Η 29η Μαΐου δεν είναι μνημόσυνο μα υπενθύμιση ότι οι μεταβάσεις των αυτοκρατοριών, όσο βίαιες κι αν είναι, συνιστούν μέρος μιας μακράς ιστορικής γραμμής.

Η Κωνσταντινούπολη του 1453 δεν ήταν η πρωτεύουσα ενός ισχυρού κράτους που έπεσε αιφνιδίως. Ήταν μια πόλη-σύμβολο, με τεράστιο πολιτισμικό βάρος πλην με περιορισμένη πλέον πολιτική ισχύ. Η Άλωση δεν υπήρξε κεραυνός εν αιθρία. Ήρθε ως κατάληξη μιας διαδικασίας φθοράς που είχε ξεκινήσει προ πολλού, με εσωτερικές συγκρούσεις, οικονομική εξάντληση και γεωπολιτική απομόνωση.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, από την άλλη πλευρά, βρισκόταν σε φάση δυναμικής επέκτασης, με στρατιωτική οργάνωση και πολιτική συνοχή την οποία το Βυζάντιο δεν είχε τη δύναμη να αντισταθμίσει.

Μια τέτοια παραδοχή δεν μειώνει τη σημασία της στιγμής. Η Άλωση δεν είναι μόνο η πτώση μιας πόλης· εκπροσωπεί τη μετάβαση από τον μεσαιωνικό κόσμο σε μια νέα εποχή, όπου η Ανατολή και η Δύση αναδιατάσσουν τις σχέσεις τους. Η Κωνσταντινούπολη γίνεται πλέον Κωνσταντινιέ, και αργότερα Ιστανμπούλ, πρωτεύουσα μιας αυτοκρατορίας που θα κυριαρχήσει για πέντε αιώνες.

Η σύγχρονη Ελλάδα αντιμετωπίζει την επέτειο με έναν διττό τρόπο: από τη μία, η πολιτισμική μνήμη διατηρεί τον συμβολισμό της πτώσης· από την άλλη, η ιστορική επιστήμη επιμένει στην αποδραματοποίηση και στην κατανόηση των δομικών αιτίων μιας τόσο κρίσιμης μεταβολής.

Ας υπολογίσουμε, πάντως, ότι η Άλωση δεν σήμανε το τέλος του ελληνικού πολιτισμού. Οδήγησε σε μια εντυπωσιακή διασπορά λογίων, κειμένων και ιδεών προς τη Δύση, συμβάλλοντας στην Αναγέννηση.

Παράλληλα, εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι ελληνόφωνες κοινότητες ανέπτυξαν καινούργιες μορφές κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης, διατηρώντας γλώσσα, θρησκεία και παιδεία.

Στο επίπεδο της διεθνούς ιστορίας, η Άλωση θα σηματοδοτήσει ένα σημείο καμπής. Η μετατόπιση των εμπορικών δρόμων, η ενίσχυση των θαλάσσιων δυνάμεων της Δύσης, η αναζήτηση πρωτόφαντων οδών προς την Ανατολή – όλα αυτά συνδέονται, άμεσα ή έμμεσα, με το 1453. Και εδώ, στο 1453, θα αναστηθεί και θα ενεργήσει σίγουρα η ιστορική μας παρακαταθήκη, ανακινώντας το βάρος ενός πολιτισμού που άφησε βαθιά ίχνη στην κληρονομιά της οικουμένης.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η Επτάνησος Πολιτεία ήταν αποτέλεσμα της Ρωσοτουρκικής Συμμαχίας απέναντι στον Ναπολέοντα Βοναπάρτη. Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο διδάκτωρ Ιστορίας Νίκος Κουρκουμέλης, «οι Γάλλοι έμειναν δύο χρόνια στα Επτάνησα και ακολουθεί η ανίερη συμμαχία μεταξύ Οθωμανών και Ρώσων. Το 1799, κατέλαβαν τα Επτάνησα και έφτασαν στην Κέρκυρα με τον ναύαρχο Ουσακώφ και τον Καντήρ-Μπέη. Διώχνουν τους Γάλλους και εγκαθίστανται στα νησιά. Η δύναμη κατοχής συμπεριφέρονταν στον πληθυσμό με ευγένεια, γιατί έχει άλλα σχέδια. Την δημιουργία προτεκτοράτου στην περιοχή, κατά το σύστημα της Ραγούζας, του σημερινού Ντουμπρόβνικ».

Στις 3 Μαρτίου του 1800, με φιρμάνι αναγνωρίζουν την αυτονομία του Κρατους, υπό την προστασία του Σουλτάνου και την ανοχή της Ρωσίας.

 Ένα ελληνικό κρατίδιο πριν από την εθνική απελευθέρωση από τους Οθωμανούς

Η Επτάνησος Πολιτεία, ένα ενιαίο αυτόνομο ομοσπονδιακό κρατίδιο, με δική του σημαία, με Σύνταγμα 212 άρθρων το οποίο κατήρτισε ο Ζακυνθινής καταγωγής Ρώσος διπλωμάτης Γεώργιος Μοντενίγο, Γερουσία με πρόεδρο που ήταν και ηγεμόνας όλων των νησιών. Πρώτος ηγεμόνας ήταν ο πρίγκιπας Σπυρίδων Γεώργιος Θεοτόκης, ο οποίος προσέλαβε, από το 1803 ως Γραμματέα του Κράτους τον Ιωάννη Καποδίστρια, με την υπόδειξη του Μοντενίγου.

Η τελετή αναγνώρισης της Επτανήσου Πολιτείας, η υπογραφή της Σύμβασης της 23ης Μαρτίου του 1800, το φιρμάνι με το οποίο αναγνωρίζεται η οθωμανική προστασία με την εγγύηση της Ρωσίας, έγινε με μια λαμπρή τελετή στην Κωνσταντινούπολη, ενώ πραγματοποιήθηκε ανάλογη εκδήλωση στην Αγία Πετρούπολη. Απεσταλμένοι στην Υψηλή Πύλη, ήταν ο πατέρας του Ιωάννη Καποδίστρια, Αντώνιος-Μαρία Καποδίστριας, ο Ζακυνθινός Νικόλαος-Σιγουρος Δεσύλλας.

H πρώτη ελληνική σημαία πολεμικού σώματος στην Επτάνησο Πολιτεία

Στην Κωνσταντινούπολη έγινε επίσης, η παρουσίαση της σημαίας, ενώ πραγματοποιήθηκε δοξολογία στο Πατριαρχείο.

Η σημαία, σε μεταξωτό καμβά κυανού χρώματος, απεικονίζει στο κέντρο, χρυσό τον φτερωτό Λέοντα του αγίου Μάρκου. Στην αριστερή πλευρά φέρει ένα κλειστό Ευαγγέλιο,  με σταυρό από το οποίο προβάλουν 7 λόγχες, ως ο αριθμός των νησιών, καθώς και την χρονολογία συγκρότησης του κρατιδίου, 1800.

Η σημαία έχει εθνική και εμπορική χρήση

Ο Νίκος Κουρκουμέλης επισημαίνει, ότι η σημαία της Επτανήσου Πολιτείας, ήταν η σημαία που είχαν τα επτανησιακά στρατεύματα, το λεγόμενο επτανησιακό Σύνταγμα, το οποίο αμύνθηκε το 1807 μαζί με τον Ιωάννη Καποδίστρια ως εκπρόσωπο της Γερουσίας στη Λευκάδα κατά την πολιορκία της από τον Αλή Πασά.

Ο κ. Κουρκουμέλης, υπογραμμίζει  πως ήταν η πρώτη στρατιωτική σημαία  Ελλήνων, κατά τις μάχες με τον Αλή Πασά. Κάτω από αυτή την σημαία, όπως τονίζει, πολέμησαν σπουδαίοι κλέφτες και αρματολοί, από τον Κατσαντώνη μέχρι τον Κολοκοτρώνη. Παράλληλα θέτει το ερώτημα:  «Πείτε μου, γιατί δεν είναι στο Πολεμικό Μουσείο; Ίσως δεν το σκέφτηκε κανένας…».

Το 1815, οι Βρετανοί πρόσθεσαν πάνω αριστερά στη σημαία τους τρεις σταυρούς, σύμβολο της Βρετανικής Ένωσης.

 Το τέλος της Επτανήσου Πολιτείας που βρέθηκε στο τραπέζι των διενέξεων και διεκδικήσεων των μεγάλων δυνάμεων της εποχής,  έρχεται μετά τη νίκη του Ναπολέοντα στο Αούστερλιτς και τη συνθήκη του Τιλσίτ, σύμφωνα με την οποία, τα Επτάνησα παραχωρούνται και πάλι στους Γάλλους.

Είναι μια περίοδος άνθισης δημοκρατικών ιδεών και αξιών, αναδιαμόρφωσης της κατάστασης, εκσυγχρονισμού, δημιουργίας της Ιονικής Ακαδημίας, ενός Πνευματικού Ιδρύματος γενικής μορφώσεως με προσωπικότητες από όλη την Ευρώπη. Την περίοδο εκείνη οικοδομήθηκε το εμβληματικό κτηριακό συγκρότημα Λιστόν, που αποτελεί ίσως το πιο πολυσυζητημένο σημείο αναφοράς  στην Κέρκυρα.

Οι Ριζοσπάστες βουλευτές ανοίγουν τον δρόμο για την Ένωση με την Ελλάδα

 Στα μέσα του 19ου αιώνα, η Ευρώπη ήταν αντιμέτωπη με επαναστάσεις. Οι Βρετανοί αποφάσισαν να ορίσουν Ύπατο Αρμοστή στο Ιόνιο Κράτος, τον Λόρδο Σήτον, έναν λόγιο στρατιωτικό, μια σημαντική προσωπικότητα με ευρωπαϊκή παιδεία, ο οποίος άλλαξε άρθρα του Συντάγματος, έκανε φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις και άνοιξε το δρόμο για την δημιουργία κομμάτων.

Μέχρι τότε, λειτουργούσε η Γερουσία ως Άνω Βουλή και επίσης, υπήρχε το Κοινοβούλιο, χωρίς κόμματα αλλά με πτέρυγες.

To Ριζοσπαστικό κόμμα Αρχών, αποτελεί το κοινοβουλευτικό κόμμα σταθμό για την Ένωση του Ιονίου Κράτους με την Ελλάδα. Το 1850, δώδεκα Ριζοσπάστες βουλευτές πρότειναν ψήφισμα, το οποίο είχε συντάξει ο Ιωάννης Δετοράτος Τυπάλδος για ένωση με την Ελλάδα. Η αντίδραση των Βρετανών ήταν έντονη, δεν μπόρεσαν να το περάσουν στην Βουλή, διεκόπησαν οι εργασίες του Σώματος και ακολούθησαν διώξεις, εξορίες βουλευτών και παύση της λειτουργίας του Τύπου που υποστήριζε την Ένωση. Ωστόσο, το μήνυμα είχε περάσει μέσα στην κοινωνία.

Έξι χρόνια πριν από την Ένωση, οι Βρετανοί προτείνουν αλλαγές υπέρ των Επτανησίων. Διορίζουν προσωρινο νέο Ύπατο Αρμοστή τον Λόρδο Γκλαντστόουν, σημαντική προσωπικότητα, φιλέλληνα, για να κατευνάσουν αντιδράσεις και να παραμείνουν τμήμα της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Όμως, οι Επτανήσιοι με πρωτοστάτες τους Κεφαλλονίτες, απέρριψαν όλες τις καλές προθέσεις Γκλαντστόουν.

«Επέδειξαν εθνική αξιοπρέπεια οι Επτανήσιοι, υπήρχε εθνικό Κράτος», σημειώνει ο Νίκος Κουρκουμέλης. Μετά από διαπραγματεύσεις με τις μεγάλες δυνάμεις, η Συνθήκη του Λονδίνου στις 29 Μαρτίου του 1864 σηματοδοτεί την ένωση του Ιονίου Κράτους με την Ελλάδα. Η Συνθήκη τίθεται σε ισχύ στις 21 Μαΐου 1864 οπότε αποχωρούν από τα Επτάνησα οι Βρετανοί.

Μαίρη Τζώρα

Επισυνάπτονται φωτογραφίες που παραχώρησε ο Δημήτρης Κ. Ζυμάρης, επιστημονικός διευθυντής Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας

1. Το κτήριο της Ιονίου Βουλής όπου ψηφίστηκε η Ένωση του Ιονίου Κράτους με το Βασίλειο της Ελλάδας. (1863). Συλλογή Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας

2. Οι Βουλευτές της Ιονίου Βουλής που ψήφισαν την Ένωση. Στο κέντρο, ο τελευταίος Πρόεδρος της Ιονίου Βουλής, Στέφανος Παδοβάς (1863). Συλλογή Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας

3. Αντίγραφο του ψηφίσματος της Ένωσης του Ιονίου Κράτους με το Βασίλειο της Ελλάδας. (1863). Συλλογή Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Όπως αναφέρει, μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η υπεύθυνη του Μουσείου Τύπου, Κατερίνα Τσίρου, «με την προσωρινή διοίκηση της Ελλάδας και με τον πρόεδρο του Εκτελεστικού, Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο είχε πραγματοποιηθεί στις 21 Μαρτίου 1822 στην Κόρινθο, λίγες εβδομάδες μετά την κατάληψη του κάστρου της Ακροκορίνθου, η επίσημη χειρόγραφη καταγραφή του όρκου που θα έπρεπε να δώσουν όσοι θα εμπλέκονταν στα θέματα της Επανάστασης του 1821 και της διοίκησης, όπως οι αξιωματικοί και οι υπουργοί».

«Είμαστε λοιπόν», όπως προσθέτει, «λίγες εβδομάδες μετά την Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου, όπου πραγματοποιήθηκε από τις 20 Δεκεμβρίου 1821 έως και 15 Ιανουαρίου 1822, κατά την διάρκεια της οποίας ψηφίστηκε το προσωρινό πολίτευμα της Ελλάδας» και συνεχίζει:

«Ο όρκος αναφέρει την Εθνοσυνέλευση και φυσικά, κάνει λόγο πως αυτοί που θα λάβουν οποιαδήποτε θέση, τους οποίους περιγράφει με την ιδιότητά τους, θα ορκιστούν ενώπιον Θεού και ανθρώπων πίστη στην πατρίδα και υποταγή στους νόμους που θέσπισε στην Επίδαυρο η Εθνοσυνέλευση. Επίσης, ο όρκος αναφέρει ότι συντάσσονται με τις νόμιμες αρχές της Ελλάδας, ακριβώς γιατί η χώρα μας δεν ήταν ακόμη κράτος».

Παράλληλα, η Κατερίνα Τσίρου επισημαίνει ότι «ο συγκεκριμένος όρκος, είναι ένας όρκος ο οποίος δεν δείχνει μόνο την πίστη που θα πρέπει να έχουν στην πατρίδα, αλλά και στον ίδιο το Θεό» και συμπληρώνει: «Είναι ένας θρησκευτικός όρκος και μάλιστα πολύ έντονος, αφού κάνει λόγο για την εκδίκηση του Θεού. Όλα αυτά για να δείξει την πίστη στο Θεό, αφού ο όρκος είναι ιερός και μιλάει ευθέως για την εκδίκηση».

Το πρωτότυπο χειρόγραφο φέρει την υπογραφή του προέδρου του Εκτελεστικού, Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, καθώς και του υπουργού και αρχιγραμματέα της Επικράτειας και Εξωτερικών Υποθέσεων, Θεόδωρου Νέγρη, ενώ μέλη του είχαν διατελέσει, ο Αθανάσιος Κανακάρης, ο Ιωάννης Λογοθέτης, ο Αναγνώστης Δεληγιάννης, και ο Ιωάννης Ορλάνδος.

Ο όρκος, όπως λέει η Κατερίνα Τσίρου, αναφέρει:

«Ορκίζομαι ενώπιον Θεού και ανθρώπων πίστη στην πατρίδα, υποταγή στο νόμο τον οποίο έδωσε στην Επίδαυρο η Εθνική συνέλευση και συντάσσομαι με τις νόμιμες αρχές της Ελλάδας. Αν παραβιάσω αυτά και αν διαφύγω από την αυστηρότητα των νόμων, να έχω τον Θεό εκδικητή».

Να σημειωθεί, ότι όπως επισημαίνει η υπεύθυνη του Μουσείου Τύπου, «το συγκεκριμένο έγγραφο, όπως και όλα τα έγγραφα εκείνης της περιόδου, έφεραν την σφραγίδα με την μορφή της θεάς Αθηνάς».

Προέλευση φωτογραφίας: Μουσείο Τύπου της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοποννήσου Ηπείρου Νήσων

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ο δρόμος σήμερα στα ανατολικά της πόλης, αυτός που σε φέρνει στην πολιτεία από τον παλιό δρόμο που περνά από τα πηγάδια του Αγίου Αντωνίου που θεόρατα πεύκα δείχνουν πια το πούθε βρισκόταν. Στα δεξιά το ερείπιο της Αγίας Τριάδας. Καθαρίστηκε, θα γίνει λέει ανακαίνιση του μνημείου…. Δεν είναι τούτη η εκκλησιά το αντικείμενο της ιστορίας μας σήμερα. Καρσί διαγώνια το σπίτι του Ηλία Μέλλου (Βενέζη)…. Το προσπερνάς. Από τη μια κι από την άλλη μεριά όμορφα σπίτια από τα τέλη του προπερασμένου αιώνα, σαν τα σπίτια της Μυτιληνιάς Κουλμπάρας ένα πράμα, αλλά χωρίς ανηφοριές…
Στα αριστερά κοντά 200 μέτρα μετά το σπίτι του Βενέζη ένα σπίτι που σου τραβά την προσοχή. Οι σιδεριές του στολισμένες όλες με μαιάνδρους. Και στο υπέρθυρο τα αρχικά του ιδιοκτήτου του τότες κι η ημερομηνία της κτήσης του. 1912. Πας πίσω να το φωτογραφίσεις κι ακουμπάς το αυλοντούβαρο ενός σχολειού. Από δαύτα τα άσχημα κτίσματα της δεκαετίας του 1960… Εδώ ήταν ο Άγιος Νικόλαος ο Αϊβαλιώτης… Στα αψηλά να αγναντεύει τη θάλασσα.

Πολύ πριν το Αϊβαλί γίνει η πολιτεία που ξέρουμε. Πάνω στον ίδιο δρόμο εδώ στη γειτονιά που είμαστε, ήταν το Μετόχι της Μονής Παντοκρτάτορος του Αγίου Όρους με μια μικρή εκκλησιά για τους λιγοστούς καλογέρους που υπηρετούσαν στο Μετόχι και στην περιουσία του. Σε αυτή τη μικρή εκκλησιά στα χρόνια του Οικονόμου Ιωάννη Δημητρακέλλη έρχεται σταλμένος από τη Μονή Παντοκράτορος νεωκόρος στον Άγιο Νικόλαο ένας νεαρός καλόγερος. Ο Βενιαμίν από το Μεγαλοχώρι της Λέσβου. Ετούτος ο νεαρός καλόγερος που ήρτε στο Αϊβαλί νεωκόρος ήταν από δαύτους που βαλαν φωτιά στη νύχτα. Χρόνια μετά ως Βενιαμίν ο Λέσβιος πια με το Γρηγόριο Σαράφη στήσαν καθηγητές όντες, τη μεγάλη Ακαδημία Κυδωνιών εκφράζοντας όσο λίγοι τον Ελληνικό Διαφωτισμό.
Όλα αυτά τα χρόνια το Αϊβαλί μεγάλωνε. Έποικοι συνέρεαν από παντού χάρη και στα φιρμάνια που είχε αποσπάσει ο Οικονόμος Ιωάννης Δημητρακέλλης κι είχαν κάνει το Αιβαλί «μέρος αυτόνομο μέσα στην Τουρκοκρατία», αυτό που σήμερα θα λέγαμε φορολογικό παράδεισο.
Γυρω τριγύρω από το Μετόχι άρχισαν να χτίζονται σπίτια, το Αιβαλί ανηφόριζε κατά τα ανατολικά. Η εκκλησιά του μετοχιού άρχισε να λειτουργεί σαν ενοριακός ναός. Τίνος ήταν η Εκκλησιά της Κοινότητας ή του μετοχιού. Καυγάδες συνεχείς… Ο Αϊ Νικόλας καθόταν κι έβλεπε από μακριά φαίνεται….
Η μικρή εκκλησιά του μετοχιού γκρεμίστηκε, μια άλλη εκκλησιά με καλφάδες από τη Μυτιλήνη χτίστηκε στη θέση της για να πάθει μεγάλες ζημιές στο τζουλούσι, το μεγάλο διωγμό του 1821. Η Ακαδημία Κυδωνιών, η φωτιά στη νύχτα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που λέγαμε.

Σαν γύρισαν οι Αιβαλιώτες μετά το 1830 και ξανάχτισαν την Πολιτεία τους επισκευάσθηκε πρόχειρα κι ο Άγιος Νικόλας. Και κάποια στιγμή σαν τα χρυσά άρχισαν να τρέχουν από τα μπατζάκια των Αϊβαλιωτών αγόρασαν κι ένα κομμάτι γης στο μετόχι να σταματήσουν οι καυγάδες που κράταγαν ένα σχεδόν αιώνα. Του μετοχιού ο ναός αλλά και ενοριακός… Παγκάρι πια δε χρειαζόταν για να λειτουργεί. Παράδες είχαν οι γείτονες του ναού. Εκκλησιά θέλαν σαν στοιχείο της ταυτότητας τους.
Και φώναξαν καλφάδες από τη Μυτιλήνη να φτιάξουν τον καινούργιο Άγιο Νικόλα τους. Μα δεν τους άρεσε αυτό που έβλεπαν να χτίζεται και στα 1870 ανάθεσαν το χτίσιμο του νέου ναού «εκ βάθρων» στον αρχιτέκτονα Εμμανουήλ Κουνά. Σε ένα χρόνο η εκκλησιά είχε χτιστεί. Και στα 1874 είχε τελειώσει και το εσωτερικό του με το τέμπλο. Τα πρωτότυπα σχέδια του ναού με την υπογραφή του αρχιτέκτονα σώζονται στη Μονή Παντοκράτορος στο Άγιο Όρος.
«Ήταν ένας μεγάλος νεοκλασικός ναός, σταυροειδής με τρούλο και με πρόβλεψη για δυο καμπαναριά ενσωματωμένα στην πρόσοψη. Είχε στην κόγχη του ιερού και στα δυο άκρα του εγκάρσιου κλίτους από ένα μεγάλο σταυρόσχημο παράθυρο, παρόμοιο με αυτά που ο Εμμανουήλ Κουνάς κατασκεύασε και στους άλλους ενοριακούς ναούς που έχτισε στην περιοχή. Η μαρμαρόστρωση του δαπέδου φαίνεται ότι έγινε το 1896, όμως τα εξωτερικά επιχρίσματα δεν είχαν ολοκληρωθεί ούτε ως το 1922. Μέχρι τότε ο ναός λειτουργούσε ως ενοριακός, παραμένοντας πάντα μετόχι της μονής Παντοκράτορος. Ο Φώτης Κόντογλου αναφέρει ότι στο ναό υπήρχαν αξιόλογες αγιογραφίες του Γεωργίου Αγραφιώτη» μας λέει ο Δημητρός Ψαρρός.
Πριν από την καταστροφή του 1922 η ενορία του Αγίου Νικολάου είχε κάπου 500 σπίτια, κοντά 2.500 ανθρώπους δηλαδή. Κυρίως αγρότες και κτηνοτρόφους, αλλά και κτηματίες και έμποροι, με μεγάλα σπίτια Από την ενορία του Αγίου Νικολάου εκλέγονταν δύο αντιπρόσωποι για τη Δημογεροντία.

Μετά το 1922 ο Άγιος Νικόλας έγινε τζαμί και ονομάστηκε Μπιμπερλί τζαμί. Το 1947 το κτίριο έπαθε σοβαρές ζημιές από το σεισμό. Την εκκλησία επισκέφθηκε το καλοκαίρι του 1955 ο Δημήτριος Ι. Παγίδας, που έφυγε μικρός το 1922 από το Αϊβαλί. Να τι γράφει:
«Ο τρούλος της κι ένα απ’ τα δυο καμπαναριά της δεν υπάρχουν. Έχουν πέσει απ’ τους τελευταίους σεισμούς που έγιναν στην Τουρκία, πριν από λίγα χρόνια. Γι’ αυτό το λόγο έπαψαν πια οι Τούρκοι να την χρησιμοποιούν για τζαμί.
Ανεβαίνω τη μεγάλη σκάλα και φτάνω στον Νάρθηκα. Οι τρεις πόρτες είναι κλειστές. Στην κεντρική, ένα λουκέτο με χοντρή αλυσίδα είναι περασμένο μέσα απ’ τους δύο μεγάλους μπρούντζινους χαλκάδες. Πάνω από την πόρτα αυτή, υπάρχει ακόμα η μαύρη μαρμαρένια πλάκα με γραμμένο το ιστορικό της ανεγέρσεως του Ναού. Διαβάζω: ‘Ο Ναός ούτος ανηγέρθη από της Ιεράς Μονής του Παντοκράτορος του Αγίου Όρους, επί Ηγουμένου Ανθίμου’… Η εκκλησιά όλη ανασκαμμένη. Οι περισσότερες πλάκες βγαλμένες και στοιβαγμένες στις άκρες… Πλάι σε κάτι σωρούς από χώματα, βλέπω μισοσπασμένο ένα μεγάλο, έως δυο μέτρα, στρογγυλό τσαλακωμένο τσίγκο. Έμοιαζε σαν να’ ταν εικόνισμα. Με το πόδι μου σπρώχνω τα χώματα. Με έκπληξη και συγκίνηση είδα να παρουσιάζεται η μορφή του Χριστού. Γονατίζω και με τα χέρια μου αρχίζω γρήγορα να καθαρίζω τον τσίγκο αυτόν απ’ τα χώματα και τα μόλια. Σε λίγο παρουσιάσθηκε ολόκληρη η εικόνα του Παντοκράτορα. Ήταν αυτή που βρισκόταν στον τρούλο του Ναού… Στέκω και την παρατηρώ. Δεν έμοιαζε να ‘ταν έργο του Αγραφιώτη. Φαινότανε σαν Αγιορείτικο. Κάνω το σταυρό μου και φιλώ το εικόνισμα… Στέκω μπρος στο ιερό και παρατηρώ το τέμπλο. Παραμένει όπως ήταν. Είναι το ίδιο με του Αγίου Γεωργίου, μα λιγότερο πλούσιο σε διακόσμηση απ’ αυτό. Διατηρείται σε καλή κατάσταση. Ο Άμβωνας και το Δεσποτικό που ‘ταν από κάτασπρο, πεντελικό μάρμαρο δεν υπάρχουν…Θυμόμουνα πως δεξιά κι αριστερά της εκκλησιάς, πάνω απ’ τα στασίδια, υπήρχαν κάτι μεγάλες ολόσωμες εικόνες με χοντρές γύψινες κορνίζες. Ήτανε έργα του Αγραφιώτη. Δεν υπήρχε τίποτα. Κι εδώ ο ασβέστης έχει καλύψει τα πάντα. Μόνον κάτι ίχνη απ’ τις κορνίζες διακρίνονται. Οι κολώνες, κι αυτές ασβεστωμένες. Τα χρυσά κορινθιακά κιονόκρανα, σκεπασμένα από σκόνες κι άφθονες αράχνες, παραμένουν όπως ήταν. Τα δυο προσκυνητάρια που υπήρχαν στις δυο πρώτες κολώνες εξακολουθούν να παραμένουν στη θέση των. Διατηρούνται σε καλή κατάσταση….»

Ο Άγιος Νικόλαος του Αϊβαλιού κατεδαφίστηκε λίγο μετά το 1956 και στη θέση του χτίστηκε το σχολείο που υπάρχει σήμερα. Η εκκλησιά – ποια εκκλησιά; – δεν ανήκει πια σε κανέναν πάρεξ στη μνήμη.
Αιβαλιώτες πρόσφυγες από την ενορία του Αϊβαλιώτη Αϊ Νικόλα που εγκαταστάθηκαν μετά το 1922 στην Απάνω Σκάλα της Μυτιλήνης πίεσαν για να γίνει το Βίγλα Τζαμί, ναός του Αγίου Νικολάου για να τιμήσουν τον Άγιο της παλιάς ενορίας τους. Τα καταφέραν. Ποιος το θυμάται ετούτο από όσους περνάν απόξω από αυτήν την προσφυγοεκκλησιά; ;
Η μνήμη που λέγαμε. Πού να ‘ναι και δαύτη;

*Φωτογραφίες Αρχείο Στρ. Μπαλάσκα

Στρατής Μπαλάσκας / ΑΠΕ-ΜΠΕ

]]> https://emvolos.gr/oi-proepanastatikoi-agones-ton-ellinon/ Thu, 27 Nov 2025 16:22:59 +0000 https://emvolos.gr/?p=719462 29 Μαΐου 1453 η βασιλεύουσα πέφτει στα χέρια των Τούρκων. Η πόλις του Κωνσταντίνου και πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας για 1000 και πλέον χρόνια υποδουλώνεται στους Αγαρηνούς και βυθίζεται στο σκοτάδι ο τότε γνωστός κόσμος.

Ο Ελληνισμός αναγκάζεται να ζήσει σκλάβος σε ένα αλλόθρησκο δυνάστη που δεν σέβεται την προσωπικότητα του ανθρώπου και την προσφορά του ελληνικού πνεύματος στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Άλλα γνωρίζει ο δυνάστης κατακτητής: τον χειρισμό της χαντζάρας που αφαιρεί ζωές και κεφάλια.

Ο ελληνορθόδοξος πολιτισμός και το ελεύθερο φρόνημα των ελλήνων με την βοήθεια του κρυφού σχολειού και τον μύθο του μαρμαρωμένου βασιλιά διατηρεί ζωντανό το όραμα-επιθυμία «πάλι με χρόνους και καιρούς πάλι δικά μας θα είναι».

Οι θρύλοι και τα όνειρα περνούν από γενιά σε γενιά και αποτελούν το λίπασμα που αυξάνει την επιθυμία του υπόδουλου έλληνα να αποκτήσει την ελευθερία του. Η Ρωμανία και αν εχάθη θα ρθει και πάλι. Ζει και αναπνέει με την ελπίδα ότι μια μέρα θα αναστηθεί ο μαρμαρωμένος βασιλιάς και προετοιμάζεται για τον σκοπό αυτό. Οργανώνεται, φυσικά, μυστικά και κρυφά, γιατί  ο σκληρός κατακτητής δεν λογαριάζει την προσωπική ζωή και μάλιστα ενός έλληνα απίστου, κατ αυτούς.

Ελπίζει ο υπόδουλος ελληνισμός, προσπαθεί και αγωνίζεται. Η Ιστορία έχει καταγράψει αρκετές ένοπλες εξεγέρσεις. Σε αυτές θα αναφερθώ στην συνέχεια. Είναι πολλές, θα γίνει ονομαστική αναφορά. Οι λεπτομέρειες θα απαιτούσαν να γραφτούν τόμοι ολόκληροι.

1457-1472.Πρώτη, επίσημα, καταγεγραμμένη εξέγερση στην Μάνη, το 1457, Ελλήνων κατά Τούρκων από τον Βησαρίωνα.

1466.Αύγουστος.Σημειώνεται εξέγερση στην Πάτρα υπό τον Μητροπολίτη Πατρών Νεόφυτο.

1479-1481.Σειρά για εκδήλωση  επαναστατικής απόπειρας (1479) Ελλήνων από τον Κροκόδειλο Κλαδά  στην Μάνη και Θεόδωρο Μπούα στο Άργος και στην Μακεδονία.

1492-1496.Άλλη μια επαναστατική απόπειρα(1492) Ελλήνων κατά Τούρκων από τον αρχιεπίσκοπο Δυρραχίου Ανδρέα Παλαιολόγο, Κωνσταντίνο Αριανήτη στην Ήπειρο και Θεσσαλία. Ακολούθησε σφαγή Ελλήνων και λεηλασία της χώρας.

1501 Ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων από ευρωπαίους ηγεμόνες.

1503 Ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων από τον Μάρκο Μασούρο.

1525 Ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων από τον Ιάννο Λάσκαρη.

1531.Ανακάλυψη της επαναστατικής απόπειρας στη Ρόδο και σφαγή του μητροπολίτη Ευθυμίου και άλλων.

1532. Επανάσταση στην Πάτρα με τη βοήθεια του ισπανικού στόλου υπό την ηγεσία του Ανδρέα Ντόρια.

1565 Η φλόγα για ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων ανάβει στην Ήπειρο με αφορμή  το παιδομάζωμα.

1571.Ο συμμαχικός στόλος νικά τον Οθωμανικό στόλο στη λεγόμενη ναυμαχία της Ναυπάκτου (7.10.1571) με αποτέλεσμα οι Έλληνες σε πολλά μέρη να λάβουν θάρρος και να εξεγείρονται με την υποκίνηση και των δυτικών δυνάμεων. Οι δυτικοί δεν πρόσφεραν ουσιαστική βοήθεια και οι εξεγέρσεις κατανικήθηκαν σε λίγους μήνες. Εξεγέρσεις το 1571 έγιναν στην Ήπειρο, την Μακεδονία(Χαλκιδική, Σέρρες, Θεσσαλονίκη, Αχρίδα, Μπλάτσι, Κατρανίστα) και στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο από τους Μελισσηνούς ( ο Μακάριος Μητροπολίτης Μονεμβασίας και ο αδελφός του Θεόδωρος). Ακολούθησαν σφαγές στην Παρνασίδα, Μακεδονία, Πελοπόννησο, τον Άθω και στα νησιά. Επανάσταση έγινε και στην Πάτρα υπό την ηγεσία του Παλαιών Πατρών Γερμανού του Α και προκρίτων.

1583.Τώρα εξεγείρονται οι περιοχές Βόνιτσας- Ξηρόμερου στην Ήπειρο, Αιτωλία, Ακαρνανία από τους Θεόδωρο Μπούα-Γρίβα, Πούλιο Δράκο, Μαλάμο.

1596. Εξεγείρεται η Χιμάρα με συμμετοχή του Αρχιεπισκόπου Αχρίδας Αθανασίου.

1600. Η φλόγα της επανάστασης ανάβει από τον Μητροπολίτη Λαρίσης και Τρίκκης Διονύσιου και τον Μητροπολίτη Φαναρίου Σεραφείμ στη Θεσσαλία.

1609.Άλλη μια  Ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων στην Κύπρο και στη Μάνη.

1611. Εξέγερση μία ακόμη στην Ήπειρο από τον Διονύσιο το Φιλόσοφο.

1659.Εξεγείρονται οι κάτοικοι χωριών της Μεσσηνίας, Λακωνίας και Αρκαδίας με τη βοήθεια του ενετικού στόλου υπό τον  Μοροζίνη. Στο δεύτερο  ήμισυ του Μαρτίου καταλαμβάνεται για λίγο η Καλαμάτα. Ηγετικό ρόλο έπαιξαν δυο ιερείς.

1659-1667.Σημειώνεται ελληνική επαναστατική απόπειρα το 1659  και πάλι στην Μάνη.

1684-1688.Έκτος Βενετοτουρκικός πόλεμος και κατάληψη Αιτωλοακαρνανίας, Πελοποννήσου και Αθηνών με αρχηγό τον Φραντζέσκο Μοροζίνι. Στις  εχθροπραξίες συμμετείχαν Έλληνες οπλαρχηγοί με κυριότερο τον Μεϊντάνη στην Ανατολική Στερεά , Θεσσαλία και Δυτική Μακεδονία.

1696–1699 Ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων, το 1696,από τον Γερακάρη και άλλους.

1705. Επαναστατεί η Ημαθία από τον αρματολό Ζήση Καραδήμο για το παιδομάζωμα.

1716.Ακολουθεί Ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων στη Μακεδονία(Κοζάνη, Βόιο, Εορδαία, Κιλκίς κά ) υπό τον μητροπολίτη Ζωσιμά Ρούση.

1717.Το επόμενο έτος Ελληνική επαναστατική απόπειρα στην Ακαρνανία από τον Τσεκούρα

1749.Ο πόθος της ελευθερίας οδηγεί σε άλλη μια  Ελληνική επαναστατική απόπειρα κατά των Τούρκων στη Μακεδονία και στις Βόρειες Σποράδες.

1766-1770. Έχουμε τα λεγόμενα  Ορλωφικά από τους Γ. Παπάζωλη, Π. Μπενάκη, Α Ψαρό, Ν. Φουρτούνη , Σπ και Ι. Μεταξά, Χρ Τρίβα, Στ Γεροδήμο, Σουσμάνη , Κομνά Τράκα, Μητρομάρα, τους  Νοταράδες , Γ. Ζιάκα, Ακ. Χατζημάτη και Ι. Φλώρο. Προδοσία των Ορλώφ και σφαγές Ελλήνων στην Πελοπόννησο και την Στερεά Ελλάδα .Οι αδελφοί Ορλώφ έπεισαν την αυτοκράτειρα της Ρωσίας Αικατερίνη Β να βοηθήσει τους Έλληνες να επαναστατήσουν και έστειλε τον ρωσικό στόλο. Οι επαναστάτες στην αρχή είχαν επιτυχίες αρκετές. Η εξέγερση γενικεύθηκε και σε άλλες περιοχές εκτός της Πελοποννήσου όπως στην Κρήτη, Ήπειρο ,στο Μεσολόγγι κά. Οι ρώσοι υποχωρούν και η οθωμανική κυβέρνηση προτείνει την γενική σφαγή των Ελλήνων

1770-1771.Η λεβεντογέννα  Κρήτη  εξεγείρεται στα Σφακιά από τον Δασκαλογιάννη. Ο οποίος συνελήφθηκε και τον γδάρανε ζωντανό.

1778-1792. Μετά από λίγα χρόνια ελληνική επαναστατική απόπειρα(1788)από τον Λάμπρο Κατσώνη και Ανδρέα Ανδρούτσο με ταυτόχρονη εξέγερση σε Βορειοδυτική Μακεδονία (περιοχές Κορεστίων, Περιστερίου, Μοριχόβου)

1806-1807.Συνέχεια των αγώνων έχουμε την Ελληνική επαναστατική απόπειρα(1806) από τους Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, Νικοτσάρα, τους Λαζαίους, Γεώργιο Τζαχίλα, Βασίλειο Ρομφέη, και τον Νικόλαο Τσάμη.

1808. Τον επόμενο χρόνο τη σκυτάλη για επαναστατική απόπειρα αναλαμβάνουν ο παπα-Ευθύμιος Βλαχάβας , Δημήτριος Βλάχος , ο Νικοτσάρας  και οι Λαζαίοι.

1821-1828. Την 25^η Μαρτίου 1821 κηρύσσεται   Ελληνική επανάσταση για την «Χριστού την πίστη την Αγία και της Ελλάδος την Ελευθερία» όπως σημειώνει στα απομνημονεύματά του ο Γέρος του Μοριά Θεόδωρος Κολοκοτρώνης..

Οι σκλαβωμένοι Έλληνες λίγα χρόνια μετά την πτώση της βασιλεύουσας εκδηλώνουν επαναστατική δράση. Στέλνουν ξεκάθαρο μήνυμα : επιθυμούν την ελευθερία τους και θα την διεκδικήσουν με κάθε αντάλλαγμα. Δεν αντέχουν τον ζυγό της σκλαβιάς. Από την φύση ελεύθερος και χριστιανός ορθόδοξος ο έλληνας δεν περιμένει τον διαφωτισμό να του διδάξει αδελφότητα, ελευθερία και ισότητα. Είναι έτοιμος να χύσει το αίμα του και να προσφέρει την ζωή του για την ελευθερία του και προπάντων για την θρησκεία του για την ορθοδοξία.

Μυργιώτης Παναγιώτης, Μαθηματικός

Τέκνο ευσεβών και επιφανών Θεσσαλονικέων γεννήθηκε περί το 284 μ. Χ. Στολισμένος με σωματικά προσόντα και με πνεύμα ανήσυχο και διερευνητικό ξεχώριζε από τους συνομηλίκους του. Αναζητούσε την αλήθεια και την βρήκε στην Αλήθεια του Χριστού.

Ως νέος εντάχθηκε στον στρατό με την αξία του και τα προσόντα του σε ηλικία μόλις 22 χρονών λαμβάνει τον βαθμό του χιλίαρχου. Η φήμη του φθάνει στα αυτιά του αυτοκράτορα. Τον καλεί και αφού συζητά μαζί του τον διορίζει μέλος της συγκλήτου της πόλης στρατηγό όλης  της Θεσσαλίας και ανθύπατο και αυθέντη όλης της Ελλάδος . Κυβερνούσε με δικαιοσύνη και αγάπη. Από την παράδοση πληροφορούμαστε ότι όρισε έναν άνθρωπο από τους πλέον εμπίστους του να τον ξυπνά τα βράδια , ώστε να «προσκαρτερεί τη προσευχή και τη δεήσει» (Πράξ. α΄ 14).

Τα χρόνια εκείνα στην Θεσσαλονίκη βασίλευε η ειδωλολατρία. Είχε δεχτεί τον σπόρο από τον Απόστολο των Εθνών Παύλο και καρτερούσε, ίσως, τον κατάλληλο καταλύτη. Ο νεαρός Δημήτριος δεν κάθισε με σταυρωμένα χέρια. Δημιούργησε ομάδα νέων στους οποίους δίδασκε την Αλήθεια του Χριστού. Πραγματικός ιεραπόστολος με την θεωρία – την διδασκαλία και τον ενάρετο βίο πολλούς ειδωλολάτρες εγκατέλειψαν τα είδωλα και έγιναν μαχητές του Χριστού.

Η δράση του Δημητρίου έγινε γνωστή και ο παρευρισκόμενος στη Θεσσαλονίκη αυτοκράτορας Μαξιμιανός διέταξε να του φέρουν ενώπιον του . Ο αυτοκράτορας θέλει να μάθει αν ο στρατιωτικός Δημήτριος είναι Χριστιανός. Ο θαρραλέος Δημήτριος ομολογεί: «Τω Χριστώ μου πιστεύω μόνον» .Στην επιμονή του αυτοκράτορα ο Άγιος του λέγει:  “Αύτη η πίστη μου στον αληθινό Θεό μού έχει χαρίσει και θα μού χαρίσει στο μέλλον αγαθά άφθαρτα, αναλλοίωτα, αιώνια. Τον Χριστό από μικρό παιδί λατρεύω και δέχομαι ως Προνοητή, Δεσπότη και Θεό μου. Αυτόν μού προτείνεις τώρα να αρνηθώ και να προτιμήσω τα φαύλα; Διότι τί άλλο είναι τα χάλκινα και χρυσά κατασκευάσματα, οι θεοί σου; Και αν το κάνω αυτό, ποιος φρόνιμος άνθρωπος δεν θα με θεωρήσει ανόητο και απερίσκεπτο;”

Ο Μαξιμιανός οργίζεται και διατάζει την φυλάκισή του. Μέσα στην φυλακή εμφανίζεται ο διάβολος με μορφή σκορπιού να σέρνεται στο δάπεδο και με το κεντρί έτοιμο να τον τσιμπήσει στο πόδι. Ο αθλητής του Χριστού τον σταύρωσε με τον Σταυρό γιατί θυμήθηκε τα λόγια του Κυρίου που είπε μπορείτε να πατάτε πάνω σε φίδια και  σκορπιούς, αν έχετε πίστη. Ο σκορπιός θανατώθηκε και ακούγεται φωνή αγγέλλου: «ειρήνη σοι, αθλητά του Χριστού, ίσχυε και ανδρίζου». Με τον τρόπο αυτό ο Κύριος παρηγορεί και στηρίζει «τους φοβουμένους αυτόν»

Ο Μαξιμιανός είχε φέρει μαζί του ένα γιγαντόσωμο παλαιστή Λιαίο και διακήρυσσε  ότι οι θεοί των ειδωλολατρών είναι δυνατοί και έχουν κάνει τον Λιαίο ανίκητο από ανθρώπους που δεν πιστεύουν στα είδωλα.

Εις την φυλακή μαζί με τον Δημήτριο ήταν ένας μαθητής του ο Νέστωρας, ο οποίος δεν μπορούσε να αντέξει τα υπερήφανα λόγια του Μαξιμιανού. Αποφάσισε να μονομαχήσει μαζί του. Πριν πάει στο στάδιο ζητά και λαμβάνει την ευλογία του Δημητρίου. Μπαίνει στο στάδιο και αναφωνεί «Θεέ του Δημητρίου βοήθει μοι». Δεν νίκησε απλά τον Λιαίο αλλά τον σκότωσε, όπως έκανε ο Δαυίδ τον Γολιάθ. Ο αυτοκράτορας δεν μπορεί να το πιστεύσει ο μικρόσωμος Χριστιανός Νέστωρας να ντροπιάσει τον γιγαντόσωμο ειδωλολάτρη Λιαίο. Το θεωρεί προσβολή και καλεί τον Νέστωρα ο οποίος ομολογεί την πίστη του στον Χριστό και ότι ο Δημήτριος τον ευλόγησε. Διατάζει αμέσως την θανάτωσή των. Τον Νέστωρα αποκεφάλισαν αμέσως.

Τρέχουν οι στρατιώτες στη φυλακή για να θανατώσουν δια λογχισμού τον Άγιο. Μόλις τους βλέπει ανοίγει τα χέρια του για να τον λογχίσουν σε καίρια σημεία. Σηκώνει ο αθλητής του Κυρίου το δεξί του χέρι και λογχίζεται όπως ο Χριστός. Δέχεται πολλές πληγές από τα κοντάρια . Το σώμα του γεμίζει πληγές και το στόμα του πληρούται από δοξολογίες . Το αίμα του ποτάμι πότισε την Θεσσαλονίκη. Κάνοντάς της εύφορη για να καρποφορήσει πλουσίως. Παρέδωσε την αγία του ψυχή στον αγωνοθέτη Κύριο και έλαβε το αμάραντο στεφάνι της αιωνίου Ζωής. Όλα αυτά έγιναν στις 26 Οκτωβρίου 304 μ.Χ. Πιστοί ευσεβείς Χριστιανοί θάπτουν το σεμνό σκήνωμα στον τόπο του μαρτυρίου.

Ο υπηρέτης του Αγίου Λούπος βούτηξε το δακτυλίδι του στο αίμα του Αγίου και με αυτό έκανε θαύματα. Η κατάληξή του ήταν να αποκεφαλιστεί και αυτός. Από τον τάφο του Αγίου αναβλύζει μύρο θαυματουργό και για τον λόγο αυτό ο μεγαλομάρτυρας ονομάζεται και «μυροβλύτης».

Ο Άγιος Δημήτριος έχει ταυτιστεί με την ζωή και την πορεία της Θεσσαλονίκης , ο οποίος την προστατεύει από πλήθος εχθρούς Σλάβους, Αβάρους, Άραβες, Νορμανδούς, Φράγκους, Τούρκους και άλλους βαρβάρους. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ελληνικός στρατός απελευθέρωσε τη Θεσσαλονίκη ανήμερα της εορτής του Αγίου Δημητρίου (26 Οκτωβρίου 1912), γεγονός που θεωρήθηκε και είναι  θαύμα.

Δίκαια ο άγιος Δημήτριος αποκαλείται από τον υμνωδό της Εκκλησίας «ο μέγας φρουρός της Θεσσαλονίκης, ο ρύστης εν τοις κινδύνοις ο εξαίρετος, πρόμαχος ο κράτιστος» (Κανών δεύτερος). Σ’ έναν άλλο Κανόνα, που συνέθεσε ο Συμεών Θεσσαλονίκης, ο άγιος Δημήτριος φέρεται να λέει στην προστατευόμενή του πατρίδα Θεσσαλονίκη «…μη φοβού ουν, πατρίς μου, εμέ κατέχουσα, τους εχθρούς σου γαρ πάντας πατάξω εν Χριστώ και φυλάξω σε την τιμώσαν με».

Ο Άγιος Δημήτριος έζησε επί της γης μόνο 24 χρόνια. Πολύ λίγα για εμάς τους κοινούς ανθρώπους. Όταν εμείς προσπαθούμε να σταθούμε στα πόδια μας ο Άγιος είχε τεράστια εξουσία και κοσμική δόξα. Τα αγνόησε τα φθαρτά και πρόσκαιρα και προτίμησε τα αθάνατα και αιώνια. Αθλητής και δούλος Κυρίου.

Ἀπολυτίκιον

Μέγαν εὕρατο ἐv τοῖς κιvδύvοις, σὲ ὑπέρμαχοv, ἡ οἰκουμένη, Ἀθλοφόρε τὰ ἔθνη τροπούμενον. Ὡς οὖν Λυαίου καθεῖλες τὴν ἔπαρσιν, ἐν τῷ σταδίῳ θαῤῥύvας τὸν Νέστορα, οὕτως Ἅγιε, Μεγαλομάρτυς Δημήτριε, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε, δωρήσασθαι ἡμῖν τὸ μέγα ἔλεος.

Μυργιώτης Παναγιώτης, Μαθηματικός

Ο λόγος είναι για τους ανατολικούς Βίκινγκς ή τους Βαράγγους, που κυριάρχησαν από τον 10ο μέχρι και τον 15ο αιώνα στην Ευρώπη, τροφοδοτώντας πριν από λίγα χρόνια μια τηλεοπτική σειρά η οποία σεβάστηκε τις ιστορικές πηγές, διασφαλίζοντας εκ παραλλήλου υψηλή τηλεθέαση.

Μιλώντας, όμως, για ιστορικές πηγές και διαβάζοντας το βιβλίο του Σβέριρ Γιάκομπσον «Οι Βάραγγοι. Στην άγια φωτιά του Θεού», που κυκλοφόρησε πρόσφατα σε μετάφραση Πασχάλη Ανδρούδη από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, θα δούμε πως αυτές χάνονται στη μακρινή άκρη του χρόνου, αποτελώντας άλλοτε απλώς εμπορικές ειδήσεις και επιστολές και άλλοτε ανώνυμες αφηγήσεις και εθνικά έπη που δύσκολα γίνεται να ξεχωρίσουν από τον θρύλο.
Ο Γιάκομπσον είναι καθηγητής Μεσαιωνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Ισλανδίας κι αν στην αρχή του βιβλίου του παρακολουθούμε τους Ρως και τους Βαράγγους (τους προγόνους των Ρώσων και των Σκανδιναβών αντιστοίχως) με οδηγό τις βυζαντινές και τις αραβικές πηγές, εν συνεχεία τους βλέπουμε μέσα από τη σκανδιναβική οπτική. Για τους βυζαντινούς ιστορικούς και για τα καθ’ ημάς, οι Βάραγγοι είναι ένοπλο σώμα ταγμένο στην προστασία του βυζαντινού αυτοκράτορα, που συναπαρτίζεται από Βίκινγκς, Σκανδιναβούς ή και Άγγλους. Εδώ προκύπτει μια σαφής και συνεκτική εικόνα, που γίνεται μέχρι και συναρπαστική αν μείνουμε στα χρονικά του Βυζαντίου. Για τον Γιάκομπσον, η οιαδήποτε τεκμηρίωση είναι περίπου ανέφικτη και εκείνο που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι ο πολιτικός και ο πολιτισμικός περίγυρος των Βαράγγων, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους. Η πρώτη τους εμφάνιση πάντως ταυτίζεται με τους Ρως και με την επιδρομή τους στην Κωνσταντινούπολη το 860, που θα προκαλέσει τρόμο και κατάπληξη στον πατριάρχη Φώτιο.
Για τον Γιάκομπσον, είτε μιλάμε για Ρως είτε για Βαράγγους, πρόκειται για σχεδόν άγριους, οι οποίοι, παρόλα αυτά, είναι γενναίοι και αφοσιωμένοι, έχουν σταθερά θετικές σχέσεις με το Βυζάντιο επί αιώνες, είναι τυχοδιώκτες και έμποροι και μπορεί να είναι από Σκανδιναβοί μέχρι και Άγγλοι, χωρίς να παραλείψουμε ποτέ και την Ισλανδία. Κάτι τέτοιο, όμως, είναι πιθανόν να προσδώσει ένα άλλου τύπου μυθικό στοιχείο στην ιδέα που σχηματίζουμε για την εικόνα και την ιστορία τους. Όπως φαίνεται, παρόλα αυτά, οι Βάραγγοι δεν συνδέονται μόνο με τον πρωτογονισμό, με τις πολεμικές αρετές και με τα αχαλίνωτα ερωτικά ήθη. Πολλά στοιχεία τούς ανιχνεύουν κοντά σε σημαντικούς εμπορικούς σταθμούς και σε κρίσιμους γεωγραφικούς κόμβους ανά την Ευρώπη. Πρέπει, λοιπόν, να έπαιξαν σοβαρό ρόλο τόσο για την ευρωπαϊκή οικονομία όσο και την κινητικότητα στο εσωτερικό της ευρωπαϊκής ηπείρου. Κι αν στο σημείο αυτό σκεφτούμε τις μακρόχρονες και περίπλοκες σχέσεις τους με τη βυζαντινή αυτοκρατορία, τότε γιατί να μην αναλογιστούμε και τις διπλωματικές τους ικανότητες;
Όπως κι αν έχει, παραμένοντας μεταξύ θρύλου και Ιστορίας, ακόμα κι όταν μετατρέπονται σε αντικείμενο ιστορικής αναθεώρησης, όπως στην περίπτωση του Γιάκομπσον, οι Βάραγγοι δεν θα πάψουν να απασχολούν την προσοχή μας για πολλαπλούς λόγους.

Πηγή φωτογραφίας: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης

Β. Χατζηβασιλείου / ΑΠΕ-ΜΠΕ

]]> https://emvolos.gr/eidiko-thema-otan-oi-akrides-skiasan-ton-attiko-oyrano-kai-anagkasan-ton-dimarcho-petraki-na-tis-epikiryxei/ Sat, 23 Aug 2025 21:26:43 +0000 https://emvolos.gr/?p=702627 Της Τόνιας Α. Μανιατέα

«… Κατεβήκαμε σ΄ ένα τεράστιο έλος το οποίο διέσχιζε ένας πλακόστρωτος δρόμος. Κι έπειτα παρουσιάστηκε μπροστά μας μία τεράστια κοιλάδα, που φλεγόταν από τον ήλιο και μαστιζόταν από μυριάδες ακρίδες, τις οποίες κυνηγούσαν οι πελαργοί με τα πετάγματά τους […] Αναγνωρίσαμε την τεράστια ωφελιμότητα αυτών των πουλιών σε μία χώρα όπου οι ακρίδες προξενούν τόση ζημία…».

Ο Γάλλος περιηγητής, ιερωμένος, φιλόλογος και ποιητής Raoul de Malherbe καταχωρεί εντυπώσεις από το ταξίδι του στην Ελλάδα στο βιβλίο με τίτλο «L’ Orient, 1718-1845. Histoire – Politique – Religion – Moeurs, e.t.c.» («Η Ανατολή, 1718-1845. Ιστορία – Πολιτική – Θρησκεία – Ήθη, κ.λπ.»), που κυκλοφορεί το 1846 στο Παρίσι.

Ύστερα από μία μεγάλη περιήγηση στη Θεσσαλία και την Ήπειρο, συνοδευόμενος από τον συμπατριώτη του Saint-Maur, τον Ιούνιο του 1843 φτάνουν στην Αθήνα, όπου τυγχάνουν θερμής υποδοχής από τον πρεσβευτή της Ελλάδας στο Παρίσι, Ιωάννη Κωλέττη. Ο de Malherbe εξηγεί στον Έλληνα επιτετραμμένο ότι σκοπός του ταξιδιού του είναι να συλλέξει πληροφορίες για το πνεύμα των κατοίκων από άποψη ηθική, ιστορική και θρησκευτική, προκειμένου να δημοσιεύσει τα αποτελέσματα των καταγραφών του σε εφημερίδες και ειδικά σε μία, η οποία έχει ιδρυθεί στη Γαλλία γι αυτόν τον σκοπό. Του αφηγείται μάλιστα εντυπώσεις από το μέχρι στιγμής ταξίδι του στην ενδοχώρα, κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στη γονιμότητα του ελληνικού εδάφους, που θα μπορούσε –όπως τονίζει- να προσφέρει απλόχερα πολύτιμα αγαθά της γης, τόσο για εσωτερική κατανάλωση όσο και για εξαγωγή. Μιλά για δημητριακά, βαμβάκι, καπνό, ελιές, κρασί και σταφίδα και τόσα άλλα, που μάλιστα μόλις δέκα χρόνια μετά, θα επικυρώσει με το δικό του ταξίδι στην Ελλάδα, ο συμπατριώτης του συγγραφέας, ακαδημαϊκός και δημοσιογράφος Edmond Francois Valentin About («Η Ελλάδα μπορεί να κάνει τέτοια συγκομιδή που να αρκεί για τη δική της κατανάλωση, αλλά να εξάγει και στο εξωτερικό…»).

 «Μόνο που κι ετούτος ο τόπος, αγαπητέ φίλε, αντιμετωπίζει την κατάρα κάθε ευλογημένου εδάφους. Μαύρο ουρανό αντικρίσαμε πάνω από την εύφορη πεδιάδα στο Ζαβλάνι (ο σημερινός Παλιόπυργος των Τρικάλων). Αναρίθμητος πληθυσμός ακρίδων έπεσε απάνω στα αγαθά του κάμπου…» καταλήγει ο Γάλλος ιερωμένος στον Κωλέττη για να ακούσει έκπληκτος πως εκείνη η πεδιάδα δεν είναι η μόνη που δέχεται την επίθεση του βλαβερού εντόμου. Αυτό το καλοκαίρι τους αμπελώνες και τα μποστάνια της Αθήνας στην εξοχή των Πατησίων λυμαίνονται σμήνη του βλαβερού εντόμου. Ο καιρός έγινε σύμμαχος της καταστροφής. Έχει προηγηθεί μία εφιαλτική ξηρασία κι έπειτα μία σύντομη περίοδος βροχοπτώσεων, την οποία ακολούθησε μία ξηρασία εφιαλτικότερη της προηγούμενης.

Κατά τους ειδικούς, την εξάπλωση του εντόμου ευνοούν ξηροθερμικές συνθήκες. Συνήθως μεταναστεύει είτε στο στάδιο της νύμφης, είτε στο στάδιο της ακμής του οπότε γίνεται ιδιαίτερα επιζήμιο.

Η ΤΡΟΜΑΚΤΙΚΗ ΕΠΕΛΑΣΗ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

Η άνοιξη επεφύλασσε τις ιδανικές συνθήκες για την εκκόλαψη και ανάπτυξη της ακρίδας. «… έβρεχε με το τουλούμι. Αυτή η τόσο επιθυμητή βροχή δρόσισε τώρα τα πάντα, ελαττώθηκε η φοβερή ξηρασία. Στην Αττική η σοδειά του σιταριού προμηνύεται κακή…» έγραφε στον πατέρα της στα μέσα του Απρίλη του ίδιου έτους η βασίλισσα Αμαλία, ενώ σε άλλη επιστολή της στις αρχές του καλοκαιριού διαμαρτυρόταν για τη φοβερή ζέστη.

Εκτός του καιρού, τούτο το καλοκαίρι η Αττική διάγει άλλη μία περίοδο βασανιστικής λειψυδρίας. Είναι γνωστό ότι υδροδοτείται από λιγοστά πηγάδια και κρήνες και τα ποτάμια της, που την άνοιξη γέμισαν βρόχινο νερό, σε ελάχιστο χρονικό διάστημα στέρεψαν από την ξηρασία. Κάποιοι επιτήδειοι επιχειρηματίες υπόσχονται νερό στους δυστυχείς Αθηναίους, αντί αδρού ασφαλώς τιμήματος, αλλά οι λύσεις που προτείνουν δεν φέρνουν αποτέλεσμα και ο δήμαρχος Ανάργυρος Πετράκης πρέπει να διαχειριστεί την έλλειψη νερού, που –εκτός των άλλων- αφενός στεγνώνει τις σπαρμένες εκτάσεις περιμετρικά της Αθήνας και αφετέρου ευνοεί τις ανηλεείς επιδρομές σμηνών ακρίδων!

«Κατά το καλοκαίρι του έτους 1843 πολλά τα δεινά επέπεσαν εναντίον της ελληνικής πρωτευούσης. Εκτός από τη μόνιμη, σχεδόν, πληγή της λειψυδρίας, εκτός από τους διαφόρους επιχειρηματίες, που σαν ακρίδες είχαν επιπέσει επάνω στον δυστυχισμένον Δήμον Αθηναίων, με τις προτάσεις και τις υποσχέσεις τους δια την ανακάλυψιν φθηνών και αφθόνων νερών, έγινεν και επιδρομή πραγματικών ακρίδων (!) με συνέπειαν να καταστραφούν αμπελώνες, αγροί και κήποι, ενώ παράλληλα ενεφανίσθησαν οι συνηθισμένες επιδημίες και η έλλειψις ασφαλείας ήταν διάχυτη και μέσα στην πόλιν αλλά και στην ύπαιθρον της Αττικής» καταγράφουν στο Χρονικό της Υδρεύσεως της πόλης ο πρόεδρος και ο γγ του κατοπινού Συλλόγου των Αθηναίων, Δημήτριος Σκουζές και Δημήτριος Γέροντας αντίστοιχα.

Η εμφάνιση των ακρίδων έχει προκαλέσει τεράστια ανησυχία στους κατοίκους της πόλης, εκ των οποίων όσοι διαθέτουν σπαρτά στα Πατήσια και τον Μαραθώνα αναγκάζονται να ξημεροβραδιάζονται στα χωράφια τους αναζητώντας και καταστρέφοντας με τσάπες τις ακριδοκηλίδες (στάδια ανάπτυξης των ακρίδων πριν ενηλικιωθούν, που σχηματίζουν σκουρόχρωμες κηλίδες στο έδαφος). Οι καρποί των αμπελώνων και των μποστανιών, κυρίως η ξακουστή πατησιώτικη ντομάτα, έχουν ήδη αχρηστευτεί γι αυτή τη σεζόν.  Για να μη χαθεί και η επόμενη, ο μόνος τρόπος για να εξοντωθούν οι νύμφες, που έχουν αποτεθεί από τα γονιμοποιημένα έντομα στα λίγα εκατοστά κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, είναι να σκαφτεί η γη. Πολλοί Αθηναίοι δεν διστάζουν να δώσουν στο φαινόμενο και μεταφυσική διάσταση. Εντάσσουν τη πληγή των ακρίδων στο γενικότερο ζοφερό κλίμα σε βάρος του απολυταρχικού βασιλικού καθεστώτος, που στα τέλη του θέρους (3η Σεπτεμβρίου) θα οδηγήσει στην περίφημη επανάσταση του Συντάγματος. Στο μεταξύ, οι εφημερίδες βρίθουν δημοσιευμάτων περί των κακών οικονομικών του δήμου Αθηναίων, κατάσταση που αναστέλλει την εκτέλεση κάθε αναπτυξιακού έργου στην πόλη. Τόσο η διαρκής αφαίμαξη απανωτών δανείων για ανεύρεση λύσης στο πρόβλημα της έλλειψης νερού, όσο και η αδυναμία των περισσοτέρων Αθηναίων να ανταποκριθούν στις οικονομικές τους υποχρεώσεις έναντι του δήμου, έχουν στεγνώσει το ταμείο. Σε κάποια δημοσιεύματα γίνεται λόγος και για επαπειλούμενη πτώχευση.

Η ΛΥΣΗ ΣΤΟΙΧΙΖΕΙ ΚΑΤΙ ΠΑΡΑΠΑΝΩ…

Ωστόσο, το σοβαρότερο πρόβλημα αυτόν τον Μάιο του 1843 είναι οι ακρίδες που σκιάζουν τον ουρανό της Αττικής και ο δήμαρχος Πετράκης, αφού διαπιστώνει ότι το φαινόμενο δεν λέει να υποχωρήσει, αναγκάζεται να λάβει το ύστατο μέτρο. Παρά τις ταμειακές αδυναμίες, επικηρύσσει το βλαβερό έντομο! Οι εφημερίδες δημοσιεύουν την απόφαση του δημάρχου: Κάθε οκά ακρίδας που θα συλλέγεται, θα αποζημιώνεται με 20 λεπτά της δραχμής!

Εκατοντάδες Αθηναίοι, ιδιοκτήτες γης και μη, νέοι και μη, πένητες και αργόσχολοι, ξεχύνονται με φτυάρια και τσουβάλια στις εξοχές της πόλης, απ΄ όπου συχνά πυκνά περνούν κάρα του δήμου για να συγκεντρώσουν το … συλληφθέν βλαβερό υλικό.

Στο φύλλο της 2ας Ιουνίου του ίδιου έτους η εφημερίδα «Αιών» δημοσιεύει: «Το τελευταίον μέτρον το οποίο έλαβεν η Δημοτική μας Αρχή περί της καταδιώξεως της ακρίδος, ήτο η μόνη σωτηρία εις τους κτηματίας των Αθηνών. Τούτο έπρεπε προ δύω εβδομάδων να προλάβη χωρίς να δώσει καιρόν εις το ζωύφιον τούτο να μεγαλώσει και βιασθή η Αρχή να εξοδεύση περισσοτέραν ποσότητα χρημάτων. Μολαταύτα το κακόν επρολήφθη και δεν ημπορούμεν παρά να κηρύξωμεν την προθυμίαν του Κ. Διοικητού και Δημάρχου Αθηνών, οίτινες διώρισαν τον φιλόκαλον υπαστυνόμον κύριον Κωνοφάον επιστατούντα εις την εξόντοσιν της μάστιγος ταύτης».

Το κυνήγι της ακρίδας είχε μεγάλη επιτυχία και εκ του αποτελέσματος διαπιστώνεται πως το πρόβλημα ήταν πολύ μεγαλύτερο απ΄ όσο φαινόταν… Οι «κυνηγοί» του βλαβερού εντόμου κατάφεραν να συγκεντρώσουν περί τους 60 τόνους ακρίδων (εκ των οποίων οι επτά και πλέον δεν αποζημιώθηκαν, καθώς αποτελούσαν δωρεάν προσφορά), «ελαφρύνοντας» το ταμείο του δήμου κατά 8.000 πολύτιμες δραχμές. Για την ακρίβεια: «Το ποσόν της συναχθείσης ακρίδος ανέβη έως τεσσαράκοντα χιλιάδας οκάδων ως έγγιστα, πληρονομένης ανά 20 λεπτά εκάστης οκάδας, εκτός εκείνης, την οποία επρόσφεραν οι κάτοικοι των Αθηνών δωρεάν ανά είκοσι οκάδας έκαστος, η οποία αναβαίνει εις οκάδας εξ χιλιάδων».

Το πρόβλημα της ακρίδας λύνεται. Στοίχισε, βέβαια, κάτι παραπάνω, αλλά χαλάλι. Έτσι κι αλλιώς, ακολουθεί ένα ακόμη δάνειο της τάξης των 50.000 δραχμών, εκ μέρους του δήμου. Για το μόνιμο πρόβλημα της λειψυδρίας θα δαπανηθούν πολλά περισσότερα…

ΠΗΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ

–   «Εν Αθήναις, κάποτε… Η Πόλις και οι Δρόμοι της διηγούνται την Ιστορία τους», Δ. Β. Ηλιόπουλου (Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2000)

–    E-fimeris Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Εφημερίδων και Περιοδικού Τύπου

–  «Το Χρονικό της Υδρεύσεως των Αθηνών» Δ. Σκουζέ – Δ. Γέροντα (Αθήναι 1963)

–  “L’Orient 1718-1845. Histoire, politique, religion, moeurs, etc.”, R. de Malherbe (Gide et Cie, Libraires – Editeurs, Paris 1846)

–    «Η Ελλάδα του Όθωνα», Ed. About (Εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2018)

–   Ανέκδοτες επιστολές της βασίλισσας Αμαλίας στον πατέρα της / 1836-1853 (Εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2011)

–   Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο

ΑΠΕ-ΜΠΕ

]]> https://emvolos.gr/aygoystos-1945-pyriniki-kolasi-sti-chirosima-kai-to-nagkasaki/ Mon, 04 Aug 2025 21:26:35 +0000 https://emvolos.gr/?p=700362 Πριν από 80 χρόνια, στις 6 Αυγούστου 1945, ένα αμερικανικό βομβαρδιστικό B-29 έριχνε στη Χιροσίμα, στη δυτική Ιαπωνία, την πρώτη ατομική βόμβα της ιστορίας. Τρεις ημέρες αργότερα, ο ίδιος εφιάλτης επαναλαμβανόταν στο Ναγκασάκι, περίπου 400 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Χιροσίμα.

Επετειακές εκδηλώσεις, στις οποίες θα εκπροσωπηθούν εκατό χώρες, πρόκειται να πραγματοποιηθούν αυτή την εβδομάδα στις δύο ιαπωνικές πόλεις.

Από τον Αύγουστο μέχρι το τέλος του 1945, αυτές οι δύο πυρηνικές βόμβες, οι μοναδικές που έχουν χρησιμοποιηθεί μέχρι σήμερα σε καιρό πολέμου, στοίχισαν τη ζωή σε 140.000 ανθρώπους στη Χιροσίμα και σε 74.000 στο Ναγκασάκι.

Το πρώτο πράγμα που πολλοί κάτοικοι της Χιροσίμα είδαν το πρωί της 6ης Αυγούστου 1945 ήταν μια «έντονη πύρινη σφαίρα», σύμφωνα με τους όρους της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού (ΔΕΕΣ).

Η βόμβα Α, με την ονομασία «Little Boy», η οποία εξερράγη σε ύψος περίπου 600 μέτρων πάνω από την πόλη, είχε ισχύ σχεδόν 15.000 τόνους TNT.

Αυτή που έπεσε στο Ναγκασάκι έφερε την ονομασία «Fat Man» και ήταν ακόμη ισχυρότερη, γύρω στους 21.000 τόνους TNT.

Η θερμοκρασία στο υπόκεντρο της βόμβας στη Χιροσίμα έφθασε τους 7.000 βαθμούς Κελσίου – ένας κλίβανος που προκάλεσε σοβαρά εγκαύματα, για πολλούς θανατηφόρα, σε ακτίνα περίπου 3 χιλιομέτρων.

 Η έντονη λάμψη των εκρήξεων προκάλεσε επίσης προσωρινές τυφλώσεις και μόνιμα οφθαλμικά τραύματα, σύμφωνα με τη ΔΕΕΣ.

Η θερμική ακτινοβολία που ακολούθησε σε κλάσμα δευτερολέπτου μετά τις εκρήξεις, προκάλεσε πολυάριθμες πυρκαγιές που κατέστρεψαν πλήρως εκτάσεις τετραγωνικών χιλιομέτρων στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, όπου οι περισσότερες κατασκευές ήταν τότε ξύλινες.

Τα εγκαύματα και οι πυρκαγιές ήταν οι αιτίες περισσότερων από τους μισούς άμεσους θανάτους στη Χιροσίμα.

«Θυμάμαι απανθρακωμένα πτώματα μικρών παιδιών να κείτονται γύρω από το υπόκεντρο της έκρηξης σαν μαύροι βράχοι», λέει ο Κοΐτσι Ουάντα, που ήταν τότε 18 ετών και παρών στο Ναγκασάκι.

Πολλοί άνθρωποι σκοτώθηκαν επίσης ή τραυματίσθηκαν σοβαρά από ιπτάμενα συντρίμμια, άλλοι από την κατάρρευση κτιρίων ή αφού εκτινάχθηκαν στον αέρα.

Οι ατομικές εκρήξεις εξέπεμψαν επίσης ακτινοβολίες βλαβερές βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα: η «νόσος των ακτίνων» έπληξε πολλούς απ’ αυτούς που επέζησαν των άμεσων καταστροφών στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι.

Σύνδρομα έκθεσης σε «οξεία ακτινοβολία» -εμετοί, πονοκέφαλοι, διάρροιες, αιμορραγίες, απώλεια μαλλιών- μπορούσαν να επιφέρουν το θάνατο σε μερικές εβδομάδες ή μήνες.

Και οι «χιμπακούσα» (οι επιζήσαντες της βόμβας στα ιαπωνικά) ήταν στο υπόλοιπο της ζωής τους εκτεθειμένοι σε αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν ορισμένους καρκίνους.

Από τους περίπου 50.000 ανθρώπους στις δύο πόλεις που είχαν δεχθεί ακτινοβολία και παρακολουθήθηκαν από το αμερικανοϊαπωνικό ερευνητικό ίδρυμα RERF (Radiation Effects Research Foundation), περίπου 100 πέθαναν από λευχαιμία και 850 από καρκίνους που συνδέονται με τις ακτινοβολίες.

Η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι ήταν η χαριστική βολή στην Ιαπωνία, η οποία συνθηκολόγησε στις 15 Αυγούστου 1945, βάζοντας έτσι τέλος στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Όμως οι ιστορικοί συνεχίζουν να συζητούν το αν αυτή η διπλή πυρηνική επίθεση επέτρεψε πραγματικά να σωθούν περισσότερες ζωές επισπεύδοντας το τέλος της σύγκρουσης.

Ο γολγοθάς, τόσο σωματικός όσο και ψυχολογικός, πολλών χιμπακούσα διήρκεσε ολόκληρη τη ζωή τους. Πολλοί αποσιωπούσαν για καιρό τα βάσανά τους και υπέστησαν διακρίσεις, κυρίως όσον αφορά το γάμο.

Αυτό επειδή πολλοί Ιάπωνες πίστευαν αδίκως επί δεκαετίες ότι «η νόσος των ακτίνων» ήταν κληρονομική, ακόμα και μεταδοτική, και απέφευγαν έτσι να συναναστρέφονται τους χιμπακούσα.

Μετά τον πόλεμο, η ιαπωνική κυβέρνηση δημιούργησε ένα στάτους «επίσημου θύματος» των ατομικών βομβών, προσφέροντας δωρεάν φροντίδες. Όμως το δικαίωμα αυτό χορηγήθηκε μέσα σε περιοριστικές συνθήκες, με αποτέλεσμα να αποκλεισθούν χιλιάδες θύματα.

Χιμπακούσα έγιναν ένθερμοι υποστηρικτές των ειρηνιστικών και αντιπυρηνικών κινημάτων, ταξιδεύοντας σε ολόκληρο τον κόσμο για να καταθέσουν τις μαρτυρίες τους.

Μια κίνηση η οποία συνασπίζει τους επιζήσαντες που είχαν δεχθεί ακτινοβολία, η Nihon Hidankyo, η οποία καλεί τα κράτη να δράσουν για να εξαλειφθούν τα πυρηνικά όπλα, τιμήθηκε το 2024 με το Νόμπελ Ειρήνης.

Το 2019, ο πάπας Φραγκίσκος μετέβη στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι για να επαναλάβει το «όχι» στα πυρηνικά όπλα.

Το 2016, ο Μπαράκ Ομπάμα ήταν ο πρώτος εν ενεργεία αμερικανός πρόεδρος που επισκέφθηκε τη Χιροσίμα. Είχε κι αυτός ταχθεί τότε υπέρ ενός κόσμου χωρίς πυρηνικά όπλα, χωρίς ωστόσο να ζητήσει συγγνώμη εξ ονόματος των Ηνωμένων Πολιτειών για την ιαπωνική τραγωδία του Αυγούστου 1945.

Η Ρωσία, από την πλευρά της, είναι μία από τις περίπου 100 χώρες που αναμένεται να συμμετάσχουν στις φετινές επετειακές εκδηλώσεις στο Ναγκασάκι. Είναι η πρώτη φορά που η Μόσχα προσκαλείται σε επετειακές εδηλώσεις στην πόλη μετά την έναρξη του πολέμου με την Ουκρανία το Φεβρουάριο 2022.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ο Θεόδωρος Χαραλαμπίδης ήταν 21 χρονών και ήταν από τους πολλούς Έλληνες στρατιώτες που κλήθηκε στην επιστράτευση να πολεμήσει στην Κύπρο το καλοκαίρι του 1974, αντιμετωπίζοντας την απρόκλητη εισβολή των Τούρκων στο νησί .

Πενήντα ένα χρόνια μετά την εισβολή μαχόμενος υπέρ πίστεως και πατρίδος, ο Έφεδρος Χαραλαμπίδης Θεόδωρος του Ιορδάνη επιστρέφει στη γενέτειρά του, την ‘Εδεσσα. Για την ψυχή του ήρωα την Κυριακή 27 Ιουλίου 2025 στις 11:00 π.μ., στον Μητροπολιτικό Ι. Ναό Αγίας Σκέπης Έδεσσας θα τελεσθεί μνημόσυνο υποδέχοντας τα λείψανά του και στη συνέχεα θα αναπαυθεί με τις τιμές που αρμόζουν σε πεσόντα στο πεδίο της μάχης, στο στρατιωτικό νεκροταφείο της Έδεσσας

Η συγκινητική αυτή εξέλιξη είναι αποτέλεσμα της μέριμνας και των επίμονων προσπαθειών της ΙIας Μεραρχίας Πεζικού Έδεσσας, η οποία ανέλαβε εξ ολοκλήρου τη διαδικασία επαναπατρισμού. Η κίνηση αυτή αποτελεί μια ελάχιστη οφειλή τιμής προς τον ήρωα που θυσιάστηκε για την ελευθερία και την κυριαρχία.

. Η γενναιότητα και η αυτοθυσία του, όπως και των συντρόφων του, παραμένουν φωτεινό παράδειγμα χρέους και πατριωτισμού. Για δεκαετίες, η τύχη του παρέμενε άγνωστη για την οικογένειά του, βυθίζοντάς τους στο πένθος και την αγωνία.

Η επιστροφή της σορού του Θεόδωρου Χαραλαμπίδη αποτελεί μια βαθιά συγκινητική στιγμή όχι μόνο για την οικογένειά του – τα αδέρφια του, τα ανίψια του, και όλους τους συγγενείς του αλλά και για ολόκληρη την τοπική κοινωνία της Έδεσσας και την Ελλάδα γενικότερα. Είναι η στιγμή που η ψυχή του ήρωα θα βρει επιτέλους τη γαλήνη στην πατρική γη, μετά από 50 χρόνια αναμονής.

Η τελετή ταφής, η οποία θα πραγματοποιηθεί με πλήρεις στρατιωτικές τιμές, είναι μια ευκαιρία για όλους να αποτίσουν φόρο τιμής στον Θεόδωρο Χαραλαμπίδη και να τιμήσουν τη μνήμη όλων των πεσόντων στην Κύπρο καθώς η θυσία τους δεν ξεχνιέται. αντίθετα αποτελεί διαρκή υπενθύμιση του χρέους μας απέναντι στην ιστορία και τη μνήμη όσων έδωσαν τη ζωή τους για την πατρίδα.

Η Μεραρχία Πεζικού Έδεσσας, με την πρωτοβουλία της αυτή, προσφέρει όχι μόνο ανακούφιση στην οικογένεια του ήρωα, αλλά και ένα ισχυρό μήνυμα ότι η πατρίδα δεν ξεχνά τους αγώνες και τις θυσίες των παιδιών της.

Ο Θεόδωρος Χαραλαμπίδης επιστρέφει σπίτι.

Ας αναπαυθεί εν ειρήνη.

 https://youtube.com/shorts/Phjq_LWO8Cg

Κείμενο Κώστας Δάμος

και βίντεο μέσω ΑΙ.