Η γήρανση είναι μια καθολική διαδικασία, όμως δεν εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ανθρώπους. Η βιολογική ηλικία, δηλαδή ένας δείκτης που αποτυπώνει το πόσο καλά λειτουργεί ο οργανισμός, μπορεί να διαφέρει σημαντικά από τη χρονολογική ηλικία ενός ατόμου.

Ερευνητές από το Ινστιτούτο Επιστήμης του Τόκιο στην Ιαπωνία επισημαίνουν ότι πραγματοποίησαν την πρώτη διαχρονική μελέτη που διερευνά τη σχέση μεταξύ πολιτιστικής συμμετοχής και βιολογικής ηλικίας, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη παράγοντες που παραμένουν σταθεροί στον χρόνο και θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα.

Για τις ανάγκες της μελέτης ανέλυσαν στοιχεία από 1.899 ενήλικες που συμμετείχαν στην «English Longitudinal Study of Ageing», μια μακροχρόνια πληθυσμιακή έρευνα που παρακολουθεί ένα εθνικά αντιπροσωπευτικό δείγμα ατόμων ηλικίας 50 ετών και άνω που ζουν στην Αγγλία.

Στους συμμετέχοντες μετρήθηκαν δεδομένα για δέκα φυσιολογικούς δείκτες: πίεση σφυγμού, διαστολική αρτηριακή πίεση, συγκέντρωση αιμοσφαιρίνης, αναπνευστική λειτουργία, επίπεδα ινωδογόνου, γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, LDL χοληστερόλη, δείκτης μάζας σώματος (BMI), δύναμη λαβής του χεριού και ταχύτητα βάδισης. Από τους δείκτες αυτούς προέκυψε ένας σύνθετος δείκτης βιολογικής ηλικίας.

Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν επίσης ερωτηματολόγιο σχετικά με τη συχνότητα με την οποία επισκέπτονταν κινηματογράφους, μουσεία ή γκαλερί τέχνης και θέατρα, συναυλίες ή παραστάσεις όπερας. Για κάθε δραστηριότητα η συχνότητα βαθμολογούνταν από το 0 («ποτέ») έως το 5 («δύο φορές τον μήνα ή συχνότερα»), δημιουργώντας έναν συνολικό δείκτη πολιτιστικής συμμετοχής από 0 έως 15.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι συμμετείχαν συχνά σε πολιτιστικές δραστηριότητες, τουλάχιστον μία φορά κάθε λίγους μήνες, είχαν μέση βιολογική ηλικία περίπου τρία χρόνια μικρότερη από όσους συμμετείχαν σπάνια ή ποτέ. Τα άτομα με υψηλότερη πολιτιστική συμμετοχή ήταν συχνότερα γυναίκες, είχαν υψηλότερο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, εργάζονταν και παρουσίαζαν καλύτερη γενική κατάσταση υγείας.

Μετά την προσαρμογή για παράγοντες όπως το εισόδημα του νοικοκυριού, η επαγγελματική κατάσταση και τα χρόνια νοσήματα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι κάθε αύξηση κατά μία μονάδα στον δείκτη πολιτιστικής συμμετοχής συνδεόταν με μείωση της βιολογικής ηλικίας κατά περίπου 31 ημέρες.

Σύμφωνα με τους συγγραφείς, η συμμετοχή σε πολιτιστικές δραστηριότητες μπορεί να ενισχύει τις κοινωνικές σχέσεις, να προάγει πιο υγιεινές συμπεριφορές και να βελτιώνει την ψυχική υγεία, παράγοντες που ενδέχεται να επιβραδύνουν τη φυσιολογική γήρανση.

Οι ερευνητές διευκρινίζουν, ωστόσο, ότι πρόκειται για μελέτη παρατήρησης και επομένως δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Αναγνωρίζουν επίσης ότι είναι πιθανό να υπάρχει αντίστροφη συσχέτιση: οι άνθρωποι με καλύτερη υγεία να έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα συμμετοχής σε πολιτιστικές δραστηριότητες.

Παρ’ όλα αυτά, τονίζουν ότι η πολιτιστική συμμετοχή αποτελεί έναν τροποποιήσιμο παράγοντα και θα μπορούσε να αποτελέσει αποτελεσματική παρέμβαση για την υγιή γήρανση. Όπως αναφέρουν, το όφελος που παρατηρήθηκε είναι συγκρίσιμο με εκείνο της συστηματικής σωματικής άσκησης.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν επιπλέον ότι η βελτίωση της γεωγραφικής και οικονομικής πρόσβασης σε πολιτιστικές εκδηλώσεις θα μπορούσε να αυξήσει τη συμμετοχή του πληθυσμού.

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:

https://jech.bmj.com/content/early/2026/07/02/jech-2025-225753

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

«Η βιοϊατρική έρευνα δεν είχε ποτέ περισσότερα ανεπεξέργαστα δεδομένα να διαχειριστεί: τεράστια σύνολα δεδομένων, χιλιάδες εξειδικευμένα εργαλεία, εκατομμύρια δημοσιευμένα επιστημονικά άρθρα, οπότε οι ανακαλύψεις γίνονται όλο και πιο αργές και πιο ακριβές», τόνισε σε σχετική συνέντευξη τύπου ο καθηγητής Πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Γιούρι Λέσκοβικ. Ως αποτέλεσμα, πολύτιμα δεδομένα και αναλυτικές δυνατότητες παραμένουν αναξιοποίητα, καθώς η ζήτηση για εξειδικευμένους ερευνητές υπερβαίνει τη διαθέσιμη επιστημονική δυναμικότητα.

Τα παραπάνω υπογραμμίζουν την ανάγκη για προσεγγίσεις που μπορούν να μεγιστοποιήσουν την εμπειρογνωμοσύνη και να επιταχύνουν την ανακάλυψη. Οι ερευνητές παρουσιάζουν το Biomni, έναν πράκτορα Τεχνητής Νοημοσύνης (AI agent) που εντοπίζει βιοϊατρική βιβλιογραφία για να ορίσει ολοκληρωμένα πεδία δράσης. Το μεγάλο γλωσσικό μοντέλο λειτουργεί ταυτόχρονα ως μηχανή σχεδιασμού ερμηνεύοντας το αίτημα του χρήστη και προετοιμάζοντας μια αλληλουχία επιμέρους βημάτων που διεκπεραιώνουν το αίτημα. Με αυτόν τον τρόπο, το Biomni μπορεί να συνθέτει και να εκτελεί πολύπλοκες ροές εργασιών, χωρίς να βασίζεται σε προκαθορισμένα πρότυπα και σε ανάθεση μιας συγκεκριμένης ερευνητικής υπόθεσης- αυτό είναι που το διαφοροποιεί από άλλα ερευνητικά εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης.

«Αναπτύξαμε το Biomni, έναν συν-επιστήμονα που βασίζεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη, μετά τη διαπίστωση ότι το εμπόδιο δεν είναι οι ιδέες ούτε τα δεδομένα, αλλά ο κατακερματισμός, η εκπαίδευση, τα εξειδικευμένα εργαλεία που επιβραδύνουν τη διαδικασία. Έτσι μια τεράστια ποσότητα βιοϊατρικών δεδομένων δεν έχει αναλυθεί. Οπότε αρχίσαμε αυτή την έρευνα με το ερώτημα τι θα γινόταν εάν κάθε ερευνητής Βιοϊατρικής είχε έναν ακούραστο ειδικό συνεργάτη, ο οποίος θα διάβαζε τη βιβλιογραφία, θα έκανε την ανάλυση, θα κατανοούσε τα δεδομένα και θα σχεδίαζε τα πειράματα σε κάθε πεδίο της Βιολογίας και της Βιοϊατρικής, από τη γενετική μέχρι τη φαρμακολογία και τη μικροβιολογία», επισήμανε ο Λέσκοβικ.

Όπως περιγράφεται σε δημοσίευση στο περιοδικό Science, το ανοιχτής πρόσβασης εργαλείο δοκιμάστηκε σε διαφορετικές μελέτες περιπτώσεων, από την ανάλυση δεδομένων φορετών αισθητήρων έως τον σχεδιασμό εργαστηριακών πρωτοκόλλων, και έδειξε ισχυρή απόδοση και ακρίβεια.

Οι ερευνητές διευκρινίζουν πάντως ότι, παρότι το Biomni έχει πρόσβαση σε ένα ευρύ πεδίο βιοϊατρικών εργαλείων και βάσεων δεδομένων, οι εργασίες που αξιολογήθηκαν καλύπτουν μόνο ένα μέρος του αντικειμένου και αρκετοί σημαντικοί τομείς παραμένουν ακόμη ανεξερεύνητοι.

Παρ’ όλα αυτά, εκτιμούν ότι η αυτοματοποίηση πολύπλοκων ερευνητικών διαδικασιών με το Biomni θα επιτρέψει στους επιστήμονες να αφιερώσουν περισσότερο χρόνο στη διαμόρφωση νέων επιστημονικών υποθέσεων, στον σχεδιασμό καινοτόμων πειραμάτων και στη διεπιστημονική συνεργασία.

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:

www.science.org/doi/10.1126/science.adz4351

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Η τεχνολογία, η οποία βρίσκεται πλέον στο στάδιο της κλινικής αξιολόγησης, θα δοκιμαστεί σε 400 ασθενείς σε συνεργασία με την Καρδιολογική Κλινική του Νοσοκομείου Κοζάνης, με στόχο να αξιολογηθεί η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητά της.

Όπως εξηγεί η  καρδιολόγος και CEO της BL Nanobiomed,Βαρβάρα Καραγκιοζάκη ο βιοαισθητήρας αποτελεί μια πλατφόρμα που έχει σχεδιαστεί ώστε να εντοπίζει μέσα σε περίπου δύο λεπτά την παρουσία βιοδεικτών που σχετίζονται με το έμφραγμα ή με στάδια πριν από αυτό.

Η μέθοδος, σύμφωνα με την εταιρεία, δεν απαιτεί ειδική προετοιμασία και έχει σχεδιαστεί ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί εύκολα, ενώ σε συνδυασμό με εφαρμογές τηλεϊατρικής θα μπορούσε να συμβάλει στην ταχύτερη κινητοποίηση των υπηρεσιών υγείας σε επείγουσες περιπτώσεις.

Η BL Nanobiomed, μέλος του International Nanotech Hub, Thessaloniki, θα παρουσιάσει την τεχνολογία της στο NANOTEXNOLOGY 2026, όπου θα συζητηθούν οι τελευταίες εξελίξεις στη νανοϊατρική, τα οργανικά ηλεκτρονικά και τους βιοαισθητήρες για τη διάγνωση και θεραπεία ασθενειών.

Στη διάρκεια του NANOTEXNOLOGY 2026 θα αναπτυχθούν θέματα που αφορούν τις τελευταίες επιστημονικές εξελίξεις στον τομέα της Νανοϊατρικής και θα αναφερθούν όλα τα πρόσφατα δεδομένα για τη θεραπεία και διάγνωση χρόνιων νευροεκφυλιστικών ασθενειών με τη χρήση οργανικών ηλεκτρονικών και βιοαισθητήρων. Λόγω του πολύ μικρού μεγέθους τους τα νανοϋλικά που χρησιμοποιούνται  για την αντιμετώπιση αυτών των ασθενειών μπορούν να εισέλθουν στον ανθρώπινο οργανισμό διαπερνώντας το «φράγμα» του ανθρώπινου σώματος και να θεραπεύσουν στοχευμένα πλέον σε ατομικό, κυτταρικό επίπεδο.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Το γένος Homo, στο οποίο ανήκει ο σύγχρονος άνθρωπος, εμφανίστηκε πριν από περίπου 2,5 εκατομμύρια χρόνια. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, η εξέλιξη των διαφόρων ειδών του χαρακτηρίστηκε από αύξηση του μεγέθους του εγκεφάλου και παράλληλη μείωση του μεγέθους και της στιβαρότητας του προσώπου και των γνάθων. Ταυτόχρονα, σημειώθηκαν αλλαγές στη συμπεριφορά τους: τα λίθινα εργαλεία χρησιμοποιούνταν πιο εντατικά, η τροφή αποκτούνταν και επεξεργαζόταν με ολοένα και πιο ποικίλους τρόπους, οι πληθυσμοί εξαπλώνονταν σε σημαντικά μεγαλύτερες γεωγραφικές περιοχές και πιθανώς εμφανίστηκαν πιο σύνθετες κοινωνικές δομές.

Για δεκαετίες, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι αλλαγές αυτές αποτελούσαν προϊόν διαρκούς, κατευθυνόμενης φυσικής επιλογής: οι μεγαλύτεροι εγκέφαλοι ευνοήθηκαν επειδή βελτίωναν τις γνωστικές ικανότητες, ενώ τα μικρότερα πρόσωπα και οι γνάθοι απαιτούσαν λιγότερη ενέργεια, καθώς τα εργαλεία είχαν αναλάβει μεγάλο μέρος της μάσησης της τροφής.

Στη νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Nature Communications», η παραπάνω θεωρία ανατρέπεται. Η καθηγήτρια Κατερίνα Χαρβάτη, διευθύντρια του Κέντρου Ανθρώπινης Εξέλιξης και Παλαιοπεριβάλλοντος Senckenberg (SHEP) του Πανεπιστημίου του Τίμπινγκεν, σε συνεργασία με τον ερευνητή Μαρκ Χούμπε από το Πανεπιστήμιο του Τενεσί στο Νόξβιλ, υποδεικνύουν μια πιο αργή και πιθανώς πιο περιορισμένη εξελικτική διαδικασία σε σχέση με τις επικρατέστερες μέχρι σήμερα θεωρίες.

—Ανάλυση 87 απολιθωμάτων—

Οι ερευνητές ανέλυσαν τρισδιάστατες μετρήσεις από 87 κρανία απολιθωμάτων του γένους Homo, που περιλαμβάνουν πρώιμα είδη, όπως ο Homo habilis και ο Homo erectus, καθώς και τον Homo heidelbergensis, τους Νεάντερταλ και πρώιμους και σύγχρονους πληθυσμούς του Homo sapiens. Η βάση δεδομένων περιλαμβάνει την πλειονότητα των καλά διατηρημένων απολιθωμάτων ανθρωπίνων (hominins) των τελευταίων δύο εκατομμυρίων χρόνων, «καθιστώντας τη μελέτη μας μια από τις πιο περιεκτικές εργασίες που διερευνούν τις εξελικτικές αλλαγές εντός του γένους μας»¸ όπως εξηγεί η κ. Χαρβάτη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

«Συγκρίναμε αυτό το εξαιρετικό σύνολο δεδομένων με έξι διαφορετικά εξελικτικά μοντέλα χρησιμοποιώντας στατιστικές αναλύσεις για να αξιολογήσουμε ποιο μοντέλο αντιστοιχεί καλύτερα στις παρατηρούμενες αλλαγές στη μορφολογία της κεφαλής και του προσώπου στο γένος Homo. Τα μοντέλα περιελάμβαναν τη γνωστή εξελικτική διαδικασία της φυσικής επιλογής, καθώς και άλλους εξελικτικούς μηχανισμούς που απαντώνται στη φύση, όπως την ουδέτερη εξέλιξη, την εξελικτική “στάση” και το μοντέλο της “διακεκομμένης ισορροπίας”», περιγράφει η κ. Χαρβάτη.

Οι αναλύσεις επιβεβαιώνουν τις γνωστές εξελικτικές τάσεις της σταδιακής αύξησης του μεγέθους του εγκεφάλου και της μείωσης του μεγέθους του προσώπου στην πορεία του χρόνου. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η σπουδαία Ελληνίδα παλαιοανθρωπολόγος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «δείχνουν ότι οι σταδιακές αυτές αλλαγές στην εξέλιξη του γένους Homo δεν φαίνεται να είναι αποτέλεσμα μιας σταθερής, σταδιακής φυσικής επιλογής προς τη σύγχρονη ανθρώπινη μορφή». Αντίθετα, οι τυχαίες γενετικές μεταλλάξεις, η σταθεροποιητική επιλογή, καθώς και οι βιολογικοί περιορισμοί πιθανότατα διαδραμάτισαν πολύ μεγαλύτερο ρόλο από ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα.

Οι σημαντικότερες αυξήσεις του μεγέθους του εγκεφάλου, όπως στον Homo heidelbergensis και αργότερα και στον Homo sapiens και στους Νεάντερταλ φαίνεται ότι συνέβησαν σε περιόδους κατά τις οποίες οι εξελικτικοί περιορισμοί ήταν προσωρινά λιγότερο σοβαροί. Σύμφωνα με τους ερευνητές, σε αυτό συνέβαλαν διάφοροι παράγοντες, όπως η αναπτυξιακή βιολογία, οι μεταβολικές συνθήκες και κυρίως η πολιτισμική καινοτομία.

«Περίοδοι έντονης τεχνολογικής και πολιτισμικής καινοτομίας μπορούν να πυροδοτήσουν ταχύτερες εξελικτικές αλλαγές. Τέτοιες αλλαγές ήταν σαφώς μεγάλης σημασίας για την εξέλιξη του γένους Homo, καθώς επέτρεψαν στους προγόνους μας να ανταποκριθούν στις διατροφικές απαιτήσεις μεγαλύτερων εγκεφάλων και να αξιοποιήσουν πλήρως τα οφέλη των υψηλότερων γνωστικών ικανοτήτων», σημειώνει ο Μαρκ Χούμπε.

Παρόμοιοι μηχανισμοί ίσως εξηγούν και τις διαφορές μεταξύ των σύγχρονων ανθρώπων και παλαιότερων ειδών του γένους Homo. Για παράδειγμα, η μορφολογία του προσώπου των Νεάντερταλ φαίνεται ότι παρέμεινε σχετικά αμετάβλητη για μεγάλα χρονικά διαστήματα, ενώ τα πρόσωπα των σύγχρονων ανθρώπων είναι σημαντικά μικρότερα από αυτά άλλων γενετικών γενεαλογιών.

«Είναι πιθανό αυτές οι μεταγενέστερες αλλαγές να συνδέονται επίσης με βαθιές αλλαγές στη συμπεριφορά που συνόδευσαν την εμφάνιση του είδους μας», παρατηρεί η Κατερίνα Χαρβάτη.

Οι συγγραφείς διευκρινίζουν ότι η μελέτη δεν υποστηρίζει πως η φυσική επιλογή δεν διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ανθρώπινη εξέλιξη. Αντίθετα, προτείνει μια διαφορετική ερευνητική προσέγγιση.

«Τα ευρήματά μας μετατοπίζουν το επίκεντρο», τονίζει η κ. Χαρβάτη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. «Υπογραμμίζουν την ανάγκη να λαμβάνουμε και άλλους μηχανισμούς, όπως τους βιολογικούς περιορισμούς ή τις τυχαίες αλλαγές, υπόψη ως σοβαρούς παράγοντες στην εξέλιξή μας και να διαμορφώσουμε πιο εποικοδομητικά ερωτήματα που να μετατοπίζουν το επίκεντρο της μελλοντικής έρευνας. Δηλαδή, αντί να ρωτάμε γιατί οι άνθρωποι εξελίχθηκαν συνεχώς προς μεγαλύτερους εγκεφάλους και μικρότερα πρόσωπα, θα είχε μεγαλύτερο ενδιαφέρον να διερευνήσουμε υπό ποιες συνθήκες οι ανθρώπινοι πληθυσμοί κατάφεραν να ξεπεράσουν τους βιολογικούς φραγμούς που περιόριζαν την εξέλιξή τους και να αναπτύξουν νέα χαρακτηριστικά».

Η κ. Χαρβάτη αναφέρει ως παράδειγμα τις τεχνολογικές καινοτομίες, όπως την ανάπτυξη της λίθινης τεχνολογίας ή την ανάπτυξη μεθόδων επεξεργασίας τροφών, που «θα μπορούσαν να έχουν επιτρέψει την άρση βιολογικών ή μεταβολικών περιορισμών και, ως εκ τούτου, την εξέλιξη χαρακτηριστικών που προηγουμένως ήταν αδύνατα, όπως οι μεγαλύτεροι εγκέφαλοι» και καταλήγει ότι «αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα κατάλληλη για την καλύτερη κατανόηση της εξέλιξης του γένους μας».

Σ.Σ. Επισυνάπτεται φωτογραφία με αντίγραφα ενός κρανίου Homo habilis και ενός κρανίου πρώιμου Homo sapiens, που απεικονίζουν δύο βασικές εξελικτικές τάσεις, τη σημαντική αύξηση του μεγέθους του εγκεφάλου και την ταυτόχρονη μείωση του μεγέθους του προσώπου. Credit: Katerina Harvati

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μαρία Κουζινοπούλου

Πρωτοφανή χαρακτηρίζει ο ομότιμος Καθηγητής Δυναμικής, Τεκτονικής, Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας, Ευθύμης Λέκκας, τα φαινόμενα που εκδηλώθηκαν  με τους σεισμούς 7.2 & 7.5 Mw (USGS) στη Βενεζουέλα, βάσει των καταγραφών της ελληνικής αποστολής. Η αποστολή στη Βενεζουέλα , στην οποία, συμμετείχε επίσης και ο ομότιμος Καθηγητής Αντισεισμικής Τεχνολογίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Παναγιώτης Καρύδης, είχε σαν στόχο την επιστημονική, τεχνική, επιχειρησιακή και ανθρωπιστική συνδρομή στην πληγείσα χώρα.

Στις 24 Ιουνίου, όπως είναι γνωστό, δύο μεγάλοι σεισμοί μεγέθους 7.2 & 7.5 σημειώθηκαν στην παράκτια ζώνη της Βενεζουέλας προκαλώντας χιλιάδες θύματα και τραυματίες, επιπτώσεις στο δομημένο ιστό και τα έργα υποδομής, δυσανάλογες κοινωνικές επιπτώσεις, καθώς και τεράστιες οικονομικές επιπτώσεις που αγγίζουν το 5% του ΑΕΠ της χώρας.

Τα πρωτοφανή φαινόμενα, τα οποία παρατήρησε η ελληνική αποστολή και αποτελούν μοναδικά γεωδυναμικά γεγονότα είναι τα ακόλουθα:

Οι δύο τεράστιοι σεισμοί εκδηλώθηκαν με χρονική διαφορά της τάξεως των 39”, γεγονός που δεν έχει καταγραφεί ποτέ στο παρελθόν και αποτελεί νέο δεδομένο σεισμικότητας. ‘Αλλοι μεγάλοι δίδυμοι σεισμοί, όπως για παράδειγμα αυτοί της Τουρκίας το 2023 στην Αντιόχεια, είχαν ένα χρονικό παράθυρο της τάξεως τουλάχιστον των 6 ωρών. Ενώ σε άλλες περιπτώσεις η χρονική διαφορά είναι συνήθως μερικά 24ωρα.

Η ρηξιγενής ζώνη, η οποία ενεργοποιήθηκε και έδωσε τους δύο μεγάλους σεισμούς έχει μήκος της τάξεως τουλάχιστον των 300 km (San Sebastian Fault), γενική διεύθυνση ΑΔ, αναπτύσσεται κατά μήκος της βόρειας ακτογραμμής της Βενεζουέλας και οριοθετεί την πλάκα της Νότιας Αμερικής με την πλάκα της Καραϊβικής. Πρόκειται καθαρά για ρήγματα δεξιόστροφης οριζόντιας ολίσθησης.

Καμία βλάβη δεν παρατηρήθηκε στη στενή και επικεντρική περιοχή των σεισμών (San Felipe, Morón, Valencia). Είναι χαρακτηριστικό ότι στην περιοχή του επικέντρου, ακόμα και παλαιότερες κατασκευές, χωρίς αντισεισμική θωράκιση δεν έπαθαν την παραμικρή ζημιά.

Αντίθετα, συσσωρευμένες εκατοντάδες καταρρεύσεις, αλλά και σημαντικές βλάβες, παρατηρήθηκαν 200 km ανατολικά του επικέντρου στην παράκτια περιοχή La Guaira – Αεροδρομίου, Catia La Mar, Caraballeda. Οι περιοχές αυτές αποτελούν και το μακροσεισμικό επίκεντρο των επιπτώσεων. Οι βλάβες στις ανωτέρω περιοχές αφορούν τόσο κτήρια μικρού ύψους και όγκου, όσο και τεράστια, ψηλά κτήρια 20 και 30 ορόφων.

Αντίθετα στην περιοχή του Caracas δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές βλάβες, παρά μόνο καταρρεύσεις 10 περίπου κτηρίων μεγάλου ύψους και σημαντικού όγκου, αριθμός πολύ μικρός σε σχέση με τις εκατοντάδες χιλιάδες κατασκευές, οι οποίες συνθέτουν το οικιστικό περιβάλλον της πρωτεύουσας της χώρας. Εκτιμάται ότι οι ρηξιγενείς ζώνες που διέρχονται από το Caracas, ανήκουν σε ρηξιγενείς δομές παράλληλες με την βόρεια ζώνη, οι οποίες και δεν ενεργοποιήθηκαν.

Οι συσσωρευμένες χιλιάδες καταρρεύσεις κτηρίων με μεγάλο ύψος, τα οποία ήταν θεμελιωμένα σε χαλαρές παράκτιες και ποταμο-χειμάριες αποθέσεις της ακτογραμμής  (μεγάλης ιδιοπεριόδου) συντονίστηκαν με την μεγάλη ιδιοπερίοδο των σεισμικών κυμάτων (λόγω της μεγάλης απόστασης από το επίκεντρο), διαμορφώνοντας έτσι ένα καταστροφικό πλαίσιο, στο οποίο δεν ήταν δυνατό να ανταπεξέλθουν ούτε παλαιότερες, αλλά ούτε νεότερες κατασκευές. Σε αυτό συνέβαλε το γεγονός ότι οι κατασκευές υποβλήθηκαν σε μία ταλάντωση αρκετών λεπτών λόγω της μικρής χρονικής διαφοράς εκδήλωσης των σεισμών. Ειδικότερα, πριν ακόμα περατωθεί η ταλάντωση από τον πρώτο σεισμό, τα κτήρια προσβλήθηκαν από την δεύτερη ταλάντωση, η οποία ήταν ακόμα εντονότερη και μεγαλύτερης διάρκειας.

Χαρακτηριστικό είναι εκτός της στενής παράκτιας ζώνης, με τις γεωλογικές, γεωτεχνικές και εδαφομηχανικές συνθήκες που αναπτύχθηκαν, το γεγονός ότι στις παρακείμενες περιοχές, και στις οποίες αναπτύσσονται μεταμορφωμένοι βραχώδεις γεωλογικοί σχηματισμοί, δεν παρατηρήθηκαν συστηματικές καταρρεύσεις ή βλάβες, καθώς διαμορφώθηκε ένα τελείως διαφορετικό γεωδυναμικό πλαίσιο. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε περιοχές με πολύ φτωχή ποιότητα κατασκευών και με μεγάλη πυκνότητα δόμησης και πληθυσμού (φαβέλες) παρατηρήθηκαν μηδενικές βλάβες.

Η ανάλυση των δεδομένων που συγκεντρώθηκαν από την Ελληνική αποστολή θα συνεχιστεί το επόμενο χρονικό διάστημα και θα παρουσιαστεί μέσω του ειδικού επιστημονικού τεύχους “Newsletter of Environmental, Disaster, and Crises Management Strategies”, που εκδίδεται υπό την αιγίδα του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Στρατηγικές Διαχείρισης Περιβάλλοντος, Καταστροφών και Κρίσεων» του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Δείτε Video της αποστολής από drone:

ΑΠΕ-ΜΠΕ

«Επιπλέον, είναι ένας από τους λίγους πομπούς που έχουν μπει παγκοσμίως σε αγγελοκαρχαρίες», λέει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Ιωάννης Γιώβος, υπεύθυνος διατήρησης στην iSea. Ο πομπός έχει προγραμματιστεί να μείνει για 4 μήνες στο ζώο και μετά θα πέσει μόνος του. Σύμφωνα με τον κ. Γιώβο, θα δίνει σήμα όταν το ζώο βγαίνει στην επιφάνεια, ενώ αν ο αγγελοκαρχαρίας μείνει ακίνητος για δύο εβδομάδες, που σημαίνει ότι είναι νεκρός, θα πέσει ο πομπός και θα ανέβει στην επιφάνεια. Η iSea έχει προγραμματίσει την τοποθέτηση άλλων τεσσάρων πομπών σε αγγελοκαρχαρίες. Ο δεύτερος πομπός θα μείνει στο ζώο για έξι μήνες και οι υπόλοιποι για έναν χρόνο.

Οι αγγελοκαρχαρίες είναι πεπλατυσμένοι καρχαρίες με πλατιά θωρακικά πτερύγια, οι οποίοι απαντώνται κυρίως στην υφαλοκρηπίδα και τις κατωφέρειές της έως τα 500 μέτρα βάθος. Είναι δεινός κυνηγός, θάβεται μέσα στην άμμο και ξαφνικά επιτίθεται στα θηράματά του.

Στη Μεσόγειο απαντώνται τρία είδη: η ακανθορίνα (Squatina aculeata), η ματορίνα (Squatina oculata) και ο αγγελοκαρχαρίας (Squatina squatina), τα οποία έχουν αξιολογηθεί ως «Κρισίμως Κινδυνεύοντα» σύμφωνα με τον Ελληνικό Κόκκινο Κατάλογο, λόγω έντονων πληθυσμιακών μειώσεων και τοπικών εξαφανίσεων, που συνδέονται κυρίως με την υπεραλίευση.

Παλαιότερα, δε, πωλούνταν παράνομα ως εκλεκτός μεζές με την ονομασία «ρίνα». «Η “ρίνα” γενικά ως πιάτο ήταν αγγελοκαρχαρίας. Ήταν ένα ακριβό πιάτο θαλασσινών από πολύ παλιά, όταν ακόμα οι Έλληνες ζούσαν στις ακτές της Τουρκίας. Από εκεί έγινε γνωστό και όταν ήρθαν από την Τουρκία ως πρόσφυγες στην Ελλάδα, συνέχισαν να το τρώνε. Τώρα ως “ρίνα” συνεχίζουν και πουλάνε κυρίως σαλάχια και όχι αγγελοκαρχαρίες», αναφέρει ο κ. Γιώβος. Κάνει, μάλιστα, ιδιαίτερη μνεία στη συνεργασία με τους αλιείς, οι οποίοι πλέον δεν το ψαρεύουν και όταν πέφτει πάνω στα δίχτυα τους και πολλές φορές είναι ζωντανό, το απελευθερώνουν.

Στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης προσπάθειας για την κατανόηση και τη διατήρηση των αγγελοκαρχαριών στη Μεσόγειο από την iSea, τις προηγούμενες ημέρες οι ομάδες Angel Shark Project: Canary islands και Angel Shark Project: Greece βρέθηκαν στη Λήμνο για την έναρξη μιας ακόμη συνεργασίας με στόχο τη διατήρηση κι αποκατάσταση των Κρισίμως Κινδυνεύοντων Αγγελοκαρχαριών στα Κανάρια Νησιά και την Ελλάδα με την υποστήριξη του Shark Conservation Fund. Οι συνεργαζόμενες ομάδες είχαν την ευκαιρία να ενώσουν τις δυνάμεις του σε μια πληθώρα δράσεων, από υποβρύχιες οπτικές καταγραφές, εγκατάσταση δολωμένων καμερών, νυχτερινές καταγραφές μέχρι την εκπαίδευση σε τεχνικές δορυφορικών σημάνσεων σε αγγελοκαρχαρίες.

Η μελέτη των αγγελοκαρχαριών στην ευρύτερη περιοχή της Λήμνου έχει ενταχθεί και στο επίκεντρο του προγράμματος «Αναβιώνοντας τη Λήμνο», ένα από τα προγράμματα μεγάλης κλίμακας που χρηματοδοτούνται από το «Πρόγραμμα Απειλούμενων Τοπίων και Θαλάσσιων Τοπίων».

Στόχος της iSea, είναι η θεσμοθέτηση ενός Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τη προστασία των αγγελοκαρχαριών στις ελληνικές θάλασσες, του πρώτου τέτοιου Σχεδίου σε όλη τη Μεσόγειο, που θα κάνει τη χώρα πρωτοπόρο στην προστασία τους.

Νατάσα Καραθάνου
*Τις φωτογραφίες παραχώρησε η iSea
ΑΠΕ-ΜΠΕ

Το βραβείο ανακοινώθηκε σήμερα κατά τη διάρκεια τελετής απονομής στο Βερολίνο. «Αυτό το βραβείο αποτελεί τεράστια τιμή για εμένα και μια επάξια αναγνώριση της θεμελιώδους σημασίας του τομέα των τροφίμων. Πρόκειται για ένα τομέα όπου η πρόοδος της έρευνας και της σύγχρονης τεχνολογίας ανοίγουν τον δρόμο για την αντιμετώπιση των ολοένα αυξανόμενων προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο πλανήτης μας, αντανακλώντας τη δέσμευσή μας για την ανάπτυξη ενός καινοτόμου, υγιούς και ανθεκτικού συστήματος τροφίμων», δήλωσε η Αγγελική Τριανταφύλλου.

Η έρευνα ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 στο σουηδικό πανεπιστήμιο του Λουντ, στο πλαίσιο προσπάθειας αξιοποίησης υποπροϊόντων βρώμης και ανάπτυξης εναλλακτικών λύσεων για άτομα με δυσανεξία στη λακτόζη. Κατά τη διάρκεια της διδακτορικής της διατριβής στη Βιοτεχνολογία στο συγκεκριμένο πανεπιστήμιο, η Αγγελική Τριανταφύλλου εντάχθηκε σε αυτή την πρωτοβουλία και έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη και βελτιστοποίηση της μεθόδου, διατηρώντας παράλληλα τα διατροφικά οφέλη της βρώμης. Μαζί με συναδέλφους της στην Oatly, ανέπτυξε μία ενζυμική διαδικασία που συνδυάζει ένζυμα αποαμιδίωσης πρωτεϊνών με αμυλάσες, ώστε να αυξάνεται η διαλυτότητα της πρωτεΐνης της βρώμης κατά την αποδόμηση του αμύλου.

Η κατοχυρωμένη με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας διαδικασία, η οποία ανήκει στην Oatly, συνέβαλε στην ανάπτυξη της σειράς προϊόντων Oatly Barista, διευρύνοντας σημαντικά την απήχηση των ροφημάτων βρώμης πέρα των καταναλωτών με διατροφικούς περιορισμούς, οδηγώντας τα στη μαζική αγορά. Σήμερα, τα εναλλακτικά προϊόντα με βάση τη βρώμη μπορούν να απαιτούν λιγότερη γη και νερό και να συνδέονται με χαμηλότερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου σε σύγκριση με τα συμβατικά γαλακτοκομικά προϊόντα. Η Αγγελική Τριανταφύλλου συνεχίζει το έργο της στην ανάπτυξη και βελτίωση ενζυμικών διεργασιών μέσω της εταιρείας της Cerealiq AB, εστιάζοντας στην ανάπτυξη υψηλής ποιότητας φυτικών ροφημάτων από βρώμη και όσπρια. Οι υπόλοιποι φιναλίστ στην ίδια κατηγορία ήταν ο Ευάγγελος Ελευθερίου και η ομάδα του από Ελλάδα και Ελβετία για την ανάπτυξη βασικών τεχνολογιών που βελτίωσαν τον τρόπο αποθήκευσης, ανάγνωσης και επεξεργασίας των ψηφιακών δεδομένων, και ο Τζουζέπε Κρίπα και η ομάδα του από την Ιταλία για μια μέθοδο ταχείας, τοπικής παραγωγής πλακετών κυκλωμάτων probe cards για ημιαγωγούς.

Η φωτογραφία της Αγγελικής Τριανταφύλλου κατά την απονομή. Credit: EPO

Μ.Κουζινοπούλου / ΑΠΕ-ΜΠΕ

Τη νέα ερευνητική πρωτοβουλία με τίτλο «LDL-ACT» ανέπτυξε η δρ Αντιγόνη Δήμα με την ομάδα της στο Ερευνητικό Κέντρο Βιοϊατρικών Επιστημών «Αλέξανδρος Φλέμιγκ». Ήταν η μοναδική πρόταση από ελληνικό ερευνητικό ίδρυμα που έλαβε τη χρηματοδότηση από τον πιο πρόσφατο γύρο του προγράμματος «Proof of Concept» (PoC), το οποίο βοηθά τους δικαιούχους προηγούμενων επιχορηγήσεων να διερευνήσουν την εμπορική ή κοινωνική δυναμική των ερευνητικών τους ευρημάτων.

Το «LDL-ACT» στοχεύει στην ανάπτυξη μιας πρωτοποριακής πλατφόρμας που θα μπορεί να προβλέπει το κατά πόσο ένας άνθρωπος θα μειώσει την LDL (κακή) χοληστερόλη εφόσον περιορίσει τα ζωικά προϊόντα στη διατροφή του ή αν θα χρειαστεί διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση, όπως φαρμακευτική αγωγή.

Η ιδέα βασίζεται στα ευρήματα της μελέτης FastBio της ίδιας ομάδας, που χρηματοδοτήθηκε από το ERC κατά το παρελθόν με την επιχορήγηση «Starting Grant» και αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη έως σήμερα έρευνα αξιολόγησης των άμεσων αποτελεσμάτων της προσωρινής αποχής από ζωικά προϊόντα (στα πρότυπα της εκκλησιαστικής νηστείας), στον μεταβολισμό και στο ανοσοποιητικό σύστημα υγιών ενηλίκων.

Τα αποτελέσματα της έρευνας, στην οποία συμμετείχαν 200 άτομα που έκαναν νηστεία και επιπλέον 211 άτομα από τον γενικό πληθυσμό που δεν ακολούθησαν τους ίδιους περιορισμούς, έδειξαν ότι ενώ αρκετοί άνθρωποι, όταν περιορίζουν τα ζωικά προϊόντα, παρουσιάζουν εντυπωσιακή και κλινικά σημαντική μείωση της χοληστερόλης, άλλοι εμφανίζουν πολύ μικρότερη ή μηδαμινή ανταπόκριση.

Επίσης, σε εργασία που έχει εγκριθεί από μεγάλο επιστημονικό περιοδικό για δημοσίευση, η ομάδα της κ. Δήμα εντόπισε ότι η ανταπόκριση αυτή επηρεάζεται και από γενετικούς παράγοντες. Με άλλα λόγια, δύο άνθρωποι μπορεί να ακολουθούν τον ίδιο διατροφικό περιορισμό, αλλά να έχουν διαφορετικό αποτέλεσμα επειδή τα γονίδιά τους ρυθμίζονται διαφορετικά.

Αξιοποιώντας δεδομένα από το DNA, βιοδείκτες αίματος, μοριακούς δείκτες (π.χ. επίπεδα RNA, πρωτεϊνών και μεταβολιτών στο αίμα) και από το μικροβίωμα του εντέρου, η νέα πλατφόρμα θα προβλέπει, με τη βοήθεια μηχανικής μάθησης, εάν ο συγκεκριμένος άνθρωπος θα έχει μεγάλη, μεσαία ή μικρή μείωση στη χοληστερόλη του εφόσον περιορίσει τα ζωικά προϊόντα από τη διατροφή του. Έτσι, η πλατφόρμα θα αποτελεί ένα πρακτικό εργαλείο υποστήριξης αποφάσεων για κλινικούς γιατρούς και άλλους χρήστες, βοηθώντας τους να εκτιμούν πότε η τροποποίηση της διατροφής μπορεί να είναι επαρκής και πότε όχι στην αντιμετώπιση της υψηλής LDL χοληστερόλης και να βελτιώνουν τις υφιστάμενες προληπτικές παρεμβάσεις, φαρμακολογικές ή μη.

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα εξακολουθούν να αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου παγκοσμίως και ένα υψηλό ποσοστό αποδίδεται σε τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. «Θέσαμε στο επίκεντρο της έρευνάς μας την LDL χοληστερόλη, καθώς τα αυξημένα  επίπεδά της συνδέονται με μεγαλύτερο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα», τονίζει η Αντιγόνη Δήμα στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Όπως προσθέτει η διακεκριμένη γενετίστρια, σε επόμενη φάση η πλατφόρμα θα μπορεί να ενσωματώσει την πρόγνωση και άλλων δεικτών σχετικών με νοσήματα του ήπατος και των νεφρών, που έχει βρεθεί ότι βελτιώνονται από τον διατροφικό περιορισμό των ζωικών προϊόντων.

«Proof of Concept» σε 182 ερευνητές

Η συνολική χρηματοδότηση για τον πρώτο γύρο «Proof of Concept» για το 2026 είναι συνολικού ύψους 27,3 εκατομμυρίων ευρώ και θα διατεθεί σε 182 ερευνητές, μεταξύ των οποίων και η Αντιγόνη Δήμα. Ο συνολικός προϋπολογισμός και για τους δύο γύρους χρηματοδοτήσεων του 2026 είναι 60 εκατομμύρια ευρώ και αποτελεί μέρος του προγράμματος έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ «Horizon Europe».

Σύμφωνα με στοιχεία του ERC, η πρόσκληση ενδιαφέροντος προσέλκυσε 554 προτάσεις, αριθμός αυξημένος κατά 15% σε σύγκριση με τον πρώτο γύρο του προηγούμενου έτους. Οι ερευνητές που έλαβαν επιχορηγήσεις θα έχουν την έδρα τους σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα σε 21 κράτη μέλη της ΕΕ και συνδεδεμένες χώρες.

Τα έργα θα διερευνήσουν πώς η πρωτοποριακή έρευνα μπορεί να μεταφραστεί σε πρακτικές εφαρμογές. Το 54% των προτάσεων αφορούν στις Φυσικές Επιστήμες και τη Μηχανική, το 37% στις Βιοεπιστήμες και το 8% στις Κοινωνικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες.

Χρηματοδότηση σε αυτό το γύρο έλαβαν επίσης οι ελληνικής καταγωγής επιστήμονες του εξωτερικού: Μαρία Χρηστάκη από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο της Βιέννης, Δημήτρης Ζευγώλης από το ιρλανδικό University of Limerick και Σταμάτης Σωτηρόπουλος από το Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ.

Σ.Σ. Επισυνάπτονται φωτογραφία της Αντιγόνης Δήμα και σχεδιάγραμμα για τη λειτουργία της πλατφόρμας, τα οποία παραχώρησε η κ. Δήμα στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για χρήση.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μαρία Κουζινοπούλου

Το έργο, το οποίο ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2024 και ολοκληρώνεται τον Ιούνιο του 2026, εντάσσεται στην εθνική πρωτοβουλία για την ανάπτυξη του ελληνικού προγράμματος μικροδορυφόρων και υλοποιείται με τη συμβολή του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος.

Όπως ανέφερε στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο επιστημονικός υπεύθυνος του έργου, διευθυντής του Εργαστηρίου Δασικής Διαχειριστικής και Τηλεπισκόπησης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, καθηγητής του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Ιωάννης Γήτας, στο πλαίσιο του έργου χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα προσομοίωσης από ευρωπαϊκούς δορυφόρους προκειμένου οι επιστήμονες να διερευνήσουν αν οι υπηρεσίες που αναπτύχθηκαν, μπορούν να εφαρμοστούν σε ελληνικές εικόνες, δηλαδή στα δεδομένα που θα αρχίσουν να στέλνουν οι ελληνικοί δορυφόροι.

«Θα υπάρξει δεύτερη φάση με τα πραγματικά δεδομένα που θα παράξουν οι ελληνικοί μικροδορυφόροι που άρχισαν ήδη να στέλνονται στο διάστημα. Έτσι, μέσα στο έτος, τα δεδομένα θα είναι διαθέσιμα για όλους όσους αναπτύσσουν υπηρεσίες». Σύμφωνα με τον κ. Γήτα, τα δεδομένα από τους ευρωπαικούς δορυφόρους αφορούν και στα ελληνικά δάση, όμως έχουν άλλη ευκρίνεια και συχνότητα επανεπίσκεψης της ίδιας περιοχής. Επίσης, οι ελληνικοί μικροδορυφόροι θα αντλούν συνεχώς πληροφορίες για την ελληνική επικράτεια, με ευκρίνεια στα 3 μέτρα σε αντίθεση με τους ευρωπαϊκούς που είναι στα 10-20 μέτρα.

Τα αποτελέσματα του έργου αναμένεται να συμβάλουν ουσιαστικά στην κατανόηση της κατάστασης των φυσικών πόρων, στην εκτίμηση περιβαλλοντικών κινδύνων και στον σχεδιασμό αποτελεσματικών πολιτικών διαχείρισης. Τα παραγόμενα δεδομένα και προϊόντα απευθύνονται στην Κεντρική Δασική Υπηρεσία, στις Διευθύνσεις Δασών και τα Δασαρχεία της χώρας, στα Υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, καθώς και σε ερευνητικά ινστιτούτα, πανεπιστήμια και κάθε φορέα (δημόσιο και ιδιωτικό) ο οποίος δημιουργεί παράγωγα προϊόντα (π.χ. χάρτες κινδύνου, προσομοίωση εξάπλωσης πυρκαγιάς κ.ά.)

Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση του ΑΠΘ, η αξιοποίηση των δορυφορικών δεδομένων επιτρέπει τη γρήγορη και οικονομικά αποδοτική παρακολούθηση του συνόλου της ελληνικής επικράτειας, με δυνατότητα τακτικής επικαιροποίησης των πληροφοριών τουλάχιστον δύο φορές ετησίως ή και συχνότερα όταν απαιτείται. Παρότι οι επιτόπιες μετρήσεις εξακολουθούν να είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη και την επαλήθευση των μοντέλων, η νέα υπηρεσία προσφέρει ένα ισχυρό εργαλείο υποστήριξης της λήψης αποφάσεων. Το έργο SAT4FOREST υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος μικροδορυφόρων του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

*Επισυνάπτονται δύο ενδεικτικοί χάρτες από τα αποτελέσματα του SAT4FOREST.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Κι όμως, ο τρόπος με τον οποίο επιτυγχάνεται αυτό το «θαύμα» της αλματώδους ανάπτυξης παραμένει μυστήριο, αφού οι μεταβολές στις φυσικοχημικές ιδιότητες του νερού που υπόκειται σε επεξεργασία με τον συγκεκριμένο τρόπο, είναι της τάξης του 5% έως 10%, μικρές εν ολίγοις. Τα ευρήματα αυτά προέκυψαν στο πλαίσιο επαναλαμβανομένων πειραμάτων για μια ερευνητική προσέγγιση, που επιχειρεί να διερευνήσει αν τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία χαμηλών συχνοτήτων μπορούν να επηρεάσουν τις φυσικοχημικές ιδιότητες του νερού.

Η ερευνητική αυτή προσέγγιση, που επικεντρώνεται στο λεγόμενο «φ-water», ένα νερό που έχει υποστεί επεξεργασία μέσω ειδικά σχεδιασμένων ηλεκτρομαγνητικών διατάξεων, παρουσιάστηκε πρόσφατα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), στο πλαίσιο διδακτορικής διατριβής του χημικού μηχανικού Ιωάννη Σαμπρή, με επιβλέποντα τον καθηγητή του Τμήματος Χημείας, Ανδρέα Γιαννακουδάκη. Τα δε πειράματα βλάστησης σπόρων, σε καλλιέργειες φυτών και μικροφυκών, έγιναν σε συνεργασία με εργαστήρια του ΑΠΘ.

Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Γιαννακουδάκης, τα αποτελέσματα των πειραμάτων είναι αναμφισβήτητα εντυπωσιακά και οι πιθανές εφαρμογές των διατάξεων του φ-water ως καινοτόμας τεχνολογίας ηλεκτρομαγνητικής επεξεργασίας νερού πολλές (στη γεωργία, την υδατοκαλλιέργεια, τη βιομηχανική βιοτεχνολογία και την παραγωγή των τροφίμων, αλλά και στις ζυμώσεις μπίρας και κρασιού). Ωστόσο, διευκρινίζει, χρειάζεται περαιτέρω επιστημονική διερεύνηση, προκειμένου να αποσαφηνιστούν οι μηχανισμοί, που ενδεχομένως βρίσκονται πίσω από τα παρατηρούμενα αποτελέσματα. Δεν υπάρχει ακόμη μια ενιαία θεωρία που να εξηγεί πλήρως τα παρατηρούμενα φαινόμενα, επισημαίνει.

Σύμφωνα με τη διδακτορική διατριβή, οι διατάξεις παραγωγής του φ-water σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν ειδικά για τις ανάγκες των πειραμάτων, αξιοποιώντας τεχνολογίες τρισδιάστατης εκτύπωσης, λογισμικά σχεδιασμού και προγραμματιζόμενα συστήματα ελέγχου των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων. Η ανάπτυξή τους βασίστηκε σε κατοχυρωμένη ευρεσιτεχνία για την ηλεκτρομαγνητική επεξεργασία υγρών.

«Φ» όπως χρυσή τομή και η μνήμη του νερού

Και τι σημαίνει αυτό το “φ” στο φ-water; Αν και πιθανώς κάποιος θα υπέθετε ότι το συγκεκριμένο “φ” σχετίζεται με το σύμβολο για τη μαγνητική ή την ηλεκτρική ροή, στην πραγματικότητα οι ερευνητές άντλησαν έμπνευση από τη χρυσή τομή, η οποία παριστάνεται με το ελληνικό γράμμα Φ ή φ (σ.σ. κατά μια εκδοχή από το αρχικό γράμμα του ονόματος του γλύπτη Φειδία ο οποίος τη χρησιμοποιούσε συστηματικά στα έργα του). Και πού «κολλάει» εδώ το «φ» της χρυσής τομής; «Ο τρόπος που παράγεται η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία που χρησιμοποιούμε επιβάλλει τη γεωμετρία του πενταγώνου» εξηγεί ο κ. Γιαννακουδάκης (σ.σ. οι διαγώνιοι του πενταγώνου τέμνονται σε αναλογία φ).

Το επιστημονικό πεδίο της επίδρασης μαγνητικών και ηλεκτρομαγνητικών πεδίων στο νερό εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο διεθνούς συζήτησης. Όπως επισημαίνεται στη διατριβή, παρά τον μεγάλο αριθμό δημοσιευμένων εργασιών, οι μηχανισμοί δράσης των πεδίων παραμένουν ασαφείς και συχνά αμφιλεγόμενοι.

«Εντυπωσιακό είναι πως όταν το νερό περάσει από τη συσκευή, διατηρεί τις αρχικές ιδιότητές του, χάρη σε αυτό που λέμε “μνήμη του νερού”, ενώ το νερό που χρησιμοποιείται πχ, στην άρδευση των καλλιεργειών έχει υποστεί “βλάβη”, μεταξύ άλλων από ανθρωπογενείς δραστηριότητες» επισημαίνει ο κ. Γιαννακουδάκης.

Όπως αναφέρεται αναλυτικότερα στη διδακτορική εργασία του Ιωάννη Σαμπρή, το νερό που υπήρχε και συνεχίζει να υπάρχει στον πλανήτη μας εκτίθεται συνεχώς, από τότε που δημιουργήθηκε, σε ένα φάσμα ηλεκτρομαγνητικών ακτινοβολιών, δηλαδή σε ένα ευρύ φάσμα ηλεκτρομαγνητικού θορύβου. Ο ηλεκτρομαγνητικός θόρυβος που επηρεάζει το νερό προέρχεται από το συμπαντικό περιβάλλον του και πρόσφατα και από την ανθρώπινη δραστηριότητα, τη σχετιζόμενη κυρίως με τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία των τηλεπικοινωνιών.

Η διείσδυση του ηλεκτρομαγνητικού θορύβου στον «εσωτερικό κόσμο» των μορίων του νερού έχει ως συνέπεια το νερό να αποκλίνει από την κανονική – φυσικοχημική συμπεριφορά του, δηλαδή αυτήν που αρχικά έχει προκαθοριστεί από τη φύση. Έτσι, το νερό γίνεται λιγότερο ή περισσότερο «διαταραγμένο». Αυτό έχει ως συνέπεια τη διαφοροποίηση της συμπεριφοράς του νερού κατά τη συμμετοχή του σε όλες εκείνες τις βιολογικές αντιδράσεις, που συμβαίνουν κατά τη λειτουργία ενός ζωντανού οργανισμού.

Το παραγόμενο στο πλαίσιο της ερευνητικής εργασίας νερό, το «φ-water», είναι το ίδιο ως προς τη χημική του σύσταση με το νερό που έχει χρησιμοποιηθεί, με τη διαφορά ότι μετά την ακτινοβόλησή του έχει επανέλθει στην αρχική του κατάσταση, είναι δηλαδή «αρχικοποιημένο» όπως επισημαίνεται. Κι αυτό επιτυγχάνεται χάρη στις πρωτότυπες διατάξεις που χρησιμοποιούνται, οι οποίες παράγουν ηλεκτρομαγνητικές ακτινοβολίες, στις οποίες όταν το νερό εκτεθεί, επανέρχεται γρήγορα στην αρχική, κανονική, φυσιολογική του κατάσταση -εν ολίγοις αρχικοποιείται.

*Τις φωτογραφίες παραχώρησε ο κ. Γιαννακουδάκης

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Αλεξάνδρα Γούτα