Στη μελέτη, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μηχανική μάθηση για να αναλύσουν εγκεφαλογραφήματα 12 σκύλων καθώς τα ζώα έβλεπαν εικόνες ανθρώπινων προσώπων που δείχνουν διαφορετικά συναισθήματα, ανέφερε σήμερα το πανεπιστήμιο σε δελτίο τύπου.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με ανώτερες γνωστικές λειτουργίες και επεξεργασία ανταμοιβής – ο κροταφικός φλοιός και ο κερκοφόρος πυρήνας – ενεργοποιούνταν μόνο από εικόνες χαρούμενων ανθρώπων.

Ο θυμός, ο φόβος και η θλίψη δεν ενεργοποίησαν αυτές τις περιοχές, σύμφωνα με τη μελέτη, που δημοσιεύτηκε χθες στο περιοδικό iScience του Cell Press. Ωστόσο, όταν οι ερευνητές εξέτασαν ολόκληρο τον εγκέφαλο, βρήκαν ξεχωριστά πρότυπα δραστηριότητας που διαφοροποιούσαν τον φόβο από τον θυμό και τη θλίψη, παρέχοντας την πρώτη απόδειξη ότι οι σκύλοι μπορούν να διακρίνουν συγκεκριμένες αρνητικές εκφράσεις του προσώπου.

Τα σκυλιά «έχουν εξελιχθεί μαζί μας για να κατανοούν τις εκφράσεις μας και να συνεργάζονται μαζί μας, και η αναγνώριση ότι αυτό μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που επικοινωνούμε μαζί τους και τα φροντίζουμε», δήλωσε η επικεφαλής συντάκτρια της μελέτης, Λόρα Κουάγια.

Οι ερευνητές σχεδιάζουν στη συνέχεια να διερευνήσουν πώς τα σκυλιά ενσωματώνουν άλλα ερεθίσματα, όπως τη γλώσσα του σώματος, τις φωνητικές αποχρώσεις και την οσμή, για να ερμηνεύσουν τους ανθρώπους γύρω τους. Ελπίζουν επίσης να συγκρίνουν πώς οι εγκέφαλοι ανθρώπου και σκύλου επεξεργάζονται τα ίδια συναισθηματικά σήματα.

Οι ερευνητές πρόσθεσαν ότι οι συμμετέχοντες στη μελέτη ήταν όλα κατοικίδια από στοργικές οικογένειες και προειδοποίησαν ότι τα σκυλιά εκτός τέτοιων περιβαλλόντων μπορεί να αντιδρούν διαφορετικά στα ανθρώπινα συναισθηματικά ερεθίσματα .

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Με βάση την παρακολούθηση στοιχείων όπως η ροή των χυμών των δέντρων, οι συσκευές αυτές μπορούν να αποκαλύψουν σημαντικές πληροφορίες για τη γήρανση ή τον εκφυλισμό τους, την προσβολή τους από κάποια αρρώστια ή κάποιο μικρόβιο, καθώς και το αν και κατά πόσο έχουν επηρεαστεί από την κλιματική αλλαγή ή από μια πυρκαγιά.

Σύμφωνα με την Νάγια Τσελεπή, project manager στο έργο Interreg IPA ADRION ARCA – Artificial Intelligence platform to prevent Climate change natural hAzards»,  που υλοποιεί στην Ελλάδα ο Αναπτυξιακός Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης «Ανατολική Α.Ε», οι αισθητήρες συλλέγουν στοιχεία που δείχνουν πόσο μεγαλώνει η διάμετρος των δέντρων, πόση είναι η ηλικία τους, ποια είναι η κατάσταση των φύλλων, του κορμού και των χυμών τους, με τι ταχύτητα ρέουν οι χυμοί στο εσωτερικό τους και αν, για παράδειγμα, μειώνεται η ικανότητα του δέντρου να εκκρίνει τους χυμούς αυτούς με τον ίδιο ρυθμό όπως και πριν από κάποια χρόνια. «Όταν ένας άνθρωπος κάνει αιματολογικές εξετάσεις, πρέπει να εξεταστεί ένας συνδυασμός παραγόντων για να προκύψουν συμπεράσματα. Το ίδιο συμβαίνει και στην περίπτωση των μετρήσεων στα δέντρα» τονίζει η ίδια στο ΑΠΕ – ΜΠΕ.

Εκτός από τους συγκεκριμένους αισθητήρες, στις ίδιες περιοχές του δάσους του Λιβαδίου εγκαταστάθηκαν και κάποιες διαφορετικού τύπου συσκευές που ανιχνεύουν σωματίδια διοξειδίου του άνθρακα, μετρούν τη θερμοκρασία ενώ φέρουν και κάμερες που μπορούν να εντοπίσουν μια φωτιά σε απόσταση εκατό μέτρων. Συνολικά στην περιοχή έχουν εγκατασταθεί τριάντα συσκευές (Tree talkers) ενώ στο πλαίσιο του προγράμματος ένα drone παρακολουθεί το δάσος για το ενδεχόμενο εκδήλωσης πυρκαγιάς.

Οι θέσεις εγκατάστασης έχουν επιλεγεί με στρατηγικό τρόπο στο πλαίσιο της συνεργασίας της Ανατολικής Α.Ε. με τον δήμο Θέρμης, την αντιδημαρχία πολιτικής προστασίας και τους εθελοντές της περιοχής αλλά και και φορείς όπως το δασαρχείο, το Τμήμα Δασολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών και μη κυβερνητικές οργανώσεις. Όπως διευκρινίζει η κ. Τσελεπή, αφορμή για την επιλογή της περιοχής του Λιβαδίου ώστε να υλοποιηθεί το έργο ARCA ήταν η διαπίστωση από τους εμπλεκόμενους φορείς ότι σε έναν θύλακα του δάσους παρατηρήθηκαν ενδείξεις γήρανσης και εκφυλισμού του δάσους και σε έναν άλλον ενδείξεις έντονης βιοποικιλότητας με πάρα πολλά και διαφορετικά είδη χλωρίδας και πανίδας. Οι μετρήσεις βρίσκονται σε εξέλιξη προκειμένου τα φαινόμενα αυτά να μελετηθούν εκτενέστερα και να προκύψουν συμπεράσματα για τους λόγους που βρίσκονται πίσω από αυτά αλλά και για τις δράσεις προστασίας που θα αποσαφηνιστούν στη συνέχεια.

«Η περιοχή που επιλέχθηκε στον δήμο Θέρμης έχει υποστεί πυρκαγιές τα προηγούμενα χρόνια. Ο γενικότερος στόχος του προγράμματος, που έχει ορίζοντα υλοποίησης το φθινόπωρο του 2027, είναι η πρόληψη φυσικών καταστροφών, πυρκαγιών, πλημμυρών, ξηρασίας. Τα αποτελέσματα αναμένονται εντός του 2027» λέει η κ. Τσελεπή ενώ το ερχόμενο φθινόπωρο αναμένεται να πραγματοποιηθεί η πρώτη ενημερωτική εκδήλωση για το πρόγραμμα με τη συμμετοχή και των σχολείων του τόπου. Σε κάθε περίπτωση εκτιμάται ήδη ως ιδιαίτερα θετικό στοιχείο η συνεργασία μεταξύ όλων των φορέων διαφορετικής προέλευσης, από τους πιο τοπικούς μέχρι τους περιφερειακούς, ώστε στη συνέχεια να ληφθούν αποφάσεις για τυχόν περιπολίες ή εναλλαγές των θέσεων που παρακολουθούν οι κάμερες.

Επικεφαλής εταίρος του έργου είναι φορέας από την Ιταλία ενώ σε αυτό μετέχουν ακόμη φορείς από την Ιταλία, την Ελλάδα, την Κροατία, το Μαυροβούνιο, την Αλβανία και τη Σερβία.

Φωτ. Ανατολική Α.Ε.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

«Ένα κομμάτι πύραυλου Falcon 9 της SpaceX που βρισκόταν εκτός πορείας προσέκρουσε στη Σελήνη, δημιουργώντας έναν κρατήρα κοντά σε ένα γνωστό σεληνιακό σημείο αναφοράς. Με αυτό τον τρόπο προσφέρεται στους επιστήμονες μια μοναδική ευκαιρία έρευνας που θα μπορούσε να ωφελήσει μελλοντικές αποστολές. Το άδειο ανώτερο τμήμα του συγκεκριμένου Falcon 9 επρόκειτο να προσκρούσει στη Σελήνη κοντά στον κρατήρα Einstein, με ταχύτητα περίπου 8.700 χλμ/ώρα την Τετάρτη. Από την σύγκρουση προκλήθηκε σύντομη, εντυπωσιακή λάμψη. Ενδέχεται να χρειαστούν ημέρες ή και εβδομάδες μέχρι να σχηματιστεί πλήρης εικόνα για το τι συνέβη και τι μπορούμε να διδαχθούμε από αυτό, ωστόσο για τους πλανητικούς γεωλόγους, αυτή η τυχαία σύγκρουση αποτελεί “θείο δώρο”» εξήγησε, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Βάιος Λάππας, καθηγητής και πρόεδρος στο Τμήμα Αεροδιαστημικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), με γνωστικό αντικείμενο τα Συστήματα Αεροδιαστημικής.

Ο πύραυλος εκτοξεύτηκε από τη Φλόριντα τον Ιανουάριο του 2025, μεταφέροντας στο διάστημα δύο σεληνιακές ακάτους προσεδάφισης. Η αποστολή του ήταν να πυροδοτήσει το ανώτερο στάδιό του με επαρκή ισχύ, ώστε να ωθήσει και τις δύο ακάτους έξω από τη γήινη τροχιά και σε πορεία προς τη Σελήνη – στόχος που επιτεύχθηκε. «Το χρησιμοποιημένο τμήμα (upper stage) του πυραύλου, με μέγεθος περίπου όσο ένα πενταώροφο κτίριο και βάρος τουλάχιστον 4.000 κιλά, αφέθηκε να κινείται ελεύθερα σε μια μακρά, ελλειπτική τροχιά που εκτεινόταν προς τη Σελήνη και επέστρεφε. Τους τελευταίους 18 μήνες, η ήπια βαρυτική έλξη της Γης, της Σελήνης και του Ήλιου, σε συνδυασμό με την πίεση που ασκούσε το φως του Ήλιου, του έδωσαν μια ανεπαίσθητη ώθηση, βάζοντάς το σε πορεία σύγκρουσης με την Σελήνη. Η πρόσκρουση σημειώθηκε την Τετάρτη, γύρω στις 07:35 BST (06:35 GMT) -υπό το φως της ημέρας για πολλά μέρη του κόσμου-, ωστόσο η μικροσκοπική λάμψη που προκλήθηκε θα ήταν υπερβολικά αμυδρή για να γίνει ορατή, ακόμη και με τη χρήση τηλεσκοπίου», αναφέρει ο κ. Λάππας.

Η επανάσταση της επανάχρησης

«Ήταν μια ιδιωτική αποστολή από την Ιαπωνία που χρησιμοποίησε έναν Falcon 9 τον Ιανουάριο του 2025, αλλά τελικά απέτυχε. Το άνω τμήμα του πυραύλου σκόρπισε στο Διάστημα και μπήκε σε τροχιά σύγκρουσης με τον φυσικό μας δορυφόρο! Μπορεί ως περιστατικό να φαίνεται ιδιαίτερο, αλλά τίποτα δεν είναι τυχαίο. Ο Falcon 9 είναι ένας επαναχρησιμοποιήσιμος πύραυλος που έχει σχεδιάσει, αναπτύξει και κατασκευάζει η Space X, που έχει πρακτικά επανακαθορίσει τα δεδομένα στο χώρο της διαστημικής. Το κλειδί βρίσκεται στη λέξη “επαναχρησιμοποιήσιμος”: το τεχνολογικό επίτευγμα της Space X, το οποίο και σε επίπεδο σύλληψης, αλλά και υλοποίησης, φάνταζε άθλος μόλις πριν από δεκαπέντε χρόνια, έχει μειώσει σημαντικά το κόστος μίας εκτόξευσης», σχολιάζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Δρ Περικλής Παναγιώτου, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), επιβλέπων καθηγητής της φοιτητικής ομάδας αεροδιαστημικής ASAT, αναφερόμενος στα τεχνικά μυστικά της συγκεκριμένης τεχνολογίας. Το 2025, ο πύραυλος αυτός σε διάφορες παραλλαγές ξεπέρασε τις 500 εκτοξεύσεις, σημειώνει ο Δρ Παναγιώτου. «Σίγουρα δεν συντρέχει κάποιος λόγος ανησυχίας, καθώς πίσω από κάθε τέτοια αποστολή κρύβονται εκατοντάδες ώρες υπολογισμών και ανάλυσης ρίσκου», προσθέτει.

Ο κ. Λάππας σημειώνει πως τις επόμενες ημέρες, το σκάφος Lunar Reconnaissance Orbiter της NASA θα βρεθεί σε θέση να φωτογραφίσει το σημείο, επιτρέποντας τη σύγκριση εικόνων από την κατάσταση πριν και μετά την πρόσκρουση. Τα επιστημονικά δεδομένα και, πιθανότατα, οι πρώτες εικόνες θα προέλθουν από ισχυρά τηλεσκόπια στην αμερικανική ήπειρο, όπου ο ουρανός ήταν ακόμη σκοτεινός. «Καθώς οι ερευνητές γνωρίζουν ήδη το ακριβές μέγεθος, την ταχύτητα και το σημείο πρόσκρουσης του πυραύλου, το συμβάν αυτό μετατρέπεται από ένα τυχαίο ατύχημα σε ένα σπάνιο, ελεγχόμενο πείραμα. Πρόκειται για μια ιδανική στιγμή για τους πλανητολόγους, αφού τους δίνεται η ευκαιρία να ελέγξουν τα μοντέλα τους σχετικά με τον τρόπο που οι προσκρούσεις δημιουργούν κρατήρες, εκτινάσσουν συντρίμμια στην επιφάνεια και προκαλούν σεισμικές δονήσεις στο εσωτερικό της Σελήνης», προσθέτει.

Πρόκειται για δεδομένα με μεγάλη αξία καθώς η κατανόηση της ποσότητας πετρωμάτων και σκόνης που εκτινάσσεται κατά την πρόσκρουση θα βοηθήσει τους μηχανικούς στον σχεδιασμό ασφαλέστερων σκαφών προσεδάφισης και μελλοντικών σεληνιακών βάσεων, επιτρέποντάς τους να υπολογίσουν την απόσταση που μπορούν να διανύσουν τα εκτινασσόμενα συντρίμμια και την ένταση της εδαφικής δόνησης στην γύρω περιοχή. Η πρόσκρουση είναι όμως χρήσιμη και σε ειδικούς σε άλλα επιστημονικά πεδία: «το υλικό που εκτινάχθηκε από το υπέδαφος της Σελήνης παρέχει νέα στοιχεία για τη γεωλογία της, εμπλουτίζοντας τις ήδη υπάρχουσες επιστημονικές γνώσεις σχετικά με τον σχηματισμό του συστήματος Γης-Σελήνης πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Δεν είναι η πρώτη φορά που ένα αντικείμενο κατασκευασμένο από τον άνθρωπο προσκρούει στη Σελήνη. Από το 1959, δεκάδες διαστημικά σκάφη έχουν συντριβεί στην επιφάνειά της — ορισμένα κατά λάθος και πολλά σκόπιμα, για επιστημονικούς σκοπούς», τονίζει ο πρόεδρος στο Τμήμα Αεροδιαστημικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ).

Τα… σκουπίδια της Σελήνης

«Η απάντηση στο ερώτημα πόσα ανθρωποποίητα αντικείμενα έχουν φτάσει στην επιφάνεια της σελήνης εξαρτάται από το εάν αναφερόμαστε σε διαστημικά σκάφη ή μείζονα εξαρτήματα διαστημικών σκαφών που έφτασαν, είτε σκόπιμα, είτε τυχαία, στην επιφάνεια του φυσικού μας δορυφόρου. Σύμφωνα με απολογισμό της NASA, ο αριθμός υπερβαίνει κατά πολύ τα 100, με περίπου 120-130 περιστατικά πρόσκρουσης ή προσεδάφισης από το 1959. Σε αυτά περιλαμβάνονται περίπου 40 προσεδαφίσεις, από τις έξι επανδρωμένες αποστολές του προγράμματος Apollo, έως και πολλαπλές ρομποτικές αποστολές, ανάμεσά τους τα σοβιετικά σκάφη Luna, τα αμερικανικά Surveyor, τα κινεζικά Chang’e (Τσανγκ-ε), το ινδικό Chandrayaan-3 (Τσαντραγιάν), το κινεζικό SLIM, τα Odysseus και Athena της εταιρίες Intuitive Machines και το Blue Ghost της Firefly Aerospace», αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Φαίδωνας Καραϊωσηφίδης, αεροναυπηγός και διευθυντής του περιοδικού «ΠΤΗΣΗ».

Σε αυτά, μάλιστα, θα πρέπει να προστεθούν περίπου 80 αντικείμενα που προσέκρουσαν σκόπιμα, όπως όροφοι πυραυλικών φορέων που εξάντλησαν τα καύσιμά τους, βολιστήρες και σκάφη που διεξήγαγαν πειραματικές αποστολές και οδηγήθηκαν στη σεληνιακή επιφάνεια για να μην αποτελέσουν και άλλα διαστημικά σκουπίδια σε τροχιά. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται, σύμφωνα με τον κ. Καραϊωσηφίδη, οι αμερικανικοί βολιστήρες της σειράς Ranger (1962-1965) και Lunar Orbiters, όροφοι του πυραυλικού φορέα Κρόνος V του προγράμματος Apollo, πολλαπλοί σοβιετικοί βολιστήρες Luna και συγκροτήματα άλλων αποστολών της Μόσχας, το ερευνητικό SMART-1 της ευρωπαϊκής ESA και σκάφη κινεζικών αποστολών. Αξιοσημείωτες είναι οι σκόπιμες προσκρούσεις του LCROSS και των δίδυμων διαστημοπλοίων GRAIL της NASA που είχαν ρόλο μελέτης της Σελήνης, όπως και το ινδικό Chandrayaan-2, το οποίο αφού την χαρτογράφησε, έκανε μια έσχατη συμβολή στη μελέτη της Σελήνης με ηθελημένη συντριβή, ενώ υπάρχουν και περίπου 20 συντριβές σκαφών που προορίζονταν να προσεληνωθούν όπως το σοβιετικό Luna 15 (1969)  και το ρωσικό Luna 25 (2023), το ιστραηλινό Beresheet (2019) και το ινδικό Chandrayaan-2 Vikram (2019) όπως και δυο ιαπωνικές προσπάθειες.

Όπως αναφέρει ο κ. Καραϊωσηφίδης, εκτίμηση της NASA αποτελεί ότι οι άνθρωποι έχουν αφήσει στη Σελήνη πάνω από 220 τόνους συντριμμιών και εξοπλισμού, αριθμός που θα αυξηθεί με τις συνεχιζόμενες κινεζικές και ινδικές προσπάθειες, την αμερικανική επιδίωξη για επιστροφή του ανθρώπου στη Σελήνη, που η προεδρία Τραμπ στοχεύει να υλοποιηθεί πριν από τη λήξη της, αλλά, κυρίως, από την πρόθεση του Έλον Μασκ. Ο Αμερικανός μεγιστάνας έχει ανατρέψει πλήρως τον προηγούμενο σχεδιασμό του και έχει προτεραιοποιήσει την άμεση δημιουργία μιας «αυτοσυντηρούμενης πόλης» στο Φεγγάρι μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια, με τον εποικισμού του Άρη να βρίσκεται πλέον σε δεύτερο πλάνο…

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Το απολίθωμα βρέθηκε στην Κεντρική Μικρά Ασία, σε απολιθωματοφόρα θέση ηλικίας 44 εκατομμυρίων χρόνων, σχετικά κοντά στην Άγκυρα, και φυλάσσεται πλέον μόνιμα στις συλλογές του Πανεπιστημίου του Δορυλαίου (Εσκί Σεχίρ).

«Η Μικρά Ασία τότε, μαζί με τον ελλαδικό χώρο κι όλα τα νότια Βαλκάνια, αποτελούσε μια ‘χαμένη ήπειρο’, τη λεγόμενη Βαλκανατολία. Η Βαλκανατολία αποτελούσε, για πολλά εκατομμύρια χρόνια, ένα απομονωμένο σύμπλεγμα μεγάλων και μικρών νήσων, με τροπικό κλίμα, κάτι σαν τη σημερινή Ινδονησία», λέει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο κ. Γεωργαλής.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι πανίδες θηλαστικών που βρέθηκαν στη Βαλκανατολία υποδηλώνουν περίεργες ενδημικές μορφές που δεν έχουν βρεθεί πουθενά αλλού. Ερπετά δεν είχαν βρεθεί μέχρι τώρα πουθενά στη Βαλκανατολία, οπότε η ιγκουάνα αποτελεί το πρώτο εύρημα. Σημειώνεται ότι το συγκεκριμένο απολίθωμα φέρει μόνο ένα δείγμα από σαγόνι, με τη χαρακτηριστική οδοντοστοιχία των ιγκουανών.

«Λαμβάνοντας υπόψιν ότι ιγκουάνες υπήρχαν εκείνη την περίοδο στη Δυτική Ευρώπη, ερμηνεύσαμε το νέο εύρημα ως ένδειξη ότι οι ιγκουάνες ‘ταξίδεψαν’ μέσω σχεδίων βλάστησης μετά από κάποιο ενδεχόμενο τσουνάμι στη δυτική Ευρώπη και… ναυάγησαν στη Μικρά Ασία. Αυτή η άποψη υποστηρίζεται επίσης από τη σημερινή γεωγραφική κατανομή των ιγκουανών που περιλαμβάνει πολλά απόμερα ωκεανικά νησιά, καθώς και παρατηρήσεις και καταγραφές σύγχρονων ιγκουάνα να επιπλέουν σε κορμούς δέντρων, πολύ μακριά από τη στεριά», αναφέρει ο κ. Γεωργαλής.

Απαντώντας στο ερώτημα γιατί δεν έχουν βρεθεί απολιθώματα ερπετών στο ελληνικό τμήμα της Βαλκανατολίας, εξηγεί ότι θα μπορούσαν κάλλιστα να υπάρχουν, αλλά δεν έχει γίνει εκτεταμένη έρευνα στις λίγες περιοχές που έχουν απολιθωματοφόρες θέσεις τέτοιας ηλικίας, όπως στον Εβρο.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με επικεφαλής τον Δρ. Γεώργιο Γεωργαλή, σε συνεργασία με παλαιοντολόγους από το Πανεπιστήμιο του Κάνσας, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Παρισίου, το Πανεπιστήμιο του Εσκί Σεχίρ, το Πανεπιστήμιο της Μασσαλίας, και το Ινστιτούτο Σένκενμπεργ στη Φρανκφούρτη.

Η ανακάλυψη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Scientific Reports και είναι ελεύθερα διαθέσιμη στον σύνδεσμο:

https://www.nature.com/articles/s41598-026-59284-2

*Προέλευση φωτογραφιών με το απολίθωμα και με πιθανή αναπαράσταση: Γ. Γεωργαλής
ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η γήρανση είναι μια καθολική διαδικασία, όμως δεν εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ανθρώπους. Η βιολογική ηλικία, δηλαδή ένας δείκτης που αποτυπώνει το πόσο καλά λειτουργεί ο οργανισμός, μπορεί να διαφέρει σημαντικά από τη χρονολογική ηλικία ενός ατόμου.

Ερευνητές από το Ινστιτούτο Επιστήμης του Τόκιο στην Ιαπωνία επισημαίνουν ότι πραγματοποίησαν την πρώτη διαχρονική μελέτη που διερευνά τη σχέση μεταξύ πολιτιστικής συμμετοχής και βιολογικής ηλικίας, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη παράγοντες που παραμένουν σταθεροί στον χρόνο και θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα.

Για τις ανάγκες της μελέτης ανέλυσαν στοιχεία από 1.899 ενήλικες που συμμετείχαν στην «English Longitudinal Study of Ageing», μια μακροχρόνια πληθυσμιακή έρευνα που παρακολουθεί ένα εθνικά αντιπροσωπευτικό δείγμα ατόμων ηλικίας 50 ετών και άνω που ζουν στην Αγγλία.

Στους συμμετέχοντες μετρήθηκαν δεδομένα για δέκα φυσιολογικούς δείκτες: πίεση σφυγμού, διαστολική αρτηριακή πίεση, συγκέντρωση αιμοσφαιρίνης, αναπνευστική λειτουργία, επίπεδα ινωδογόνου, γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, LDL χοληστερόλη, δείκτης μάζας σώματος (BMI), δύναμη λαβής του χεριού και ταχύτητα βάδισης. Από τους δείκτες αυτούς προέκυψε ένας σύνθετος δείκτης βιολογικής ηλικίας.

Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν επίσης ερωτηματολόγιο σχετικά με τη συχνότητα με την οποία επισκέπτονταν κινηματογράφους, μουσεία ή γκαλερί τέχνης και θέατρα, συναυλίες ή παραστάσεις όπερας. Για κάθε δραστηριότητα η συχνότητα βαθμολογούνταν από το 0 («ποτέ») έως το 5 («δύο φορές τον μήνα ή συχνότερα»), δημιουργώντας έναν συνολικό δείκτη πολιτιστικής συμμετοχής από 0 έως 15.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι συμμετείχαν συχνά σε πολιτιστικές δραστηριότητες, τουλάχιστον μία φορά κάθε λίγους μήνες, είχαν μέση βιολογική ηλικία περίπου τρία χρόνια μικρότερη από όσους συμμετείχαν σπάνια ή ποτέ. Τα άτομα με υψηλότερη πολιτιστική συμμετοχή ήταν συχνότερα γυναίκες, είχαν υψηλότερο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, εργάζονταν και παρουσίαζαν καλύτερη γενική κατάσταση υγείας.

Μετά την προσαρμογή για παράγοντες όπως το εισόδημα του νοικοκυριού, η επαγγελματική κατάσταση και τα χρόνια νοσήματα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι κάθε αύξηση κατά μία μονάδα στον δείκτη πολιτιστικής συμμετοχής συνδεόταν με μείωση της βιολογικής ηλικίας κατά περίπου 31 ημέρες.

Σύμφωνα με τους συγγραφείς, η συμμετοχή σε πολιτιστικές δραστηριότητες μπορεί να ενισχύει τις κοινωνικές σχέσεις, να προάγει πιο υγιεινές συμπεριφορές και να βελτιώνει την ψυχική υγεία, παράγοντες που ενδέχεται να επιβραδύνουν τη φυσιολογική γήρανση.

Οι ερευνητές διευκρινίζουν, ωστόσο, ότι πρόκειται για μελέτη παρατήρησης και επομένως δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Αναγνωρίζουν επίσης ότι είναι πιθανό να υπάρχει αντίστροφη συσχέτιση: οι άνθρωποι με καλύτερη υγεία να έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα συμμετοχής σε πολιτιστικές δραστηριότητες.

Παρ’ όλα αυτά, τονίζουν ότι η πολιτιστική συμμετοχή αποτελεί έναν τροποποιήσιμο παράγοντα και θα μπορούσε να αποτελέσει αποτελεσματική παρέμβαση για την υγιή γήρανση. Όπως αναφέρουν, το όφελος που παρατηρήθηκε είναι συγκρίσιμο με εκείνο της συστηματικής σωματικής άσκησης.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν επιπλέον ότι η βελτίωση της γεωγραφικής και οικονομικής πρόσβασης σε πολιτιστικές εκδηλώσεις θα μπορούσε να αυξήσει τη συμμετοχή του πληθυσμού.

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:

https://jech.bmj.com/content/early/2026/07/02/jech-2025-225753

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

«Η βιοϊατρική έρευνα δεν είχε ποτέ περισσότερα ανεπεξέργαστα δεδομένα να διαχειριστεί: τεράστια σύνολα δεδομένων, χιλιάδες εξειδικευμένα εργαλεία, εκατομμύρια δημοσιευμένα επιστημονικά άρθρα, οπότε οι ανακαλύψεις γίνονται όλο και πιο αργές και πιο ακριβές», τόνισε σε σχετική συνέντευξη τύπου ο καθηγητής Πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Γιούρι Λέσκοβικ. Ως αποτέλεσμα, πολύτιμα δεδομένα και αναλυτικές δυνατότητες παραμένουν αναξιοποίητα, καθώς η ζήτηση για εξειδικευμένους ερευνητές υπερβαίνει τη διαθέσιμη επιστημονική δυναμικότητα.

Τα παραπάνω υπογραμμίζουν την ανάγκη για προσεγγίσεις που μπορούν να μεγιστοποιήσουν την εμπειρογνωμοσύνη και να επιταχύνουν την ανακάλυψη. Οι ερευνητές παρουσιάζουν το Biomni, έναν πράκτορα Τεχνητής Νοημοσύνης (AI agent) που εντοπίζει βιοϊατρική βιβλιογραφία για να ορίσει ολοκληρωμένα πεδία δράσης. Το μεγάλο γλωσσικό μοντέλο λειτουργεί ταυτόχρονα ως μηχανή σχεδιασμού ερμηνεύοντας το αίτημα του χρήστη και προετοιμάζοντας μια αλληλουχία επιμέρους βημάτων που διεκπεραιώνουν το αίτημα. Με αυτόν τον τρόπο, το Biomni μπορεί να συνθέτει και να εκτελεί πολύπλοκες ροές εργασιών, χωρίς να βασίζεται σε προκαθορισμένα πρότυπα και σε ανάθεση μιας συγκεκριμένης ερευνητικής υπόθεσης- αυτό είναι που το διαφοροποιεί από άλλα ερευνητικά εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης.

«Αναπτύξαμε το Biomni, έναν συν-επιστήμονα που βασίζεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη, μετά τη διαπίστωση ότι το εμπόδιο δεν είναι οι ιδέες ούτε τα δεδομένα, αλλά ο κατακερματισμός, η εκπαίδευση, τα εξειδικευμένα εργαλεία που επιβραδύνουν τη διαδικασία. Έτσι μια τεράστια ποσότητα βιοϊατρικών δεδομένων δεν έχει αναλυθεί. Οπότε αρχίσαμε αυτή την έρευνα με το ερώτημα τι θα γινόταν εάν κάθε ερευνητής Βιοϊατρικής είχε έναν ακούραστο ειδικό συνεργάτη, ο οποίος θα διάβαζε τη βιβλιογραφία, θα έκανε την ανάλυση, θα κατανοούσε τα δεδομένα και θα σχεδίαζε τα πειράματα σε κάθε πεδίο της Βιολογίας και της Βιοϊατρικής, από τη γενετική μέχρι τη φαρμακολογία και τη μικροβιολογία», επισήμανε ο Λέσκοβικ.

Όπως περιγράφεται σε δημοσίευση στο περιοδικό Science, το ανοιχτής πρόσβασης εργαλείο δοκιμάστηκε σε διαφορετικές μελέτες περιπτώσεων, από την ανάλυση δεδομένων φορετών αισθητήρων έως τον σχεδιασμό εργαστηριακών πρωτοκόλλων, και έδειξε ισχυρή απόδοση και ακρίβεια.

Οι ερευνητές διευκρινίζουν πάντως ότι, παρότι το Biomni έχει πρόσβαση σε ένα ευρύ πεδίο βιοϊατρικών εργαλείων και βάσεων δεδομένων, οι εργασίες που αξιολογήθηκαν καλύπτουν μόνο ένα μέρος του αντικειμένου και αρκετοί σημαντικοί τομείς παραμένουν ακόμη ανεξερεύνητοι.

Παρ’ όλα αυτά, εκτιμούν ότι η αυτοματοποίηση πολύπλοκων ερευνητικών διαδικασιών με το Biomni θα επιτρέψει στους επιστήμονες να αφιερώσουν περισσότερο χρόνο στη διαμόρφωση νέων επιστημονικών υποθέσεων, στον σχεδιασμό καινοτόμων πειραμάτων και στη διεπιστημονική συνεργασία.

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:

www.science.org/doi/10.1126/science.adz4351

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Η τεχνολογία, η οποία βρίσκεται πλέον στο στάδιο της κλινικής αξιολόγησης, θα δοκιμαστεί σε 400 ασθενείς σε συνεργασία με την Καρδιολογική Κλινική του Νοσοκομείου Κοζάνης, με στόχο να αξιολογηθεί η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητά της.

Όπως εξηγεί η  καρδιολόγος και CEO της BL Nanobiomed,Βαρβάρα Καραγκιοζάκη ο βιοαισθητήρας αποτελεί μια πλατφόρμα που έχει σχεδιαστεί ώστε να εντοπίζει μέσα σε περίπου δύο λεπτά την παρουσία βιοδεικτών που σχετίζονται με το έμφραγμα ή με στάδια πριν από αυτό.

Η μέθοδος, σύμφωνα με την εταιρεία, δεν απαιτεί ειδική προετοιμασία και έχει σχεδιαστεί ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί εύκολα, ενώ σε συνδυασμό με εφαρμογές τηλεϊατρικής θα μπορούσε να συμβάλει στην ταχύτερη κινητοποίηση των υπηρεσιών υγείας σε επείγουσες περιπτώσεις.

Η BL Nanobiomed, μέλος του International Nanotech Hub, Thessaloniki, θα παρουσιάσει την τεχνολογία της στο NANOTEXNOLOGY 2026, όπου θα συζητηθούν οι τελευταίες εξελίξεις στη νανοϊατρική, τα οργανικά ηλεκτρονικά και τους βιοαισθητήρες για τη διάγνωση και θεραπεία ασθενειών.

Στη διάρκεια του NANOTEXNOLOGY 2026 θα αναπτυχθούν θέματα που αφορούν τις τελευταίες επιστημονικές εξελίξεις στον τομέα της Νανοϊατρικής και θα αναφερθούν όλα τα πρόσφατα δεδομένα για τη θεραπεία και διάγνωση χρόνιων νευροεκφυλιστικών ασθενειών με τη χρήση οργανικών ηλεκτρονικών και βιοαισθητήρων. Λόγω του πολύ μικρού μεγέθους τους τα νανοϋλικά που χρησιμοποιούνται  για την αντιμετώπιση αυτών των ασθενειών μπορούν να εισέλθουν στον ανθρώπινο οργανισμό διαπερνώντας το «φράγμα» του ανθρώπινου σώματος και να θεραπεύσουν στοχευμένα πλέον σε ατομικό, κυτταρικό επίπεδο.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Το γένος Homo, στο οποίο ανήκει ο σύγχρονος άνθρωπος, εμφανίστηκε πριν από περίπου 2,5 εκατομμύρια χρόνια. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, η εξέλιξη των διαφόρων ειδών του χαρακτηρίστηκε από αύξηση του μεγέθους του εγκεφάλου και παράλληλη μείωση του μεγέθους και της στιβαρότητας του προσώπου και των γνάθων. Ταυτόχρονα, σημειώθηκαν αλλαγές στη συμπεριφορά τους: τα λίθινα εργαλεία χρησιμοποιούνταν πιο εντατικά, η τροφή αποκτούνταν και επεξεργαζόταν με ολοένα και πιο ποικίλους τρόπους, οι πληθυσμοί εξαπλώνονταν σε σημαντικά μεγαλύτερες γεωγραφικές περιοχές και πιθανώς εμφανίστηκαν πιο σύνθετες κοινωνικές δομές.

Για δεκαετίες, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι αλλαγές αυτές αποτελούσαν προϊόν διαρκούς, κατευθυνόμενης φυσικής επιλογής: οι μεγαλύτεροι εγκέφαλοι ευνοήθηκαν επειδή βελτίωναν τις γνωστικές ικανότητες, ενώ τα μικρότερα πρόσωπα και οι γνάθοι απαιτούσαν λιγότερη ενέργεια, καθώς τα εργαλεία είχαν αναλάβει μεγάλο μέρος της μάσησης της τροφής.

Στη νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Nature Communications», η παραπάνω θεωρία ανατρέπεται. Η καθηγήτρια Κατερίνα Χαρβάτη, διευθύντρια του Κέντρου Ανθρώπινης Εξέλιξης και Παλαιοπεριβάλλοντος Senckenberg (SHEP) του Πανεπιστημίου του Τίμπινγκεν, σε συνεργασία με τον ερευνητή Μαρκ Χούμπε από το Πανεπιστήμιο του Τενεσί στο Νόξβιλ, υποδεικνύουν μια πιο αργή και πιθανώς πιο περιορισμένη εξελικτική διαδικασία σε σχέση με τις επικρατέστερες μέχρι σήμερα θεωρίες.

—Ανάλυση 87 απολιθωμάτων—

Οι ερευνητές ανέλυσαν τρισδιάστατες μετρήσεις από 87 κρανία απολιθωμάτων του γένους Homo, που περιλαμβάνουν πρώιμα είδη, όπως ο Homo habilis και ο Homo erectus, καθώς και τον Homo heidelbergensis, τους Νεάντερταλ και πρώιμους και σύγχρονους πληθυσμούς του Homo sapiens. Η βάση δεδομένων περιλαμβάνει την πλειονότητα των καλά διατηρημένων απολιθωμάτων ανθρωπίνων (hominins) των τελευταίων δύο εκατομμυρίων χρόνων, «καθιστώντας τη μελέτη μας μια από τις πιο περιεκτικές εργασίες που διερευνούν τις εξελικτικές αλλαγές εντός του γένους μας»¸ όπως εξηγεί η κ. Χαρβάτη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

«Συγκρίναμε αυτό το εξαιρετικό σύνολο δεδομένων με έξι διαφορετικά εξελικτικά μοντέλα χρησιμοποιώντας στατιστικές αναλύσεις για να αξιολογήσουμε ποιο μοντέλο αντιστοιχεί καλύτερα στις παρατηρούμενες αλλαγές στη μορφολογία της κεφαλής και του προσώπου στο γένος Homo. Τα μοντέλα περιελάμβαναν τη γνωστή εξελικτική διαδικασία της φυσικής επιλογής, καθώς και άλλους εξελικτικούς μηχανισμούς που απαντώνται στη φύση, όπως την ουδέτερη εξέλιξη, την εξελικτική “στάση” και το μοντέλο της “διακεκομμένης ισορροπίας”», περιγράφει η κ. Χαρβάτη.

Οι αναλύσεις επιβεβαιώνουν τις γνωστές εξελικτικές τάσεις της σταδιακής αύξησης του μεγέθους του εγκεφάλου και της μείωσης του μεγέθους του προσώπου στην πορεία του χρόνου. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η σπουδαία Ελληνίδα παλαιοανθρωπολόγος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «δείχνουν ότι οι σταδιακές αυτές αλλαγές στην εξέλιξη του γένους Homo δεν φαίνεται να είναι αποτέλεσμα μιας σταθερής, σταδιακής φυσικής επιλογής προς τη σύγχρονη ανθρώπινη μορφή». Αντίθετα, οι τυχαίες γενετικές μεταλλάξεις, η σταθεροποιητική επιλογή, καθώς και οι βιολογικοί περιορισμοί πιθανότατα διαδραμάτισαν πολύ μεγαλύτερο ρόλο από ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα.

Οι σημαντικότερες αυξήσεις του μεγέθους του εγκεφάλου, όπως στον Homo heidelbergensis και αργότερα και στον Homo sapiens και στους Νεάντερταλ φαίνεται ότι συνέβησαν σε περιόδους κατά τις οποίες οι εξελικτικοί περιορισμοί ήταν προσωρινά λιγότερο σοβαροί. Σύμφωνα με τους ερευνητές, σε αυτό συνέβαλαν διάφοροι παράγοντες, όπως η αναπτυξιακή βιολογία, οι μεταβολικές συνθήκες και κυρίως η πολιτισμική καινοτομία.

«Περίοδοι έντονης τεχνολογικής και πολιτισμικής καινοτομίας μπορούν να πυροδοτήσουν ταχύτερες εξελικτικές αλλαγές. Τέτοιες αλλαγές ήταν σαφώς μεγάλης σημασίας για την εξέλιξη του γένους Homo, καθώς επέτρεψαν στους προγόνους μας να ανταποκριθούν στις διατροφικές απαιτήσεις μεγαλύτερων εγκεφάλων και να αξιοποιήσουν πλήρως τα οφέλη των υψηλότερων γνωστικών ικανοτήτων», σημειώνει ο Μαρκ Χούμπε.

Παρόμοιοι μηχανισμοί ίσως εξηγούν και τις διαφορές μεταξύ των σύγχρονων ανθρώπων και παλαιότερων ειδών του γένους Homo. Για παράδειγμα, η μορφολογία του προσώπου των Νεάντερταλ φαίνεται ότι παρέμεινε σχετικά αμετάβλητη για μεγάλα χρονικά διαστήματα, ενώ τα πρόσωπα των σύγχρονων ανθρώπων είναι σημαντικά μικρότερα από αυτά άλλων γενετικών γενεαλογιών.

«Είναι πιθανό αυτές οι μεταγενέστερες αλλαγές να συνδέονται επίσης με βαθιές αλλαγές στη συμπεριφορά που συνόδευσαν την εμφάνιση του είδους μας», παρατηρεί η Κατερίνα Χαρβάτη.

Οι συγγραφείς διευκρινίζουν ότι η μελέτη δεν υποστηρίζει πως η φυσική επιλογή δεν διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ανθρώπινη εξέλιξη. Αντίθετα, προτείνει μια διαφορετική ερευνητική προσέγγιση.

«Τα ευρήματά μας μετατοπίζουν το επίκεντρο», τονίζει η κ. Χαρβάτη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. «Υπογραμμίζουν την ανάγκη να λαμβάνουμε και άλλους μηχανισμούς, όπως τους βιολογικούς περιορισμούς ή τις τυχαίες αλλαγές, υπόψη ως σοβαρούς παράγοντες στην εξέλιξή μας και να διαμορφώσουμε πιο εποικοδομητικά ερωτήματα που να μετατοπίζουν το επίκεντρο της μελλοντικής έρευνας. Δηλαδή, αντί να ρωτάμε γιατί οι άνθρωποι εξελίχθηκαν συνεχώς προς μεγαλύτερους εγκεφάλους και μικρότερα πρόσωπα, θα είχε μεγαλύτερο ενδιαφέρον να διερευνήσουμε υπό ποιες συνθήκες οι ανθρώπινοι πληθυσμοί κατάφεραν να ξεπεράσουν τους βιολογικούς φραγμούς που περιόριζαν την εξέλιξή τους και να αναπτύξουν νέα χαρακτηριστικά».

Η κ. Χαρβάτη αναφέρει ως παράδειγμα τις τεχνολογικές καινοτομίες, όπως την ανάπτυξη της λίθινης τεχνολογίας ή την ανάπτυξη μεθόδων επεξεργασίας τροφών, που «θα μπορούσαν να έχουν επιτρέψει την άρση βιολογικών ή μεταβολικών περιορισμών και, ως εκ τούτου, την εξέλιξη χαρακτηριστικών που προηγουμένως ήταν αδύνατα, όπως οι μεγαλύτεροι εγκέφαλοι» και καταλήγει ότι «αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα κατάλληλη για την καλύτερη κατανόηση της εξέλιξης του γένους μας».

Σ.Σ. Επισυνάπτεται φωτογραφία με αντίγραφα ενός κρανίου Homo habilis και ενός κρανίου πρώιμου Homo sapiens, που απεικονίζουν δύο βασικές εξελικτικές τάσεις, τη σημαντική αύξηση του μεγέθους του εγκεφάλου και την ταυτόχρονη μείωση του μεγέθους του προσώπου. Credit: Katerina Harvati

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μαρία Κουζινοπούλου

Πρωτοφανή χαρακτηρίζει ο ομότιμος Καθηγητής Δυναμικής, Τεκτονικής, Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας, Ευθύμης Λέκκας, τα φαινόμενα που εκδηλώθηκαν  με τους σεισμούς 7.2 & 7.5 Mw (USGS) στη Βενεζουέλα, βάσει των καταγραφών της ελληνικής αποστολής. Η αποστολή στη Βενεζουέλα , στην οποία, συμμετείχε επίσης και ο ομότιμος Καθηγητής Αντισεισμικής Τεχνολογίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Παναγιώτης Καρύδης, είχε σαν στόχο την επιστημονική, τεχνική, επιχειρησιακή και ανθρωπιστική συνδρομή στην πληγείσα χώρα.

Στις 24 Ιουνίου, όπως είναι γνωστό, δύο μεγάλοι σεισμοί μεγέθους 7.2 & 7.5 σημειώθηκαν στην παράκτια ζώνη της Βενεζουέλας προκαλώντας χιλιάδες θύματα και τραυματίες, επιπτώσεις στο δομημένο ιστό και τα έργα υποδομής, δυσανάλογες κοινωνικές επιπτώσεις, καθώς και τεράστιες οικονομικές επιπτώσεις που αγγίζουν το 5% του ΑΕΠ της χώρας.

Τα πρωτοφανή φαινόμενα, τα οποία παρατήρησε η ελληνική αποστολή και αποτελούν μοναδικά γεωδυναμικά γεγονότα είναι τα ακόλουθα:

Οι δύο τεράστιοι σεισμοί εκδηλώθηκαν με χρονική διαφορά της τάξεως των 39”, γεγονός που δεν έχει καταγραφεί ποτέ στο παρελθόν και αποτελεί νέο δεδομένο σεισμικότητας. ‘Αλλοι μεγάλοι δίδυμοι σεισμοί, όπως για παράδειγμα αυτοί της Τουρκίας το 2023 στην Αντιόχεια, είχαν ένα χρονικό παράθυρο της τάξεως τουλάχιστον των 6 ωρών. Ενώ σε άλλες περιπτώσεις η χρονική διαφορά είναι συνήθως μερικά 24ωρα.

Η ρηξιγενής ζώνη, η οποία ενεργοποιήθηκε και έδωσε τους δύο μεγάλους σεισμούς έχει μήκος της τάξεως τουλάχιστον των 300 km (San Sebastian Fault), γενική διεύθυνση ΑΔ, αναπτύσσεται κατά μήκος της βόρειας ακτογραμμής της Βενεζουέλας και οριοθετεί την πλάκα της Νότιας Αμερικής με την πλάκα της Καραϊβικής. Πρόκειται καθαρά για ρήγματα δεξιόστροφης οριζόντιας ολίσθησης.

Καμία βλάβη δεν παρατηρήθηκε στη στενή και επικεντρική περιοχή των σεισμών (San Felipe, Morón, Valencia). Είναι χαρακτηριστικό ότι στην περιοχή του επικέντρου, ακόμα και παλαιότερες κατασκευές, χωρίς αντισεισμική θωράκιση δεν έπαθαν την παραμικρή ζημιά.

Αντίθετα, συσσωρευμένες εκατοντάδες καταρρεύσεις, αλλά και σημαντικές βλάβες, παρατηρήθηκαν 200 km ανατολικά του επικέντρου στην παράκτια περιοχή La Guaira – Αεροδρομίου, Catia La Mar, Caraballeda. Οι περιοχές αυτές αποτελούν και το μακροσεισμικό επίκεντρο των επιπτώσεων. Οι βλάβες στις ανωτέρω περιοχές αφορούν τόσο κτήρια μικρού ύψους και όγκου, όσο και τεράστια, ψηλά κτήρια 20 και 30 ορόφων.

Αντίθετα στην περιοχή του Caracas δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές βλάβες, παρά μόνο καταρρεύσεις 10 περίπου κτηρίων μεγάλου ύψους και σημαντικού όγκου, αριθμός πολύ μικρός σε σχέση με τις εκατοντάδες χιλιάδες κατασκευές, οι οποίες συνθέτουν το οικιστικό περιβάλλον της πρωτεύουσας της χώρας. Εκτιμάται ότι οι ρηξιγενείς ζώνες που διέρχονται από το Caracas, ανήκουν σε ρηξιγενείς δομές παράλληλες με την βόρεια ζώνη, οι οποίες και δεν ενεργοποιήθηκαν.

Οι συσσωρευμένες χιλιάδες καταρρεύσεις κτηρίων με μεγάλο ύψος, τα οποία ήταν θεμελιωμένα σε χαλαρές παράκτιες και ποταμο-χειμάριες αποθέσεις της ακτογραμμής  (μεγάλης ιδιοπεριόδου) συντονίστηκαν με την μεγάλη ιδιοπερίοδο των σεισμικών κυμάτων (λόγω της μεγάλης απόστασης από το επίκεντρο), διαμορφώνοντας έτσι ένα καταστροφικό πλαίσιο, στο οποίο δεν ήταν δυνατό να ανταπεξέλθουν ούτε παλαιότερες, αλλά ούτε νεότερες κατασκευές. Σε αυτό συνέβαλε το γεγονός ότι οι κατασκευές υποβλήθηκαν σε μία ταλάντωση αρκετών λεπτών λόγω της μικρής χρονικής διαφοράς εκδήλωσης των σεισμών. Ειδικότερα, πριν ακόμα περατωθεί η ταλάντωση από τον πρώτο σεισμό, τα κτήρια προσβλήθηκαν από την δεύτερη ταλάντωση, η οποία ήταν ακόμα εντονότερη και μεγαλύτερης διάρκειας.

Χαρακτηριστικό είναι εκτός της στενής παράκτιας ζώνης, με τις γεωλογικές, γεωτεχνικές και εδαφομηχανικές συνθήκες που αναπτύχθηκαν, το γεγονός ότι στις παρακείμενες περιοχές, και στις οποίες αναπτύσσονται μεταμορφωμένοι βραχώδεις γεωλογικοί σχηματισμοί, δεν παρατηρήθηκαν συστηματικές καταρρεύσεις ή βλάβες, καθώς διαμορφώθηκε ένα τελείως διαφορετικό γεωδυναμικό πλαίσιο. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε περιοχές με πολύ φτωχή ποιότητα κατασκευών και με μεγάλη πυκνότητα δόμησης και πληθυσμού (φαβέλες) παρατηρήθηκαν μηδενικές βλάβες.

Η ανάλυση των δεδομένων που συγκεντρώθηκαν από την Ελληνική αποστολή θα συνεχιστεί το επόμενο χρονικό διάστημα και θα παρουσιαστεί μέσω του ειδικού επιστημονικού τεύχους “Newsletter of Environmental, Disaster, and Crises Management Strategies”, που εκδίδεται υπό την αιγίδα του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Στρατηγικές Διαχείρισης Περιβάλλοντος, Καταστροφών και Κρίσεων» του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Δείτε Video της αποστολής από drone:

ΑΠΕ-ΜΠΕ

«Επιπλέον, είναι ένας από τους λίγους πομπούς που έχουν μπει παγκοσμίως σε αγγελοκαρχαρίες», λέει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Ιωάννης Γιώβος, υπεύθυνος διατήρησης στην iSea. Ο πομπός έχει προγραμματιστεί να μείνει για 4 μήνες στο ζώο και μετά θα πέσει μόνος του. Σύμφωνα με τον κ. Γιώβο, θα δίνει σήμα όταν το ζώο βγαίνει στην επιφάνεια, ενώ αν ο αγγελοκαρχαρίας μείνει ακίνητος για δύο εβδομάδες, που σημαίνει ότι είναι νεκρός, θα πέσει ο πομπός και θα ανέβει στην επιφάνεια. Η iSea έχει προγραμματίσει την τοποθέτηση άλλων τεσσάρων πομπών σε αγγελοκαρχαρίες. Ο δεύτερος πομπός θα μείνει στο ζώο για έξι μήνες και οι υπόλοιποι για έναν χρόνο.

Οι αγγελοκαρχαρίες είναι πεπλατυσμένοι καρχαρίες με πλατιά θωρακικά πτερύγια, οι οποίοι απαντώνται κυρίως στην υφαλοκρηπίδα και τις κατωφέρειές της έως τα 500 μέτρα βάθος. Είναι δεινός κυνηγός, θάβεται μέσα στην άμμο και ξαφνικά επιτίθεται στα θηράματά του.

Στη Μεσόγειο απαντώνται τρία είδη: η ακανθορίνα (Squatina aculeata), η ματορίνα (Squatina oculata) και ο αγγελοκαρχαρίας (Squatina squatina), τα οποία έχουν αξιολογηθεί ως «Κρισίμως Κινδυνεύοντα» σύμφωνα με τον Ελληνικό Κόκκινο Κατάλογο, λόγω έντονων πληθυσμιακών μειώσεων και τοπικών εξαφανίσεων, που συνδέονται κυρίως με την υπεραλίευση.

Παλαιότερα, δε, πωλούνταν παράνομα ως εκλεκτός μεζές με την ονομασία «ρίνα». «Η “ρίνα” γενικά ως πιάτο ήταν αγγελοκαρχαρίας. Ήταν ένα ακριβό πιάτο θαλασσινών από πολύ παλιά, όταν ακόμα οι Έλληνες ζούσαν στις ακτές της Τουρκίας. Από εκεί έγινε γνωστό και όταν ήρθαν από την Τουρκία ως πρόσφυγες στην Ελλάδα, συνέχισαν να το τρώνε. Τώρα ως “ρίνα” συνεχίζουν και πουλάνε κυρίως σαλάχια και όχι αγγελοκαρχαρίες», αναφέρει ο κ. Γιώβος. Κάνει, μάλιστα, ιδιαίτερη μνεία στη συνεργασία με τους αλιείς, οι οποίοι πλέον δεν το ψαρεύουν και όταν πέφτει πάνω στα δίχτυα τους και πολλές φορές είναι ζωντανό, το απελευθερώνουν.

Στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης προσπάθειας για την κατανόηση και τη διατήρηση των αγγελοκαρχαριών στη Μεσόγειο από την iSea, τις προηγούμενες ημέρες οι ομάδες Angel Shark Project: Canary islands και Angel Shark Project: Greece βρέθηκαν στη Λήμνο για την έναρξη μιας ακόμη συνεργασίας με στόχο τη διατήρηση κι αποκατάσταση των Κρισίμως Κινδυνεύοντων Αγγελοκαρχαριών στα Κανάρια Νησιά και την Ελλάδα με την υποστήριξη του Shark Conservation Fund. Οι συνεργαζόμενες ομάδες είχαν την ευκαιρία να ενώσουν τις δυνάμεις του σε μια πληθώρα δράσεων, από υποβρύχιες οπτικές καταγραφές, εγκατάσταση δολωμένων καμερών, νυχτερινές καταγραφές μέχρι την εκπαίδευση σε τεχνικές δορυφορικών σημάνσεων σε αγγελοκαρχαρίες.

Η μελέτη των αγγελοκαρχαριών στην ευρύτερη περιοχή της Λήμνου έχει ενταχθεί και στο επίκεντρο του προγράμματος «Αναβιώνοντας τη Λήμνο», ένα από τα προγράμματα μεγάλης κλίμακας που χρηματοδοτούνται από το «Πρόγραμμα Απειλούμενων Τοπίων και Θαλάσσιων Τοπίων».

Στόχος της iSea, είναι η θεσμοθέτηση ενός Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τη προστασία των αγγελοκαρχαριών στις ελληνικές θάλασσες, του πρώτου τέτοιου Σχεδίου σε όλη τη Μεσόγειο, που θα κάνει τη χώρα πρωτοπόρο στην προστασία τους.

Νατάσα Καραθάνου
*Τις φωτογραφίες παραχώρησε η iSea
ΑΠΕ-ΜΠΕ