Ρωτάς κάποιον πώς είναι και συχνά η απάντηση είναι: Τρέχω. Δεν προλαβαίνω. Έχω χιλιάδες πράγματα να κάνω… Και πολλές φορές αυτό λέγεται σχεδόν με περηφάνια, σαν η κούραση να αποτελεί απόδειξη αξίας. Σαν να χρειάζεται να είμαστε διαρκώς απασχολημένοι για να δικαιολογούμε την ύπαρξή μας.

Μέσα σε αυτή τη νοοτροπία, η ξεκούραση αρχίζει να μοιάζει ύποπτη. Αν σταματήσεις, ίσως θεωρηθείς λιγότερο παραγωγικός. Αν δεν τρέχεις συνεχώς, ίσως νιώσεις ότι δεν προσπαθείς αρκετά. Και κάπως έτσι πολλοί άνθρωποι φτάνουν να ξεκουράζονται με ενοχές. Ξαπλώνουν αλλά δεν ηρεμούν. Κάθονται αλλά αγχώνονται. Παίρνουν μια ανάσα αλλά αισθάνονται ότι «χάνουν χρόνο».

Κι όμως, το σώμα δεν λειτουργεί έτσι. Ούτε η ψυχή. Όπως η καρδιά εναλλάσσει συστολή και διαστολή, όπως η μέρα εναλλάσσεται με τη νύχτα, έτσι και η ανθρώπινη ζωή χρειάζεται ρυθμό. Χρειάζεται δράση αλλά και ανάπαυση. Προσπάθεια αλλά και αποφόρτιση. Κίνηση αλλά και παύση.

Το παράξενο είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι αναγνωρίζουν εύκολα αυτή την ανάγκη όταν αφορά κάποιον άλλον. Αν δουν έναν αγαπημένο τους εξαντλημένο, θα του πουν: Ξεκουράσου λίγο. Δεν γίνεται να αντέχεις συνέχεια έτσι… Όταν όμως πρόκειται για τον εαυτό τους, γίνονται πολύ πιο αυστηροί. Πιέζουν τα όριά τους. Παραμερίζουν την κούραση. Αγνοούν τα σημάδια του σώματος και της ψυχής μέχρι αυτά να γίνουν τόσο έντονα που δεν μπορούν πλέον να αγνοηθούν.

Η αλήθεια είναι ότι η ξεκούραση δεν αφαιρεί τίποτα από την αξιοπρέπεια ενός ανθρώπου. Δεν τον κάνει λιγότερο υπεύθυνο. Δεν τον κάνει λιγότερο αξιόπιστο. Δεν μειώνει την προσφορά του. Αντίθετα, του επιτρέπει να συνεχίσει να προσφέρει χωρίς να εξαντλείται. Γιατί κανείς δεν μπορεί να δίνει ασταμάτητα χωρίς κάποια στιγμή να αδειάσει.

Και η ξεκούραση δεν αφορά μόνο τον ύπνο. Μπορεί να είναι μια βόλτα χωρίς συγκεκριμένο σκοπό. Μια ώρα σιωπής. Ένα βιβλίο. Μια συζήτηση με έναν φίλο. Λίγος χρόνος όπου ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να αποδείξει τίποτα σε κανέναν. Στιγμές όπου απλώς επιτρέπεται να υπάρχει.

Στην πραγματικότητα, η ξεκούραση δεν είναι πολυτέλεια για όσους έχουν χρόνο. Είναι βιολογική και ψυχική ανάγκη. Το σώμα χρειάζεται αποκατάσταση. Ο νους χρειάζεται αποφόρτιση. Το συναίσθημα χρειάζεται χώρο για να επεξεργαστεί όσα βιώνει. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, η ένταση συσσωρεύεται. Η υπομονή μειώνεται. Η χαρά περιορίζεται. Ο άνθρωπος αρχίζει να λειτουργεί περισσότερο μηχανικά και λιγότερο ζωντανά.

Ίσως λοιπόν χρειάζεται να επανεξετάσουμε τη σχέση μας με την ξεκούραση. Όχι ως μια παραχώρηση που κάνουμε στον εαυτό μας όταν έχουν ολοκληρωθεί όλα τα υπόλοιπα, γιατί αυτό συνήθως δεν συμβαίνει ποτέ. Αλλά ως ένα αναπόσπαστο μέρος της φροντίδας μας. Όπως τρεφόμαστε όταν πεινάμε. Όπως πίνουμε νερό όταν διψάμε

Υπάρχει μια βαθιά σοφία στο να γνωρίζει κανείς πότε να συνεχίσει και πότε να σταματήσει για λίγο. Δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Είναι ένδειξη επίγνωσης. Γιατί η ζωή δεν είναι ένας ατελείωτος αγώνας αντοχής. Είναι μια διαδρομή που χρειάζεται και στάσεις. Και ίσως μία από τις πιο ώριμες μορφές αυτοσεβασμού να είναι αυτή: Να επιτρέπεις στον εαυτό σου να ξεκουράζεται χωρίς ενοχές, γνωρίζοντας ότι δεν χρωστά την αξία του στη διαρκή εξάντληση, αλλά στην ανθρώπινη παρουσία του μέσα στη ζωή.

Γράφει ο Ψυχολόγος-Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας

Δεν είναι πάντα εύκολο. Όταν αγαπάμε έναν άνθρωπο, συχνά θέλουμε να τον κρατήσουμε κοντά μας. Κι αυτό είναι φυσιολογικό. Μερικές φορές όμως, πίσω από αυτή την ανάγκη κρύβεται και ένας φόβος:

«Αν αλλάξει πολύ;»
«Αν προχωρήσει μπροστά και πάψει να με χρειάζεται;»
«Αν ανακαλύψει νέες πλευρές του εαυτού του που τον απομακρύνουν από εμένα;»

Και τότε, χωρίς να το καταλαβαίνουμε πάντα, μπορεί να αρχίσουμε να βάζουμε εμπόδια. Όχι απαραίτητα με φανερή αντίθεση. Πιο συχνά με μικρές αποθαρρύνσεις, ειρωνείες, αμφισβήτηση ή διαρκή υπενθύμιση των δυσκολιών.

Υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν να ξεκινήσουν μια νέα δραστηριότητα, να σπουδάσουν κάτι, να αλλάξουν επαγγελματική πορεία, να αφιερώσουν χρόνο σε ένα όνειρο ή σε μια βαθύτερη προσωπική αναζήτηση. Και πολλές φορές το πρώτο βλέμμα που αναζητούν είναι αυτό του συντρόφου τους. Όχι γιατί χρειάζονται άδεια. Αλλά γιατί χρειάζονται στήριξη. Χρειάζονται να νιώσουν ότι ο άνθρωπος που αγαπούν μπορεί να χαρεί με την εξέλιξή τους αντί να την αντιμετωπίσει σαν απειλή.

Οι πιο υγιείς σχέσεις δεν είναι εκείνες όπου οι δύο άνθρωποι μένουν αμετάβλητοι για να προστατεύσουν τη σταθερότητα της σχέσης. Είναι εκείνες όπου ο καθένας έχει χώρο να εξελίσσεται και ταυτόχρονα η σχέση προσαρμόζεται, μεγαλώνει και εξελίσσεται μαζί τους. Γιατί ο άνθρωπος δεν είναι στατικός. Οι ανάγκες αλλάζουν. Τα ενδιαφέροντα αλλάζουν. Οι επιθυμίες μεταμορφώνονται. Και μια ζωντανή σχέση χρειάζεται να μπορεί να χωρέσει αυτές τις αλλαγές.

Η αληθινή αγάπη δεν λέει: «Μείνε όπως είσαι για να νιώθω ασφαλής.»

Λέει: «Γίνε αυτό που έχεις ανάγκη να γίνεις και θα προσπαθήσω να περπατήσω δίπλα σου όσο καλύτερα μπορώ.»

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα είναι πάντα εύκολα ή ότι δεν υπάρχουν διαφωνίες. Σημαίνει όμως ότι υπάρχει μια βαθιά επιθυμία να δεις τον άλλον να ανθίζει. Ακόμα κι αν η ανάπτυξή του απαιτεί χρόνο, αλλαγές ή αναπροσαρμογές μέσα στη σχέση.

Ίσως τελικά ένα από τα μεγαλύτερα δώρα που μπορεί να προσφέρει ένας σύντροφος να είναι ο χώρος. Όχι η απόσταση. Ο χώρος. Ο χώρος να αναπνεύσεις. Να δοκιμάσεις. Να εξελιχθείς. Να κάνεις λάθη. Να ανακαλύψεις νέες πλευρές του εαυτού σου. Και να ξέρεις ότι ο άνθρωπος που αγαπάς δεν στέκεται απέναντί σου ως κριτής ή αντίπαλος, αλλά δίπλα σου ως συνοδοιπόρος.

Γιατί υπάρχουν σχέσεις που μικραίνουν τους ανθρώπους. Και υπάρχουν σχέσεις που τους μεγαλώνουν. Στις πρώτες, ο ένας φοβάται την εξέλιξη του άλλου. Στις δεύτερες, η χαρά του ενός γίνεται χαρά και του άλλου. Και τότε συμβαίνει κάτι πολύ όμορφο: Δύο άνθρωποι δεν μένουν μαζί επειδή περιορίζουν ο ένας τον άλλον. Μένουν μαζί επειδή επιτρέπουν ο ένας στον άλλον να γίνει περισσότερο ο εαυτός του. Και ίσως αυτή να είναι μία από τις βαθύτερες μορφές αγάπης. Όχι να κρατάς τον άλλον εκεί που είναι. Αλλά να τον βοηθάς να πάει εκεί όπου τον καλεί η καρδιά του.

Γράφει ο Ψυχολόγος – Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας

Όμως υπάρχει μια αλήθεια που αξίζει να θυμόμαστε: Οι εξετάσεις τελείωσαν. Η χρονιά πέρασε. Ό,τι μπορούσε να γίνει, έγινε. Από εδώ και πέρα, η συνεχής ανακύκλωση των ίδιων σκέψεων δεν αλλάζει το αποτέλεσμα. Αλλάζει μόνο την ποιότητα των ημερών που ακολουθούν.

Η αλήθεια είναι ότι οι περισσότεροι μαθητές κουβαλούν πάνω τους πολλούς μήνες προσπάθειας. Πρωινά ξυπνήματα. Διαβάσματα. Άγχος. Αγωνία.Πίεση. Και ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, αυτή η προσπάθεια αξίζει να αναγνωριστεί. Γιατί δεν είναι μικρό πράγμα να αφιερώνει κανείς έναν ολόκληρο χρόνο κυνηγώντας έναν στόχο.

Τώρα όμως αρχίζει μια διαφορετική περίοδος. Μια περίοδος που δεν χρειάζεται να κυριαρχείται από το «τι θα γίνει». Υπάρχει χρόνος για αυτό όταν έρθει η στιγμή. Τώρα υπάρχει ανάγκη για κάτι άλλο. Για ανάσα. Για ξεκούραση. Για επιστροφή στη ζωή που για μήνες είχε μπει σε δεύτερη μοίρα.

Να ξυπνήσεις χωρίς πρόγραμμα. Να πας για μπάνιο χωρίς να σκέφτεσαι τι σε περιμένει όταν γυρίσεις. Να βγεις μια βόλτα με φίλους χωρίς να μετράς τις ώρες που «χάνεις» από το διάβασμα. Να χαρείς τον ήλιο, τη θάλασσα, τα καλοκαιρινά βράδια. Όχι ως ανταμοιβή. Ως ανάγκη.

Γιατί ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος μόνο για να προσπαθεί. Είναι φτιαγμένος και για να ζει. Και πολλές φορές οι πιο όμορφες στιγμές δεν βρίσκονται σε έναν βαθμό, σε μια σχολή ή σε ένα αποτέλεσμα. Βρίσκονται σε ένα γέλιο με φίλους. Σε μια βουτιά. Σε ένα ηλιοβασίλεμα. Σε μια μέρα που περνά χωρίς πρόγραμμα και χωρίς πίεση.

Αυτό δεν σημαίνει αδιαφορία για το μέλλον. Σημαίνει εμπιστοσύνη ότι υπάρχει χρόνος για όλα. Χρόνος για τις αποφάσεις. Χρόνος για τα αποτελέσματα. Χρόνος για τα επόμενα βήματα. Αλλά υπάρχει και χρόνος για ξεκούραση. Και αυτός ο χρόνος είναι εξίσου σημαντικός. Ίσως λοιπόν αυτές τις μέρες να αξίζει να αφήσουμε λίγο στην άκρη τις προσδοκίες, τις συγκρίσεις και τα σενάρια που τρέχουν μέσα στο κεφάλι. Να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να χαλαρώσει πραγματικά. Να θυμηθούμε ότι η ζωή δεν είναι μόνο οι στόχοι που κυνηγάμε, αλλά και οι στιγμές που ζούμε όσο τους κυνηγάμε. Και το καλοκαίρι που ανοίγεται μπροστά σας είναι γεμάτο από τέτοιες στιγμές. Ας τις υποδεχτούμε χωρίς άγχος. Με λίγο περισσότερη ελευθερία και με τη βεβαιότητα ότι, ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα, η ζωή συνεχίζει να έχει πολύ περισσότερες δυνατότητες από μια σειρά εξετάσεων.

Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας

Για έναν γονιό αυτό δεν είναι εύκολο να το αντέξει. Συχνά νιώθει απορριμμένος, θυμωμένος ή φοβισμένος. Αναρωτιέται αν χάνει το παιδί του ή αν κάτι έχει πάει λάθος στη σχέση τους. Κι όμως, ένα μέρος αυτής της αναστάτωσης είναι βαθιά συνδεδεμένο με την ίδια τη φύση της εφηβείας.

Ο έφηβος βρίσκεται σε μια μεταβατική φάση όπου δεν είναι πια παιδί, αλλά ούτε και ενήλικας. Το σώμα αλλάζει, η ψυχή αλλάζει, οι ανάγκες αλλάζουν. Μέσα του συμβαίνουν πολλά ταυτόχρονα και συχνά δεν ξέρει ούτε ο ίδιος πώς να τα διαχειριστεί. Θέλει ανεξαρτησία, αλλά εξακολουθεί να έχει ανάγκη ασφάλειας, θέλει να απομακρυνθεί, αλλά ταυτόχρονα φοβάται μήπως μείνει μόνος, θέλει να ορίσει τον εαυτό του απέναντι στους γονείς του και αυτό πολλές φορές περνά μέσα από τη σύγκρουση.

Γι’ αυτό και ο θυμός στην εφηβεία δεν είναι πάντα απλώς «κακή συμπεριφορά». Συχνά είναι ένας τρόπος εκτόνωσης, μια προσπάθεια να βρει ο έφηβος τα όριά του, να νιώσει ότι υπάρχει ως ξεχωριστό πρόσωπο. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι όλα επιτρέπονται. Ούτε ότι οι γονείς πρέπει να μένουν παθητικοί μπροστά σε κάθε συμπεριφορά. Τα όρια είναι απαραίτητα…. Το θέμα όμως είναι πώς και πότε μπαίνουν.

Πολλές φορές οι γονείς, από φόβο μήπως «ξεφύγει η κατάσταση», αντιδρούν σε κάθε ένταση με αυστηρότητα, έλεγχο ή διαρκείς διορθώσεις και τότε η σχέση μετατρέπεται σιγά σιγά σε ένα πεδίο συνεχούς μάχης. Ο έφηβος αισθάνεται ότι δεν ακούγεται πραγματικά, αλλά μόνο περιορίζεται. Και είτε συμμορφώνεται εξωτερικά από φόβο, χάνοντας κομμάτια της αυθεντικής του έκφρασης, είτε γίνεται ακόμα πιο αντιδραστικός. Σε κάθε περίπτωση, η ουσιαστική επαφή αρχίζει να φθείρεται.

Η εφηβεία χρειάζεται κάτι πολύ δύσκολο από τους γονείς: να μπορούν να αντέχουν ένα μέρος της έντασης χωρίς να καταρρέουν ή να αντιδρούν αμέσως σε όλα. Να ξεχωρίζουν πότε ο έφηβος εκτονώνει ένα συναίσθημα και πότε πραγματικά χρειάζεται να μπει σταθερό όριο. Να επιλέγουν τις μάχες τους. Γιατί δεν χρειάζεται κάθε διαφωνία να μετατρέπεται σε σύγκρουση εξουσίας.

Κάποιες φορές ο γονιός χρειάζεται απλώς να παραμείνει παρών: να ακούσει χωρίς να διακόψει αμέσως, να μην ταυτιστεί με την προσβολή της στιγμής, να δει ότι πίσω από τον θυμό μπορεί να υπάρχει σύγχυση, φόβος, πίεση ή ανάγκη για αυτονομία. Αυτό δεν σημαίνει αδυναμία, σημαίνει ψυχική αντοχή.

Βέβαια, υπάρχουν στιγμές που το όριο πρέπει να είναι σαφές. Ο έφηβος χρειάζεται να ξέρει ότι υπάρχει ένα πλαίσιο που τον κρατά ασφαλή. Το θέμα είναι το όριο να μην μπαίνει μόνο ως αντίδραση θυμού ή ανάγκη επιβολής. Όταν το παιδί αισθάνεται ότι πίσω από το όριο υπάρχει σχέση, ενδιαφέρον και σταθερότητα, μπορεί πιο εύκολα να το αντέξει ακόμα κι αν αντιδρά.

Η εφηβεία είναι συχνά θορυβώδης. Δεν είναι πάντα ήρεμη, ευγενική ή συναινετική. Είναι μια περίοδος όπου ο άνθρωπος προσπαθεί να αποχωριστεί την παιδική του ταυτότητα και αυτό φέρνει αναστάτωση. Το σημαντικό είναι να μη χαθεί ο δεσμός μέσα σε αυτή την αναστάτωση. Γιατί στο βάθος, ακόμα κι όταν απομακρύνεται ή συγκρούεται, ο έφηβος εξακολουθεί να έχει ανάγκη να νιώθει ότι οι γονείς του μπορούν να τον αντέξουν, να τον κρατήσουν συναισθηματικά και να παραμείνουν διαθέσιμοι.

Και ίσως αυτό να είναι τελικά ένα από τα πιο ουσιαστικά στη γονεϊκότητα: Όχι να ελέγχεις διαρκώς το παιδί σου… αλλά να μπορείς να μείνεις κοντά του ακόμα κι όταν περνά τη δυσκολότερη φάση της αλλαγής του.

Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας

Η καθημερινότητα γίνεται πιο απαιτητική, οι υποχρεώσεις αυξάνονται, οι ρυθμοί κουράζουν. Το ζευγάρι καλείται να διαχειριστεί δουλειά, παιδιά, άγχος, ευθύνες. Και πολλές φορές, χωρίς να το καταλάβει, αρχίζει να λειτουργεί περισσότερο σαν μια οργανωμένη ομάδα που διεκπεραιώνει τη ζωή παρά σαν δύο άνθρωποι που συνεχίζουν να επιθυμούν ο ένας τον άλλον. Κάπου εκεί ο ερωτισμός αρχίζει να μετακινείται σιωπηλά στο περιθώριο.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η αγάπη χάθηκε. Σημαίνει όμως ότι η σχέση χρειάζεται φροντίδα και σε αυτό το κομμάτι. Γιατί ο ερωτισμός δεν διατηρείται μόνο από την αρχική έλξη. Χρειάζεται χώρο, επαφή, συναισθηματική εγγύτητα. Και κυρίως, χρειάζεται να μη θεωρείται δεδομένος.

Πολλά ζευγάρια πιστεύουν ότι η σεξουαλική ζωή αφορά αποκλειστικά τη στιγμή της ερωτικής πράξης. Στην πραγματικότητα όμως, το σεξ σε μια μακροχρόνια σχέση αρχίζει πολύ πριν από το κρεβάτι. Αρχίζει στον τρόπο που οι δύο άνθρωποι μιλούν μεταξύ τους. Στο αν υπάρχει ακόμα τρυφερότητα μέσα στην ημέρα. Στο αν αγγίζονται περνώντας δίπλα ο ένας από τον άλλον. Στο αν συνεχίζουν να βλέπουν ο ένας τον άλλον ως σύντροφο και όχι μόνο ως συνεργάτη της καθημερινότητας. Ο ερωτισμός τρέφεται από μικρά καθημερινά σήματα που λένε χωρίς λόγια:

«Σε προσέχω ακόμα.»
«Συνεχίζεις να με ελκύεις.»
«Είσαι σημαντικός για μένα.»

Και ίσως αυτό να είναι το πιο ουσιαστικό κομμάτι. Γιατί η ερωτική επαφή δεν είναι μόνο σωματική εκτόνωση. Είναι και μια μορφή αποδοχής. Ένας τρόπος να αισθανθεί ο άνθρωπος επιθυμητός, κοντά, συνδεδεμένος. Μέσα σε μια σχέση, το σώμα συχνά μιλά εκεί όπου οι λέξεις δεν επαρκούν.

Βέβαια, με τα χρόνια όλα αλλάζουν. Οι ρυθμοί, οι ανάγκες, οι αντοχές, ακόμα και ο τρόπος που βιώνεται η επιθυμία. Αυτό είναι φυσικό: το πρόβλημα δεν είναι η αλλαγή, το πρόβλημα είναι όταν το ζευγάρι σταματά να επικοινωνεί γύρω από αυτήν. Όταν η απόσταση θεωρείται «λογική συνέπεια του χρόνου». Όταν η έλλειψη επαφής παγιώνεται χωρίς να συζητιέται ποτέ πραγματικά. Και τότε, σιγά σιγά, χάνεται κάτι πολύ βαθύτερο από τη σεξουαλική πράξη. Χάνεται η αίσθηση της ερωτικής συνάντησης.

Ο ερωτισμός στις μακροχρόνιες σχέσεις δεν έχει πάντα την ένταση της αρχής. Μπορεί όμως να αποκτήσει κάτι άλλο: βάθος.νΈνα άγγιγμα που κουβαλά οικειότητα, ένα φιλί που περιέχει ιστορία, μια επαφή που δεν βασίζεται μόνο στην επιθυμία του στιγμιαίου, αλλά και στη βαθιά γνώση του άλλου ανθρώπου. Και αυτό έχει τη δική του ομορφιά.

Οι άνθρωποι συχνά ξεχνούν ότι το ζευγάρι είναι ο πυρήνας της οικογένειας και της κοινής ζωής που έχτισαν. Αν αυτός ο πυρήνας μείνει συναισθηματικά και ερωτικά αφρόντιστος, κάποια στιγμή όλο το υπόλοιπο αρχίζει να επηρεάζεται. Γι’ αυτό και η φροντίδα του ερωτικού στοιχείου δεν είναι επιφανειακή ή «δευτερεύουσα», είναι μέρος της ψυχικής ζωής της σχέσης.

Δεν χρειάζονται πάντα μεγάλα πράγματα. Μερικές φορές αρκεί να θυμηθούν δύο άνθρωποι να ξαναπλησιάσουν λίγο ο ένας τον άλλον. Να βρουν χρόνο χωρίς μόνο πρακτικές συζητήσεις, χωρίς μόνο υποχρεώσεις. Να επιτρέψουν ξανά στο βλέμμα, στο άγγιγμα, στη διάθεση να υπάρξουν μέσα στην καθημερινότητα. Γιατί ο ερωτισμός δεν είναι ξεχωριστός από την αγάπη. Είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους η αγάπη συνεχίζει να παίρνει ζωή μέσα στο σώμα, στη σχέση και στον χρόνο.

Γράφει ο Ψυχολόγος – Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας

Το παράξενο είναι ότι ο νους δεν σταματά ποτέ να σχολιάζει. Αξιολογεί, προβλέπει, συγκρίνει, φοβάται, ερμηνεύει. Δημιουργεί διαρκώς ιστορίες για το τι σημαίνουν όσα συμβαίνουν γύρω μας. Και πολλές φορές αυτό γίνεται τόσο αυτόματα, που δεν το παρατηρούμε καν. Δεν λέμε: «Έχω τη σκέψη ότι θα αποτύχω». Λέμε: «Θα αποτύχω». Η σκέψη παρουσιάζεται σαν γεγονός.

Κάποιος μπορεί να καθυστερήσει να απαντήσει σε ένα μήνυμα και μέσα σε λίγα λεπτά ο νους να έχει ήδη χτίσει ολόκληρο σενάριο:

«Με αποφεύγει.»
«Τον κούρασα.»
«Δεν ενδιαφέρεται.»

Ένα συναίσθημα μοναξιάς μπορεί να μετατραπεί εύκολα στη βεβαιότητα ότι «κανείς δεν με αγαπά πραγματικά». Μια αποτυχία σε μια στιγμή της ζωής μπορεί να γεννήσει την αίσθηση ότι «δεν θα τα καταφέρω ποτέ». Και όσο περισσότερο επαναλαμβάνονται αυτές οι σκέψεις, τόσο πιο αληθινές μοιάζουν.

Ο νους έχει μεγάλη δύναμη. Δεν καταγράφει απλώς την εμπειρία, τη χρωματίζει! Και όταν βρισκόμαστε σε άγχος, φόβο ή θλίψη, συχνά αρχίζει να βλέπει τη ζωή μέσα από αυτό το φίλτρο. Τότε η πραγματικότητα στενεύει. Οι πιθανότητες εξαφανίζονται και μένει μόνο η ερμηνεία που παράγει εκείνη τη στιγμή η εσωτερική μας φωνή.

Το δύσκολο είναι ότι οι άνθρωποι συνήθως δεν αμφισβητούν εύκολα τις σκέψεις τους: τις πιστεύουν! Ιδίως όταν συνοδεύονται από έντονο συναίσθημα. Γιατί όταν κάτι το νιώθουμε βαθιά, έχουμε την τάση να θεωρούμε ότι είναι και αντικειμενικά αληθινό. Όμως το συναίσθημα δεν είναι πάντα απόδειξη. Μπορεί να είναι μια εσωτερική εμπειρία που αξίζει να ακουστεί, αλλά όχι απαραίτητα να αντιμετωπιστεί σαν απόλυτη πραγματικότητα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούμε όσα νιώθουμε ή σκεφτόμαστε. Σημαίνει να αρχίσουμε να στεκόμαστε απέναντί τους λίγο διαφορετικά. Με λίγη περισσότερη απόσταση, λίγη περισσότερη περιέργεια. Να μπορούμε να αναρωτηθούμε: «Είναι πράγματι έτσι; Ή μήπως αυτή είναι μόνο μία εκδοχή που παράγει τώρα ο νους μου;»

Πολλές φορές οι σκέψεις μας επηρεάζονται από παλιές εμπειρίες, φόβους, τραύματα, απορρίψεις. Ένας άνθρωπος που κάποτε ένιωσε ότι δεν αρκεί, μπορεί να ερμηνεύει πολύ εύκολα κάθε δυσκολία σαν επιβεβαίωση αυτής της παλιάς πεποίθησης. Και τότε ο νους δεν βλέπει απλώς το παρόν. Ξαναζεί το παρελθόν μέσα από αυτό.

Ίσως ένα από τα πιο σημαντικά βήματα ψυχικής ωρίμανσης να είναι ακριβώς αυτό: να καταλάβει κανείς ότι έχει σκέψεις… αλλά δεν είναι οι σκέψεις του. Ότι μπορεί να τις παρατηρεί χωρίς να υποτάσσεται αυτόματα σε αυτές. Ότι μπορεί να τις ακούει χωρίς να τις αντιμετωπίζει όλες σαν αδιαμφισβήτητες αλήθειες.

Γιατί όταν αρχίζει να δημιουργείται αυτή η μικρή απόσταση, αλλάζει κάτι ουσιαστικό. Ο άνθρωπος αναπνέει περισσότερο, δεν εγκλωβίζεται τόσο εύκολα στον φόβο ή στην αυτοαπόρριψη… και έτσι μπορεί να δει περισσότερες πλευρές της πραγματικότητας. Και τότε η ζωή παύει να είναι μόνο το αποτέλεσμα του εσωτερικού σχολιασμού του νου. Γίνεται ξανά κάτι πιο ανοιχτό, πιο ζωντανό, πιο πραγματικό.

Γράφει ο Ψυχολόγος-Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας

Η καθημερινότητα μπαίνει δυναμικά στη ζωή των ανθρώπων. Υποχρεώσεις, άγχος, παιδιά, δουλειά, κούραση… και σιγά σιγά αυτό που κάποτε ήταν αυθόρμητο αρχίζει να θεωρείται δεδομένο. Ο άνθρωπος δίπλα μας γίνεται «η συνήθεια μας». Και εκεί χρειάζεται προσοχή.

Γιατί τίποτα σημαντικό στη ζωή δεν παραμένει ζωντανό χωρίς φροντίδα. Ούτε μια σχέση, ούτε ένας άνθρωπος, ούτε ακόμα κι εμείς οι ίδιοι. Πολλές φορές τα ζευγάρια πιστεύουν ότι η αγάπη φαίνεται μόνο στις μεγάλες στιγμές. Στις δύσκολες αποφάσεις, στις θυσίες, στα σοβαρά γεγονότα της ζωής. Κι όμως, η σχέση χτίζεται κυρίως στα μικρά καθημερινά. Στον τρόπο που θα πεις «καλημέρα», στο αν θα κοιτάξεις πραγματικά τον άλλον όταν σου μιλά, στο αν θα τον αγγίξεις τρυφερά περνώντας δίπλα του, στο αν θα θυμηθείς να πεις ένα «σ’ αγαπώ» χωρίς να υπάρχει κάποιος ιδιαίτερος λόγος. Αυτές οι μικρές κινήσεις μοιάζουν ασήμαντες μόνο όταν υπάρχουν. Όταν χαθούν, τότε καταλαβαίνει κανείς πόσο μεγάλες ήταν.

Οι άνθρωποι έχουν ανάγκη να νιώθουν ότι ο άλλος συνεχίζει να τους βλέπει. Όχι μόνο ως γονείς, συνεργάτες ή συνοδοιπόρους της καθημερινότητας. Αλλά ως πρόσωπα που εξακολουθούν να είναι σημαντικά, επιθυμητά, αγαπημένα. Και αυτό δεν διατηρείται αυτόματα μέσα στον χρόνο, θέλει παρουσία, πρόθεση, θέλει μικρές επαναλαμβανόμενες πράξεις ενδιαφέροντος.

Υπάρχει μια ψευδαίσθηση που εμφανίζεται εύκολα στις μακροχρόνιες σχέσεις: «Αφού είμαστε μαζί, όλα είναι εντάξει.» Όμως η σχέση δεν μένει ζωντανή μόνο επειδή συνεχίζει να υπάρχει. Μπορεί δύο άνθρωποι να ζουν στο ίδιο σπίτι και ταυτόχρονα να έχουν απομακρυνθεί βαθιά συναισθηματικά. Και συνήθως αυτό δεν συμβαίνει ξαφνικά. Συμβαίνει λίγο λίγο, όταν σταματά το ενδιαφέρον, όταν η τρυφερότητα μειώνεται… όταν ο άλλος θεωρείται δεδομένος. Τίποτα όμως δεν είναι πραγματικά δεδομένο. Και ίσως αυτή η συνειδητοποίηση να μας βοηθά να αγαπάμε πιο ουσιαστικά και να μην αναβάλλουμε τη φροντίδα, ούτε να θεωρούμε ότι «θα υπάρξει χρόνος αργότερα»… αλλά να θυμόμαστε ότι οι σχέσεις χρειάζονται καθημερινό «πότισμα».

Γιατί σχεδόν ό,τι έχει αξία στη ζωή θέλει φροντίδα και κόπο. Σκεφτείτε το: Ένα παιδί, μια δουλειά, η υγεία μας… ένας κήπος! Αν τα αφήσεις τελείως, σιγά σιγά μαραίνονται – το ίδιο συμβαίνει και με την αγάπη. Το όμορφο όμως είναι ότι όταν φροντίζουμε κάτι με αληθινό ενδιαφέρον, συνήθως ανταποκρίνεται. Και πολλές φορές δεν χρειάζονται τεράστιες αλλαγές. Χρειάζεται απλώς να θυμηθούν δύο άνθρωποι γιατί διάλεξαν ο ένας τον άλλον από την αρχή… και να συνεχίσουν, έστω μέσα στην κούραση της καθημερινότητας, να το δείχνουν.

Με μια αγκαλιά, ένα φιλί, ένα βλέμμα, μια μικρή φράση που λέει:                                          «Σε βλέπω ακόμα. Και συνεχίζεις να είσαι σημαντικός/ή για μένα.»

Γράφει ο Ψυχολόγος – Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας

Έτσι, χωρίς κακή πρόθεση, αρχίζουν πολλές φορές να του χαράζουν έναν δρόμο πριν ακόμα προλάβει να αναρωτηθεί μόνο του πού θέλει να πάει. Κάποιες φορές αυτό γίνεται πολύ φανερά. Με απαιτήσεις, πίεση, υπερβολικές προσδοκίες. Άλλες φορές όμως συμβαίνει πιο διακριτικά και γι’ αυτό είναι δυσκολότερο να αναγνωριστεί. Μέσα από φράσεις όπως «εγώ θέλω το καλό σου», «ξέρω τι σου ταιριάζει», «θα με καταλάβεις όταν μεγαλώσεις».

Και πράγματι, τις περισσότερες φορές πίσω από αυτά υπάρχει αγάπη. Το θέμα είναι ότι ακόμα και η αγάπη μπορεί άθελά της να γίνει βάρος όταν δεν αφήνει χώρο στο παιδί να ανακαλύψει ποιο είναι πραγματικά.

Κάθε παιδί έρχεται στη ζωή με έναν δικό του εσωτερικό πυρήνα. Με διαφορετικές ανάγκες, διαφορετική ιδιοσυγκρασία, άλλες κλίσεις, άλλες αντοχές, άλλους τρόπους να βλέπει τον κόσμο. Κι όμως, συχνά οι ενήλικες δυσκολεύονται να το δουν αυτό καθαρά. Βλέπουν περισσότερο αυτό που θα ήθελαν να γίνει το παιδί, παρά αυτό που είναι ήδη. Κάπου εκεί αρχίζει να δημιουργείται μια αόρατη πίεση. Το παιδί αντιλαμβάνεται, ακόμη κι αν δεν του λέγεται ευθέως, ότι για να αγαπηθεί, να επιβεβαιωθεί ή να κάνει τους γονείς του περήφανους, πρέπει να κινηθεί προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Και τότε απομακρύνεται λίγο λίγο από τον εαυτό του…

Υπάρχουν παιδιά που μεγαλώνουν ακολουθώντας δρόμους που δεν διάλεξαν ποτέ πραγματικά: Σπουδές που «έπρεπε» να κάνουν, επιλογές που θεωρήθηκαν σωστές, τρόποι ζωής που ανταποκρίνονται περισσότερο στις οικογενειακές προσδοκίες παρά στις δικές τους εσωτερικές ανάγκες. Και πολλές φορές αυτό φαίνεται αργότερα, στην ενήλικη ζωή, μέσα από μια βαθιά αίσθηση κενού ή ανικανοποίητου. Σαν ο άνθρωπος να ζει μια ζωή που λειτουργεί εξωτερικά, αλλά δεν τον εκφράζει πραγματικά.

Το δύσκολο για έναν γονιό είναι να αντέξει ότι το παιδί του δεν του ανήκει. Ότι δεν ήρθε στη ζωή για να ολοκληρώσει τα δικά του όνειρα, ούτε για να διορθώσει τα δικά του απωθημένα. Ήρθε για να γίνει ο εαυτός του. Και αυτό χρειάζεται χρόνο. Χρειάζεται χώρο για δοκιμές, αμφιβολίες, αλλαγές πορείας, ακόμα και λάθη. Γιατί μέσα από αυτή τη διαδικασία το παιδί αρχίζει σιγά σιγά να καταλαβαίνει τι του ταιριάζει, τι το εκφράζει, πού νιώθει ζωντανό.

Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς δεν χρειάζεται να καθοδηγούν. Τα παιδιά έχουν ανάγκη από όρια, αξίες, στήριξη, πλαίσιο. Έχουν ανάγκη κάποιον να τα κρατά ασφαλή όσο μεγαλώνουν. Άλλο όμως η καθοδήγηση και άλλο η επιβολή μιας ζωής έτοιμης και προκαθορισμένης. Γιατί όταν το παιδί δεν έχει χώρο να ανακαλύψει τον δικό του δρόμο, κινδυνεύει να μάθει να ζει περισσότερο για να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των άλλων παρά για να ακούει τον εαυτό του.

Και ίσως τελικά αυτό να είναι ένα από τα πιο σημαντικά δώρα που μπορεί να προσφέρει ένας γονιός: Να δώσει στο παιδί την αίσθηση ότι μπορεί να ψάξει, να αμφισβητήσει, να αλλάξει γνώμη, να χτίσει σταδιακά τη δική του ταυτότητα χωρίς να φοβάται ότι θα χάσει την αγάπη ή την αποδοχή.

Γιατί ένας άνθρωπος ανθίζει πραγματικά όταν νιώθει ότι μπορεί να υπάρξει ως ο εαυτός του και όχι ως η προβολή των επιθυμιών κάποιου άλλου. Στην πραγματικότητα, το παιδί δεν χρειάζεται γονείς που να του σχεδιάσουν όλη τη διαδρομή. Χρειάζεται γονείς που να μπορούν να περπατούν για λίγο δίπλα του μέχρι να βρει το δικό του βήμα. Και ίσως αυτό να είναι πολύ πιο δύσκολο, αλλά και πολύ πιο ουσιαστικό.

Να αγαπάς ένα παιδί τόσο ώστε να θέλεις το καλό του… και ταυτόχρονα να έχεις τη δύναμη να το αφήσεις να ανακαλύψει μόνο του τι σημαίνει αυτό το «καλό» για τη δική του ζωή.

 Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας

«Πω πω… τι σημαντικό επάγγελμα.»
«Οι άνθρωποι σας έχουμε ανάγκη.»
«Σήμερα όλοι χρειαζόμαστε έναν ψυχολόγο.»

Και τις περισσότερες φορές νιώθω ότι δεν το λένε μόνο από ευγένεια. Το εννοούν πραγματικά. Γιατί οι άνθρωποι κουβαλούν πολλά. Άγχος, πίεση, μοναξιά, δυσκολίες στις σχέσεις, εσωτερική κόπωση… και βαθιά μέσα τους ξέρουν ότι η ψυχή χρειάζεται φροντίδα όπως ακριβώς και το σώμα.

Κι όμως, αμέσως μετά έρχεται μια δεύτερη σκέψη. Πόσοι από αυτούς που αναγνωρίζουν τόσο έντονα τη σημασία της ψυχικής φροντίδας θα απευθυνθούν τελικά ποτέ σε έναν ψυχολόγο όταν πραγματικά το χρειάζονται; Και ακόμα περισσότερο: πόσοι θα το κάνουν όχι επειδή «δεν αντέχουν άλλο», αλλά επειδή θέλουν να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους και να ζήσουν πιο ουσιαστικά;

Για πολλά χρόνια η ψυχοθεραπεία συνδέθηκε σχεδόν αποκλειστικά με τη σοβαρή δυσκολία, σαν να είναι ένας χώρος όπου πηγαίνει κανείς μόνο όταν καταρρεύσει, όταν η κατάσταση γίνει αφόρητη, όταν «υπάρχει πρόβλημα».

Και βέβαια, η ψυχοθεραπεία είναι πολύτιμη μέσα στον πόνο.
Αλλά δεν αφορά μόνο τον πόνο. Αφορά και τη ζωή.

Αφορά την ανάγκη να καταλάβεις γιατί επαναλαμβάνεις τα ίδια μοτίβα στις σχέσεις σου. Γιατί κουράζεσαι τόσο εύκολα, γιατί θυμώνεις, γιατί δυσκολεύεσαι να πεις «όχι», γιατί φοβάσαι την απόρριψη ή γιατί, ενώ εξωτερικά όλα φαίνονται καλά, μέσα σου κάτι δεν ησυχάζει. Αφορά την επιθυμία να έρθεις πιο κοντά στον εαυτό σου. Και αυτό δεν είναι αδυναμία, είναι φροντίδα.

Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι άνθρωποι φροντίζουν πολύ πιο εύκολα το σώμα τους παρά την ψυχή τους. Θα κάνουν εξετάσεις, θα πάνε σε γιατρό, θα ψάξουν τρόπους να βελτιώσουν τη φυσική τους κατάσταση. Και σωστά θα το κάνουν. Όταν όμως πρόκειται για την ψυχική τους κατάσταση, συχνά περιμένουν μέχρι να εξαντληθούν – σαν να χρειάζεται πρώτα να φτάσει κανείς στα όριά του για να δικαιούται βοήθεια.

Κι όμως, η ψυχική φροντίδα δεν χρειάζεται πάντα να ξεκινά από την κρίση. Μπορεί να ξεκινά από μια απλή εσωτερική ανάγκη:

«Θέλω να με καταλάβω καλύτερα.»
«Θέλω να ζήσω με περισσότερη ηρεμία.»
«Θέλω να βελτιώσω τις σχέσεις μου.»
«Θέλω να σταματήσω να λειτουργώ μόνο μηχανικά.»

Αυτές οι ανάγκες είναι βαθιά ανθρώπινες. Και ίσως τελικά αυτό να είναι κάτι που η εποχή μας το χρειάζεται περισσότερο από ποτέ. Γιατί ζούμε γρήγορα, πιεσμένα, αποσπασμένα. Οι άνθρωποι λειτουργούν συχνά σαν να πρέπει απλώς να ανταπεξέλθουν. Να βγάλουν τη μέρα, τη δουλειά, τις υποχρεώσεις.

Αλλά η ψυχή δεν λειτουργεί μόνο με επιβίωση. Χρειάζεται χώρο, κατανόηση, επεξεργασία και πάνω από όλα σύνδεση.

Η ψυχοθεραπεία δεν δίνει μαγικές λύσεις. Δεν εξαφανίζει τον πόνο ούτε κάνει τη ζωή τέλεια. Μπορεί όμως να γίνει ένας χώρος όπου ο άνθρωπος σταματά για λίγο να τρέχει και αρχίζει να ακούει ουσιαστικά τον εαυτό του, και πολλές φορές, μόνο αυτό αρκεί για να αλλάξουν σημαντικά πράγματα.

Υπάρχει επίσης κάτι ακόμα πολύ ουσιαστικό. Η ψυχική φροντίδα δεν αφορά μόνο εμάς, αφορά και τους ανθρώπους που αγαπάμε. Γιατί όσο περισσότερο κατανοούμε τον εαυτό μας, τόσο διαφορετικά σχετιζόμαστε: πιο συνειδητά, πιο ήρεμα, πιο αληθινά. Ένας άνθρωπος που φροντίζει την ψυχή του συχνά γίνεται πιο διαθέσιμος και για τους άλλους.

Ίσως λοιπόν το ερώτημα να μην είναι μόνο αν «χρειαζόμαστε» ψυχολόγους. Ίσως το πραγματικό ερώτημα να είναι αν μπορούμε να δώσουμε στον εαυτό μας την άδεια να φροντιστεί ψυχικά πριν εξαντληθεί. Όχι επειδή είμαστε αδύναμοι, αλλά επειδή είμαστε άνθρωποι.

Και οι άνθρωποι δεν χρειάζονται φροντίδα μόνο όταν σπάνε. Τη χρειάζονται και για να ανθίσουν.

Γράφει ο Ψυχολόγος-Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας

Και κάπου από εκεί ξεκίνησαν όλα…. Μετά ήρθε η ζωή. Το σπίτι, η δουλειά, οι λογαριασμοί, οι υποχρεώσεις, τα παιδιά, η κούραση. Και σιγά σιγά, σχεδόν ανεπαίσθητα, το ζευγάρι αρχίζει να αλλάζει ρόλο. Από ερωτικοί σύντροφοι γίνονται συνεργάτες της καθημερινότητας.

Και βέβαια, η συνεργασία είναι σημαντική. Χωρίς αυτήν δεν μπορεί να σταθεί μια κοινή ζωή. Το θέμα είναι τι συμβαίνει όταν η σχέση περιορίζεται μόνο εκεί. Όταν οι συζητήσεις αφορούν αποκλειστικά υποχρεώσεις. Ποιος θα πάρει τα παιδιά, τι λείπει από το σπίτι, τι πρέπει να πληρωθεί, τι εκκρεμεί… Γιατί κάπου μέσα σε όλα αυτά, οι δύο άνθρωποι αρχίζουν να χάνονται ως ζευγάρι.

Δεν απομακρύνονται απαραίτητα από έλλειψη αγάπης. Απομακρύνονται επειδή σταματούν να τρέφουν αυτό που τους ένωνε εξαρχής. Γιατί η σχέση, όσο σταθερή κι αν φαίνεται, δεν μένει ζωντανή από μόνη της. Θέλει φροντίδα.

Ο τρόπος που μιλά ένας σύντροφος στον άλλον έχει τεράστια σημασία. Όχι μόνο στις μεγάλες στιγμές, αλλά κυρίως στις μικρές. Στον τόνο της φωνής, στη διάθεση, στο αν υπάρχει ακόμα τρυφερότητα μέσα στην καθημερινότητα. Ένας άνθρωπος μπορεί να αντέξει πολλές δυσκολίες όταν νιώθει ότι ο άλλος συνεχίζει να τον βλέπει με αγάπη. Αλλά όταν η επικοινωνία γίνεται μόνο λειτουργική, κάτι αρχίζει να στεγνώνει.

Το ίδιο συμβαίνει και με το άγγιγμα. Ένα χάδι στον ώμο. Μια αγκαλιά χωρίς συγκεκριμένο λόγο. Το να καθίσουν κοντά χωρίς να κοιτά ο καθένας αλλού. Αυτά φαίνονται μικρά κι όμως, κρατούν ζωντανή τη συναισθηματική και ερωτική σύνδεση. Γιατί ο άνθρωπος έχει ανάγκη να νιώθει επιθυμητός, σημαντικός, αγαπημένος… όχι μόνο πρακτικά χρήσιμος.

Πολλά ζευγάρια λειτουργούν σαν μια εξαιρετικά οργανωμένη ομάδα. Συνεργάζονται άψογα, τακτοποιούν τα πάντα, ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της ζωής. Και όμως, βαθιά μέσα τους νιώθουν μόνοι. Γιατί η σχέση δεν ζει μόνο από την αποτελεσματικότητα. Ζει από το συναίσθημα, από την εγγύτητα, από τη ζεστασιά που δημιουργείται όταν δύο άνθρωποι συνεχίζουν να στρέφονται ο ένας προς τον άλλον.

Κάποιες φορές αρκεί να θυμηθείς κάτι πολύ απλό: Πριν γίνουν γονείς, πριν γίνουν «οικογένεια», πριν γίνουν διαχειριστές της καθημερινότητας… ήταν δύο άνθρωποι που ερωτεύτηκαν. Και αυτό το κομμάτι χρειάζεται χώρο για να συνεχίσει να υπάρχει. Όχι σαν πολυτέλεια, σαν ανάγκη. Γιατί όταν το ζευγάρι παγώνει συναισθηματικά, επηρεάζονται όλα γύρω του. Το σπίτι γεμίζει ένταση ή σιωπή, η απόσταση μεγαλώνει, οι άνθρωποι αρχίζουν να συνυπάρχουν χωρίς να συνδέονται πραγματικά και τότε η καθημερινότητα γίνεται βαρύτερη για όλους.

Δεν χρειάζονται απαραίτητα μεγάλα πράγματα για να αλλάξει αυτό. Καμιά φορά χρειάζεται μόνο μια μικρή επιστροφή. Να θυμηθούν να μιλούν λίγο πιο τρυφερά.
Να αγγίζονται χωρίς λόγο. Να βρουν λίγο χρόνο που να μην αφορά υποχρεώσεις.
Να κοιταχτούν όχι μόνο ως γονείς ή συνεργάτες, αλλά ως σύντροφοι.

Η αγάπη δεν χάνεται πάντα ξαφνικά. Πιο συχνά, μένει απότιστη για καιρό. Και όπως κάθε ζωντανό πράγμα, όταν δεν φροντίζεται, αρχίζει σιγά σιγά να μαραίνεται. Ίσως λοιπόν το σημαντικότερο μέσα σε μια σχέση να μην είναι μόνο όσα χτίζουν μαζί οι δύο άνθρωποι γύρω τους. Αλλά αυτό που συνεχίζουν να χτίζουν ανάμεσά τους…

Γράφει ο Ψυχολόγος – Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας