναγκών (π.χ. πληρωμή λογαριασμών, άυλη συνταγογράφηση) φέρνει τους ηλικιωμένους αντιμέτωπους με ένα βαθύ αίσθημα αποξένωσης και αποσύνδεσης», τονίζει και συνεχίζει: «Η μετάβαση σ’ ένα ψηφιακό περιβάλλον που εξελίσσεται συνεχώς, για πολλούς παραμένει ξένο. Για κάποιους, αυτή η μετάβαση είναι ομαλή, για άλλους δύσκολη, ενώ για πολλούς ακατόρθωτη, οδηγώντας τους τελικά στο περιθώριο. Υπάρχουν βέβαια και εκείνοι που αποφεύγουν συνειδητά τη χρήση τεχνολογίας, καθώς πιστεύουν ότι δημιουργεί εμπόδιο στην ανάπτυξη ουσιαστικών σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων. Μέσω της εκπαίδευσης η τεχνολογία μπορεί να μετατραπεί από εμπόδιο σε γέφυρα επικοινωνίας, αυτονομίας και κοινωνικής ένταξης. Ωστόσο, η εκπαίδευση δεν μπορεί να είναι η ίδια για όλους τους ηλικιωμένους, οφείλει να εξειδικεύεται και να προσαρμόζεται ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα και τις ιδιαίτερες ανάγκες τους».

Τέλος, ως κοινωνική λειτουργός η κ. Τσάκωνα και μέσα από την καθημερινή επαφή με ηλικιωμένους, αναφέρεται και στα πιο σημαντικά προβλήματα της τρίτης ηλικίας στην εποχή μας: «Μέσα από την καθημερινή μου ενασχόληση με ηλικιωμένους, διαπιστώνω μια αύξηση στα περιστατικά που παρουσιάζουν συμπτώματα γνωστικής έκπτωσης. Συχνά συναντώ ηλικιωμένους φροντιστές, που καλούνται να φροντίσουν συζύγους με βαριά άνοια, φτάνοντας οι ίδιοι στα όρια της σωματικής και ψυχικής τους αντοχής. Επίσης, η κοινωνική απομόνωση, η μοναξιά και η έλλειψη υποστήριξης αποτελούν κρίσιμα ζητήματα, που επιδεινώνουν την ψυχική και σωματική υγεία των ηλικιωμένων».

«Πολλοί ηλικιωμένοι νιώθουν “ξένοι” στην ίδια τους την καθημερινότητα»

Στον δήμο Χαλανδρίου απευθυνθήκαμε στην κοινωνική λειτουργό Τριάδα Ευαγγελίου και στην επισκέπτρια Υγείας και προϊσταμένη του τμήματος ΚΑΠΗ Ιωάννα Τσιρέβελου.

«Με τον όρο ηλικιωμένος αναφερόμαστε σε άτομα ηλικίας 60 ή 65 και πάνω. Για τους υγιείς και δραστήριους ηλικιωμένους, αλλά και τους ηλικιωμένους με σωματικά ή ψυχικά προβλήματα υγείας, οι οποίοι ζουν μόνοι τους στην πόλη, η μεγαλούπολη προσφέρει ανέσεις, όπως εύκολη και γρήγορη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και κοινωνικές υπηρεσίες, σε χώρους ψυχαγωγίας, σε δομές στήριξης (ΚΑΠΗ). Υπάρχει μεγαλύτερη δυνατότητα εκπαίδευσης σε ψηφιακές ή άλλες δεξιότητες, επιμόρφωσης, προσωπικής ανάπτυξης. Επίσης, καλύπτονται ευκολότερα οι καθημερινές ανάγκες σε τρόφιμα, φάρμακα, στέγη κ.α.

Από την άλλη όμως, η μοναξιά γίνεται εντονότερη λόγω του της αποξένωσης που δημιουργεί ο τρόπος ζωής στα αστικά κέντρα, οι μεγάλες αποστάσεις και ο αυξημένος απαιτούμενος χρόνος για μετακίνηση με σκοπό την κοινωνική επαφή. Επιπρόσθετα, έχει αλλάξει και η δομή της οικογένειας, καθώς οι ηλικιωμένοι συνήθως μένουν μόνοι τους και δεν συναντάμε τη διευρυμένη οικογένεια των περασμένων δεκαετιών. Τέλος, η απομάκρυνση από τη φύση εντείνει το άγχος και επηρεάζει αρνητικά την ψυχική ευεξία», εξηγεί η κ. Ευαγγελίου και σχετικά με το δημογραφικό πρόβλημα απαντά:

«Το δημογραφικό επιδεινώνεται καθώς μειώνονται οι γεννήσεις και αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής. Αυτή η αναλογία καταδεικνύει ότι διαμορφώνεται ένα μικρότερο οικογενειακό και φιλικό υποστηρικτικό πλαίσιο για τους ηλικιωμένους».

Σε μια εποχή που απαιτεί ακόμη και βασικές υπηρεσίες να εξυπηρετούνται ψηφιακά, ρωτάμε κατά πόσον αυτό μπορεί να υψώνεται μπροστά στους ηλικιωμένους σαν εμπόδιο: «Η ταχύτητα των τεχνολογικών αλλαγών όντως δημιουργεί ένα ψηφιακό χάσμα, που μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση. Όταν βασικές υπηρεσίες (τράπεζες, υγεία, κράτος) γίνονται αποκλειστικά ψηφιακές, πολλοί ηλικιωμένοι νιώθουν “ξένοι” στην ίδια τους την καθημερινότητα.

Το αίσθημα αποκλεισμού είναι πραγματικό, όταν η τεχνολογία επιβάλλεται χωρίς υποστήριξη. Η έλλειψη οικειότητας προκαλεί άγχος, νευρικότητα και την αίσθηση ότι ο κόσμος τούς προσπερνά και τους αποτρέπει από τη χρήση του διαδικτύου. Το διαδίκτυο, αντί για μέσο διευκόλυνσης, κοινωνικής ένταξης και ψυχαγωγίας, εμφανίζεται ως αφιλόξενο περιβάλλον, που προκαλεί ταλαιπωρία και εγκυμονεί κινδύνους. Η χρήση του, αντί να είναι ευχάριστη και δημιουργική, προκαλεί ανησυχία και δυσφορία, που συχνά οδηγεί τους ηλικιωμένους στην απομόνωση και στον κοινωνικό αποκλεισμό».

Και η ψηφιακή εκπαίδευση, που πολλές φορές προσφέρουν οι δήμοι, μήπως βοηθά; Σε αυτό λέει η κ. Τσιρέβελου: «Η ψηφιακή εκπαίδευση είναι το “κλειδί”. Όταν ένας ηλικιωμένος μαθαίνει να χρησιμοποιεί μια βιντεοκλήση ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τότε η τεχνολογία μετατρέπεται από εμπόδιο σε γέφυρα, που μειώνει τη μοναξιά και τον συνδέει με την οικογένεια και τους φίλους σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου κι αν είναι.

Η γνώση προσφέρει ανεξαρτησία. Το να μπορεί κάποιος να κλείσει ένα ραντεβού μόνος του ενισχύει την αυτοπεποίθησή του και την αίσθηση ότι παραμένει ενεργό μέλος του συνόλου. Η ενημέρωσή τους σχετικά με τους ιστότοπους και τις εφαρμογές για την ενημέρωσή τους και την προστασία από απάτες, μπορεί να τους βοηθήσει να γίνουν πιο ενημερωμένοι και πιο σίγουροι».

Και καταλήγει: «Η τεχνολογία από μόνη της μπορεί να αποξενώσει, αλλά η ψηφιακή συμπερίληψη είναι αυτή που την καθιστά εργαλείο κοινωνικοποίησης. Να υπάρχουν δωρεάν προγράμματα εκπαίδευσης, ώστε να αντιμετωπιστεί ο ψηφιακός αναλφαβητισμός. Να παρέχεται οικονομική υποστήριξη σε ηλικιωμένους με περιορισμένους πόρους, για αγορά του απαραίτητου εξοπλισμού, καθώς και τεχνικές συμβουλές».

Σχετικά με τον ρόλο των ΚΑΠΗ και για τις διάφορες δράσεις που επιχειρούν να κρατούν ενεργούς τους ηλικιωμένους, ως προϊσταμένη αναλύει:

«Τα Κέντρα Ανοιχτής Προστασίας Ηλικιωμένων, είναι ένας θεσμός που προασπίζει τα κοινωνικά δικαιώματα της τρίτης ηλικίας. Ιδρύθηκε το 1984 με νομοθετική πρωτοβουλία του υπουργείου Υγείας και Προνοίας. Ο θεσμός αναπτύχθηκε σταδιακά μέσω των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και διευρύνθηκε σε όλη τη χώρα, ώστε ως το 2017 να λειτουργούν περισσότερα από 900 κέντρα. Βασική φιλοσοφία τους είναι η κοινωνική επανένταξη, η εξωιδρυματική φροντίδα (ιατρική, ψυχοκοινωνική), η πρόληψη, η ενημέρωση, η ψυχαγωγία, η δημιουργία ομάδων αυτενέργειας, η λειτουργία εντευκτηρίων.

Στο δικό μας δήμο, τα μέλη του τμήματος των ΚΑΠΗ δείχνουν έντονο ενδιαφέρον για τις δράσεις που πραγματοποιούνται, καθώς αυτές βελτιώνουν την ποιότητα ζωής τους, βοηθούν στην κοινωνική τους ενσωμάτωση, στην αντιμετώπιση της μοναξιάς τους. Συμμετέχουν σε διάφορες σταθερές ομάδες που λειτουργούν (συζήτησης, ήπιας γυμναστικής, θεατρική ομάδα, χορωδία, ομάδα πλεξίματος και χειροτεχνίας, ομάδα κινηματογράφου), οι οποίες βελτιώνουν την ψυχική και σωματική τους υγεία, τους βοηθούν να  παραμένουν ενεργά μέλη στην κοινότητα. Παρέχονται υπηρεσίες φυσικοθεραπείας και προγραμμάτων πρόληψης και αγωγής υγείας, κατ’ οίκον νοσηλευτική φροντίδα, οι οποίες αυξάνουν το επίπεδο λειτουργικότητας του ηλικιωμένου και του επιτρέπουν την παραμονή του σε οικείο περιβάλλον.

Πραγματοποιούνται σεμινάρια για τη διατροφή, την ασφάλεια, τα δικαιώματα της τρίτης ηλικίας, καθώς επίσης και προγράμματα ψηφιακής εκπαίδευσης, που τους επιτρέπουν να επικοινωνούν καλύτερα και να χρησιμοποιούν τις σύγχρονες υπηρεσίες, γεγονός που τους καθιστά ανεξάρτητους, αυτόνομους και  αυτοεξυπηρετούμενους.

Επίσης πραγματοποιούνται δράσεις διαγενεακής επικοινωνίας, με πολλαπλά οφέλη τόσο για τα παιδιά όσο και για τους ηλικιωμένους. Αυτές οι δράσεις ενισχύουν την κοινωνική συνοχή και την προσωπική ανάπτυξη. Η μεταφορά γνώσεων και εμπειριών στις νεότερες γενιές ενισχύει την αυτοεκτίμηση και την ικανοποίηση από τη ζωή. Η αλληλεπίδραση με νέους “ακονίζει” το μυαλό και βοηθά στη διατήρηση της γνωστικής υγείας. Τα παιδιά αναπτύσσουν ενσυναίσθηση και μαθαίνουν να σέβονται τη διαφορετικότητα και το γήρας. Οι δράσεις αυτές βοηθούν στην αποδόμηση προκαταλήψεων σχετικά με την ηλικία (ηλικιακές διακρίσεις). Οι νέοι αποκτούν πρόσβαση σε ιστορικές γνώσεις, παραδοσιακές τέχνες και “μαθήματα ζωής” που δεν διδάσκονται στα βιβλία.

Και φυσικά, θα πρέπει να αναφέρουμε τις εκδρομές, τις επισκέψεις σε μουσεία, θέατρα και πολιτιστικές εκδηλώσεις που αποτελούν τις πιο δημοφιλείς δραστηριότητες, οι οποίες προσελκύουν μαζικά τα μέλη».

Και καταλήγει: «Αυτές οι δράσεις τους ενδιαφέρουν πάρα πολύ και η συμμετοχή τους σε αυτές εξαρτάται κυρίως από την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών».

«Δόξα τω Θεώ, υπάρχει ακόμη ελπίδα»

Πέρα από τη μέριμνα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, υπάρχουν και οι δομές φιλοξενίας και τα γηροκομεία. Το «Σπιτικό της Αγάπης» στο Μοσχάτο (Κοραή 40), είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς δέχεται μόνο άπορους, μοναχικούς ηλικιωμένους της μεγαλούπολης που στερούνται τα βασικά και για τη διατροφή και για την υγεία τους, που έχουν σοβαρό πρόβλημα επιβίωσης, που μπορεί να ζουν μέσα στην εξαθλίωση. Ανοίγει την πόρτα του κυριολεκτικά για «Ανθρώπους μονάχους σαν το ξεχασμένο στάχυ», προσφέροντας ένα κοινωνικό έργο για περισσότερο από μισό αιώνα, στηριζόμενο οικονομικά στην αλληλεγγύη, στις δωρεές και προσφορές από ανθρώπους που έχουν και τη δυνατότητα και την πρόθεση να προσφέρουν. Ιδρύθηκε το 1962 με πρωτεργάτη τον Διονύσιο Θεοφιλάτο κι αυτή τη στιγμή φιλοξενούνται στο κτίριο 30 άτομα, όμως ετοιμάζονται άλλοι δύο όροφοι, οπότε θα φτάσουν τους 45 με 46.

Ο πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου Αναστάσιος Θεοφιλάτος, υποδέχθηκε το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων και ανέλαβε να μας εξηγήσει τη λειτουργία: «Είναι ένα γηροκομείο απόρων, μια δομή που ουσιαστικά πάει κόντρα στους κανόνες της Αγοράς, γιατί αυτοί οι κανόνες είναι έσοδα-έξοδα, ενώ εμείς μιλάμε εδώ για ανθρώπους που προηγούνται να μπουν μέσα, ακριβώς επειδή δεν έχουν ούτε ένα ευρώ. Στο επόμενο στάδιο είναι αυτοί που έχουν τη σύνταξη της απορίας, των 350 ευρώ, δηλαδή η προϋπόθεση είναι το ποιος δεν έχει ή έχει τα λιγότερα. Να μην έχει χρήματα, να μην έχει ακίνητα και να μην έχει και παιδιά που θα μπορούν να τον στηρίξουν. Από το 1962 έχουν ζήσει εδώ 540 ηλικιωμένοι και δεν υπήρχε ούτε ένα ακίνητο δικό τους. Άτομα που ζούσαν στην εξαθλίωση, που βρέθηκαν σε κατάσταση απελπισίας, να μην μπορούν να επιβιώσουν. Το κριτήριο λοιπόν είναι η ανέχεια».

Και συνεχίζει: «Τώρα, πού βρίσκονται τα χρήματα και χωρίς καμία οικονομική στήριξη από το Κράτος; Τόσες δεκαετίες είναι η αλληλεγγύη και εκατοντάδες άνθρωποι που όλα αυτά τα χρόνια στηρίζουν αυτή τη δομή, κάποιος λιγότερο, κάποιος περισσότερο, δωρεές, αυτό είναι μια σκυταλοδρομία ετών, που αποδεικνύει πως σαν μοντέλο αν το οργανώσουμε λίγο καλύτερα, μπορεί με τη μικρή υποστήριξη πολλών, κάποιοι άνθρωποι που έχουν βρεθεί στο περιθώριο, να σωθεί η ζωή τους».

Ο κ. Θεοφιλάτος εξηγεί πως ως κανονική δομή φροντίδας ηλικιωμένων, διαθέτει παθολόγο, φυσικοθεραπευτή, ψυχίατρο, κοινωνική λειτουργό, νοσηλευτές, φροντιστές, καθαρίστριες, δύο μάγειρες και φυσικά η παρακολούθηση των φιλοξενούμενων είναι όλο το 24ωρο. Ωστόσο, προσθέτει:

«Για εμάς δεν είναι μόνο το σώμα, είναι και η ψυχή, είναι το πνεύμα, έτσι δεν κοιτάζουμε μόνο να έχουν φαγητό κι ένα δωματιάκι δικό τους, αλλά και να ζουν ανθρώπινα, να ψυχαγωγούνται, να γεμίζει η μέρα τους. Έχουμε διάφορες δράσεις, έχουμε χορωδίες, ντεκουπάζ και βιτρό, εξόδους τακτικές, περιπάτους στην παραλία, για καφέ, σε ταβερνάκια, έρχονται εδώ κομπανίες, έρχονται παιδάκια με τους δασκάλους και κάνουμε δράσεις, αλλά και παραστάσεις εστιασμένες στην άνοια για να τους κινητοποιεί».

Ρωτάμε και τον κ. Θεοφιλάτο τι σημαίνει μόνος ηλικιωμένος σε μια μεγαλούπολη. Και απαντά: «Σημαίνει απελπισία. Αν αυτό το ερώτημα φύγει από το μυαλό και έρθει στην καρδιά, βλέπεις ότι είναι μια απελπισία, ένα αδιέξοδο. Γιατί φανταστείτε έναν άνθρωπο, σε αυτή την ηλικία, να είναι μόνος του, να είναι χωρίς τα χρήματα και να είναι βράδυ, να φοβάται, να πεινάει, να μην έχει άνθρωπο να μοιραστεί. Πώς θα μπορούσε να νιώθει ο καθένας μας; Σε μια τέτοια ιστορία, να νιώθει πως ο θάνατος πλησιάζει και συγχρόνως να έχει ένα ‘’ταμείο’’ μαύρο στη ζωή του. Ο κάθε άνθρωπος έχει τους σταυρούς του και σε αυτή την ηλικία να μην έχει έναν άλλον άνθρωπο να το μοιραστεί».

Άραγε, στην εποχή μας υπάρχει ενδιαφέρον από τους ανθρώπους για την τρίτη ηλικία; «Δόξα τω Θεώ, υπάρχει ακόμη ελπίδα», μας λέει και συνεχίζει: «Σε μια εποχή, όπου κατά γενική ομολογία ζούμε μια παρακμή αξιών και ο καθένας κοιτάζει να φτιάξει τον εαυτό του, νομίζω πως όταν δει κάτι, θα σταθεί. Υπάρχει ακόμη το αίσθημα της συμπόνιας και το βλέπουμε εμείς αυτό. Φαίνεται ακόμη και από το ότι εμείς ως δομή, επιβιώνουμε τόσες δεκαετίες από αυτό το στοιχείο».

Όσο για το μεγαλύτερο πρόβλημα των ηλικιωμένων, που έχει διαπιστώσει στην εποχή μας, είναι: «Η μοναξιά. Υπάρχουν ηλικιωμένοι μέσα σε σπίτια και ουσιαστικά είναι μόνοι τους. Και είναι άσχημο και σκληρό αυτό, να είναι παραμελημένοι μέσα στην οικογένεια. Και η μοναξιά θα φέρει συνήθως και την κατάθλιψη, είναι ξαδελφάκια αυτά».

Και η τεχνολογία για τον ηλικιωμένο των ημερών μας; Βοηθός ή εμπόδιο; «Η τεχνολογία είναι ένα μέσο χρήσιμο, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανθρώπινη παρουσία. Αλλιώς να σας βλέπω και να με βλέπετε, αλλιώς μέσα από ένα κινητό, από μια οθόνη. Όμως είναι κι αυτό κάτι. Και το λέω γιατί, με τον κορονοϊό ξεκινήσαμε να κάνουμε διαδικτυακές συναντήσεις, οι ηλικιωμένοι μέσα στον χώρο εδώ, με τους ανθρώπους από τα σπίτια τους. Κι έμεινε αυτό, καθώς έχουμε φτιάξει τέτοιες διαδικτυακές συναντήσεις, που έχουν θεματικές ενότητες, συζητάνε, καλαμπουρίζουν, μιλάνε με παιδάκια κι αυτό γίνεται ψηφιακά. Φυσικά, δεν είναι το ίδιο με τον να βρίσκονταν εδώ, όμως η τεχνολογία τους δίνει μια τέτοια δυνατότητα. Υπάρχουν φίλοι που είναι στο Λονδίνο, στη Σαλαμίνα, στον Άγιο Ευστράτιο, δηλαδή απομακρυσμένοι και μπορούν να επικοινωνούν. Είναι μια συντροφιά. Αν ήταν μόνο αυτό, θα ήταν δύσκολο, όμως είναι μια δυνατότητα που ανοίγει ορίζοντες. Για να χρειαστούν κάτι άλλο με το ίντερνετ, όπως η συνταγογράφηση, το αναλαμβάνουν οι άνθρωποί μας εδώ».

Στο τέλος, μας ανέφερε: «Υπάρχουν πολλές ιστορίες εδώ μέσα όλα αυτά τα χρόνια. Όπως μια γιαγιάκα που μας πήραν τηλέφωνο, γιατί είχε πέσει, είχε χτυπήσει, ζούσε σ’ ένα πολύ μικρό δωμάτιο, με υγρασία, και μια γειτόνισσα που πήγαινε και της έδινε ένα πιάτο φαΐ, μας είπε ότι θα πεθάνει σαν το σκυλί. Πραγματικά, η γυναίκα ήταν άπορη, δεν είχε σύνταξη δεν είχε τίποτα. Τη φέραμε εδώ, τη βοηθήσαμε και μετά από κάμποσες μέρες τη ρώτησα πώς της φαίνεται. Και η γυναίκα παραληρούσε, έλεγε “παράδεισος παιδί μου, εδώ να πεθάνω, μην με πάρετε από εδώ” και την έπιασαν τα κλάματα πάλι. Δηλαδή, ένα μικρό δωμάτιο, όπου υπήρχε ένας άνθρωπος να την κοιτάξει, με ένα πιάτο ζεστό φαΐ και το παράθυρο που βλέπει στην πλατεία, της φάνηκε παράδεισος και το εννοούσε μέσα από το κάθε της κύτταρο. Μια άλλη, που ταλαιπωρήθηκε πολύ στη ζωή της, μου είπε τις προάλλες “παιδάκι μου, έχω περάσει πολύ δύσκολα, ποτέ δεν ονειρευόμουν τέτοια γεράματα”. Καταλαβαίνετε, τι είναι το να πεις τέτοιες κουβέντες σ’ ένα γηροκομείο μέσα».

«Θέλω να με ρωτάτε τι κάνω»

Ως επίλογο, κρατήσαμε κάτι που μας είπε στην αρχή η αντιδήμαρχος Νέας Σμύρνης Αικατερίνη Κουτετέ, όταν παιδιά επισκέφτηκαν ηλικιωμένους:

«Οργανώνουμε μεταξύ άλλων και επισκέψεις σχολείων στα ΚΑΠΗ. Τα Χριστούγεννα λοιπόν, ένα παιδί ρώτησε μια γιαγιά τι θα ήθελε. Κι αυτή του είπε “Εγώ παιδί μου, αυτό που θέλω είναι όταν μου χτυπάτε το κουδούνι, να ρωτάτε: Γιαγιά τι κάνεις και όχι μόνο Τι μαγειρεύεις και πότε θα είναι έτοιμο. Αυτό θέλω”. Μου έκανε μεγάλη εντύπωση αυτή η απάντηση της γιαγιάς και νομίζω πως τα λέει όλα».

Δημήτρης Βασιλόπουλος

*ΦΩΤΟ: Το γλυπτό, που είναι δημιούργημα και δωρεά το 1986 του γλύπτη Κώστα Βαλσάμη, βρίσκεται στην είσοδο της δομής ηλικιωμένων «Σπιτικό της Αγάπης» στο Μοσχάτο.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Μάνα μου!

Θυμάσαι; Θυμάσαι όταν σου έλεγα συνεχώς «μαμά- μαμά- μαμά» και σ’ εκνεύριζε και μου απαντούσες μου έλεγες… μαμούνια;

Θυμάσαι που έσκουζες όταν λουζόμουν κι έβγαινα έξω, ακόμη κι αν ήταν κατακαλόκαιρο;

Θυμάσαι που με κυνηγούσες, Αύγουστο μήνα, να πάρω ζακέτα, επειδή μπορεί να είχε υγρασία στο Πασαλιμάνι;

Θυμάσαι που μου έλεγες ένα μήνα πριν να μη ξεχάσω να τηλεφωνήσω στον θείο Ανδρέα για τη γιορτή του;

Θυμάσαι που με διέκοπτες κάθε δέκα λεπτά όταν διάβαζα, για αν με ρωτήσεις αν θέλω να μου φτιάξεις κάτι να πιω ή να φάω;

Θυμάσαι μάνα;

Θυμάσαι που ανησυχούσες ότι είμαι πετσί και κόκκαλο κι ερχόσουν να με ταΐσεις ακόμη κι όταν είχα κάνει παιδιά;

Θυμάσαι που ξυπνούσες πρωί – πρωί να μου φτιάξεις χτυπητό αυγό, που ποτέ δεν έτρωγα;

Θυμάσαι που δεν κοιμόσουν αν δεν άκουγες την πόρτα ν’ ανοίγει και να γυρίζω, ακόμη κι αν ήταν ξημερώματα;

Θυμάσαι που ανησυχούσες τι θα πει ο κόσμος που οι φίλες μου είναι …ξεβράκωτες με τα μίνι που τίποτα δεν έχει μείνει;

Θυμάσαι όταν η Μάρτζη φόρεσε μάξι, που μου έλεγες ότι τώρα ντύθηκε σαν άνθρωπος;

Θυμάσαι που έλεγες ότι όλες οι φιλενάδες μου είναι πουτάνες;

Θυμάσαι που έλεγες να μη τρέχω πίσω από την καθεμιά, αλλά να βρω ένα καλό κορίτσι σαν την Τασούλα απέναντι; Που δεν σ’ ένοιαζε αν ήταν 145 κιλά, αφού ήταν καλό κορίτσι κι από σπίτι;

Θυμάσαι που φώναζες επειδή έχω κάνει το σπίτι ξενοδοχείο;

 Θυμάσαι που όταν πήγαινα ταξίδια, καθόσουν επάνω από το τηλέφωνο και δεν πήγαινες να πάρεις ψωμί για να φας;

Θυμάσαι ρε μάνα;

Θυμάσαι που σπάραζες από το κλάμα όταν ο γυμνασιάρχης σου είπε ότι είμαι αδιόρθωτα άτακτος κι ότι θα καταλήξω στη φυλακή;

Θυμάσαι που έλεγες ότι το ποδόσφαιρο είναι για τους αλήτες και πρέπει να παίζω μόνο μπάσκετ και πόλο;

Θυμάσαι που με κυνηγούσες να μου δώσεις το τάπερ για έχω να φάω κάτι μετά την προπόνηση;

Θυμάσαι που αναρωτιόσουν τι βρίσκω σ’ αυτούς τους μαλλιάδες, τους Poll και τραγουδώ … «Πες της μαϊμούς να μη με πειράζει με το δαχτυλό της»…

Θυμάσαι που σε κάθε σου κουβέντα που εγώ δεν άκουγα, εσύ συμπλήρωνες με παράπονο… όταν πεθάνω θα με θυμηθείς;

Θυμάσαι που τις στραβές μου, εσύ πάντα … τις είχες πει;

Θυμάσαι που επειδή με είχες γεννήσει με ήξερες σαν την παλάμη της και πάντα ξέρεις τι έχω;

Θυμάσαι ρε μάνα;

Μου λείπεις ρε μάνα!

Ήσουν καλή ρε μάνα!

Ας ήσουν εδώ και θα ήμουν τύπος και υπογραμμός! Ναι Ρε μάνα…

Σ’ αγαπάω ρε μάνα! Χρόνια πολλά ρε μάνα!

Π.Κ.

Στο διάστημα αυτό πιθανόν να υπάρξει διακοπή στη δυνατότητα πρόσβασης στον ιστότοπο του emvolos.gr. Ζητούμε συγγνώμη για την ταλαιπωρία και ευχαριστούμε για την κατανόησή σας.

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ

Δείτε τις ευχές μας στο βίντεο:

Σουρούτες, μάνες, τζιτζιλόνια και πέντε με έξι κουρσούμια μαζί με τις προαναφερόμενες γκαζές και… ω Θεέ μου ανάμεσά τους και μία σβούρα ΠΑΡΤΑ ΟΛΑ! Την πήρα στα χέρια μου, κάθισα κάτω στο πάτωμα  και ταυτόχρονα η μνήμη μου άρχισε να κάνει απανωτά «κλικ» πίσω στο παρελθόν…

Αρχές δεκαετίας του 1970 στο Πλατύ και τα σχολεία 20 με 21 του Δεκεμβρίου έκλειναν για τις εορτές των Χριστουγέννων και τις πρωτοχρονιάς. Όλα τα σπίτια γινόντουσαν μια ζεστή αγκαλιά, ενώ οι μυρωδιές του κουραμπιέ, του μελομακάρονου, του κανταϊφιού  και του σαραγλί κυριολεκτικά έσπαγαν τις μύτες μας. Εγώ με τον μικρότερο αδελφό μου περιμέναμε να αποσπαστεί κάπου αλλού η προσοχή της μητέρας μας για να φάμε κρυφά, έστω και ένα από τα προαναφερόμενα γλυκίσματα που με τις ώρες έφτιαχνε. Ήταν νόμος ότι τα γλυκίσματα θα τα γευόμασταν την μέρα των Χριστουγέννων  αφού πρώτα θα είχαμε λάβει την Θεία Κοινωνία από τα ευλογημένα χέρια του μακαριστού πατρός Θεόδωρου Χατζίδη. Που και που όμως μας αντιλαμβανόταν την ώρα που με μπουκωμένο στόμα και γρήγορο μάσημα προσπαθούσαμε να καταπιούμε τα γλυκίσματα και ω την συμφορά μας, μας επέβαλε να τα φτύσουμε και να περιμένουμε το μεσημέρι των Χριστουγέννων να μας τα σερβίρει η ίδια.

Οι γονείς μας λοιπόν έκαναν τις απαραίτητες προετοιμασίες για τα Χριστούγεννα, αλλά και εμείς  τα παιδιά χαρούμενα προετοιμαζόμασταν για το τι θα κάναμε την περίοδο των εορτών. Με αγωνία περιμέναμε την παραμονή των Χριστουγέννων για να ψάλουμε τα κάλαντα και με τα χρήματα που θα μαζεύαμε θα κάναμε τις επόμενες κινήσεις μας. Και όταν έφτανε η παραμονή χαρούμενοι βάζαμε τα παλτά μας, τα σκουφάκια μας και τα γάντια μας, παίρναμε τα τριγωνάκια μας και από πόρτα σε πόρτα συνήθως σε συγγενικά, φιλικά σπίτια, αλλά και σε σπίτια της γειτονιάς μας ψάλαμε το χαρμόσυνο μήνυμα της Γεννήσεως Του Θεανθρώπου:

Καλήν εσπέραν άρχοντες αν είναι ορισμός σας

Χριστού τη Θεία γέννηση να (μ)πω στ’ αρχοντικό σας.

Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλη

οι ουρανοί αγάλλονται χαίρε η φύσις όλη.

Εν τω σπηλαίω τίκτεται, εν φάτνη των αλόγων

ο Βασιλεύς των ουρανών κι ο Ποιητής των όλων.

Πλήθος αγγέλων ψάλλουσι το Δόξα εν Υψίστοις

και τούτο άξιον εστί η των ποιμένων πίστις.

Εκ της Περσίας έρχονται τρεις Μάγοι με τα δώρα

άστρον λαμπρόν τους οδηγεί χωρίς να λείψει η ώρα.

Και στο τέλος ψάλαμε και τα παρακάτω:

Σ΄ αυτό το σπίτι που  ΄ρθαμε πέτρα, πέτρα να μη ραγίσει

κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χίλια, χίλια χρόνια να ζήσει

και να μας, και να μας καλοκαρδίσει.

Αν αργούσαν οι νοικυραίοι να ανοίξουν την πόρτα τραγουδούσαμε δυνατά τα παρακάτω:

Σφάξαμε τον πετεινό κι έμεινε η κότα

Δώστε το μπαχτσίσι μας να πάμε σ΄ άλλη πόρτα.

Κατά τις απογευματινές ώρες σταματούσαμε να ψάλουμε τα κάλαντα και μετρούσαμε τα χρήματα που συγκεντρώσαμε. Αμέσως μετά  επισκεπτόμασταν το κατάστημα ψιλικών του αείμνηστου Δημήτρη (Δημητράκη) Αϊβαθιάδη ή το βιβλιοπωλείου αειμνήστου και αυτού Ματθαίου Αγαθαγγέλου για να προμηθευτούμε με το χαρτζιλίκι μας την απαραίτητη για τότε ΠΑΡΤΑ ΟΛΑ. Η ΠΑΡΤΑ ΟΛΑ ήταν μια σβούρα – είδος παιδικού τυχερού παιχνιδιού – που στα πλαϊνά της είχε έξι ενδείξεις όπως: ΠΑΡΕ 1 – ΒΑΛΕ 1 – ΠΑΡΕ 2 – ΒΑΛΕ 2 – ΒΑΛΤΕ ΟΛΟΙ και ΠΑΡΤΑ ΟΛΑ. Το επόμενο βήμα ήταν να προμηθευτούμε με τα απαραίτητα για το παιχνίδι της ΠΑΡΤΑ ΟΛΑ φουντούκια και δεκάρες. Πηγαίναμε σε ένα παντοπωλείο αγοράζαμε μισό κιλό φουντούκια ο καθένας και κάναμε για ένα τάλιρο  (πέντε δραχμές – πεντάδραχμο) δεκάρες. Ένα τάλιρο ισούταν με πενήντα δεκάρες.  Για τους νεότερους που δεν γνωρίζουν θα πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι πριν καθιερωθεί το Ευρώ ως νόμισμα, υπήρχαν οι δραχμές. Μια δραχμή διαιρούταν σε 10 δεκάρες ή σε 20 πεντάρες ή σε 5 εικοσάρες. Το Ελληνικό κράτος έκοψε δεκάρες για τελευταία φορά το 1978.

Σαν έφτανε το βράδυ ερχόταν στο σπίτι μας το γειτονόπουλο και φίλος μας ο Στέφος, ο φίλος μας ο Δημητράκης που μας άφησε νωρίς και εγώ μαζί με τον μικρό μου αδελφό τον Ισαάκ ξεκινούσαμε το παιχνίδι της ΠΑΡΤΑ ΟΛΑ. Το σπίτι μας γέμιζε με τις φωνές μας και όποιος έχανε φώναζε περισσότερο. Ξεκινούσαμε με τις δεκάρες και βουρ βουρ η ΠΑΡΤΑ ΟΛΑ και τη μια ΒΑΛΕ ΕΝΑ, την άλλη ΒΑΛΤΕ ΟΛΟΙ, την επομένη ΠΑΡΕ ΕΝΑ και το παιχνίδι καλά βαστούσε… Αφού εξαντλούταν από κάποιον οι δεκάρες, αλλάζαμε το παιχνίδι με τα φουντούκια. Συνήθως ο χαμένος της υπόθεσης ήταν ο μικρότερος αδελφός μου ο οποίος δεν μπορούσε να δεχτεί ότι έχασε και μας παρατούσε ξαφνικά θυμωμένος για να απομονωθεί και να μη μας βλέπει.

Κατά τις δέκα η ώρα το βράδυ φεύγαν οι φίλοι μας και οι γονείς μου με παρότρυναν να παίξω για λίγο ΠΑΡΤΑ ΟΛΑ με τον αδελφό μου και να τον αφήσω να κερδίσει. Το έκανα λοιπόν και έτσι ηρεμούσαν τα πράγματα στο σπίτι μας.

Κατά τις πέντε το πρωί την μέρα των Χριστουγέννων ντυνόμασταν με τα καλά μας και μαζί με τον αδελφό μου ξεκινούσαμε για την εκκλησία μας. Περνούσαμε πρώτα από το σπίτι του μακαρίτη Θείου μας Ανανία Κεφαλά ο οποίος ήταν νεωκόρος (καντηλανάφτης) και μαζί του ανοίγαμε την εκκλησία, ανάβαμε τα καντήλια και κάναμε διάφορες άλλες ετοιμασίες για την λειτουργία των Χριστουγέννων. Μετά από λίγο έφτανε στην εκκλησία ο μακαριστός και αγαπητός μας ιερέας ο πατήρ Θεόδωρος Χατζίδης και αμέσως μετά οι ιεροψάλτες ο μακαρίτης Μιχάλης Ζουρνατζής και ο Αντώνης Κιοσέογλου. Και πριν χαράξει γέμιζε η εκκλησιά μας με το χριστεπώνυμο πλήρωμά της και με βαθύτατη κατάνυξη συμμετείχαν όλοι στον Όρθρο και στη Θεία Λειτουργία των Χριστουγέννων. Σαν έφτανε η ώρα της Θείας Κοινωνίας, εμείς τα παιδιά πλησιάζαμε τον ιερέα μας με το Άγιο Δισκοπότηρο και με πίστη, αλλά και με ευχαρίστηση που δε φάγαμε κάτι που δεν θα μας επέτρεπε να κοινωνήσουμε, λαμβάναμε το Σώμα και το Αίμα Του Χριστού. Το μεσημέρι στρώναμε το γιορτινό τραπέζι με βασικό μενού το χοιρινό κρέας ψημένο μαζί με πατάτες στον φούρνο. Σαλάτες, λάχανο τουρσί, ψωμί με προζύμι, κουραμπιέδες, μελομακάρονα φτιαγμένα από τα χρυσά χέρια της μητέρας μας. Όλη η οικογένεια στο τραπέζι, ενωμένη και αγαπημένη απολαμβάναμε τις Άγιες Μέρες.

Το χοιρινό κρέας ήταν δικής μας παραγωγής. Κάθε χρόνο κατά τον μήνα Απρίλιο αγοράζαμε ένα με δυο γουρουνάκια τα οποία εκτρέφαμε μέχρι τον Δεκέμβριο. Έτσι είχαμε δικό μας κρέας, ενώ παράλληλα από το χοιρινό σφάγιο φτιάχναμε λουκάνικα, κιμά, παστουρμά  και λαρδί.

Την εποχή εκείνη τα ρεβεγιόν δεν είχαν γίνει της μόδας και την παραμονή των Χριστουγέννων η πλειονότητα του κόσμου έπεφτε νωρίς για ύπνο για να μπορεί την μέρα των Χριστουγέννων να λειτουργηθεί. Σήμερα όμως τα πράγματα έχουν αλλάξει και μια μεγάλη μερίδα της κοινωνίας δεν μπορεί να φανταστεί την ύπαρξή της χωρίς ρεβεγιόν τα Χριστούγεννα. Φέτος η επιδημία του κορονοϊού που χτυπάει αλύπητα σύμπασα την οικουμένη τους χάλασε τα ρεβεγιονίστικα σχέδιά τους, ενώ διάφοροι διοργανωτές του είδους προσπαθούν να βρούνε τρόπους, ώστε να ξεφύγουν από τον έλεγχο και τους αναγκαίους περιορισμούς του Κράτους και να καταφέρουν κρυφά να οργανώσουν τα ρεβεγιόν.

Ο δυτικός τρόπος ζωής επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τους Έλληνες. Π.χ. η ονομαστική εορτή αντικαταστάθηκε με τα γενέθλια, η οικογενειακή μάζωξη με τα ρεβεγιόν, ενώ η αποκοπή από τα ήθη και τα έθιμα γίνεται ταχύτατα. Παρατηρώ ότι οι σημερινοί άνθρωποι παρουσιάζονται σαν να έχουν αποκτήσει την πλήρη γνώση περιφρονώντας τις παραδόσεις τους, όσα δηλαδή τους παρέδωσαν οι πρόγονοί τους, αποκαλώντας όλα αυτά «προκαταλήψεις και σκοταδισμό» και ταυτοχρόνως, ενώ παρουσιάζονται να γνωρίζουν τα πάντα, έχουν επιδοθεί κατά κοινή ομολογία τους στην «αναζήτηση». Περίεργος κύκλος γνώσεως και αγνοίας, φαύλος κύκλος δηλαδή.

Η σημερινή νεολαία ασπάστηκε πλήρως, αφού έτσι διδάχθηκε, τον δυτικό τρόπο ζωής και μαζί με μια μεγάλη μερίδα μεγαλύτερων το έχουν ρίξει στην κραιπάλη και στον αχαλίνωτο ηδονισμό. Λησμονούν όμως ότι η ιστορική πείρα σαφώς αναφέρει τα αποτελέσματα κάθε ηθικής εφηρμοσμένης στον καιρό της και έχει αποφανθεί, ότι με την αποδοχή του αχαλίνωτου ηδονισμού στην ζωή των ανθρώπων, επέρχεται κατάρρευση των πολιτευμάτων ή των ανθρωπίνων κοινωνιών και ως εκ τούτου καταστροφή.

Τα φετινά Χριστούγεννα δίνεται μια ανεπανάληπτη ευκαιρία σε όλους μας. Μια ευκαιρία που πηγάζει μέσα από μια δυστυχία αυτήν του κορονοϊού. Φέτος αντί να σχεδιάσουμε ρεβεγιόν και εξόδους, να στρέψουμε το βλέμμα μας και την καρδιά μας εκεί ψηλά στον ουρανό αφουγκραζόμενοι το μήνυμα που πριν από 2000 χρόνια μετέφερε άγγελος στη γη: «Μην τρομάζετε! Σας φέρνω ένα χαρμόσυνο άγγελμα, που θα γεμίσει με χαρά μεγάλη όλο τον κόσμο:  Σήμερα γεννήθηκε στη Βηθλεέμ για χάρη σας σωτήρας  κι αυτός είναι ο Χριστός, ο Κύριος. Και τούτο είναι το σημάδι για να τον αναγνωρίσετε: Θα βρείτε ένα βρέφος σπαργανωμένο και ξαπλωμένο μέσα σ’ ένα παχνί».  Ξαφνικά, κοντά στον άγγελο, παρουσιάστηκε ένα πλήθος απ’ την ουράνια στρατιά των αγγέλων, οι οποίοι υμνούσαν το Θεό και έλεγαν: «Δόξα στον ύψιστο Θεό και ειρήνη στη γη, αγάπη και σωτηρία για τους ανθρώπους!»

Ευκαιρία μεγάλη για Χριστούγεννα μέσα στην οικογενειακή θαλπωρή με γονείς, αδέλφια και παιδιά μας. Ταυτόχρονα να στρέψουμε την προσοχή μας σε όλους αυτούς που έμειναν άνεργοι εξαιτίας του κορονοϊού, να τους στηρίξουμε και να τους παρηγορήσουμε. Να σκεφτούμε πόσοι άνθρωποι γνωστοί και μη χάθηκαν από την επέλαση της επιδημίας, να κάνουμε αυτοκριτική και γιατί όχι, να αναθεωρήσουμε πολλά για την ζωή μας.

Ανεπανάληπτη ευκαιρία να μείνουμε στα σπίτια μας απέχοντας από την κραιπάλη, την μέθη, την ασυδοσία και να γιορτάσουμε έπειτα από πολλές δεκαετίες τα Χριστούγεννα της ΠΑΡΤΑ ΟΛΑ που σας περιέγραψα πιο πάνω. Χριστούγεννα απλά, με κατάνυξη και αγάπη, με σεβασμό στον πλησίον μας, με προσφορά στην δυστυχία και παρηγοριά στην αρρώστια. Ευκαιρία μεγάλη να στρέψουμε την σκέψη μας στο χαρμόσυνο μήνυμα της Γέννησης Του Σωτήρος και να σκεφτούμε ότι Γεννήθηκε από αγάπη για τον άνθρωπο και στο τέλος μας έδειξε, ότι υπάρχει κάτι ανώτερο από την αγάπη… η θυσία.