Εκείνη την περίοδο, κατά τον δεύτερο χρόνο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ιταλία, που ανήκε στις Δυνάμεις του ‘Αξονα, επιδίωκε να διεκδικήσει την πρωτακαθεδρία στη Μεσόγειο από τη Μεγάλη Βρετανία. O Ιταλός δικτάτορας Μπενίτο Μουσσολίνι μετά την κατάκτηση της Λιβύης, της Αιθιοπίας και της Αλβανίας, είχε θέσει ως επόμενο στόχο του την Ελλάδα.

Εξάλλου, την ίδια περίοδο, ισχυρές ιταλικές δυνάμεις κατευθύνθηκαν προς τα ελληνικά σύνορα φανερώνοντας τις προθέσεις του Μουσολίνι.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ιταλός δικτάτορας επέλεξε να προχωρήσει στη διεξαγωγή επιθέσεων μικρής κλίμακας σε ελληνικά λιμάνια και πλοία.

Στις 12 Ιουλίου, στις 6:30 π.μ., τρία ιταλικά βομβαρδιστικά αεροπλάνα προσέβαλαν με βόμβες και πολυβόλα το βοηθητικό πλοίο του ελληνικού ναυτικού «Ωρίων», της υπηρεσίας των φάρων. Η επίθεση έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια ανεφοδιασμού του φάρου της Γραμβούσας στον κόλπο του Κισσάμου στη δυτική Κρήτη.

Τα ίδια αεροπλάνα επιτέθηκαν ακολούθως και κατά του αντιτορπιλικού «Ύδρα», το οποίο είχε πάρει διαταγή να σπεύσει σε βοήθεια του πλοίου «Ωρίων».

Στις 30 Ιουλίου, στις 6:50 π.μ., ιταλικό αεροπλάνο, προερχόμενο από τα Δωδεκάνησα, έριξε τέσσερις βόμβες κατά των ελληνικών αντιτορπιλικών «Βασιλεύς Γεώργιος» και «Βασίλισσα Όλγα» και κατά δύο ελληνικών υποβρυχίων, που βρίσκονταν μέσα στο λιμάνι της Ναυπάκτου.

Όπως προέκυψε από τη χημική ανάλυση θραυσμάτων από αυτή την επίθεση, οι βόμβες ανήκαν στο ίδιο είδος βομβών με τις οποίες προσβλήθηκε στις 12 Ιουλίου 1940 και το αντιτορπιλικό «Ύδρα».

Η διαταγή και ο τορπιλισμός

Την διαταγή για τον τορπιλισμό της «Έλλης» έδωσε ο Ιταλός διοικητής των Δωδεκανήσων Τσέζαρε Μαρία Ντε Βέκι. Τη νύχτα της 14ης Αυγούστου, το ιταλικό υποβρύχιο «Ντελφίνο» με διοικητή τον υποπλοίαρχο Τζουζέπε Αϊκάρντι αναχώρησε από τη ναυτική βάση στο Παρθένι της Λέρου. Αποστολή του ήταν να πλήξει εχθρικά πλοία στην Τήνο, τη Σύρο ενώ στη συνέχεια θα προχωρούσε σε αποκλεισμό της διώρυγας της Κορίνθου.

Τις πρώτες πρωινές ώρες στις 15 Αυγούστου του 1940, το ιταλικό υποβρύχιο βρέθηκε «εν καταδύσει» έξω από το λιμάνι της Τήνου. Χρησιμοποιώντας το περισκόπιο, ο υποπλοίαρχος Αϊκάρντι είδε ότι έφτανε στο λιμάνι ένα ελληνικό πολεμικό πλοίο. Το καταδρομικό «Έλλη» κατέπλεε στην Τήνο για τις εορταστικές εκδηλώσεις της Μεγαλόχαρης.

Το ρολόι έγραψε 8:25 π.μ. μερικά μόνο λεπτά προτού τελεστεί η λιτάνευση της εικόνας της Παναγίας και στην παραλία του νησιού είχε συγκεντρωθεί πλήθος κόσμου. Το ιταλικό υποβρύχιο πραγματοποίησε επίθεση με τρεις τορπίλες. Μόνο μία εξ αυτών βρήκε το στόχο καθώς οι άλλες δύο εξερράγησαν στην προκυμαία. Ωστόσο, το πλήγμα στο ελληνικό καταδρομικό ήταν καίριο. Η τορπίλη «καρφώθηκε» στο μηχανοστάσιο και τις δεξαμενές καυσίμων της «’Ελλης». Μόλις μια ώρα αργότερα, το ελληνικό καταδρομικό βυθίστηκε.

Από την επίθεση σκοτώθηκαν ένας υπαξιωματικός και οκτώ ναύτες του «Έλλη» ενώ συνολικά 24 ήταν οι τραυματίες στο ελληνικό καταδρομικό. Η δεύτερη τορπίλη του «Ντελφίνο» που εξερράγει στην προκυμαία στοίχισε τη ζωή σε μια γυναίκα, που βρισκόταν στην παραλία και πέθανε από καρδιακή προσβολή.

Αμέσως μετά τον τορπιλισμό, το ιταλικό υποβρύχιο απομακρύνθηκε χωρίς να αναγνωριστεί η ταυτότητά του. Κατέπλευσε λίγες ώρες αργότερα στη Σύρο από όπου αναχώρησε χωρίς να πραγματοποιήσει κάποια επίθεση καθώς δεν εντόπισε κάποιο ελληνικό πλοίο στο λιμάνι του νησιού. Στη συνέχεια, το υποβρύχιο «Ντελφίνο» επέστρεψε, με διαταγή των ιταλικών αρχών, εσπευσμένα στη Λέρο και δεν πραγματοποίησε την αποστολή του στη διώρυγα της Κορίνθου.

Η επιχείρηση ενδέχεται να μην ήταν σε γνώση των πολιτικών αρχών της Ρώμης -χωρίς να αποκλείεται να είχε ενημερωθεί μόνο ο δικτάτορας Μουσολίνι- και αυτό διότι, όπως έγραψε ο τότε υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Γκαλεάτσο Τσιάνο, στα απομνημονεύματά του, η βύθιση του ελληνικού πλοίου οφείλεται στη θρασύτητα του Ντε Βέκι.

Το καταδρομικό «Έλλη»

Ήταν πολεμικό πλοίο που ανήκε στον στόλο του Ελληνικού Ναυτικού. Το καταδρομικό πήρε το όνομά του από την ναυμαχία της Έλλης που είχε λάβει χώρα στη διάρκεια του Α’ Βαλκανικού Πολέμου.

Τα καταδρομικά ήταν πολεμικά πλοία διαφόρων μεγεθών, μεγάλης ταχύτητας και ελαφρύτερου οπλισμού σε σχέση με τα θωρηκτά, τα οποία σταδιακά εκτόπισαν.

Την 15η Αυγούστου το «Έλλη» με εκτόπισμα 2.115 τόνους και πλήρωμα 232 ανδρών βρισκόταν στον όρμο της Τήνου, όταν δέχτηκε αιφνιδιαστικό πλήγμα με τορπίλες. Στις 9:45 π.μ. της ίδιας ημέρας βυθίστηκε.

Ο αντίκυπος

«Πρός διατήρησιν ακμαίου του ελληνικού φρονήματος καί της θρησκευτικής πίστεως, ο Έλλην Πρωθυπουργός διέταξε, παρά τήν βύθισιν του εύδρομου, νά μή ματαιωθή η λιτανεία, ήτις πράγματι ετελέσθη πάνδημος καί κατανυκτική». Αυτό ήταν το μήνυμα του Ιωάννη Μεταξά αμέσως μετά την επίθεση στο ελληνικό καταδρομικό.

Η ενέργεια είχε βυθίσει σε θλίψη ολόκληρη την Ελλάδα. Ταυτόχρονα, ο πατριωτισμός, η τιμή και η αξιοπρέπεια των Ελλήνων είχε πληγεί σημαντικά ενώ το αίσθημα μίσους κατά των Ιταλών ήταν ιδιαίτερα έντονο με δεδομένο ότι είχαν επιλέξει την ημέρα της μεγάλης γιορτής του χριστιανισμού για να πραγματοποιήσουν την επίθεση στο καταδρομικό «Έλλη».

Ο τορπιλισμός της «Έλλης» απασχόλησε το διεθνή Τύπο ενώ ακόμη και γερμανικές εφημερίδες εκφράστηκαν με συμπάθεια προς την Ελλάδα. Σε αυτό το περιβάλλον, η ιταλική κυβέρνηση επιχείρησε να παρουσιάσει τον τορπιλισμό ως έργο της Μεγάλης Βρετανίας με πρόφαση ότι αποσκοπούσε στο να προκαλέσει αναστάτωση στα Βαλκάνια και στις σχέσεις Ελλάδας και Ιταλίας.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Το θέμα είναι μεγάλο, αναφέρεται σε διάρκεια αιώνων και αφορά τον σκλαβωμένο Ελληνισμό για τετρακόσια χρόνια και πεντακόσια για άλλες περιοχές. Θα προσπαθήσω στον περιορισμένο χώρο ενός άρθρου να φωτιστεί το ομιχλώδες από κάποιους και για ολίγους τοπίο. Ο ελληνισμός με την πτώση της βασιλεύουσας εισήλθε σε μακραίωνη σκλαβιά στον Οθωμανό δυνάστη. Ένας δυνάστης που εστερείτο πολιτισμού και ανθρωπισμού και τη δύναμή του αντλούσε από την τρομερή όψη του γιαταγανιού. Από όσους τόπους πέρασε άφησε πίσω του κουφάρια, συντρίμμια, πόνο και αίμα. Να θυμηθούμε τις λεηλασίες της Πόλης;; Να συγκρίνουμε την συμπεριφορά των με την τακτική του Μεγάλου Αλεξάνδρου του εκπολιτιστή των, τότε, βαρβάρων;; Αποτελεί ιεροσυλία.

Ο ελληνισμός έζησε στα δύσκολα εκείνα χρόνια πολλά βάσανα και με πολλούς κινδύνους και στερήσεις. Χωρίς δικαιώματα και χωρίς να του αναγνωρίζεται καμιά ανθρώπινη αξιοπρέπεια και ανθρώπινο δικαίωμα.  Οι γυναίκες τροφοδοτούσαν τα χαρέμια και τα όμορφα και εύρωστα ελληνόπουλα οδηγούσαν στα τάγματα των γενιτσάρων ή στις κρεβατοκάμαρες για την ικανοποίηση των ανώμαλων ορέξεών τους. Δείγματα ζήσαμε και τις τελευταίες δεκαετίες στο πετσί μας.

Ο Οθωμανός κατακτητής γνώριζε ότι αν στον σκλαβωμένο Έλληνα έδινε το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης των θρησκευτικών του πεποιθήσεων και της παιδείας, μια μέρα ο ελληνισμός θα κυριαρχούσε σε ολόκληρη την τότε οθωμανική αυτοκρατορία. Καλό θα ήταν εδώ να θυμηθούμε την ρήση του Ρωμαίου ποιητή Κικέρωνα: «Οι ρωμαίοι κέρδισαν την Ελλάδα με τα όπλα και οι έλληνες τους κέρδισαν με τα γράμματα». Ας αφήσουμε τα παλιά και ας στοχαστούμε τα σχετικώς πρόσφατα. Ποιό στοιχείο κυριαρχούσε σε πόντο και μικρά Ασία. Ας αναλογιστούμε διαβάζοντας από τις πηγές ολίγα για την τότε κατάσταση.

Ο Κωνσταντίνος Κούμας μας αναφέρει πως ένας από τους κυριότερους παράγοντες που καταπίεζε τους Έλληνες ήταν οι ίδιοι οι μουσουλμάνοι συμπολίτες τους, ο απλός τουρκικός όχλος. «Εις τα πόλεις τας κατοικουμένας το πλείστον μέρος υπό Τούρκων έπασχαν οι άθλιοι [Έλληνες] κακά μεγάλα, ως επί το πλείστον από την κατωτέραν μερίδαν του έθνους τούτου».

Αυτήν την μαρτυρία του Κούμα επιβεβαιώνει απόλυτα στην ιστορία του ο Σ. Τρικούπης και στα Απομνημονεύματά του ο Κριτοβουλίδης.

Ο Ιησουίτης François Richard, ο οποίος εν έτει 1657,  απορούσε για το πώς ήταν δυνατόν να υπάρχουν χριστιανοί στην Τουρκία, αφού οι διωγμοί που υφίσταντο οι χριστιανοί από την «οθωμανική διοίκηση» ήταν χειρότεροι ακόμα και από τους διωγμούς του Νέρωνα και του Διοκλητιανού(!)

Ο Στίβεν Ράνσιμαν έγραψε για την εποχή της τουρκοκρατίας ένα έργο, με τον τίτλο Η Μεγάλη Εκκλησία εν Αιχμαλωσία. Σ’ αυτό το έργο του ο Ράνσιμαν εκθέτει αναλυτικά, μέσα από τις πηγές, την κατάσταση του Ελληνισμού κάτω από τον τουρκικό ζυγό. Ανάμεσα στις πηγές του Ράνσιμαν συγκαταλέγεται και το βιβλίο του Άγγλου διπλωμάτη Sir Paul Rycaut, The Present State of the Greek and Armenian Churches. A.D. 1678, που εξέδωσε το 1679. Διαβάζουμε, ανάμεσα  στα άλλα, και τα εξής:

«Είναι τραγική η μετατροπή των ιερών της θρησκείας, η αποπομπή του βασιλικού ιερατείου και η μετατροπή των ναών σε τζαμιά. Τα μυστήρια του θυσιαστηρίου τελούνται κρυφά σε μυστικές και σκοτεινές τοποθεσίες… Μάλλον είναι θαύμα, και επαλήθευση των λόγων του Χριστού πως πύλαι Άδου ου κατισχύσουσιν αυτής».

Όπως μας διαβεβαιώνει με τον πιο σαφή και επίσημο τρόπο ο καθηγητής Noehden, «Οι Τούρκοι απηγόρευαν επί κεφαλική ποινή την οικοδομήν νέων εκκλησιών. […] Εμπόδιζον δε δια της αυτής αυστηρότητος και την καθίδρυσιν δημοσίων σχολείων, φοβούμενοι μήπως οι χριστιανοί διδασκόμενοι αποβώσι δούλοι επικίνδυνοι και δυσκυβέρνητοι».

Το 1822 ο Κανέλλος έγραψε στον C. Iken μια σειρά από επιστολές, 12 τον αριθμό. Αυτές τις εξέδωσε το 1825 ο Iken με τον τίτλο Leucothea. Εκεί αναφέρει ο Iken «Οι Τούρκοι εμπόδιζαν τα σχολεία αυστηρότερα και από τας εκκλησίας. […] Δια τούτο… [οι Γραικοί] επροσπαθούσαν] να συστένουν κοινά σχολεία κρυφίως, όπου και των πτωχών τα τέκνα ανεξόδως εδιδάσκοντο».

Ο Κανέλλος δεν ήταν κάποιο τυχαίο πρόσωπο, αλλά ένας από τους «εκλεκτούς του νεοελληνικού διαφωτισμού». Υπάρχουν μαρτυρίες προερχόμενες από έγκριτους εκπροσώπους της ελληνικής, και όχι μόνο, επιστήμης και διανόησης του 19^ου αιώνος που επιβεβαιώνουν απόλυτα τον Κανέλλο.

Πρόκειται για τις μαρτυρίες των α) Μισαήλ Αποστολίδη, καθηγητή της Θεολογικής σχολής, στα 1837 β) Κωνσταντίνου Οικονόμου του εξ Οικονόμων, στα 1842 γ) Φίλιππου Ιωάννου, του πρώτου καθηγητή της φιλοσοφίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο, στα 1849 δ) Κωνσταντίνου Φρεαρίτη, καθηγητή της Νομικής, στα 1863 ε) Charles Tuckermann, πρώτου Αμερικανού προξένου στην Αθήνα, στα 1867 στ) Νικόλαου Δραγούμη, στα 1874 ζ) Γεωργίου Χασιώτη, ιστορικού της εκπαίδευσης, στα 1881.

Ο υπόδουλος ελληνισμός επέζησε στα 400 και πλέον χρόνια σκλαβιάς. Πως;; Μήπως οι Οθωμανοί επέτρεπαν την ύπαρξη και λειτουργία δημόσιων ελληνικών σχολειών;; Να μαθαίνουν τα ελληνόπουλα την γλώσσα τους, την ιστορία τους ,την θρησκεία τους;

Ο καθηγητής Ψαχαρόπουλος έγραψε σε ειδικό άρθρο του τα εξής ενδιαφέροντα για το κρυφό σχολειό: «[…]. Πάντως, σε κάθε περίπτωση είναι ξεκάθαρο ότι το κρυφό σχολειό βοήθησε στην διάσωση της ελληνικής γλώσσας και της εθνικής ταυτότητας».

Ο καθηγητής της Φιλοσοφικής Φίλιππος Ιωάννου το 1849 είπε σε λόγο που εκφώνησε πως η ελληνική νεολαία επί τουρκοκρατίας «εδιδάσκετο λαθραίως εν υπογείοις και εν ταις οπαίς της γης, τον τύραννον  διαφεύγουσα».

Ο πρώτος υπασπιστής του Κολοκοτρώνη, ο Φωτάκος, αναφέρει στα Απομνημονεύματά του:

«Μόνοι των οι Έλληνες εφρόντιζαν δια την παιδείαν, η οποία εσυνίστατο εις το να μανθάνουν τα κοινά γράμματα, και ολίγην αριθμητικήν ακανόνιστον. Εν ελλείψει δε διδασκάλου ο ιερεύς εφρόντιζε περί τούτου. Όλα αυτά εγίνοντο εν τω σκότει και προφυλακτά από τους Τούρκους».

Το κρυφό σχολειό αναφέρει και ο ερευνητής της παιδείας, ο Τρύφων Ευαγγελίδης. Στον πρόλογο βιβλίου του, λέει επί λέξει τα εξής: «…και όμως, παρ’ όλους τους απαγορευτικούς νόμους των Τούρκων, […] οι Έλληνες κρύφα και εν παραβύστω εκαλλιέργουν τας Μούσας».

Χαρακτηριστικά γράφουν οι Aliki Dragona και Carolyn Handa:

«..Παράδειγμα, τα κρυφά σχολεία τα οποία λειτουργούσαν κρυφά και «παράνομα» σε όλη την Ελλάδα, στα 400 χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας».

Η επόμενη μαρτυρία προέρχεται από τον Νικόλαο Δραγούμη που αναφέρεται στον πατέρα του Μάρκο που γεννήθηκε το 1770 και πέθανε το 1854, γράφοντας μεταξύ των άλλων τα εξής «Ουχί μόνον κοπιώντες, αλλά και κινδυνεύοντες εσπούδαζον οι πατέρες ημών γράμματα. Έκαστος των Τούρκων, και ο έσχατος, ως γνωστόν, είχε το δικαίωμα να τυραννή, να φορολογή και να φονεύη τους οπαδούς του Χριστού».

Δεν νομίζω πως μπορεί να υπάρξει πιο αξιόπιστη μαρτυρία,  για την ύπαρξη του κρυφού σχολειού και για τον τρόπο με τον οποίο αυτό λειτουργούσε .Το σημαντικό είναι πως αποτελεί προσωπική κατάθεση του Μάρκου Δραγούμη, πατέρα του Νικολάου, την οποία έζησε και βίωσε άμεσα και προσωπικά ο ίδιος.

Στους τόσους αιώνες σκλαβιάς, δε θα μπορούσαν ποτέ να κρατήσουν οι Έλληνες τη θρησκεία και τη γλώσσα τους, αν δεν υπήρχαν το Κρυφά Σχολεία. Οι Τούρκοι δεν τους άφηναν να μάθουν γράμματα. Έκοβαν κεφάλια και γλώσσες χριστιανών που τολμούσαν να μιλήσουν Ελληνικά.

Έτσι δημιουργούνται τα Κρυφά Σχολειά, τα σχολειά της σκλαβιάς. Στην αρχή, από το 1581, μαθαίνουμε ότι ήταν, με δασκάλους παπάδες, ιερομόναχους ή μοναχούς, στην Κωνσταντινούπολη 10, στη Χίο 4, στην Πελοπόννησο 10, και σε άλλους τόπους περίπου 50.Τα Ελληνόπουλα διδάσκονταν από τα εκκλησιαστικά βιβλία, το οκτωήχι, το ψαλτήρι, το ωρολόγιο, τα μηναία.

 Το Κρυφό Σχολειό στην κρύπτη της Ι. Μονής Αγ. Παρασκευής στη Μάνδρα Θέρμου Αιτωλοακαρνανίας ανακαλύφτηκε κατά τη διάρκεια των εργασιών απομάκρυνσης των μπαζών από το εσωτερικό της κρύπτης. Τα ευρεθέντα στοιχεία ήλθαν να επιβεβαιώσουν την τοπική παράδοση ότι στο Μοναστήρι λειτουργούσε “Κρυφό Σχολειό” από το οποίο έμαθε τα πρώτου γράμματα ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, με δάσκαλο τον Ιερομόναχο Προκόπιο Γιαννέλο.

Ο όρος Κρυφό σχολειό είναι πραγματικός και παραπέμπει στην Μονή Φιλοσόφου, στη Δημητσάνα. Από τον 17^ο αιώνα, η Μονή ονομάζεται Κρυφό Σχολειό, σώζεται και σχετική πινακίδα που το επιβεβαιώνει, παράλληλα με τα σωζόμενα έγγραφα. Μαθητής του υπήρξε, μεταξύ πολλών άλλων σπουδαίων παραγόντων, ο Οικουμενικός πατριάρχης Διονύσιος ο Α΄.

Μυργιώτης  Παναγιώτης-Μαθηματικός

Νικόλαος Πλαστήρας, τέκνο φτωχής οικογενείας από το Βουνέσι  (Μορφοβούνι, σημερινή ονομασία) του ν. Καρδίτσας. Διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στα πολιτικά πράγματα του τόπου. Γεννήθηκε το 1883 και πέθανε το 1953. Ο πατέρας του ήταν ράπτης και η μάνα του υφάντρα. Φοιτά στο δημοτικό και στο ελληνικό σχολείο της Καρδίτσας. Εμπλέκεται σε καυγά με τούρκο αξιωματούχο και αναγκάζεται να καταφύγει στον Πειραιά για να σωθεί. Επιστρέφει όταν απελευθερώθηκε από τους τούρκους η Θεσσαλία και τελειώνει τις γυμνασιακές σπουδές του.

Κατόπιν τον Δεκέμβριο του 1903 κατατάσσεται στο στρατό με τον βαθμό του δεκανέα. Το 1907 συγκροτεί ομάδα καρδιτσιωτών εθελοντών και λαμβάνει μέρος στον Μακεδονικό αγώνα. Συμμετέχει ενεργά στον «Σύνδεσμο Υπαξιωματικών» που ήταν παράλληλη με τον «Στρατιωτικό Σύνδεσμο» των αξιωματικών, που έκανε το Κίνημα στο Γουδί το 1909. Το 1910 εισήχθη στη Σχολή Υπαξιωματικών της Κέρκυρας από την οποία αποφοίτησε το 1912 ως Ανθυπολοχαγός.

Κατά τους βαλκανικούς πολέμους πολεμά ηρωικά και διακρίνεται στις μάχες της Ελασσόνας, των Γιαννιτσών και του Λαχανά – ιδιαίτερα στην τελευταία. Για τον λόγο αυτό ονομάζεται από τους συμπολεμιστές του ¨μαύρος καβαλάρης¨.

Όταν υπηρετούσε  ως λοχαγός στη Λευκάδα μαζί με 11 άλλους αξιωματικούς της μονάδας του εγκατάλειψε τη θέση του και κινήθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου έφτασε στις 17/30 Σεπτεμβρίου 1916. Πολέμησε στο Μακεδονικό μέτωπο κατά των Γερμανοβουλγάρων, όπου τραυματίστηκε και παράλληλα προάχθηκε σε ταγματάρχη. Επίσης, ορίστηκε Στρατιωτικός Διοικητής στη Χίο. Στη μάχη του Σκρα διακρίθηκε ως διοικητής τάγματος και προήχθη «επ’ ανδραγαθία» σε αντισυνταγματάρχη.

Στη Μικρά Ασία, ως επικεφαλής του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων έχει ως περιοχή ευθύνης του την περιοχή Μαγνησίας. Μεταξύ άλλων προβαίνει σε εκκαθαρίσεις από τους Τούρκους Τσέτες αντάρτες και στην προάσπιση των ελληνικών πληθυσμών και ιδρύει ένα ορφανοτροφείο με σκοπό τη φροντίδα των ορφανών Ελληνόπουλων. Στη Μικρασιατική εκστρατεία έδωσε πολλές νικηφόρες μάχες με λίγες απώλειες που τον έκαναν γνωστό εις τους Τούρκους. Οι τελευταίοι τον ονόμασαν «Καρά-Πιπέρ» (μαύρο πιπέρι), ενώ το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων έγινε γνωστό ως «Σεϊτάν Ασκέρ» (Στρατός του Διαβόλου). Επίσης, επικηρύχθηκε από τον Μουσταφά Κεμάλ. Κατά την προέλαση του Ελληνικού Στρατού το καλοκαίρι του 1921 πέρα από τον Σαγγάριο, το Σύνταγμα έφθασε μέχρι το Καλτακλί, 8 χιλιόμετρα από το Καλέ Γκρότο, ως αριστερή πτέρυγα της 13ης Μεραρχίας του Β΄ Σώματος Στρατού. Κατά την επιστροφή στρατιωτών και πολιτών προς την μητέρα Ελλάδα, μετά την στρατιωτική ήττα, βοηθάει πάρα πολλούς Έλληνες (στρατιωτικούς και πρόσφυγες πολίτες).

Μετά την μικρασιατική καταστροφή, το 1922 αναλαμβάνει την αρχηγία της «Επαναστατικής επιτροπής» και ανατρέπει τον βασιλέα Κωνσταντίνο τον Α΄ και τον διαδέχεται ο υιός του Γεώργιος ο Β΄. Ορκίζεται νέα κυβέρνηση εις την οποία δεν συμμετέχει αλλά είναι ο ισχυρός αρχηγός. Η κυβέρνηση ασχολείται με τη λύση των προβλημάτων που προκάλεσε ο πόλεμος, με την στέγαση και περίθαλψη των προσφύγων εις τους οποίους διανέμονται απαλλοτριωθείσες γεωργικές εκτάσεις. Aναδιοργανώνεται ο Στρατός και ανασυντάσσεται η Στρατιά του Έβρου, δίνοντας ένα βοήθημα στον Ελευθέριο Βενιζέλο, κατά τις διαπραγματεύσεις για τη Συνθήκη της Λωζάννης, περιορίζοντας τις απαιτήσεις του Κεμάλ.

 Μετά τις εκλογές τον Δεκέμβριο του 1923 κατέθεσε την εξουσία στα χέρια της εκλεγμένης κυβέρνησης. Τον Ιανουάριο του 1924 παραιτήθηκε και αποστρατεύτηκε με τον βαθμό του Αντιστράτηγου. Το 1933 τις εκλογές κέρδιζε η αντιβενιζελική παράταξη του Παναγή Τσαλδάρη. Πριν ολοκληρωθεί η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, τη νύχτα της 5ης προς 6ης Μαρτίου, ο Πλαστήρας οργάνωσε κίνημα υπέρ του Βενιζέλου και με την έγκριση αυτού, με τη δικαιολογία ότι η άνοδος των αντιβενιζελικών στην εξουσία θα σήμαινε το τέλος της Δημοκρατίας. Το κίνημα απέτυχε και κατέφυγε στον Λίβανο και μετά στη Γαλλία. Αρχές του φθινοπώρου του 1941, έρχεται πάλι σε επαφή με τον Πυρομάγλου τον οποίο στέλνει στην Ελλάδα με σκοπό να αναστείλει κάθε ένοπλη αντίσταση, ο οποίος τελικά προσχώρησε στον ΕΔΕΣ. Ο Πλαστήρας ήταν ένας, παρά τη θέληση τη δική του, πρόεδρος του ΕΔΕΣ.

Τον Νοέμβριο του 1944 ήλθε σε επαφή με τον Γεώργιο Παπανδρέου, ο οποίος ήθελε να τον προσκαλέσει στην Ελλάδα με σκοπό να ενισχύσει την κυβέρνησή του. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα ο Πλαστήρας είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στις εξελίξεις. Κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών, σε συζήτηση που διεξήχθη μεταξύ των Σιάντου, Γεωργίου Παπανδρέου, Καφαντάρη, του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού και του ίδιου, είχε έντονη λογομαχία με τον Σιάντο. Ο Πλαστήρας αμφισβήτησε ανοικτά την προσφορά των ανταρτών του ΕΛΑΣ στην Εθνική Αντίσταση και στην απελευθέρωση κάνοντας λόγο για «ξεπάστρεμα όλων των δεξιών» και «κάψιμο χωριών». Ο Σιάντος εξανέστη φωνάζοντας «Δεν σας επιτρέπω να υβρίζετε τους ηρωικούς μας αντάρτες!», με τον Πλαστήρα να του ανταπαντάει: «Κάθισε κάτω, ζαγάρι!»

Μετά τα γεγονότα του Δεκεμβρίου 1944 καλείται να αναλάβει την διακυβέρνηση της χώρας ως προσωπικότητα ευρείας αποδοχής. Είναι 3 Ιανουαρίου 1945. Προσπαθεί να αποτρέψει τον λεγόμενο εμφύλιο ή κατά άλλους ανταρτοπόλεμο και συμμετέχει στη συμφωνία της Βάρκιζας. Τον Απρίλιο του 1945 δημοσιεύεται επιστολή του στην εφημερίδα  ¨Ελληνικό Αίμα¨, με την οποία ζητούσε τη συνθηκολόγηση με τους Ιταλούς, κατά τη διάρκεια του πολέμου. Ο τότε Αντιβασιλέας και Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός ζητά την παραίτηση πρωθυπουργού και κυβερνήσεως, η οποία γίνεται  στις 8 Απριλίου 1945.

Με την λήξη του εμφυλίου γίνεται πρωταγωνιστής των εξελίξεων ως  αρχηγός της ΕΠΕΚ (Εθνική Προοδευτική Ένωση Κέντρου) με σύνθημα τη λέξη ¨Αλλαγή¨. Σχηματίζει δυο φορές κυβερνήσεις συνασπισμού κομμάτων κεντρώων 1950-1952 (15 Απριλίου 1950 – 21 Αυγούστου 1950 και 1 Νοεμβρίου 1951 – 11 Οκτωβρίου 1952). Ασκεί μετριοπαθή πολιτική και αγωνίζεται να επουλώσει τις πληγές που άφησε εις τις καρδιές και να αποκαταστήσει την υλική καταστροφή που προκάλεσε η ένοπλη προσπάθεια ελάχιστης μειοψηφίας να κυβερνήσουν τον τόπο. Στη δεύτερη περίοδο της πρωθυπουργίας του συνεργάστηκε με το κόμμα των Φιλελευθέρων με αρχηγό τον Σοφοκλή Βενιζέλο.

Το τέλος του το πολιτικό πλησιάζει. Στις 16 Νοεμβρίου 1952 προκηρύσσονται εκλογές με το πλειοψηφικό σύστημα με το οποίο συμφώνησε και ο Πλαστήρας αποδεχθείς την πρόταση-πρόκληση του Παπάγου εις την Βουλή. Κατά τις εκλογές εκείνες ο στρατάρχης Παπάγος, ο νικητής του εμφυλίου σπαραγμού, θριαμβεύει με το κόμμα ¨Ελληνικός Συναγερμός¨ και ο Πλαστήρας δεν εκλέγεται ούτε Βουλευτής. Η πολιτική του παρουσία τελειώνει.

Πάμφτωχος και παραγνωρισμένος, διαμένει σε ένα μικρό διαμερισματάκι στο Μετς και δεν θέλει ούτε τηλέφωνο ανάγκης: «Η Ελλάδα πεινάει κι εμένα θα μου βάλετε τηλέφωνο;», έλεγε στις εκκλήσεις των δικών του. Στην ευρύτερη οικογένειά του είχε απαγορεύσει μάλιστα να χρησιμοποιούν το επίθετο Πλαστήρας για να μην τυγχάνουν ευνοϊκότερης μεταχείρισης. Όταν ο άνεργος αδερφός του βρήκε τελικά δουλειά εργάτη σε βιομηχανία παραγωγής μπύρας ως «Πλαστήρας», ο στρατηγός το έμαθε και αφού τον επέπληξε, του απαγόρευσε να αποδεχθεί τη θέση λέγοντάς του: «Αν έχεις ανάγκη, κάτσε εδώ να μοιραζόμαστε το φαγητό μου».

Ο πρωθυπουργός Πλαστήρας δεν απέκτησε ποτέ δικό του σπίτι, μιας και όταν οι καλοί του φίλοι κανόνισαν κάποτε ένα στεγαστικό δάνειο, εκείνος τους απάντησε: «Με τι μούτρα ρε θα βγω στο δρόμο αν μαθευτεί πως εγώ πήρα δάνειο για σπίτι;». Κατάκοιτος πια από την κακή κατάσταση της υγείας του, δέχθηκε λίγο πριν πεθάνει στο φτωχό διαμερισματάκι του κοντά στο Παναθηναϊκό Στάδιο την επίσκεψη της βασίλισσας Φρειδερίκης, η οποία τον ρώτησε γιατί κοιμόταν σε ράντζο και όχι σε κανονικό κρεβάτι: «Συνήθισα, Μεγαλειοτάτη, το ράντζο από τον στρατό και δεν μπορώ να το αποχωριστώ», της απάντησε ο υπερήφανος Πλαστήρας.

Αφήνει την τελευταία πνοή την 27^η Ιουλίου 1953. Με απόφαση της κυβέρνησης Παπάγου η κηδεία του έγινε δημοσία δαπάνη και απεδόθησαν τιμές εν ενεργεία Πρωθυπουργού.

Συνοπτική η παρουσίαση του Πλαστήρα Νικολάου ή Μαύρου Καβαλάρη κατά τους πιστούς του φίλους και συμπολεμιστές του. Κεντρώος αξιωματικός και πολιτικός δεν απέφυγε την εμπλοκή του στρατού εις την πολιτική. Κινημάτων ηγήθηκε άλλοτε με επιτυχία και άλλοτε με ήττα. Δεν συμφωνεί κανείς με την εμπλοκή του στρατού στην πολιτική κονίστρα. Άλλος είναι ο ρόλος του στρατεύματος. Καταδικαστέος για τη συμπεριφορά αυτή ο Πλαστήρας και κάθε αξιωματικός.

Εκείνο που πρέπει να τονιστεί για να το θυμηθούμε όλοι μας και να το πληροφορηθεί πρωτίστως η νεολαία μας είναι το γεγονός ότι πέθανε στην ψάθα. Δεν υπήρχαν χρήματα για το νεκρικό κουστούμι. Μας φαίνεται παράξενο, ίσως, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα. Αυτά, θα γράφαμε, τα πρότυπα θα πρέπει να έχουν όλοι οι πολιτικοί. Όλοι και όχι μόνο η πλειοψηφία. Εμείς, ως κυρίαρχος Λαός, τέτοιους πολιτικούς να σταυροδοτούμε.

Η 29η Μαΐου δεν είναι μνημόσυνο μα υπενθύμιση ότι οι μεταβάσεις των αυτοκρατοριών, όσο βίαιες κι αν είναι, συνιστούν μέρος μιας μακράς ιστορικής γραμμής.

Η Κωνσταντινούπολη του 1453 δεν ήταν η πρωτεύουσα ενός ισχυρού κράτους που έπεσε αιφνιδίως. Ήταν μια πόλη-σύμβολο, με τεράστιο πολιτισμικό βάρος πλην με περιορισμένη πλέον πολιτική ισχύ. Η Άλωση δεν υπήρξε κεραυνός εν αιθρία. Ήρθε ως κατάληξη μιας διαδικασίας φθοράς που είχε ξεκινήσει προ πολλού, με εσωτερικές συγκρούσεις, οικονομική εξάντληση και γεωπολιτική απομόνωση.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, από την άλλη πλευρά, βρισκόταν σε φάση δυναμικής επέκτασης, με στρατιωτική οργάνωση και πολιτική συνοχή την οποία το Βυζάντιο δεν είχε τη δύναμη να αντισταθμίσει.

Μια τέτοια παραδοχή δεν μειώνει τη σημασία της στιγμής. Η Άλωση δεν είναι μόνο η πτώση μιας πόλης· εκπροσωπεί τη μετάβαση από τον μεσαιωνικό κόσμο σε μια νέα εποχή, όπου η Ανατολή και η Δύση αναδιατάσσουν τις σχέσεις τους. Η Κωνσταντινούπολη γίνεται πλέον Κωνσταντινιέ, και αργότερα Ιστανμπούλ, πρωτεύουσα μιας αυτοκρατορίας που θα κυριαρχήσει για πέντε αιώνες.

Η σύγχρονη Ελλάδα αντιμετωπίζει την επέτειο με έναν διττό τρόπο: από τη μία, η πολιτισμική μνήμη διατηρεί τον συμβολισμό της πτώσης· από την άλλη, η ιστορική επιστήμη επιμένει στην αποδραματοποίηση και στην κατανόηση των δομικών αιτίων μιας τόσο κρίσιμης μεταβολής.

Ας υπολογίσουμε, πάντως, ότι η Άλωση δεν σήμανε το τέλος του ελληνικού πολιτισμού. Οδήγησε σε μια εντυπωσιακή διασπορά λογίων, κειμένων και ιδεών προς τη Δύση, συμβάλλοντας στην Αναγέννηση.

Παράλληλα, εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι ελληνόφωνες κοινότητες ανέπτυξαν καινούργιες μορφές κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης, διατηρώντας γλώσσα, θρησκεία και παιδεία.

Στο επίπεδο της διεθνούς ιστορίας, η Άλωση θα σηματοδοτήσει ένα σημείο καμπής. Η μετατόπιση των εμπορικών δρόμων, η ενίσχυση των θαλάσσιων δυνάμεων της Δύσης, η αναζήτηση πρωτόφαντων οδών προς την Ανατολή – όλα αυτά συνδέονται, άμεσα ή έμμεσα, με το 1453. Και εδώ, στο 1453, θα αναστηθεί και θα ενεργήσει σίγουρα η ιστορική μας παρακαταθήκη, ανακινώντας το βάρος ενός πολιτισμού που άφησε βαθιά ίχνη στην κληρονομιά της οικουμένης.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η Επτάνησος Πολιτεία ήταν αποτέλεσμα της Ρωσοτουρκικής Συμμαχίας απέναντι στον Ναπολέοντα Βοναπάρτη. Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο διδάκτωρ Ιστορίας Νίκος Κουρκουμέλης, «οι Γάλλοι έμειναν δύο χρόνια στα Επτάνησα και ακολουθεί η ανίερη συμμαχία μεταξύ Οθωμανών και Ρώσων. Το 1799, κατέλαβαν τα Επτάνησα και έφτασαν στην Κέρκυρα με τον ναύαρχο Ουσακώφ και τον Καντήρ-Μπέη. Διώχνουν τους Γάλλους και εγκαθίστανται στα νησιά. Η δύναμη κατοχής συμπεριφέρονταν στον πληθυσμό με ευγένεια, γιατί έχει άλλα σχέδια. Την δημιουργία προτεκτοράτου στην περιοχή, κατά το σύστημα της Ραγούζας, του σημερινού Ντουμπρόβνικ».

Στις 3 Μαρτίου του 1800, με φιρμάνι αναγνωρίζουν την αυτονομία του Κρατους, υπό την προστασία του Σουλτάνου και την ανοχή της Ρωσίας.

 Ένα ελληνικό κρατίδιο πριν από την εθνική απελευθέρωση από τους Οθωμανούς

Η Επτάνησος Πολιτεία, ένα ενιαίο αυτόνομο ομοσπονδιακό κρατίδιο, με δική του σημαία, με Σύνταγμα 212 άρθρων το οποίο κατήρτισε ο Ζακυνθινής καταγωγής Ρώσος διπλωμάτης Γεώργιος Μοντενίγο, Γερουσία με πρόεδρο που ήταν και ηγεμόνας όλων των νησιών. Πρώτος ηγεμόνας ήταν ο πρίγκιπας Σπυρίδων Γεώργιος Θεοτόκης, ο οποίος προσέλαβε, από το 1803 ως Γραμματέα του Κράτους τον Ιωάννη Καποδίστρια, με την υπόδειξη του Μοντενίγου.

Η τελετή αναγνώρισης της Επτανήσου Πολιτείας, η υπογραφή της Σύμβασης της 23ης Μαρτίου του 1800, το φιρμάνι με το οποίο αναγνωρίζεται η οθωμανική προστασία με την εγγύηση της Ρωσίας, έγινε με μια λαμπρή τελετή στην Κωνσταντινούπολη, ενώ πραγματοποιήθηκε ανάλογη εκδήλωση στην Αγία Πετρούπολη. Απεσταλμένοι στην Υψηλή Πύλη, ήταν ο πατέρας του Ιωάννη Καποδίστρια, Αντώνιος-Μαρία Καποδίστριας, ο Ζακυνθινός Νικόλαος-Σιγουρος Δεσύλλας.

H πρώτη ελληνική σημαία πολεμικού σώματος στην Επτάνησο Πολιτεία

Στην Κωνσταντινούπολη έγινε επίσης, η παρουσίαση της σημαίας, ενώ πραγματοποιήθηκε δοξολογία στο Πατριαρχείο.

Η σημαία, σε μεταξωτό καμβά κυανού χρώματος, απεικονίζει στο κέντρο, χρυσό τον φτερωτό Λέοντα του αγίου Μάρκου. Στην αριστερή πλευρά φέρει ένα κλειστό Ευαγγέλιο,  με σταυρό από το οποίο προβάλουν 7 λόγχες, ως ο αριθμός των νησιών, καθώς και την χρονολογία συγκρότησης του κρατιδίου, 1800.

Η σημαία έχει εθνική και εμπορική χρήση

Ο Νίκος Κουρκουμέλης επισημαίνει, ότι η σημαία της Επτανήσου Πολιτείας, ήταν η σημαία που είχαν τα επτανησιακά στρατεύματα, το λεγόμενο επτανησιακό Σύνταγμα, το οποίο αμύνθηκε το 1807 μαζί με τον Ιωάννη Καποδίστρια ως εκπρόσωπο της Γερουσίας στη Λευκάδα κατά την πολιορκία της από τον Αλή Πασά.

Ο κ. Κουρκουμέλης, υπογραμμίζει  πως ήταν η πρώτη στρατιωτική σημαία  Ελλήνων, κατά τις μάχες με τον Αλή Πασά. Κάτω από αυτή την σημαία, όπως τονίζει, πολέμησαν σπουδαίοι κλέφτες και αρματολοί, από τον Κατσαντώνη μέχρι τον Κολοκοτρώνη. Παράλληλα θέτει το ερώτημα:  «Πείτε μου, γιατί δεν είναι στο Πολεμικό Μουσείο; Ίσως δεν το σκέφτηκε κανένας…».

Το 1815, οι Βρετανοί πρόσθεσαν πάνω αριστερά στη σημαία τους τρεις σταυρούς, σύμβολο της Βρετανικής Ένωσης.

 Το τέλος της Επτανήσου Πολιτείας που βρέθηκε στο τραπέζι των διενέξεων και διεκδικήσεων των μεγάλων δυνάμεων της εποχής,  έρχεται μετά τη νίκη του Ναπολέοντα στο Αούστερλιτς και τη συνθήκη του Τιλσίτ, σύμφωνα με την οποία, τα Επτάνησα παραχωρούνται και πάλι στους Γάλλους.

Είναι μια περίοδος άνθισης δημοκρατικών ιδεών και αξιών, αναδιαμόρφωσης της κατάστασης, εκσυγχρονισμού, δημιουργίας της Ιονικής Ακαδημίας, ενός Πνευματικού Ιδρύματος γενικής μορφώσεως με προσωπικότητες από όλη την Ευρώπη. Την περίοδο εκείνη οικοδομήθηκε το εμβληματικό κτηριακό συγκρότημα Λιστόν, που αποτελεί ίσως το πιο πολυσυζητημένο σημείο αναφοράς  στην Κέρκυρα.

Οι Ριζοσπάστες βουλευτές ανοίγουν τον δρόμο για την Ένωση με την Ελλάδα

 Στα μέσα του 19ου αιώνα, η Ευρώπη ήταν αντιμέτωπη με επαναστάσεις. Οι Βρετανοί αποφάσισαν να ορίσουν Ύπατο Αρμοστή στο Ιόνιο Κράτος, τον Λόρδο Σήτον, έναν λόγιο στρατιωτικό, μια σημαντική προσωπικότητα με ευρωπαϊκή παιδεία, ο οποίος άλλαξε άρθρα του Συντάγματος, έκανε φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις και άνοιξε το δρόμο για την δημιουργία κομμάτων.

Μέχρι τότε, λειτουργούσε η Γερουσία ως Άνω Βουλή και επίσης, υπήρχε το Κοινοβούλιο, χωρίς κόμματα αλλά με πτέρυγες.

To Ριζοσπαστικό κόμμα Αρχών, αποτελεί το κοινοβουλευτικό κόμμα σταθμό για την Ένωση του Ιονίου Κράτους με την Ελλάδα. Το 1850, δώδεκα Ριζοσπάστες βουλευτές πρότειναν ψήφισμα, το οποίο είχε συντάξει ο Ιωάννης Δετοράτος Τυπάλδος για ένωση με την Ελλάδα. Η αντίδραση των Βρετανών ήταν έντονη, δεν μπόρεσαν να το περάσουν στην Βουλή, διεκόπησαν οι εργασίες του Σώματος και ακολούθησαν διώξεις, εξορίες βουλευτών και παύση της λειτουργίας του Τύπου που υποστήριζε την Ένωση. Ωστόσο, το μήνυμα είχε περάσει μέσα στην κοινωνία.

Έξι χρόνια πριν από την Ένωση, οι Βρετανοί προτείνουν αλλαγές υπέρ των Επτανησίων. Διορίζουν προσωρινο νέο Ύπατο Αρμοστή τον Λόρδο Γκλαντστόουν, σημαντική προσωπικότητα, φιλέλληνα, για να κατευνάσουν αντιδράσεις και να παραμείνουν τμήμα της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Όμως, οι Επτανήσιοι με πρωτοστάτες τους Κεφαλλονίτες, απέρριψαν όλες τις καλές προθέσεις Γκλαντστόουν.

«Επέδειξαν εθνική αξιοπρέπεια οι Επτανήσιοι, υπήρχε εθνικό Κράτος», σημειώνει ο Νίκος Κουρκουμέλης. Μετά από διαπραγματεύσεις με τις μεγάλες δυνάμεις, η Συνθήκη του Λονδίνου στις 29 Μαρτίου του 1864 σηματοδοτεί την ένωση του Ιονίου Κράτους με την Ελλάδα. Η Συνθήκη τίθεται σε ισχύ στις 21 Μαΐου 1864 οπότε αποχωρούν από τα Επτάνησα οι Βρετανοί.

Μαίρη Τζώρα

Επισυνάπτονται φωτογραφίες που παραχώρησε ο Δημήτρης Κ. Ζυμάρης, επιστημονικός διευθυντής Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας

1. Το κτήριο της Ιονίου Βουλής όπου ψηφίστηκε η Ένωση του Ιονίου Κράτους με το Βασίλειο της Ελλάδας. (1863). Συλλογή Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας

2. Οι Βουλευτές της Ιονίου Βουλής που ψήφισαν την Ένωση. Στο κέντρο, ο τελευταίος Πρόεδρος της Ιονίου Βουλής, Στέφανος Παδοβάς (1863). Συλλογή Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας

3. Αντίγραφο του ψηφίσματος της Ένωσης του Ιονίου Κράτους με το Βασίλειο της Ελλάδας. (1863). Συλλογή Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Όπως αναφέρει, μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η υπεύθυνη του Μουσείου Τύπου, Κατερίνα Τσίρου, «με την προσωρινή διοίκηση της Ελλάδας και με τον πρόεδρο του Εκτελεστικού, Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο είχε πραγματοποιηθεί στις 21 Μαρτίου 1822 στην Κόρινθο, λίγες εβδομάδες μετά την κατάληψη του κάστρου της Ακροκορίνθου, η επίσημη χειρόγραφη καταγραφή του όρκου που θα έπρεπε να δώσουν όσοι θα εμπλέκονταν στα θέματα της Επανάστασης του 1821 και της διοίκησης, όπως οι αξιωματικοί και οι υπουργοί».

«Είμαστε λοιπόν», όπως προσθέτει, «λίγες εβδομάδες μετά την Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου, όπου πραγματοποιήθηκε από τις 20 Δεκεμβρίου 1821 έως και 15 Ιανουαρίου 1822, κατά την διάρκεια της οποίας ψηφίστηκε το προσωρινό πολίτευμα της Ελλάδας» και συνεχίζει:

«Ο όρκος αναφέρει την Εθνοσυνέλευση και φυσικά, κάνει λόγο πως αυτοί που θα λάβουν οποιαδήποτε θέση, τους οποίους περιγράφει με την ιδιότητά τους, θα ορκιστούν ενώπιον Θεού και ανθρώπων πίστη στην πατρίδα και υποταγή στους νόμους που θέσπισε στην Επίδαυρο η Εθνοσυνέλευση. Επίσης, ο όρκος αναφέρει ότι συντάσσονται με τις νόμιμες αρχές της Ελλάδας, ακριβώς γιατί η χώρα μας δεν ήταν ακόμη κράτος».

Παράλληλα, η Κατερίνα Τσίρου επισημαίνει ότι «ο συγκεκριμένος όρκος, είναι ένας όρκος ο οποίος δεν δείχνει μόνο την πίστη που θα πρέπει να έχουν στην πατρίδα, αλλά και στον ίδιο το Θεό» και συμπληρώνει: «Είναι ένας θρησκευτικός όρκος και μάλιστα πολύ έντονος, αφού κάνει λόγο για την εκδίκηση του Θεού. Όλα αυτά για να δείξει την πίστη στο Θεό, αφού ο όρκος είναι ιερός και μιλάει ευθέως για την εκδίκηση».

Το πρωτότυπο χειρόγραφο φέρει την υπογραφή του προέδρου του Εκτελεστικού, Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, καθώς και του υπουργού και αρχιγραμματέα της Επικράτειας και Εξωτερικών Υποθέσεων, Θεόδωρου Νέγρη, ενώ μέλη του είχαν διατελέσει, ο Αθανάσιος Κανακάρης, ο Ιωάννης Λογοθέτης, ο Αναγνώστης Δεληγιάννης, και ο Ιωάννης Ορλάνδος.

Ο όρκος, όπως λέει η Κατερίνα Τσίρου, αναφέρει:

«Ορκίζομαι ενώπιον Θεού και ανθρώπων πίστη στην πατρίδα, υποταγή στο νόμο τον οποίο έδωσε στην Επίδαυρο η Εθνική συνέλευση και συντάσσομαι με τις νόμιμες αρχές της Ελλάδας. Αν παραβιάσω αυτά και αν διαφύγω από την αυστηρότητα των νόμων, να έχω τον Θεό εκδικητή».

Να σημειωθεί, ότι όπως επισημαίνει η υπεύθυνη του Μουσείου Τύπου, «το συγκεκριμένο έγγραφο, όπως και όλα τα έγγραφα εκείνης της περιόδου, έφεραν την σφραγίδα με την μορφή της θεάς Αθηνάς».

Προέλευση φωτογραφίας: Μουσείο Τύπου της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοποννήσου Ηπείρου Νήσων

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ο δρόμος σήμερα στα ανατολικά της πόλης, αυτός που σε φέρνει στην πολιτεία από τον παλιό δρόμο που περνά από τα πηγάδια του Αγίου Αντωνίου που θεόρατα πεύκα δείχνουν πια το πούθε βρισκόταν. Στα δεξιά το ερείπιο της Αγίας Τριάδας. Καθαρίστηκε, θα γίνει λέει ανακαίνιση του μνημείου…. Δεν είναι τούτη η εκκλησιά το αντικείμενο της ιστορίας μας σήμερα. Καρσί διαγώνια το σπίτι του Ηλία Μέλλου (Βενέζη)…. Το προσπερνάς. Από τη μια κι από την άλλη μεριά όμορφα σπίτια από τα τέλη του προπερασμένου αιώνα, σαν τα σπίτια της Μυτιληνιάς Κουλμπάρας ένα πράμα, αλλά χωρίς ανηφοριές…
Στα αριστερά κοντά 200 μέτρα μετά το σπίτι του Βενέζη ένα σπίτι που σου τραβά την προσοχή. Οι σιδεριές του στολισμένες όλες με μαιάνδρους. Και στο υπέρθυρο τα αρχικά του ιδιοκτήτου του τότες κι η ημερομηνία της κτήσης του. 1912. Πας πίσω να το φωτογραφίσεις κι ακουμπάς το αυλοντούβαρο ενός σχολειού. Από δαύτα τα άσχημα κτίσματα της δεκαετίας του 1960… Εδώ ήταν ο Άγιος Νικόλαος ο Αϊβαλιώτης… Στα αψηλά να αγναντεύει τη θάλασσα.

Πολύ πριν το Αϊβαλί γίνει η πολιτεία που ξέρουμε. Πάνω στον ίδιο δρόμο εδώ στη γειτονιά που είμαστε, ήταν το Μετόχι της Μονής Παντοκρτάτορος του Αγίου Όρους με μια μικρή εκκλησιά για τους λιγοστούς καλογέρους που υπηρετούσαν στο Μετόχι και στην περιουσία του. Σε αυτή τη μικρή εκκλησιά στα χρόνια του Οικονόμου Ιωάννη Δημητρακέλλη έρχεται σταλμένος από τη Μονή Παντοκράτορος νεωκόρος στον Άγιο Νικόλαο ένας νεαρός καλόγερος. Ο Βενιαμίν από το Μεγαλοχώρι της Λέσβου. Ετούτος ο νεαρός καλόγερος που ήρτε στο Αϊβαλί νεωκόρος ήταν από δαύτους που βαλαν φωτιά στη νύχτα. Χρόνια μετά ως Βενιαμίν ο Λέσβιος πια με το Γρηγόριο Σαράφη στήσαν καθηγητές όντες, τη μεγάλη Ακαδημία Κυδωνιών εκφράζοντας όσο λίγοι τον Ελληνικό Διαφωτισμό.
Όλα αυτά τα χρόνια το Αϊβαλί μεγάλωνε. Έποικοι συνέρεαν από παντού χάρη και στα φιρμάνια που είχε αποσπάσει ο Οικονόμος Ιωάννης Δημητρακέλλης κι είχαν κάνει το Αιβαλί «μέρος αυτόνομο μέσα στην Τουρκοκρατία», αυτό που σήμερα θα λέγαμε φορολογικό παράδεισο.
Γυρω τριγύρω από το Μετόχι άρχισαν να χτίζονται σπίτια, το Αιβαλί ανηφόριζε κατά τα ανατολικά. Η εκκλησιά του μετοχιού άρχισε να λειτουργεί σαν ενοριακός ναός. Τίνος ήταν η Εκκλησιά της Κοινότητας ή του μετοχιού. Καυγάδες συνεχείς… Ο Αϊ Νικόλας καθόταν κι έβλεπε από μακριά φαίνεται….
Η μικρή εκκλησιά του μετοχιού γκρεμίστηκε, μια άλλη εκκλησιά με καλφάδες από τη Μυτιλήνη χτίστηκε στη θέση της για να πάθει μεγάλες ζημιές στο τζουλούσι, το μεγάλο διωγμό του 1821. Η Ακαδημία Κυδωνιών, η φωτιά στη νύχτα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που λέγαμε.

Σαν γύρισαν οι Αιβαλιώτες μετά το 1830 και ξανάχτισαν την Πολιτεία τους επισκευάσθηκε πρόχειρα κι ο Άγιος Νικόλας. Και κάποια στιγμή σαν τα χρυσά άρχισαν να τρέχουν από τα μπατζάκια των Αϊβαλιωτών αγόρασαν κι ένα κομμάτι γης στο μετόχι να σταματήσουν οι καυγάδες που κράταγαν ένα σχεδόν αιώνα. Του μετοχιού ο ναός αλλά και ενοριακός… Παγκάρι πια δε χρειαζόταν για να λειτουργεί. Παράδες είχαν οι γείτονες του ναού. Εκκλησιά θέλαν σαν στοιχείο της ταυτότητας τους.
Και φώναξαν καλφάδες από τη Μυτιλήνη να φτιάξουν τον καινούργιο Άγιο Νικόλα τους. Μα δεν τους άρεσε αυτό που έβλεπαν να χτίζεται και στα 1870 ανάθεσαν το χτίσιμο του νέου ναού «εκ βάθρων» στον αρχιτέκτονα Εμμανουήλ Κουνά. Σε ένα χρόνο η εκκλησιά είχε χτιστεί. Και στα 1874 είχε τελειώσει και το εσωτερικό του με το τέμπλο. Τα πρωτότυπα σχέδια του ναού με την υπογραφή του αρχιτέκτονα σώζονται στη Μονή Παντοκράτορος στο Άγιο Όρος.
«Ήταν ένας μεγάλος νεοκλασικός ναός, σταυροειδής με τρούλο και με πρόβλεψη για δυο καμπαναριά ενσωματωμένα στην πρόσοψη. Είχε στην κόγχη του ιερού και στα δυο άκρα του εγκάρσιου κλίτους από ένα μεγάλο σταυρόσχημο παράθυρο, παρόμοιο με αυτά που ο Εμμανουήλ Κουνάς κατασκεύασε και στους άλλους ενοριακούς ναούς που έχτισε στην περιοχή. Η μαρμαρόστρωση του δαπέδου φαίνεται ότι έγινε το 1896, όμως τα εξωτερικά επιχρίσματα δεν είχαν ολοκληρωθεί ούτε ως το 1922. Μέχρι τότε ο ναός λειτουργούσε ως ενοριακός, παραμένοντας πάντα μετόχι της μονής Παντοκράτορος. Ο Φώτης Κόντογλου αναφέρει ότι στο ναό υπήρχαν αξιόλογες αγιογραφίες του Γεωργίου Αγραφιώτη» μας λέει ο Δημητρός Ψαρρός.
Πριν από την καταστροφή του 1922 η ενορία του Αγίου Νικολάου είχε κάπου 500 σπίτια, κοντά 2.500 ανθρώπους δηλαδή. Κυρίως αγρότες και κτηνοτρόφους, αλλά και κτηματίες και έμποροι, με μεγάλα σπίτια Από την ενορία του Αγίου Νικολάου εκλέγονταν δύο αντιπρόσωποι για τη Δημογεροντία.

Μετά το 1922 ο Άγιος Νικόλας έγινε τζαμί και ονομάστηκε Μπιμπερλί τζαμί. Το 1947 το κτίριο έπαθε σοβαρές ζημιές από το σεισμό. Την εκκλησία επισκέφθηκε το καλοκαίρι του 1955 ο Δημήτριος Ι. Παγίδας, που έφυγε μικρός το 1922 από το Αϊβαλί. Να τι γράφει:
«Ο τρούλος της κι ένα απ’ τα δυο καμπαναριά της δεν υπάρχουν. Έχουν πέσει απ’ τους τελευταίους σεισμούς που έγιναν στην Τουρκία, πριν από λίγα χρόνια. Γι’ αυτό το λόγο έπαψαν πια οι Τούρκοι να την χρησιμοποιούν για τζαμί.
Ανεβαίνω τη μεγάλη σκάλα και φτάνω στον Νάρθηκα. Οι τρεις πόρτες είναι κλειστές. Στην κεντρική, ένα λουκέτο με χοντρή αλυσίδα είναι περασμένο μέσα απ’ τους δύο μεγάλους μπρούντζινους χαλκάδες. Πάνω από την πόρτα αυτή, υπάρχει ακόμα η μαύρη μαρμαρένια πλάκα με γραμμένο το ιστορικό της ανεγέρσεως του Ναού. Διαβάζω: ‘Ο Ναός ούτος ανηγέρθη από της Ιεράς Μονής του Παντοκράτορος του Αγίου Όρους, επί Ηγουμένου Ανθίμου’… Η εκκλησιά όλη ανασκαμμένη. Οι περισσότερες πλάκες βγαλμένες και στοιβαγμένες στις άκρες… Πλάι σε κάτι σωρούς από χώματα, βλέπω μισοσπασμένο ένα μεγάλο, έως δυο μέτρα, στρογγυλό τσαλακωμένο τσίγκο. Έμοιαζε σαν να’ ταν εικόνισμα. Με το πόδι μου σπρώχνω τα χώματα. Με έκπληξη και συγκίνηση είδα να παρουσιάζεται η μορφή του Χριστού. Γονατίζω και με τα χέρια μου αρχίζω γρήγορα να καθαρίζω τον τσίγκο αυτόν απ’ τα χώματα και τα μόλια. Σε λίγο παρουσιάσθηκε ολόκληρη η εικόνα του Παντοκράτορα. Ήταν αυτή που βρισκόταν στον τρούλο του Ναού… Στέκω και την παρατηρώ. Δεν έμοιαζε να ‘ταν έργο του Αγραφιώτη. Φαινότανε σαν Αγιορείτικο. Κάνω το σταυρό μου και φιλώ το εικόνισμα… Στέκω μπρος στο ιερό και παρατηρώ το τέμπλο. Παραμένει όπως ήταν. Είναι το ίδιο με του Αγίου Γεωργίου, μα λιγότερο πλούσιο σε διακόσμηση απ’ αυτό. Διατηρείται σε καλή κατάσταση. Ο Άμβωνας και το Δεσποτικό που ‘ταν από κάτασπρο, πεντελικό μάρμαρο δεν υπάρχουν…Θυμόμουνα πως δεξιά κι αριστερά της εκκλησιάς, πάνω απ’ τα στασίδια, υπήρχαν κάτι μεγάλες ολόσωμες εικόνες με χοντρές γύψινες κορνίζες. Ήτανε έργα του Αγραφιώτη. Δεν υπήρχε τίποτα. Κι εδώ ο ασβέστης έχει καλύψει τα πάντα. Μόνον κάτι ίχνη απ’ τις κορνίζες διακρίνονται. Οι κολώνες, κι αυτές ασβεστωμένες. Τα χρυσά κορινθιακά κιονόκρανα, σκεπασμένα από σκόνες κι άφθονες αράχνες, παραμένουν όπως ήταν. Τα δυο προσκυνητάρια που υπήρχαν στις δυο πρώτες κολώνες εξακολουθούν να παραμένουν στη θέση των. Διατηρούνται σε καλή κατάσταση….»

Ο Άγιος Νικόλαος του Αϊβαλιού κατεδαφίστηκε λίγο μετά το 1956 και στη θέση του χτίστηκε το σχολείο που υπάρχει σήμερα. Η εκκλησιά – ποια εκκλησιά; – δεν ανήκει πια σε κανέναν πάρεξ στη μνήμη.
Αιβαλιώτες πρόσφυγες από την ενορία του Αϊβαλιώτη Αϊ Νικόλα που εγκαταστάθηκαν μετά το 1922 στην Απάνω Σκάλα της Μυτιλήνης πίεσαν για να γίνει το Βίγλα Τζαμί, ναός του Αγίου Νικολάου για να τιμήσουν τον Άγιο της παλιάς ενορίας τους. Τα καταφέραν. Ποιος το θυμάται ετούτο από όσους περνάν απόξω από αυτήν την προσφυγοεκκλησιά; ;
Η μνήμη που λέγαμε. Πού να ‘ναι και δαύτη;

*Φωτογραφίες Αρχείο Στρ. Μπαλάσκα

Στρατής Μπαλάσκας / ΑΠΕ-ΜΠΕ

]]> https://emvolos.gr/oi-proepanastatikoi-agones-ton-ellinon/ Thu, 27 Nov 2025 16:22:59 +0000 https://emvolos.gr/?p=719462 29 Μαΐου 1453 η βασιλεύουσα πέφτει στα χέρια των Τούρκων. Η πόλις του Κωνσταντίνου και πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας για 1000 και πλέον χρόνια υποδουλώνεται στους Αγαρηνούς και βυθίζεται στο σκοτάδι ο τότε γνωστός κόσμος.

Ο Ελληνισμός αναγκάζεται να ζήσει σκλάβος σε ένα αλλόθρησκο δυνάστη που δεν σέβεται την προσωπικότητα του ανθρώπου και την προσφορά του ελληνικού πνεύματος στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Άλλα γνωρίζει ο δυνάστης κατακτητής: τον χειρισμό της χαντζάρας που αφαιρεί ζωές και κεφάλια.

Ο ελληνορθόδοξος πολιτισμός και το ελεύθερο φρόνημα των ελλήνων με την βοήθεια του κρυφού σχολειού και τον μύθο του μαρμαρωμένου βασιλιά διατηρεί ζωντανό το όραμα-επιθυμία «πάλι με χρόνους και καιρούς πάλι δικά μας θα είναι».

Οι θρύλοι και τα όνειρα περνούν από γενιά σε γενιά και αποτελούν το λίπασμα που αυξάνει την επιθυμία του υπόδουλου έλληνα να αποκτήσει την ελευθερία του. Η Ρωμανία και αν εχάθη θα ρθει και πάλι. Ζει και αναπνέει με την ελπίδα ότι μια μέρα θα αναστηθεί ο μαρμαρωμένος βασιλιάς και προετοιμάζεται για τον σκοπό αυτό. Οργανώνεται, φυσικά, μυστικά και κρυφά, γιατί  ο σκληρός κατακτητής δεν λογαριάζει την προσωπική ζωή και μάλιστα ενός έλληνα απίστου, κατ αυτούς.

Ελπίζει ο υπόδουλος ελληνισμός, προσπαθεί και αγωνίζεται. Η Ιστορία έχει καταγράψει αρκετές ένοπλες εξεγέρσεις. Σε αυτές θα αναφερθώ στην συνέχεια. Είναι πολλές, θα γίνει ονομαστική αναφορά. Οι λεπτομέρειες θα απαιτούσαν να γραφτούν τόμοι ολόκληροι.

1457-1472.Πρώτη, επίσημα, καταγεγραμμένη εξέγερση στην Μάνη, το 1457, Ελλήνων κατά Τούρκων από τον Βησαρίωνα.

1466.Αύγουστος.Σημειώνεται εξέγερση στην Πάτρα υπό τον Μητροπολίτη Πατρών Νεόφυτο.

1479-1481.Σειρά για εκδήλωση  επαναστατικής απόπειρας (1479) Ελλήνων από τον Κροκόδειλο Κλαδά  στην Μάνη και Θεόδωρο Μπούα στο Άργος και στην Μακεδονία.

1492-1496.Άλλη μια επαναστατική απόπειρα(1492) Ελλήνων κατά Τούρκων από τον αρχιεπίσκοπο Δυρραχίου Ανδρέα Παλαιολόγο, Κωνσταντίνο Αριανήτη στην Ήπειρο και Θεσσαλία. Ακολούθησε σφαγή Ελλήνων και λεηλασία της χώρας.

1501 Ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων από ευρωπαίους ηγεμόνες.

1503 Ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων από τον Μάρκο Μασούρο.

1525 Ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων από τον Ιάννο Λάσκαρη.

1531.Ανακάλυψη της επαναστατικής απόπειρας στη Ρόδο και σφαγή του μητροπολίτη Ευθυμίου και άλλων.

1532. Επανάσταση στην Πάτρα με τη βοήθεια του ισπανικού στόλου υπό την ηγεσία του Ανδρέα Ντόρια.

1565 Η φλόγα για ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων ανάβει στην Ήπειρο με αφορμή  το παιδομάζωμα.

1571.Ο συμμαχικός στόλος νικά τον Οθωμανικό στόλο στη λεγόμενη ναυμαχία της Ναυπάκτου (7.10.1571) με αποτέλεσμα οι Έλληνες σε πολλά μέρη να λάβουν θάρρος και να εξεγείρονται με την υποκίνηση και των δυτικών δυνάμεων. Οι δυτικοί δεν πρόσφεραν ουσιαστική βοήθεια και οι εξεγέρσεις κατανικήθηκαν σε λίγους μήνες. Εξεγέρσεις το 1571 έγιναν στην Ήπειρο, την Μακεδονία(Χαλκιδική, Σέρρες, Θεσσαλονίκη, Αχρίδα, Μπλάτσι, Κατρανίστα) και στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο από τους Μελισσηνούς ( ο Μακάριος Μητροπολίτης Μονεμβασίας και ο αδελφός του Θεόδωρος). Ακολούθησαν σφαγές στην Παρνασίδα, Μακεδονία, Πελοπόννησο, τον Άθω και στα νησιά. Επανάσταση έγινε και στην Πάτρα υπό την ηγεσία του Παλαιών Πατρών Γερμανού του Α και προκρίτων.

1583.Τώρα εξεγείρονται οι περιοχές Βόνιτσας- Ξηρόμερου στην Ήπειρο, Αιτωλία, Ακαρνανία από τους Θεόδωρο Μπούα-Γρίβα, Πούλιο Δράκο, Μαλάμο.

1596. Εξεγείρεται η Χιμάρα με συμμετοχή του Αρχιεπισκόπου Αχρίδας Αθανασίου.

1600. Η φλόγα της επανάστασης ανάβει από τον Μητροπολίτη Λαρίσης και Τρίκκης Διονύσιου και τον Μητροπολίτη Φαναρίου Σεραφείμ στη Θεσσαλία.

1609.Άλλη μια  Ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων στην Κύπρο και στη Μάνη.

1611. Εξέγερση μία ακόμη στην Ήπειρο από τον Διονύσιο το Φιλόσοφο.

1659.Εξεγείρονται οι κάτοικοι χωριών της Μεσσηνίας, Λακωνίας και Αρκαδίας με τη βοήθεια του ενετικού στόλου υπό τον  Μοροζίνη. Στο δεύτερο  ήμισυ του Μαρτίου καταλαμβάνεται για λίγο η Καλαμάτα. Ηγετικό ρόλο έπαιξαν δυο ιερείς.

1659-1667.Σημειώνεται ελληνική επαναστατική απόπειρα το 1659  και πάλι στην Μάνη.

1684-1688.Έκτος Βενετοτουρκικός πόλεμος και κατάληψη Αιτωλοακαρνανίας, Πελοποννήσου και Αθηνών με αρχηγό τον Φραντζέσκο Μοροζίνι. Στις  εχθροπραξίες συμμετείχαν Έλληνες οπλαρχηγοί με κυριότερο τον Μεϊντάνη στην Ανατολική Στερεά , Θεσσαλία και Δυτική Μακεδονία.

1696–1699 Ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων, το 1696,από τον Γερακάρη και άλλους.

1705. Επαναστατεί η Ημαθία από τον αρματολό Ζήση Καραδήμο για το παιδομάζωμα.

1716.Ακολουθεί Ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων στη Μακεδονία(Κοζάνη, Βόιο, Εορδαία, Κιλκίς κά ) υπό τον μητροπολίτη Ζωσιμά Ρούση.

1717.Το επόμενο έτος Ελληνική επαναστατική απόπειρα στην Ακαρνανία από τον Τσεκούρα

1749.Ο πόθος της ελευθερίας οδηγεί σε άλλη μια  Ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων στη Μακεδονία και στις Βόρειες Σποράδες.

1766-1770. Έχουμε τα λεγόμενα  Ορλωφικά από τους Γ. Παπάζωλη, Π. Μπενάκη, Α Ψαρό, Ν. Φουρτούνη , Σπ και Ι. Μεταξά, Χρ Τρίβα, Στ Γεροδήμο, Σουσμάνη , Κομνά Τράκα, Μητρομάρα, τους  Νοταράδες , Γ. Ζιάκα, Ακ. Χατζημάτη και Ι. Φλώρο. Προδοσία των Ορλώφ και σφαγές Ελλήνων στην Πελοπόννησο και την Στερεά Ελλάδα .Οι αδελφοί Ορλώφ έπεισαν την αυτοκράτειρα της Ρωσίας Αικατερίνη Β να βοηθήσει τους Έλληνες να επαναστατήσουν και έστειλε τον ρωσικό στόλο. Οι επαναστάτες στην αρχή είχαν επιτυχίες αρκετές. Η εξέγερση γενικεύθηκε και σε άλλες περιοχές εκτός της Πελοποννήσου όπως στην Κρήτη, Ήπειρο ,στο Μεσολόγγι κά. Οι ρώσοι υποχωρούν και η οθωμανική κυβέρνηση προτείνει την γενική σφαγή των Ελλήνων

1770-1771.Η λεβεντογέννα  Κρήτη  εξεγείρεται στα Σφακιά από τον Δασκαλογιάννη. Ο οποίος συνελήφθηκε και τον γδάρανε ζωντανό.

1778-1792. Μετά από λίγα χρόνια ελληνική επαναστατική απόπειρα(1788)από τον Λάμπρο Κατσώνη και Ανδρέα Ανδρούτσο με ταυτόχρονη εξέγερση σε Βορειοδυτική Μακεδονία (περιοχές Κορεστίων, Περιστερίου, Μοριχόβου)

1806-1807.Συνέχεια των αγώνων έχουμε την Ελληνική επαναστατική απόπειρα(1806) από τους Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, Νικοτσάρα, τους Λαζαίους, Γεώργιο Τζαχίλα, Βασίλειο Ρομφέη, και τον Νικόλαο Τσάμη.

1808. Τον επόμενο χρόνο τη σκυτάλη για επαναστατική απόπειρα αναλαμβάνουν ο παπα-Ευθύμιος Βλαχάβας , Δημήτριος Βλάχος , ο Νικοτσάρας  και οι Λαζαίοι.

1821-1828. Την 25^η Μαρτίου 1821 κηρύσσεται   Ελληνική επανάσταση για την «Χριστού την πίστη την Αγία και της Ελλάδος την Ελευθερία» όπως σημειώνει στα απομνημονεύματά του ο Γέρος του Μοριά Θεόδωρος Κολοκοτρώνης..

Οι σκλαβωμένοι Έλληνες λίγα χρόνια μετά την πτώση της βασιλεύουσας εκδηλώνουν επαναστατική δράση. Στέλνουν ξεκάθαρο μήνυμα : επιθυμούν την ελευθερία τους και θα την διεκδικήσουν με κάθε αντάλλαγμα. Δεν αντέχουν τον ζυγό της σκλαβιάς. Από την φύση ελεύθερος και χριστιανός ορθόδοξος ο έλληνας δεν περιμένει τον διαφωτισμό να του διδάξει αδελφότητα, ελευθερία και ισότητα. Είναι έτοιμος να χύσει το αίμα του και να προσφέρει την ζωή του για την ελευθερία του και προπάντων για την θρησκεία του για την ορθοδοξία.

Μυργιώτης Παναγιώτης, Μαθηματικός

Τέκνο ευσεβών και επιφανών Θεσσαλονικέων γεννήθηκε περί το 284 μ. Χ. Στολισμένος με σωματικά προσόντα και με πνεύμα ανήσυχο και διερευνητικό ξεχώριζε από τους συνομηλίκους του. Αναζητούσε την αλήθεια και την βρήκε στην Αλήθεια του Χριστού.

Ως νέος εντάχθηκε στον στρατό με την αξία του και τα προσόντα του σε ηλικία μόλις 22 χρονών λαμβάνει τον βαθμό του χιλίαρχου. Η φήμη του φθάνει στα αυτιά του αυτοκράτορα. Τον καλεί και αφού συζητά μαζί του τον διορίζει μέλος της συγκλήτου της πόλης στρατηγό όλης  της Θεσσαλίας και ανθύπατο και αυθέντη όλης της Ελλάδος . Κυβερνούσε με δικαιοσύνη και αγάπη. Από την παράδοση πληροφορούμαστε ότι όρισε έναν άνθρωπο από τους πλέον εμπίστους του να τον ξυπνά τα βράδια , ώστε να «προσκαρτερεί τη προσευχή και τη δεήσει» (Πράξ. α΄ 14).

Τα χρόνια εκείνα στην Θεσσαλονίκη βασίλευε η ειδωλολατρία. Είχε δεχτεί τον σπόρο από τον Απόστολο των Εθνών Παύλο και καρτερούσε, ίσως, τον κατάλληλο καταλύτη. Ο νεαρός Δημήτριος δεν κάθισε με σταυρωμένα χέρια. Δημιούργησε ομάδα νέων στους οποίους δίδασκε την Αλήθεια του Χριστού. Πραγματικός ιεραπόστολος με την θεωρία – την διδασκαλία και τον ενάρετο βίο πολλούς ειδωλολάτρες εγκατέλειψαν τα είδωλα και έγιναν μαχητές του Χριστού.

Η δράση του Δημητρίου έγινε γνωστή και ο παρευρισκόμενος στη Θεσσαλονίκη αυτοκράτορας Μαξιμιανός διέταξε να του φέρουν ενώπιον του . Ο αυτοκράτορας θέλει να μάθει αν ο στρατιωτικός Δημήτριος είναι Χριστιανός. Ο θαρραλέος Δημήτριος ομολογεί: «Τω Χριστώ μου πιστεύω μόνον» .Στην επιμονή του αυτοκράτορα ο Άγιος του λέγει:  “Αύτη η πίστη μου στον αληθινό Θεό μού έχει χαρίσει και θα μού χαρίσει στο μέλλον αγαθά άφθαρτα, αναλλοίωτα, αιώνια. Τον Χριστό από μικρό παιδί λατρεύω και δέχομαι ως Προνοητή, Δεσπότη και Θεό μου. Αυτόν μού προτείνεις τώρα να αρνηθώ και να προτιμήσω τα φαύλα; Διότι τί άλλο είναι τα χάλκινα και χρυσά κατασκευάσματα, οι θεοί σου; Και αν το κάνω αυτό, ποιος φρόνιμος άνθρωπος δεν θα με θεωρήσει ανόητο και απερίσκεπτο;”

Ο Μαξιμιανός οργίζεται και διατάζει την φυλάκισή του. Μέσα στην φυλακή εμφανίζεται ο διάβολος με μορφή σκορπιού να σέρνεται στο δάπεδο και με το κεντρί έτοιμο να τον τσιμπήσει στο πόδι. Ο αθλητής του Χριστού τον σταύρωσε με τον Σταυρό γιατί θυμήθηκε τα λόγια του Κυρίου που είπε μπορείτε να πατάτε πάνω σε φίδια και  σκορπιούς, αν έχετε πίστη. Ο σκορπιός θανατώθηκε και ακούγεται φωνή αγγέλλου: «ειρήνη σοι, αθλητά του Χριστού, ίσχυε και ανδρίζου». Με τον τρόπο αυτό ο Κύριος παρηγορεί και στηρίζει «τους φοβουμένους αυτόν»

Ο Μαξιμιανός είχε φέρει μαζί του ένα γιγαντόσωμο παλαιστή Λιαίο και διακήρυσσε  ότι οι θεοί των ειδωλολατρών είναι δυνατοί και έχουν κάνει τον Λιαίο ανίκητο από ανθρώπους που δεν πιστεύουν στα είδωλα.

Εις την φυλακή μαζί με τον Δημήτριο ήταν ένας μαθητής του ο Νέστωρας, ο οποίος δεν μπορούσε να αντέξει τα υπερήφανα λόγια του Μαξιμιανού. Αποφάσισε να μονομαχήσει μαζί του. Πριν πάει στο στάδιο ζητά και λαμβάνει την ευλογία του Δημητρίου. Μπαίνει στο στάδιο και αναφωνεί «Θεέ του Δημητρίου βοήθει μοι». Δεν νίκησε απλά τον Λιαίο αλλά τον σκότωσε, όπως έκανε ο Δαυίδ τον Γολιάθ. Ο αυτοκράτορας δεν μπορεί να το πιστεύσει ο μικρόσωμος Χριστιανός Νέστωρας να ντροπιάσει τον γιγαντόσωμο ειδωλολάτρη Λιαίο. Το θεωρεί προσβολή και καλεί τον Νέστωρα ο οποίος ομολογεί την πίστη του στον Χριστό και ότι ο Δημήτριος τον ευλόγησε. Διατάζει αμέσως την θανάτωσή των. Τον Νέστωρα αποκεφάλισαν αμέσως.

Τρέχουν οι στρατιώτες στη φυλακή για να θανατώσουν δια λογχισμού τον Άγιο. Μόλις τους βλέπει ανοίγει τα χέρια του για να τον λογχίσουν σε καίρια σημεία. Σηκώνει ο αθλητής του Κυρίου το δεξί του χέρι και λογχίζεται όπως ο Χριστός. Δέχεται πολλές πληγές από τα κοντάρια . Το σώμα του γεμίζει πληγές και το στόμα του πληρούται από δοξολογίες . Το αίμα του ποτάμι πότισε την Θεσσαλονίκη. Κάνοντάς της εύφορη για να καρποφορήσει πλουσίως. Παρέδωσε την αγία του ψυχή στον αγωνοθέτη Κύριο και έλαβε το αμάραντο στεφάνι της αιωνίου Ζωής. Όλα αυτά έγιναν στις 26 Οκτωβρίου 304 μ.Χ. Πιστοί ευσεβείς Χριστιανοί θάπτουν το σεμνό σκήνωμα στον τόπο του μαρτυρίου.

Ο υπηρέτης του Αγίου Λούπος βούτηξε το δακτυλίδι του στο αίμα του Αγίου και με αυτό έκανε θαύματα. Η κατάληξή του ήταν να αποκεφαλιστεί και αυτός. Από τον τάφο του Αγίου αναβλύζει μύρο θαυματουργό και για τον λόγο αυτό ο μεγαλομάρτυρας ονομάζεται και «μυροβλύτης».

Ο Άγιος Δημήτριος έχει ταυτιστεί με την ζωή και την πορεία της Θεσσαλονίκης , ο οποίος την προστατεύει από πλήθος εχθρούς Σλάβους, Αβάρους, Άραβες, Νορμανδούς, Φράγκους, Τούρκους και άλλους βαρβάρους. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ελληνικός στρατός απελευθέρωσε τη Θεσσαλονίκη ανήμερα της εορτής του Αγίου Δημητρίου (26 Οκτωβρίου 1912), γεγονός που θεωρήθηκε και είναι  θαύμα.

Δίκαια ο άγιος Δημήτριος αποκαλείται από τον υμνωδό της Εκκλησίας «ο μέγας φρουρός της Θεσσαλονίκης, ο ρύστης εν τοις κινδύνοις ο εξαίρετος, πρόμαχος ο κράτιστος» (Κανών δεύτερος). Σ’ έναν άλλο Κανόνα, που συνέθεσε ο Συμεών Θεσσαλονίκης, ο άγιος Δημήτριος φέρεται να λέει στην προστατευόμενή του πατρίδα Θεσσαλονίκη «…μη φοβού ουν, πατρίς μου, εμέ κατέχουσα, τους εχθρούς σου γαρ πάντας πατάξω εν Χριστώ και φυλάξω σε την τιμώσαν με».

Ο Άγιος Δημήτριος έζησε επί της γης μόνο 24 χρόνια. Πολύ λίγα για εμάς τους κοινούς ανθρώπους. Όταν εμείς προσπαθούμε να σταθούμε στα πόδια μας ο Άγιος είχε τεράστια εξουσία και κοσμική δόξα. Τα αγνόησε τα φθαρτά και πρόσκαιρα και προτίμησε τα αθάνατα και αιώνια. Αθλητής και δούλος Κυρίου.

Ἀπολυτίκιον

Μέγαν εὕρατο ἐv τοῖς κιvδύvοις, σὲ ὑπέρμαχοv, ἡ οἰκουμένη, Ἀθλοφόρε τὰ ἔθνη τροπούμενον. Ὡς οὖν Λυαίου καθεῖλες τὴν ἔπαρσιν, ἐν τῷ σταδίῳ θαῤῥύvας τὸν Νέστορα, οὕτως Ἅγιε, Μεγαλομάρτυς Δημήτριε, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε, δωρήσασθαι ἡμῖν τὸ μέγα ἔλεος.

Μυργιώτης Παναγιώτης, Μαθηματικός

Ο λόγος είναι για τους ανατολικούς Βίκινγκς ή τους Βαράγγους, που κυριάρχησαν από τον 10ο μέχρι και τον 15ο αιώνα στην Ευρώπη, τροφοδοτώντας πριν από λίγα χρόνια μια τηλεοπτική σειρά η οποία σεβάστηκε τις ιστορικές πηγές, διασφαλίζοντας εκ παραλλήλου υψηλή τηλεθέαση.

Μιλώντας, όμως, για ιστορικές πηγές και διαβάζοντας το βιβλίο του Σβέριρ Γιάκομπσον «Οι Βάραγγοι. Στην άγια φωτιά του Θεού», που κυκλοφόρησε πρόσφατα σε μετάφραση Πασχάλη Ανδρούδη από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, θα δούμε πως αυτές χάνονται στη μακρινή άκρη του χρόνου, αποτελώντας άλλοτε απλώς εμπορικές ειδήσεις και επιστολές και άλλοτε ανώνυμες αφηγήσεις και εθνικά έπη που δύσκολα γίνεται να ξεχωρίσουν από τον θρύλο.
Ο Γιάκομπσον είναι καθηγητής Μεσαιωνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Ισλανδίας κι αν στην αρχή του βιβλίου του παρακολουθούμε τους Ρως και τους Βαράγγους (τους προγόνους των Ρώσων και των Σκανδιναβών αντιστοίχως) με οδηγό τις βυζαντινές και τις αραβικές πηγές, εν συνεχεία τους βλέπουμε μέσα από τη σκανδιναβική οπτική. Για τους βυζαντινούς ιστορικούς και για τα καθ’ ημάς, οι Βάραγγοι είναι ένοπλο σώμα ταγμένο στην προστασία του βυζαντινού αυτοκράτορα, που συναπαρτίζεται από Βίκινγκς, Σκανδιναβούς ή και Άγγλους. Εδώ προκύπτει μια σαφής και συνεκτική εικόνα, που γίνεται μέχρι και συναρπαστική αν μείνουμε στα χρονικά του Βυζαντίου. Για τον Γιάκομπσον, η οιαδήποτε τεκμηρίωση είναι περίπου ανέφικτη και εκείνο που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι ο πολιτικός και ο πολιτισμικός περίγυρος των Βαράγγων, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους. Η πρώτη τους εμφάνιση πάντως ταυτίζεται με τους Ρως και με την επιδρομή τους στην Κωνσταντινούπολη το 860, που θα προκαλέσει τρόμο και κατάπληξη στον πατριάρχη Φώτιο.
Για τον Γιάκομπσον, είτε μιλάμε για Ρως είτε για Βαράγγους, πρόκειται για σχεδόν άγριους, οι οποίοι, παρόλα αυτά, είναι γενναίοι και αφοσιωμένοι, έχουν σταθερά θετικές σχέσεις με το Βυζάντιο επί αιώνες, είναι τυχοδιώκτες και έμποροι και μπορεί να είναι από Σκανδιναβοί μέχρι και Άγγλοι, χωρίς να παραλείψουμε ποτέ και την Ισλανδία. Κάτι τέτοιο, όμως, είναι πιθανόν να προσδώσει ένα άλλου τύπου μυθικό στοιχείο στην ιδέα που σχηματίζουμε για την εικόνα και την ιστορία τους. Όπως φαίνεται, παρόλα αυτά, οι Βάραγγοι δεν συνδέονται μόνο με τον πρωτογονισμό, με τις πολεμικές αρετές και με τα αχαλίνωτα ερωτικά ήθη. Πολλά στοιχεία τούς ανιχνεύουν κοντά σε σημαντικούς εμπορικούς σταθμούς και σε κρίσιμους γεωγραφικούς κόμβους ανά την Ευρώπη. Πρέπει, λοιπόν, να έπαιξαν σοβαρό ρόλο τόσο για την ευρωπαϊκή οικονομία όσο και την κινητικότητα στο εσωτερικό της ευρωπαϊκής ηπείρου. Κι αν στο σημείο αυτό σκεφτούμε τις μακρόχρονες και περίπλοκες σχέσεις τους με τη βυζαντινή αυτοκρατορία, τότε γιατί να μην αναλογιστούμε και τις διπλωματικές τους ικανότητες;
Όπως κι αν έχει, παραμένοντας μεταξύ θρύλου και Ιστορίας, ακόμα κι όταν μετατρέπονται σε αντικείμενο ιστορικής αναθεώρησης, όπως στην περίπτωση του Γιάκομπσον, οι Βάραγγοι δεν θα πάψουν να απασχολούν την προσοχή μας για πολλαπλούς λόγους.

Πηγή φωτογραφίας: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης

Β. Χατζηβασιλείου / ΑΠΕ-ΜΠΕ

]]>