«Αυτό το τελευταίο κύμα καύσωνα στην Ευρώπη αποτελεί μια σκληρή υπενθύμιση του σπιράλ συνεπειών της κλιματικής κρίσης, τόσο σε ανθρώπινο όσο και σε οικονομικό επίπεδο. Ο κύριος υπεύθυνος είναι η εξάρτηση του πλανήτη από την καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και η αποψίλωση των δασών», τόνισε ο Σάιμον Στιλ στο Γαλλικό Πρακτορείο.

«Πολλές άλλες περιοχές του κόσμου επηρεάζονται επίσης σοβαρά, όπως η Ινδία και άλλα μέρη της Ασίας. Η επιστήμη είναι σαφής: η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή καθιστά αυτούς τους καύσωνες πιο συχνούς και πιο ακραίους», πρόσθεσε.

Υπό την επίδραση ενός επίμονου «θερμικού θόλου», η Γαλλία βιώνει πρωτοφανείς υψηλές θερμοκρασίες για αυτή την εποχή του χρόνου. Η μετεωρολογική υπηρεσία Météo-France κατέγραψε νέο μηνιαίο ρεκόρ θερμοκρασίας για τη χώρα σήμερα, με μέσο όρο σε όλη τη χώρα τους 24,8 βαθμούς Κελσίου.

Η Météo-France έκανε λόγο χθες για ένα «σπάνιο, ιστορικό και πρωτόγνωρο» επεισόδιο πρώιμου καύσωνα. Η ζέστη θα μπορούσε να φθάσει κατά τόπους σε ασυνήθιστες θερμοκρασίες «38 βαθμών ή και 39 βαθμών Κελσίου» στη χώρα τις επόμενες ημέρες.

Το Ηνωμένο Βασίλειο κατέρριψε σήμερα επίσης ένα νέο ρεκόρ της θερμότερης ημέρας που έχει ποτέ καταγραφεί μήνα Μάιο, πέμπτη ημέρα ενός ασυνήθιστου κύματος ζέστης, όπως ανακοίνωσε η βρετανική μετεωρολογική υπηρεσία.

Στην Ινδία, το κύμα καύσωνα επιμένει, με τον υδράργυρο να αγγίζει τους 47,4 βαθμούς Κελσίου σήμερα στην Μπάντα, μια πόλη στο βόρειο Ούταρ Πραντές, με την κυβέρνηση να ζητά από τους πολίτες να κάνουν εξοικονόμηση νερού.

Ο Σάιμον Στιλ τόνισε ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή καταδεικνύει επίσης «το υπερβολικό κόστος της εξάρτησης από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων», ενώ «οι λύσεις είναι εξίσου ξεκάθαρες: μια ταχύτερη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια».

Ο εκτελεστικός γραμματέας της Σύμβασης-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (UNFCCC) επανέλαβε την έκκληση για «πολύ πιο γρήγορη απομάκρυνση από την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα» και «περισσότερες επενδύσεις στην οικοδόμηση ανθεκτικότητας στις κλιματικές επιπτώσεις».

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Στην ουσία, οι πλαστικές σακούλες ανακτώνται σε ποσοστό 8 έως 11% και τελικά οδηγούνται στην ταφή καθώς δεν μπορούν να αξιοποιηθούν με διαφορετικό τρόπο. Σε μια προσπάθεια να εκτρέψει το υλικό αυτό από τη συγκεκριμένη πορεία, ο ΦΟΔΣΑ καλεί επιστήμονες, ερευνητικές ομάδες, εταιρείες ή τεχνολογικά ινστιτούτα να προτείνουν λύση, στο πλαίσιο του διαγωνισμού ανοιχτής καινοτομίας Innovation for Society Awards (ΙFS) που διοργανώνει το One Stop Liaison Office, ο μηχανισμός υποστήριξης της καινοτομίας που λειτουργεί στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας.

«Θέλουμε να πετύχουμε έναν σημαντικό περιβαλλοντικό στόχο: το φιλμ, όπως λέγεται το υπόλειμμα της πλαστικής σακούλας των σούπερ μάρκετ, να απομακρυνθεί όσο το δυνατόν περισσότερο από το υπόλειμμα που κατευθύνεται στην ταφή. Αυτό είναι το πιο δύσκολο κλάσμα και η λύση θα μπορούσε να είναι είτε να γίνει καύσιμο είτε να ανακυκλωθεί με χημικό τρόπο» επισημαίνει, μιλώντας στο ΑΠΕ–ΜΠΕ ο προϊστάμενος αξιοποίησης στερεών αποβλήτων του ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Μακεδονίας Ιωάννης Γλαράκης.

Πιο συγκεκριμένα, ο πρόεδρος του ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Μακεδονίας Μιχάλης Γεράνης αναφέρει για την πρώτη περίπτωση ότι το καύσιμο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί στην τσιμεντοβιομηχανία και στις μονάδες καύσης απορριμμάτων. Για τη δεύτερη περίπτωση ο κ. Γλαράκης διευκρινίζει ότι η χημική ανακύκλωση δεν είναι καύση απορριμμάτων αλλά είναι ουσιαστικά πυρόλυση, μια λύση περιβαλλοντικά πιο ορθή. Σε αυτή, με μια διαδικασία υψηλών θερμοκρασιών, προσθήκης χημικών ουσιών και απουσίας οξυγόνου, παράγονται ένα υγρό, ένα στερεό και ένα αέριο, που είναι και τα τρία καύσιμες ύλες.

Όπως οι παππούδες μας έφτιαχναν τα κάρβουνα

«Κάπως έτσι οι παππούδες μας έφτιαχναν τα κάρβουνα. Έβαζαν τα ξύλα, τα σκεπάζανε με λάσπη, έκαναν έναν κώνο, άφηναν ένα μικρό πορτάκι κάτω στη βάση, έβαζαν μια φωτιά και το κλείνανε. Η φωτιά έκαιγε τα ξύλα όσο υπήρχε μέσα αέρας και οξυγόνο. Όταν τελείωνε το οξυγόνο όμως ξεκινούσε η περιβόητη πυρόλυση. Με τον τρόπο αυτό παραγόταν στερεό κάρβουνο, ένα υγρό σαν το πετρέλαιο και αέριο» συμπληρώνει. Σήμερα πια, όπως τονίζει, υπάρχουν μονάδες χημικής ανακύκλωσης στο εξωτερικό, οι οποίες έχουν ωστόσο υψηλό κόστος καθώς αυτό υπολογίζεται σε 1200 ευρώ ανά τόνο, έναντι 40 ευρώ ανά τόνο στην περίπτωση της ταφής και 57 ανά τόνο σε εκείνη της επεξεργασίας σε εργοστάσια. «Αν υπάρχει κάποια λύση που μπορεί να μας προτείνουν οι επιστήμονες, περιμένουμε με χαρά να τους ακούσουμε» υπογραμμίζει ο κ. Γεράνης.

Πλαστικές ή βιοδιασπώμενες;

Στο ερώτημα αν θα ήταν χρήσιμο οι βιοδιασπώμενες σακούλες να αντικαταστήσουν τις πλαστικές, ο προϊστάμενος αξιοποίησης στερεών αποβλήτων του ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Μακεδονίας απαντά θετικά, ιδίως για την περίπτωση της κομποστοποίησης. Άλλωστε, όπως λέει, ο φορέας συστήνει στον κόσμο να απορρίπτει τα οργανικά απόβλητα στους καφέ κάδους μέσα σε βιοδιασπώμενες σακούλες που πραγματικά αποδομούνται σε αντίθεση με τις πλαστικές που αφήνουν υπολείμματα μικροπλαστικών στο τελικό προϊόν της κομποστοποίησης. Ωστόσο, τονίζει ότι «παραμένει άλυτο πρόβλημα, μέχρι στιγμής, η αποφυγή της χρήσης της πλαστικής σακούλας των σούπερ μάρκετ, λόγω της τεράστιας λειτουργικότητάς της ιδίως στις περιπτώσεις της απόρριψης χαρτιών κουζίνας και τουαλέτας».

Μαύρες σακούλες και μαύρα τάπερ φαγητού «ξεφεύγουν» από τα μάτια της ανάκτησης

Την ίδια στιγμή, ένα ακόμη υλικό που δεν ανακυκλώνεται και καταλήγει στην ταφή είναι οι μαύρες πλαστικές σακούλες και τα μαύρα πλαστικά τάπερ φαγητού που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά τους από υπηρεσίες διανομής φαγητού. Η αιτία είναι το χρώμα τους καθώς, σύμφωνα με τον κ. Γλαράκη, τα μαύρα αντικείμενα δεν γίνονται αντιληπτά από τον εξοπλισμό της ανακύκλωσης στα εργοστάσια. «Ο εξοπλισμός αυτός λειτουργεί με το φως, ρίχνει φως στα αντικείμενα και “διαβάζει” το φάσμα που επιστρέφει. Το μαύρο ωστόσο δεν επιστρέφει γιατί απορροφά το φως και έτσι οι μαύρες σακούλες και τα μαύρα πλαστικά του πακεταρισμένου φαγητού καταλήγουν στο υπόλειμμα της διαδικασίας» αναφέρει χαρακτηριστικά.

Πώς διαχωρίζονται τα ανακυκλώσιμα υλικά

Σε ό,τι αφορά τη λειτουργία μονάδων επεξεργασίας απορριμμάτων που λειτουργούν σε όλη τη χώρα, αυτές περιλαμβάνουν ένα κόσκινο από το οποίο περνούν οργανικά υπολείμματα, τα οποία οδηγούνται σε βιολογική επεξεργασία. Ό,τι δεν περάσει από εκεί, συνεχίζει ώστε να υποβληθεί σε μηχανική επεξεργασία. Οι μαγνήτες καταφέρνουν να ανακτήσουν υλικά από σίδερο, ενώ με δινορεύματα αποσπάται το αλουμίνιο, ένα υλικό που μπορεί να ανακυκλωθεί άπειρες φορές. Με οπτικούς και βαλλιστικούς διαχωριστές διαχωρίζονται τα χαρτιά και τα πλαστικά, ενώ σε επόμενο στάδιο γίνεται διαχωρισμός και ανάμεσα σε διαφορετικά είδη πλαστικών.

«Με αυτά τα δεδομένα, η ανακύκλωση κυμαίνεται σε ποσοστό από 5 ως 15%, ωστόσο το ποσοστό αυτό αναμένεται να βελτιωθεί κατά πολύ με την επικείμενη κατασκευή και λειτουργία στη χώρα μας των μονάδων Ανάκτησης Ανακύκλωσης. Σε αυτές, χάρη στις νέες τεχνολογίες που θα εφαρμοστούν, θα λειτουργεί καλύτερα η οπτική διαλογή, θα έχει μεγαλύτερο χρόνο και θα προλαβαίνει να πάρει από το ρεύμα περισσότερα πλαστικά και χαρτιά ώστε να μην καταλήξουν στο υπόλειμμα. Έτσι, σε συνδυασμό και με τη λειτουργία των ξεχωριστών ρευμάτων ανακύκλωσης και την εκπαίδευση της νέας γενιάς, θα μπορέσουμε να πετύχουμε τα επόμενα χρόνια την αύξηση της ανακύκλωσης σε ποσοστό 65%» συμπληρώνει.

Παράλληλα εκτιμά ότι θα μειωθεί και το υπόλειμμα που καταλήγει στην ταφή ώστε από το 38 με 41% στο οποίο βρίσκεται σήμερα να φτάσει τον στόχο του 10% το 2032. Προς την κατεύθυνση αυτή αναμένεται να συμβάλλουν δύο νέες διεργασίες που θα γίνονται στις νέες μονάδες (δύο από τις οποίες θα λειτουργήσουν στη δυτική και την ανατολική Θεσσαλονίκη). Η μία διεργασία αφορά το στέγνωμα των υλικών ώστε να προκύπτει ένα αξιόλογο καύσιμο και η δεύτερη τον τεμαχισμό τους για την βέλτιστη ενεργειακή τους αξιοποίηση. Σε κάθε περίπτωση χρειάζεται προσοχή στην παρακολούθηση και τη μέτρηση των αέριων ρύπων.

«Τα πράγματα θα αλλάξουν σε δέκα χρόνια»

Ο πρόεδρος του ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Μακεδονίας Μιχάλης Γεράνης, μιλώντας στο ΑΠΕ–ΜΠΕ, επισημαίνει: «Μαζί με τα ολιστικά προγράμματα που θα κάνουν οι δήμοι μέσω και του ΦΟΔΣΑ για τον κατάλληλο εξοπλισμό που θα βοηθήσει στη διαλογή των ρευμάτων, με την υλοποίηση των μονάδων, με το σύστημα των μεγάλων ξενοδοχείων που θα λειτουργήσουν από μόνα τους για τη διαλογή και τη διαχείριση, σε λίγα χρόνια θα δούμε ένα πολύ μικρό υπόλειμμα για ενταφιασμό. Θα αλλάξουν τα πράγματα σε 10 χρόνια σημαντικά. Θα αλλάξουν ολοκληρωτικά».

Στο μεταξύ, έως το τέλος του χρόνου αναμένονται και τα αποτελέσματα της διαδικασίας του διαγωνισμού ανοιχτής καινοτομίας Innovation for Society Awards (ΙFS) για το 2026. Σύμφωνα με τον Σταύρο Μαντζανάκη, τεχνικό σύμβουλο της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας για τον Μηχανισμό Υποστήριξης της Καινοτομίας, οι λύσεις που προέκυψαν από τις προηγούμενες αντίστοιχες δράσεις καινοτομίας (Confluence και IFS Awards 2024 by RCM) έχουν ήδη μετουσιωθεί σε συγκεκριμένα αποτελέσματα.

«Από τις λύσεις που παρακολουθήθηκαν, δύο υλοποιήθηκαν με ίδια χρηματοδότηση των φορέων-προκλήσεων (challenge owners) και απέδωσαν ουσιαστικά και ικανοποιητικά αποτελέσματα. Μία ακόμη βρίσκεται σήμερα σε φάση δοκιμών και συνεχούς βελτίωσης, παρουσιάζοντας θετικά αποτελέσματα, και αναμένεται να προσελκύσει επένδυση από τον φορέα-πρόκληση για παραγωγή μικρής κλίμακας. Παράλληλα, οι δράσεις άνοιξαν έναν σημαντικό αγωγό χρηματοδότησης: περισσότερες από έξι λύσεις έχουν υποβάλει ή προετοιμάζουν αιτήσεις σε ευρωπαϊκά προγράμματα έρευνας» τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Δηλώνει, τέλος, ότι μπορεί να μην οδήγησαν όλες οι διαδρομές σε επιτυχία, όμως και αυτό αποτελεί επίσης μέρος της αξίας καθώς τα αίτια εντοπίστηκαν με σαφήνεια, ανοίγοντας δρόμους για μελλοντική βελτίωση.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Π. Γιούλτση

Περιορισμοί στις εργασίες σε εξωτερικούς χώρους στην Ιταλία, γεμάτες παραλίες στη Γαλλία παρά την απουσία ναυαγοσωστών, πρώιμες συγκομιδές για τους αγρότες… Οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν εδώ και αρκετές ημέρες, με αποτέλεσμα να καταγράφονται ήδη από χθες, Δευτέρα, ρεκόρ άνω των 30°C στη Βρετανία και τη Γαλλία.

Η Μοντ Μπρεζόν, εκπρόσωπος της γαλλικής κυβέρνησης, έκανε λόγο σήμερα για «επτά θανάτους», εκ των οποίων «τουλάχιστον πέντε πνιγμοί» που συνδέονται με το κύμα καύσωνα. «Αυτό που μπορώ να πω σήμερα είναι ότι υπάρχουν επτά θάνατοι που συνδέονται άμεσα με τη ζέστη», σχολίασε στο TF1.

Η χθεσινή ημέρα ήταν η πιο ζεστή που έχει καταγραφεί ποτέ τον Μάιο στη Γαλλία, σύμφωνα με τη μετεωρολογική υπηρεσία της χώρας Météo-France.

 Αυτό το φαινόμενο οφείλεται στη ροή θερμού αέρα από τη Βόρεια Αφρική, ο οποίος παγιδεύεται υπό την υψηλή πίεση ενός ισχυρού αντικυκλώνα. Σύμφωνα με επιστήμονες, η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή καθιστά τα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως τους καύσωνες, τις ξηρασίες και τις πλημμύρες, εντονότερα.

Λόγω αυτού του «θερμού θόλου» ο υδράργυρος ανέβηκε για πρώτη φορά ως τους 34,8° Κελσίου χθες στο Κιου Γκάρντεν, έναν βοτανικό κήπο νοτιοδυτικά του Λονδίνου. Η θερμοκρασία ξεπέρασε κατά 2° Κελσίου το προηγούμενο ρεκόρ για τον Μάιο που είχε καταγραφεί το 1944, την ώρα που οι κανονικές για την εποχή θερμοκρασίες είναι 17 με 18° Κελσίου.

«Μια τέτοια ζέστη θα ήταν ασυνήθιστη στο Ηνωμένο Βασίλειο ακόμη και εν μέσω του καλοκαιριού», υπογράμμισε η βρετανική μετεωρολογική υπηρεσία Met Office, η οποία αναμένει ότι η ζέστη θα διατηρηθεί σήμερα, προτού ο υδράργυρος πέσει ξανά γύρω στους 20° Κελίου στο τέλος της εβδομάδας.

Στην Ιρλανδία καταγράφονται επίσης πρωτοφανείς για τον μήνα θερμοκρασίες, οι οποίες έφτασαν τους 28,8° Κελσίου στο νότιο τμήμα της χώρας.

Στη Γαλλία καταγράφηκε χθες θερμοκρασία ρεκόρ για τον Μάιο σε όλη τη χώρα, ενώ πολλά ρεκόρ καταρρίφθηκαν και τοπικά, κυρίως στη Νάντη (δυτικά) με 34,3° Κελσίου ή 34,7°  Κελσίου στην Μπερζεράκ (νοτιοδυτικά).

Οκτώ νομοί στη δυτική Γαλλία τέθηκαν στη διάρκεια της νύκτας σε πορτοκαλί επιφυλακή για καύσωνα, το δεύτερο επίπεδο σε σύνολο τριών,  κάτι πρωτοφανές για την εποχή.

Το κύμα καύσωνα αναμένεται να ενταθεί σήμερα, με τη θερμοκρασία να φτάνει τους 36° Κελσίου στους νομούς αυτούς, και να διαρκέσει ως το τέλος της εβδομάδας. Ο Γάλλος πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί θα προεδρεύσει την Πέμπτη μιας διακυβερνητικής σύσκεψης για τον καύσωνα.

Στην Ισπανία η μετεωρολογική υπηρεσία προειδοποίησε για «γενικευμένες τροπικές νύκτες» στα νοτιοδυτικά από αύριο, Τετάρτη, καθώς ο καύσωνας να αναμένεται να φτάσει στην κορύφωσή του από την Τετάρτη ως την Παρασκευή με τις μέγιστες θερμοκρασίες να φτάνουν τους 36-38° Κελσίου.

Στην Ιταλία στην περιφέρεια Λάτιο, που περιλαμβάνει και τη Ρώμη, υιοθετήθηκε χθες, Δευτέρα, κανονισμός που περιορίζει την εργασία «με παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο» μεταξύ 12:30 μ.μ. και 4:00 μ.μ. Ο κανονισμός αυτός, ο οποίος ισχύει έως τις 15 Σεπτεμβρίου, τέθηκε σε εφαρμογή πέρυσι στις 30 Μαΐου.

Έκθεση που δημοσιεύθηκε στα τέλη Απριλίου από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής Copernicus (C3S) και τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO) ανέφερε ότι από τη δεκαετία του 1980 «η Ευρώπη θερμαίνεται δύο φορές πιο γρήγορα από τον παγκόσμιο μέσο όρο» και ότι «τα κύματα καύσωνα γίνονται πιο συχνά και σοβαρά» τουλάχιστον στο 95% της ευρωπαϊκής επικράτειας

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, 20 εκατομμύρια τόνοι πλαστικών αποβλήτων εισέρχονται στο περιβάλλον κάθε χρόνο. Η συγκεκριμένη μελέτη συγκέντρωσε και αξιολόγησε περισσότερες από 5.000 έρευνες απορριμμάτων σε παραλίες, αποκαλύπτοντας ποια αντικείμενα κυριαρχούν στα θαλάσσια απορρίμματα σε όλες τις ηπείρους, τους ωκεανούς, σε 13 περιφερειακές θάλασσες και 112 χώρες, μια συνολική περιοχή που αντιστοιχεί στο 86% του παγκόσμιου πληθυσμού.

Η ανάλυση έδειξε ότι τα πλαστικά που συνδέονται με τρόφιμα και ποτά κυριαρχούν στα απορρίμματα των ακτών σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς περιλαμβάνονται στις τρεις πιο συχνές κατηγορίες απορριμμάτων στο 93% των χωρών, μεταξύ των οποίων στο Ηνωμένο Βασίλειο και στις πέντε πολυπληθέστερες χώρες του κόσμου: Ινδία, Κίνα, ΗΠΑ, Ινδονησία και Πακιστάν.

Ειδικότερα, οι πλαστικές συσκευασίες τροφίμων, τα καπάκια και τα πλαστικά μπουκάλια συγκαταλέγονταν στα πιο συχνά μεμονωμένα αντικείμενα σε περισσότερες από τις μισές χώρες που εξετάστηκαν. Ακολουθούν οι πλαστικές σακούλες και τα αποτσίγαρα ως τα επόμενα πιο συχνά είδη.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «One Earth», πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου του Πλίμουθ, σε συνεργασία με συναδέλφους τους από την Εθνική Υπηρεσία Έρευνας και Καινοτομίας της Ινδονησίας, το Πανεπιστήμιο Brunel του Λονδίνου και το ινστιτούτο «Plymouth Marine Laboratory».

Οι συγγραφείς της μελέτης επισημαίνουν ότι πλέον είναι σαφές πως η διαχείριση αποβλήτων από μόνη της δεν αρκεί για την αντιμετώπιση της πλαστικής ρύπανσης και ότι απαιτούνται επείγοντα μέτρα για τη μείωση της παραγωγής πλαστικών, όπως η διασφάλιση ότι παράγονται μόνο πλαστικά που προσφέρουν ουσιαστικό όφελος στην κοινωνία.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Όπως επισημαίνει, η έκθεση στη φωτορύπανση και η έλλειψη φυσικού ηλιακού φωτός μπορούν να οδηγήσουν σε κακό μεταβολισμό και στην ανάπτυξη ασθενειών, όπως ο διαβήτης τύπου 2, η παχυσαρκία, η άνοια και η νόσος του Πάρκινσον, και προβλημάτων του αμφιβληστροειδούς. Υπάρχουν επίσης στοιχεία που υποδηλώνουν ότι επηρεάζει άμεσα τη διάθεση ενός ατόμου και αυξάνει την εμφάνιση κατάθλιψης και άγχους.

Ωστόσο, δεν επηρεάζονται μόνο οι άνθρωποι. Η επίδραση του τεχνητού φωτός στο φυσικό περιβάλλον είναι σημαντική. Μπορεί να αλλοιώσει το φυσικό περιβάλλον, να επιταχύνει την απώλεια βιοποικιλότητας, ειδικά των νυκτόβιων ειδών που βασίζονται στο φυσικό σκοτάδι για να επιβιώσουν, καθώς και να κατακερματίσει τα οικοσυστήματα. Η θαλάσσια βιοποικιλότητα έχει επίσης πληγεί, ενώ σύμφωνα με τα στοιχεία, το ένα τρίτο των εντόμων που έλκονται από τεχνητές πηγές φωτός πεθαίνουν λόγω εξάντλησης, αποπροσανατολισμού ή θήρευσης. Η φωτορύπανση μειώνει επιπλέον τις αλληλεπιδράσεις φυτών-επικονιαστών έως και 62% επηρεάζοντας σημαντικά την αναπαραγωγή των φυτών.

Το τεχνητό φως και η φωτορύπανση μπορούν εξάλλου να θέσουν σε κίνδυνο την ορατότητα του νυχτερινού ουρανού τόσο για τους αστρονόμους όσο και για το ευρύ κοινό. Η μείωση της φωτορύπανσης είναι απαραίτητη για την προστασία της αστρονομίας, τονίζει η RAS.

Για να αντιμετωπιστούν όλες οι παραπάνω επιπτώσεις του τεχνητού φωτισμού, η RAS ζητά να αναγνωριστεί νομικά το τεχνητό φως τη νύχτα ως ρυπογόνο. Επίσης, υπογραμμίζει ότι η νύχτα θα πρέπει να αναγνωριστεί ως αναπόσπαστο μέρος του φυσικού περιβάλλοντος, προσθέτοντας ότι είναι αναγκαία η ισότιμη προστασία με τις δραστηριότητες κατά τη διάρκεια της ημέρας για την ενίσχυση των προσπαθειών διατήρησης.

Η RAS συνιστά, τέλος, αντιμετώπιση της φωτορύπανσης που βασίζεται στις πέντε αρχές του υπεύθυνου εξωτερικού φωτισμού, δηλαδή φωτισμό με σαφή σκοπό, κατεύθυνση του φωτός μόνο όπου χρειάζεται, μείωση της έντασης του φωτός, χρήση φωτός μόνο όταν είναι απαραίτητο και επιλογή φωτισμού με θερμότερα χρώματα. Το κοινό μπορεί επίσης να συμβάλει, σβήνοντας τα φώτα όπου και όταν δεν χρειάζονται και χρησιμοποιώντας φωτισμό LED χαμηλότερης θερμοκρασίας αντί για έντονο λευκό.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

«Φέτος η περίοδος των πυρκαγιών στον κόσμο άρχισε πολύ δυνατά με 50% περισσότερες καμένες επιφάνειες από το μέσο όρο γι’ αυτή την περίοδο της χρονιάς», υπογράμμισε ο Τίοντορ Κίπινγκ του Imperial College του Λονδίνου στη διάρκεια παρουσίασης στους δημοσιογράφους.

Η επιφάνεια αυτή «είναι κατά 20% μεγαλύτερη από το προηγούμενο ρεκόρ αφότου άρχισε το 2012 η παγκόσμια επιτήρηση», διευκρίνισε ο ερευνητής, ο οποίος περιμένει μια «ιδιαίτερα δύσκολη χρονιά».

Η συνολική επιφάνεια που έχει καεί φέτος στον κόσμο από την αρχή της χρονιάς και μέχρι τις 6 Μαΐου έφθανε έτσι το 1,63 δισεκατομμύριο στρέμματα, σύμφωνα με τα δεδομένα του Παγκόσμιου Συστήματος Πληροφόρησης για τις Πυρκαγιές (GWIS), έναντι μέσου όρου 1,1 δισεκατομμυρίου στρεμμάτων για την περίοδο 2012-2025 ως αυτή την ημερομηνία.

Η τάση είναι ιδιαίτερα έντονη στην Αφρική, με επίπεδα ρεκόρ σε πολλές χώρες της δυτικής Αφρικής και του Σαχέλ. Οι πυρκαγιές στη σαβάνα ενισχύθηκαν εκεί από ένα φαινόμενο κατά το οποίο εναλλάσσονται ισχυρές βροχές, που ευνοούν τη βλάστηση, με περιόδους ξηρασίας, που ευνοούν τις πυρκαγιές.

Οι ερευνητές προειδοποιούν για τις συνέπειες της αναμενόμενης επιστροφής του ισχυρού φυσικού φαινομένου Ελ Νίνιο που αυξάνει τη θερμοκρασία.

Πρόκειται για μία από τις φάσεις ενός φυσικού κύκλου στον Ειρηνικό Ωκεανό, που αρχίζει συνήθως την άνοιξη και επηρεάζει σταδιακά τους επόμενους μήνες τη θερμοκρασία, τους ανέμους και το κλίμα στον υπόλοιπο πλανήτη.

Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός προειδοποίησε, αν και παραμένουν αβεβαιότητες, ότι η επιστροφή του Ελ Νίνιο είναι όλο και πιο πιθανή από το Μάιο ως τον Ιούλιο, ενώ εξασθενεί το αντίθετο φαινόμενο Λα Νίνια. Αυτό αναμένεται να προστεθεί στη διαρκή άνοδο της θερμοκρασίας που προκαλείται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες.

«Η πιθανότητα να εκδηλωθούν ακραίες και επικίνδυνες πυρκαγιές μπορεί να είναι ενδεχομένως η πιο υψηλή στην πρόσφατη ιστορία, αν αναπτυχθεί ένα ισχυρό Ελ Νίνιο», εκτιμά ο Τίοντορ Κίπινγκ. Το φαινόμενο μπορεί να καταστήσει πιθανότερες «συνθήκες μεγάλης ζέστης και ξηρασίας στην Αυστραλία, στο βορειοδυτικό τμήμα των Ηνωμένων Πολιτειών και του Καναδά και στη ζούγκλα του Αμαζονίου», διευκρινίζει.

Η Φριντερίκε Ότο του Imperial College υπογραμμίζει επίσης ότι η ανάπτυξη φέτος ενός ισχυρού Ελ Νίνιο, σε συνδυασμό με την τάση της κλιματικής αλλαγής, μπορεί να μεταφρασθεί σε «χωρίς προηγούμενο ακραία κλιματικά φαινόμενα».

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Οι τοξικές αυτές ουσίες χρησιμοποιούνται ουσιαστικά για την εξόντωση της φυσικής βλάστησης και των άγριων χόρτων, τα οποία βαφτίστηκαν «ζιζάνια», αντί της χρήσης μηχανικών μέσων διαχείρισης, όπως σκαπτικά ή χορτοκοπτικά εργαλεία.

Τα σκευάσματα που χρησιμοποιούνται συνήθως περιέχουν τοξικές χημικές ουσίες οι οποίες έχουν ήδη απαγορευτεί ή περιοριστεί σημαντικά σε άλλες χώρες, λόγω της υψηλής επικινδυνότητάς τους για τη δημόσια υγεία, τη βιοποικιλότητα και το περιβάλλον γενικότερα – με ιδιαίτερα σοβαρές επιπτώσεις στον υδροφόρο ορίζοντα.Τα πιο διαδεδομένα στην Ελλάδα είναι τα επικίνδυνα σκευάσματα που περιέχουν τη δραστική ουσία γλυφοσάτη – με πιο γνωστό το Roundup – τα οποία επαναφέρουν στο προσκήνιο τη συζήτηση γύρω από τους άμεσους αλλά και μακροχρόνιους κινδύνους για τη δημόσια υγεία, το περιβάλλον και τη βιωσιμότητα της γεωργίας. Σύμφωνα, μάλιστα, με πρόσφατη επιστημονική μελέτη του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον, διαπιστώθηκε ότι η έκθεση στη γλυφοσάτη συνδέεται με αύξηση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου έως και 41%.

Πρόκειται για μία από τις πολλές επιστημονικές μελέτες που εξετάζουν τις επιπτώσεις των επικίνδυνων φυτοφαρμάκων ευρείας χρήσης στην ανθρώπινη υγεία, αναδεικνύοντας μια ιδιαίτερα ανησυχητική πραγματικότητα: ολοένα και περισσότεροι νέοι άνθρωποι, ακόμη και ηλικίας 20, 30 ή 40 ετών, καταφεύγουν σε ογκολογικές και συναφείς κλινικές. Ενδεικτικά, πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης καταγράφει αύξηση κατά 45% των περιστατικών καρκίνου του παχέος εντέρου σε άτομα κάτω των 45 ετών – μορφές καρκίνου που συνδέονται άμεσα με την κατανάλωση επικίνδυνων τροφίμων και τη συνολική επιβάρυνση του περιβάλλοντος. Η Κρήτη αποτελεί τη μοναδική περιοχή της Ελλάδας όπου πραγματοποιείται συστηματική καταγραφή καρκινικών νοσημάτων, ενώ εκτιμάται ότι τα ποσοστά είναι αντίστοιχα και στην υπόλοιπη χώρα.

Αξιοσημείωτο είναι ότι μόνο στις ΗΠΑ έχουν ήδη εκδικαστεί περίπου 100.000 αγωγές, στις οποίες εξετάζεται η σύνδεση της έκθεσης στο Roundup με την εμφάνιση καρκίνου. Η πολυεθνική Bayer/Monsanto έχει ήδη καταβάλει περίπου 11 δισεκατομμύρια δολάρια σε αποζημιώσεις και εξωδικαστικούς διακανονισμούς, ενώ δεκάδες χιλιάδες ακόμη υποθέσεις διεθνώς παραμένουν σε εκκρεμότητα και αναμένεται να εκδικαστούν. Όμως η κερδοφορία του συγκεκριμένου προϊόντος είναι τόσο υψηλή, ώστε η εταιρεία προτιμά να καταβάλλει ακόμη και πρόστιμα δισεκατομμυρίων, αντί να αποσύρει οριστικά τα επικίνδυνα σκευάσματα από την αγορά.

Το ερώτημα, ωστόσο, επιστρέφει τελικά σε εμάς – στους πολίτες αλλά και στην ίδια την Πολιτεία: ποια είναι τελικά η αξία της ανθρώπινης ζωής και της δημόσιας υγείας; Σε διεθνές νομοθετικό επίπεδο, η χρήση της γλυφοσάτης – της δραστικής ουσίας που περιέχεται σε προϊόντα όπως το Roundup – περιορίζεται ολοένα και περισσότερο. Ορισμένες χώρες, όπως η Αυστρία και το Βιετνάμ, έχουν ήδη προχωρήσει σε πλήρη απαγόρευση της χρήσης της, ενώ άλλες, όπως το Μεξικό, κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Παράλληλα, αυστηροί περιορισμοί εφαρμόζονται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Ιταλία, η Ολλανδία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο.

Αντίθετα, το ισχύον νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα αφήνει τους πολίτες ουσιαστικά απροστάτευτους, επιτρέποντας την εκτεταμένη και, στην πράξη, ανεξέλεγκτη χρήση της γλυφοσάτης προς όφελος της βιομηχανίας φυτοφαρμάκων. Εκτιμάται ότι περίπου 1.500 τόνοι γλυφοσάτης διασκορπίζονται κάθε χρόνο σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις που παράγουν τρόφιμα για κατανάλωση στην Ελλάδα. Τα υπολείμματα αυτών των τοξικών ουσιών καταλήγουν αναπόφευκτα στον υδροφόρο ορίζοντα, στα ποτάμια και στα φυσικά οικοσυστήματα, παρότι ακόμη και η ίδια η συσκευασία των προϊόντων προειδοποιεί ρητά, μέσω δήλωσης επικινδυνότητας, ότι οι ουσίες αυτές είναι: «Τοξικές για τους υδρόβιους οργανισμούς, με μακροχρόνιες επιπτώσεις.» Με άλλα λόγια, πρόκειται για χημικές ουσίες που δεν διασπώνται εύκολα και συσσωρεύονται στα οικοσυστήματα και στην τροφική αλυσίδα.

Μέρος του προβλήματος αποτελεί και ο ρόλος της πλειονότητας των γεωπόνων. Παρότι έχουν εκπαιδευτεί δωρεάν στα δημόσια πανεπιστήμια και γνωρίζουν τις σοβαρές και επιστημονικά τεκμηριωμένες επιπτώσεις της γλυφοσάτης και άλλων τοξικών φυτοφαρμάκων στη δημόσια υγεία, στη βιοποικιλότητα και στο περιβάλλον γενικότερα, αντί να διασφαλίζουν τα συμφέροντα των συμπολιτών τους και να προωθούν πρακτικές βιώσιμης γεωργίας, επιλέγουν να λειτουργούν ως διακινητές αυτών των επικίνδυνων ουσιών. Έτσι, συμβάλλουν ενεργά στη καταστροφή της γεωργικής γης και στην έκθεση ανθρώπων και ζώων σε τοξικές ουσίες με σοβαρές και μακροχρόνιες συνέπειες, με γνώμονα το προσωπικό τους κέρδος.

Παράλληλα, μεγάλο μέρος των γεωργών αδιαφορεί συνείδητα για την επικινδυνότητα αυτών των ουσιών. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε μεγάλες καλλιέργειες οι παραγωγοί συχνά προστατεύουν τους εαυτούς τους και δεν πραγματοποιούν προσωπικά τους ψεκασμούς, αναθέτοντας αυτή την επικίνδυνη εργασία σε αλλοδαπούς εργάτες που προσλαμβάνονται με σύντομες συμβάσεις, δυσχεραίνοντας την καταγραφή ασθενειών που σχετίζονται με την έκθεση στις τοξικές αυτές ουσίες.

Έτσι δεν εκτίθενται οι ίδιοι σε κίνδυνο, καθώς γνωρίζουν πόσοι από τους γεωργούς της προηγούμενης γενιάς απεβίωσαν από παθήσεις που σχετίζονται σε έκθεση σε φυτοφάρμακα, ιδίως στις περιοχές εντατικής γεωργίας. Τελικός αποδέκτης όμως των επικίνδυνων προϊόντων είναι οι ανυποψίαστοι καταναλωτές, οι οποίοι αναπόφευκτα θα νοσήσουν, αλλά δεν θα μάθουν ποτέ την πραγματική αιτία.

Ζούμε σε μια χώρα όπου το ίδιο το κράτος εξακολουθεί να επιτρέπει τη χρήση αναγνωρισμένων επικίνδυνων χημικών ουσιών, με τη φαιδρή δικαιολογία της διασφάλισης της διατροφικής επάρκειας, την ώρα που η εγχώρια παραγωγή και οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις μειώνονται δραματικά. Στις περισσότερες από τις πλέον παραγωγικές περιοχές της χώρας, από όπου προέρχονται τρόφιμα που καταλήγουν καθημερινά στα πιάτα μας, συσσωρεύονται τοξικά υπολείμματα φυτοφαρμάκων στο έδαφος, στο νερό και στην τροφική αλυσίδα.

Την ίδια στιγμή, αυξάνονται συνεχώς και αδικαιολόγητα οι εισαγωγές οπωροκηπευτικών, ακόμη και από χώρες της βόρειας Ευρώπης, όπου σε αρκετές περιπτώσεις τα καλλιεργήσιμα εδάφη έχουν χαρακτηριστεί επιβαρυμένα ή ακατάλληλα λόγω εκτεταμένης χημικής ρύπανσης.

Το αποτέλεσμα είναι τελικά το ακριβώς αντίθετο από αυτό που υποτίθεται ότι επιδιώκεται: η γεωργική γη υποβαθμίζεται σταδιακά και χάνει τη φυσική της παραγωγικότητα, καθώς η συνεχής χρήση τοξικών χημικών ουσιών δηλητηριάζει το έδαφος, καταστρέφει τη μικροβιακή ζωή και διαταράσσει τη φυσική ισορροπία των οικοσυστημάτων από τα οποία εξαρτάται η ίδια η αγροτική παραγωγή.

Ως πολίτες αυτής της χώρας πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε σε μεγάλο βαθμό εκτεθειμένοι. Για το κράτος και την πολιτεία, η προτεραιότητα φαίνεται να παραμένει η παραγωγή κέρδους, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις συνδέεται ακόμη και με την ασθένεια, ιδίως με τον τρόπο με τον οποίο προωθείται η ιδιωτική περίθαλψη.

Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, η αδιαφορία και η επίκληση της άγνοιας δεν αποτελούν πλέον επιλογή· συνιστούν σε συνενοχή, με δραματικές συνέπειες για όλους μας και, κυρίως, για τις επόμενες γενιές. Δεν πρόκειται για μια ακόμη αφηρημένη περιβαλλοντική συζήτηση, αλλά για μια άμεση και καθημερινή απειλή, που διεισδύει και δρα αθροιστικά στο νερό που πίνουμε, στην τροφή που καταναλώνουμε και στον αέρα που αναπνέουμε.

Χρειάζονται άμεσα ουσιαστικά μέτρα: αυστηρός έλεγχος, περιορισμός και σταδιακή κατάργηση των επικίνδυνων ουσιών, στήριξη βιώσιμων πρακτικών καλλιέργειας και πραγματική προστασία της δημόσιας υγείας.

Όταν οι συνέπειες αυτών των πρακτικών αποτυπωθούν στα στατιστικά δεδομένα, θα είναι ήδη πολύ αργά. Τότε θα πρόκειται απλώς για ακόμη μία περίπτωση συλλογικής αυτοκαταστροφής που προκαλούν οι γενιές μας με την ανοχή και τη συμμετοχή τόσο της Πολιτείας όσο και των πολιτών.

Οι μέσες θερμοκρασίες στην επιφάνεια των θαλασσών, εξαιρουμένων των περιοχών στους πόλους της Γης, άγγιξαν τον Απρίλιο το απόλυτο ρεκόρ του 2024, σύμφωνα με το μηνιαίο ενημερωτικό δελτίο της ευρωπαϊκής υπηρεσίας.

Και δεν είναι «παρά ζήτημα ημερών προτού καταγράψουμε θερμοκρασίες-ρεκόρ στην επιφάνεια των θαλασσών», τόνισε στο Γαλλικό Πρακτορείο η Σαμάνθα Μπέρτζες, «στρατηγική» διευθύντρια αρμόδια για την παρακολούθηση του κλίματος στο ευρωπαϊκό κέντρο μεσοπρόθεσμων μετεωρολογικών προβλέψεων, που επιβλέπει το παρατηρητήριο Κοπέρνικος.

Κατά κανόνα, ο Μάρτιος είναι ο πιο θερμός μήνας παγκοσμίως στους ωκεανούς κατά μέσο όρο.Τα κύματα ζέστης στις θάλασσες εκτείνονται σε αχανή περιοχή, από το τμήμα του Ειρηνικού ωκεανού στον ισημερινό ως τη δυτική ακτή των ΗΠΑ και του Μεξικού.

Το Ελ Νίνιο συγκαταλέγεται στις φάσεις του φυσικού κύκλου στον Ειρηνικό· αρχίζει συνήθως άνοιξη και προοδευτικά, τους μήνες που ακολουθούν, επηρεάζει τις θερμοκρασίες, τους ανέμους και το κλίμα στην υπόλοιπη υφήλιο. Για κάποιες περιοχές, αυτό μεταφράζεται σε ξηρασίες, όπως στην Ινδονησία. Άλλες, όπως το Περού, πρέπει να προετοιμάζονται για καταρρακτώδεις βροχές.

Η πιο πρόσφατη εκδήλωση του φαινομένου καταγράφτηκε το 2023-2024. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (ΠΜΟ) προειδοποίησε ότι, αν και υπάρχουν ακόμη αβεβαιότητες, η επιστροφή του Ελ Νίνιο είναι ολοένα πιθανότερο πιθανή από τον Μάιο ως τον Ιούλιο, καθώς αρχίζει η ύφεση του αντίστροφου φαινομένου, του Λα Νίνια. Η πρόβλεψη βασίζεται σε θερμοκρασίες που παρατηρούνται σε τομέα του Ειρηνικού ωκεανού.

Ρεκόρ το 2027;

Το πρόβλημα είναι ότι το φαινόμενο Ελ Νίνιο, που ανεβάζει φυσικά και συχνά τη θερμοκρασία, προστίθεται στην αύξηση των θερμοκρασιών που οφείλεται στην ανθρώπινη δραστηριότητα, ιδίως στην καύση πετρελαίου, άνθρακα και αερίου, με αποτέλεσμα εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Ορισμένες μετεωρολογικές υπηρεσίες εκτιμούν πως το επόμενο Ελ Νίνιο θα είναι πιο ισχυρό απ’ ό,τι πριν από τρία χρόνια, πως πιθανόν θα ανταγωνιστεί το «σούπερ Ελ Νίνιο» της περιόδου 1997-1998.

Ο αντίκτυπος της μέσης θερμοκρασίας της υφηλίου γενικά παρατηρείται την χρονιά που ακολουθεί την εκδήλωσή του, κάτι που δημιουργεί τον φόβο πως το 2027 θα σπάσουν ρεκόρ ζέστης.

Ο Ζικ Χάουσφαδερ, κλιματολόγος στο ανεξάρτητο ινστιτούτο Berkeley Earth, προβλέπει πως το 2027 θα συντρίψει το ρεκόρ του 2024.

Η Σαμάνθα Μπέρτζες εκτιμά από την πλευρά της πως είναι ακόμη πρόωρο να εκτιμηθεί η ένταση των φαινομένων, καθώς φυσικά προβλέψεις που γίνονται την άνοιξη δεν αποδεικνύονται πάντα αξιόπιστες.

Ωστόσο μοιράζεται την ανησυχία πως, ανεξάρτητα από την έντασή του, το Ελ Νίνιο δεν θα περάσει απαρατήρητο, ότι «πιθανόν το 2027 θα ξεπεράσει το 2024 θα γίνει το πιο θερμό έτος που έχει καταγραφτεί ποτέ».

Ακραία φαινόμενα

Στο μηνιαίο ενημερωτικό δελτίο του, ο Κοπέρνικος επιβεβαιώνει ότι το στρώμα αρκτικού πάγου ελάχιστα αποκαταστάθηκε τον χειμώνα, με την επιφάνειά του να παραμένει κοντά σε ιστορικά χαμηλά.

Αν ληφθούν υπόψη συνδυαστικά οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια των θαλασσών και στην επιφάνεια της Γης, ο Απρίλιος του 2026 κατατάσσεται τρίτος στους πιο θερμούς Απριλίους που έχουν καταγραφτεί στα χρονικά σε παγκόσμια κλίμακα.

Ο περασμένος μήνας σημαδεύτηκε από πολλά ακραία καιρικά φαινόμενα: τροπικούς κυκλώνες στον Ειρηνικό, πλημμύρες στη Μέση Ανατολή και στην κεντρική και νότια Ασία, ξηρασίες στη μεσημβρινή Αφρική…

Πλημμύρες και κατολισθήσεις έπληξαν επίσης μέρος της αραβικής χερσονήσου. Περιοχές του Ιράν, του Αφγανιστάν, της Σαουδικής Αραβίας και της Συρίας δοκιμάστηκαν από τέτοια φαινόμενα, με πολλούς θανάτους.

«Διαπιστώνουμε ακραία φαινόμενα ολοένα πιο συχνά. Κάθε μήνα, έχουμε περισσότερα δεδομένα που επιβεβαιώνουν ότι ο αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής προκαλεί αυτά τα ακραία φαινόμενα», σύμφωνα με την κ. Μπέρτζες.

Η Ευρώπη γνώρισε συνθήκες που χαρακτηρίστηκαν από εντυπωσιακές αντιθέσεις τον Απρίλιο κι ετοιμάζεται να ζήσει ένα καλοκαίρι που θα σημαδευτεί από θερμοκρασίες υψηλότερες του φυσιολογικού και δυνητικά ξηρασίες και πυρκαγιές, προειδοποιεί η ίδια.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

«Είναι πιθανό το 2027 να ξεπεράσει το 2024 και να γίνει η πιο θερμή χρονιά που καταγράφτηκε ποτέ», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο η αξιωματούχος που είναι αρμόδια για την παρακολούθηση του κλίματος στο ευρωπαϊκό κέντρο μεσοπρόθεσμων μετεωρολογικών προβλέψεων, που επιβλέπει το παρατηρητήριο Κοπέρνικος.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η έρευνα διαπιστώνει ότι συστημικές παγκόσμιες αποτυχίες έχουν ως αποτέλεσμα το κόστος της εξόρυξης κρίσιμων ορυκτών να επιβαρύνει δυσανάλογα ορισμένες από τις πιο ευάλωτες κοινότητες του κόσμου, ενώ τα οφέλη συσσωρεύονται αλλού, με τη μορφή ηλεκτρικών οχημάτων, συστημάτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και υποδομών τεχνητής νοημοσύνης.

Η έκθεση δεν αμφισβητεί την ανάγκη για καθαρές ενεργειακές λύσεις ή για την ψηφιακή υποδομή που τις στηρίζει. Αντίθετα, θέτει το ερώτημα ποιος πληρώνει και ποιος ωφελείται από την πρόοδο της ανθρωπότητας σε αυτούς τους τομείς. «Δεν μπορείς να αποκαλείς μια μετάβαση πράσινη, βιώσιμη και δίκαιη, αν απλώς μεταφέρει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τους πλούσιους στους φτωχούς και από μια ομάδα ανθρώπων ή περιοχή σε μια άλλη», τονίζει ο διευθυντής του UNU-INWEH, Κάβε Μαντάνι, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας. Ο ίδιος προσθέτει ότι «ο κόσμος σπεύδει να χτίσει ένα μέλλον με καθαρότερη ενέργεια και εμείς υποστηρίζουμε αυτή την επείγουσα ανάγκη. Ωστόσο, η έρευνά μας αποδεικνύει ότι οι εξορυκτικές δραστηριότητες που τροφοδοτούν αυτή τη μετάβαση μολύνουν το πόσιμο νερό, καταστρέφουν τα μέσα διαβίωσης των αγροτών και εκθέτουν τα παιδιά σε τοξικά βαρέα μέταλλα σε μερικές από τις πιο ευάλωτες κοινότητες του κόσμου».

Όπως επισημαίνεται στην έκθεση, η εξόρυξη κρίσιμων ορυκτών έχει τεράστιες ανάγκες σε νερό και οι κοινότητες που ζουν κοντά στα ορυχεία πληρώνουν βαρύ τίμημα: μολυσμένο νερό, λειψυδρία και σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία.

Το 2024, σύμφωνα με την έκθεση, η παγκόσμια παραγωγή λιθίου, περίπου 240.000 τόνοι, κατανάλωσε κατ’ εκτίμηση 456 δισεκατομμύρια λίτρα νερού, ποσότητα ισοδύναμη με τις ετήσιες οικιακές ανάγκες σε νερό 62 εκατομμυρίων ανθρώπων στην υποσαχάρια Αφρική. Στην περιοχή με αλυκές Salar de Atacama της Χιλής, η εξόρυξη λιθίου αντιστοιχεί από μόνη της έως και στο 65% της περιφερειακής χρήσης νερού, εντείνοντας τον ανταγωνισμό με τη γεωργία και τις οικιακές ανάγκες και οδηγώντας σε δραματική εξάντληση των υπόγειων υδάτων.

Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις εκτείνονται πολύ πέρα από την κατανάλωση νερού. Για κάθε τόνο ορυκτών σπάνιων γαιών που είναι δύσκολο να εξορυχθούν παράγονται περίπου 2.000 τόνοι τοξικών αποβλήτων. Το 2024, η παγκόσμια παραγωγή σπάνιων γαιών εκτιμάται ότι παρήγαγε 707 εκατομμύρια τόνους τοξικών αποβλήτων.

Επιπλέον, η ρύπανση των υδάτων λόγω της εξόρυξης προκαλεί σοβαρές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία. Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, που αποτελεί σημαντικό παραγωγό κοβαλτίου, το 72% των ανθρώπων που ζουν κοντά σε ορυχεία ανέφεραν δερματικές παθήσεις και το 56% των γυναικών και κοριτσιών γυναικολογικά προβλήματα. Την ίδια ώρα, επισημαίνεται στην έκθεση ότι πάνω από το 80% της παραγωγής ορυκτών ελέγχεται από ξένες βιομηχανικές εταιρείες εξόρυξης, γεγονός που περιορίζει τα οικονομικά οφέλη για την τοπική κοινωνία. Παρά τον τεράστιο ορυκτό πλούτο της χώρας, πάνω από το 70% του πληθυσμού ζει με λιγότερα από 2,15 δολάρια την ημέρα.

Σημειώνεται μάλιστα ότι το πρόβλημα δεν αφορά αποκλειστικά απομακρυσμένες ή αναπτυσσόμενες περιοχές. Για παράδειγμα, στον Καναδά, η κατάρρευση μέρους του ορυχείου χαλκού/χρυσού Mount Polley το 2014 προκάλεσε την απόρριψη περίπου 25 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων τοξικών αποβλήτων σε ποτάμια και λίμνες, μολύνοντας πηγές πόσιμου νερού και καταστρέφοντας αυτόχθονες κοινότητες.

Η Συμφωνία του Παρισιού αναδεικνύει τον επείγοντα χαρακτήρα της εξόρυξης κρίσιμων ορυκτών, ώστε να μειωθεί η ένταση του άνθρακα στις ανθρώπινες δραστηριότητες. Ωστόσο, αυτό δημιουργεί ένα νέο «παράδοξο»: η επίτευξη των παγκόσμιων κλιματικών στόχων θα απαιτούσε εννιαπλάσια αύξηση της ζήτησης λιθίου και διπλασιασμό της ζήτησης κοβαλτίου και νικελίου έως το 2040.

Η έκθεση υποστηρίζει ότι, χωρίς δεσμευτικούς παγκόσμιους κανόνες, το υφιστάμενο σύστημα θα συνεχίσει να μετακυλίει το περιβαλλοντικό και υγειονομικό κόστος στις τοπικές κοινωνίες. Στις κύριες συστάσεις περιλαμβάνονται υποχρεωτικά διεθνή πρότυπα δέουσας επιμέλειας (due diligence) που θα αντικαταστήσουν την εθελοντική συμμόρφωση, νομικά δεσμευτικοί μηχανισμοί για την ηθική προμήθεια πρώτων υλών και την περιβαλλοντική δικαιοσύνη, αυστηροί έλεγχοι της ρύπανσης και των λυμάτων και ανεξάρτητη παρακολούθηση της μόλυνσης από βαρέα μέταλλα. Επίσης, ζητά επενδύσεις σε λύσεις κυκλικής οικονομίας, όπως η προηγμένη ανακύκλωση μπαταριών, ηλεκτρονικών συσκευών και εξαρτημάτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με στόχο τη μείωση της πίεσης στην εξόρυξη πρώτων υλών.

ΑΠΕ-ΜΠΕ