Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής: Τα ελληνικά δεδομένα είναι ανησυχητικά

Σε μεγάλη, εθνικά αντιπροσωπευτική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2026 και περιέλαβε 40.768 μαθητές Ε΄ Δημοτικού έως Γ΄ Γυμνασίου, το 26,3% δήλωσε κατανάλωση ενεργειακών ποτών. Οι διαθέσιμες απαντήσεις ήταν «ποτέ», «1-2 φορές την εβδομάδα», «3-4 φορές την εβδομάδα» και «πάνω από 5 φορές την εβδομάδα», επομένως το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί σε παιδιά που ανέφεραν τουλάχιστον εβδομαδιαία κατανάλωση.

Ακόμη πιο έντονη είναι η εικόνα στους μεγαλύτερους εφήβους. Η πανελλαδική έρευνα ESPAD-Ελλάδα 2024 του ΕΠΙΨΥ, σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 6.810 μαθητών Α΄ Λυκείου από 488 σχολεία, έδειξε ότι το 45% των 16χρονων έχει καταναλώσει αλκοόλ μαζί με ενεργειακό ποτό τουλάχιστον μία φορά και το 27,6% τουλάχιστον τρεις φορές.

Στην Αττική τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 43% και 25%, ενώ το 32% των 16χρονων θεωρεί «ακίνδυνο» τον συνδυασμό αλκοόλ και ενεργειακού ποτού μία ή δύο φορές. Τα ευρήματα δεν είναι εντελώς καινούργια. Ήδη παλαιότερη έρευνα του ΕΦΕΤ σε 4.562 εφήβους 16-18 ετών είχε καταγράψει κατανάλωση ενεργειακών ποτών στο 43,9%, με 17% των χρηστών να αναφέρει πρώτη δοκιμή από το δημοτικό. Η συγκεκριμένη μελέτη δεν ήταν εθνικά αντιπροσωπευτική, αλλά δείχνει ότι το φαινόμενο έχει μακρά παρουσία στην ελληνική εφηβική καθημερινότητα.

Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής: Γιατί μας ανησυχούν

«Η καφεΐνη είναι διεγερτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος. Στα παιδιά και στους εφήβους μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, την εγρήγορση και τη συμπεριφορά. Συστηματική ανασκόπηση 57 μελετών, με συνολικά πάνω από 1,2 εκατομμύρια νέους, βρήκε συσχετίσεις της κατανάλωσης ενεργειακών ποτών με μικρότερη διάρκεια και χειρότερη ποιότητα ύπνου, άγχος και ψυχολογική δυσφορία, χαμηλότερη σχολική επίδοση, κάπνισμα, binge drinking και χρήση άλλων ουσιών. Επειδή μεγάλο μέρος των δεδομένων είναι παρατηρητικό, μιλάμε για συσχετίσεις και όχι για απόδειξη αιτιότητας», αναφέρει η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής.

Προσθέτει ότι στο καρδιαγγειακό σύστημα έχουν καταγραφεί οξείες αυξήσεις της αρτηριακής πίεσης και μεταβολές του καρδιακού ρυθμού και της ηλεκτροφυσιολογίας. Δύο πρόσφατες ανασκοπήσεις του 2026 επισημαίνουν ότι υψηλές δόσεις καφεΐνης από ενεργειακά ποτά μπορούν να προκαλέσουν αρρυθμίες ή ηλεκτροκαρδιογραφικές διαταραχές, με ιδιαίτερη προσοχή σε παιδιά με γνωστή ή μη διαγνωσμένη καρδιακή ευπάθεια, καθώς και σε συνθήκες έντονης άσκησης, ζέστης, αφυδάτωσης ή στέρησης ύπνου.

Ο συνδυασμός με αλκοόλ

Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής, τονίζει ότι «η καφεΐνη δεν “ξεμεθά” και δεν μειώνει τη συγκέντρωση αλκοόλ στο αίμα. Μπορεί να κάνει τον έφηβο να αισθάνεται πιο ξύπνιος, χωρίς να αποκαθιστά την κρίση, τον χρόνο αντίδρασης ή τον κινητικό συντονισμό. Γι’ αυτό ο συνδυασμός ενεργειακών ποτών με αλκοόλ είναι ιδιαίτερα ανησυχητικός, ιδίως όταν συνοδεύεται από μεγαλύτερη κατανάλωση αλκοόλ ή άλλες συμπεριφορές κινδύνου».

Η θέση της Ένωσης

Οι νεότερες συστάσεις για παιδιά και εφήβους 5-18 ετών, που εκδόθηκαν το 2025 με συμμετοχή της American Academy of Pediatrics και άλλων μεγάλων επιστημονικών οργανισμών, κατατάσσουν τα ροφήματα με καφεΐνη ή άλλα διεγερτικά στα ποτά που πρέπει να αποφεύγονται. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαιτεί για ποτά με καφεΐνη άνω των 150 mg/L την ένδειξη «Υψηλή περιεκτικότητα σε καφεΐνη. Δεν συνιστάται για παιδιά…».

Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής θεωρεί αναγκαία τη συστηματική ενημέρωση παιδιών, γονέων, σχολείων και αθλητικών φορέων για τη διαφορά ανάμεσα σε energy drinks και sports drinks, τη σαφή σύσταση αποφυγής ενεργειακών ποτών από παιδιά και εφήβους, την ιδιαίτερη ενημέρωση για τον κίνδυνο του συνδυασμού τους με αλκοόλ, την ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων από προώθηση και διαφήμιση προϊόντων με διεγερτικές ουσίες και την ερώτηση για κατανάλωση ενεργειακών ποτών στην προληπτική παιδιατρική εξέταση, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν αϋπνία, άγχος, αίσθημα παλμών ή άλλες συμπεριφορές κινδύνου.

Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής καταλήγει με το μήνυμα: «Η “ενέργεια” που υπόσχεται ένα κουτάκι δεν αντικαθιστά τον ύπνο, τη σωστή διατροφή και την ξεκούραση. Τα ενεργειακά ποτά δεν είναι απαραίτητα για κανένα παιδί ή έφηβο».

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Μπορεί η προσπάθεια να τρώμε όσο το δυνατόν πιο υγιεινά να φτάσει στο σημείο να γίνει επιβλαβής; Όταν το φαγητό χωρίζεται με αυστηρό τρόπο σε «καλό» και «κακό», αρκετές τροφές αποκλείονται και ένα γεύμα εκτός σπιτιού προκαλεί έντονο άγχος, τότε η επιδίωξη της υγιεινής διατροφής μπορεί να έχει ξεπεράσει τα όριά της. Εκεί, μπορεί να εντοπιστεί η λεπτή γραμμή που χωρίζει τη απλή επιλογή υγιεινών τροφών από την ορθορεξία, εξηγεί στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η καθηγήτρια Παθολογίας-Ενδοκρινολογίας του ΕΚΠΑ, Βάια Λαμπαδιάρη.

«Η ορθορεξία (Orthorexia nervosa) χαρακτηρίζεται από ανελαστική και άκαμπτη προσκόλληση στην κατανάλωση υγιεινής, “καθαρής” τροφής, γεγονός που συχνά οδηγεί σε επιβλαβείς επιπτώσεις για τη σωματική και ψυχική υγεία, καθώς και σε σοβαρό περιορισμό της καθημερινής ζωής και της κοινωνικότητας», αναφέρει η κ. Λαμπαδιάρη.

Η διαφορά, όπως εξηγεί, βρίσκεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο η διατροφή αρχίζει να καταλαμβάνει όλο και μεγαλύτερο χώρο στη ζωή του ανθρώπου. Άγχος και ψυχαναγκασμός γύρω από το φαγητό, πολύωρη και εμμονική ενασχόληση με την προετοιμασία του, αποκλεισμός ολόκληρων ομάδων τροφίμων που θεωρούνται ανθυγιεινά ή υπερθερμιδικά, άρνηση κατανάλωσης φαγητού που έχει προετοιμαστεί από άλλους και, τελικά, κοινωνική απομόνωση είναι ορισμένα από τα χαρακτηριστικά που περιγράφει.

 Ο όρος «νευρική ορθορεξία» (Orthorexia Nervosa) επινοήθηκε το 1997 από τον Αμερικανό ιατρό Steven Bratman, από τις ελληνικές λέξεις «ορθός» και «όρεξη». Παρά το αυξανόμενο επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από το φαινόμενο, η ορθορεξία δεν αναγνωρίζεται σήμερα ως αυτοτελής ψυχική διαταραχή στα διεθνή διαγνωστικά συστήματα DSM-5-TR και ICD-11.

«Υπάρχει αρκετή συζήτηση για το αν θα πρέπει να καταταχθεί στο ευρύ πλαίσιο των ιδεοψυχαναγκαστικών διαταραχών ή των διαταραχών πρόσληψης τροφής», σημειώνει η κ. Λαμπαδιάρη. Όπως αναφέρει, σχετικό κείμενο συναίνεσης 47 ειδικών, που δημοσιεύθηκε το 2022, πρότεινε την ένταξή της στις διαταραχές πρόσληψης τροφής, λόγω των κοινών χαρακτηριστικών που παρουσιάζει με αυτές.

Όταν το «σωστό» φαγητό καταλαμβάνει την καθημερινότητα

Την εικόνα του ανθρώπου που σταδιακά οργανώνει τη ζωή του γύρω από το τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται να φάει περιγράφει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής Ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ και υπεύθυνος της Μονάδας Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής στην Α’ Ψυχιατρική Κλινική του Αιγινητείου Νοσοκομείου Φραγκίσκος Γονιδάκης.

«Κάποιοι άνθρωποι έχουν αναπτύξει μια τόσο μεγάλη εμμονή με την υγιεινή, σωστή, με κανόνες διατροφή, που τους παίρνει ατελείωτες ώρες να αποφασίσουν τι θα αγοράσουν στο σούπερ μάρκετ, στα καταστήματα βιολογικών προϊόντων ή στο διαδίκτυο. Τους παίρνει πολλές ώρες να μαγειρέψουν και όλα αυτά επηρεάζουν την εργασιακή, την προσωπική και την κοινωνική τους ζωή», εξηγεί.

Η αναζήτηση της «καθαρής» τροφής μπορεί έτσι να πάψει να αποτελεί απλώς μία διατροφική επιλογή και να μετατραπεί σε βασικό κριτήριο γύρω από το οποίο οργανώνεται η ημέρα. Οι κανόνες γίνονται ολοένα αυστηρότεροι και μαζί τους περιορίζονται και οι επιλογές του ανθρώπου.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η έξοδος για φαγητό. Κάποιος μπορεί να αρχίσει να αποφεύγει εστιατόρια ή συναντήσεις με φίλους επειδή δεν γνωρίζει ακριβώς την προέλευση των τροφίμων, τα υλικά που έχουν χρησιμοποιηθεί ή τον τρόπο παρασκευής τους.

«Αυτός ο άνθρωπος θα σκεφτεί ότι δεν μπορεί να βγει με τους φίλους του να φάει, γιατί νιώθει ότι εκείνοι καταναλώνουν σκουπίδια. Και δεν αναφερόμαστε μόνο στο γρήγορο φαγητό, αλλά σε εστιατόρια, ταβέρνες και γενικώς τα καταστήματα εστίασης. Νιώθει ότι οι φίλοι του δεν ελέγχουν τι τρώνε, άρα δεν μπορεί να πάει για φαγητό μαζί τους», περιγράφει ο κ. Γονιδάκης.

Οι συνέπειες μπορεί να επεκταθούν και στις στενότερες προσωπικές σχέσεις, καθώς η συμβίωση με έναν άνθρωπο που δεν ακολουθεί τους ίδιους αυστηρούς διατροφικούς κανόνες μπορεί να αποτελέσει πηγή συνεχών προστριβών. Ακόμη και η εργασία μπορεί να επηρεαστεί, όταν η αναζήτηση, η επιλογή και η προετοιμασία του «σωστού» φαγητού καταλαμβάνουν δυσανάλογα μεγάλο μέρος της ημέρας.

Η διαφορά από την ψυχογενή ανορεξία

Η ορθορεξία εμφανίζει αλληλεπικαλύψεις με τις διαταραχές πρόσληψης τροφής, χωρίς ωστόσο να ταυτίζεται με αυτές.

Σε σχέση με την ψυχογενή ανορεξία, ο κ. Γονιδάκης επισημαίνει μια βασική διαφορά: «Δεν είναι στόχος το σώμα, όπως στην ανορεξία. Στην ορθορεξία, το επίκεντρο βρίσκεται πρωτίστως στην ποιότητα και την καθαρότητα της τροφής και στον διαχωρισμό των τροφίμων σε επιτρεπτά και απαγορευμένα».

Όσο όμως αυξάνονται οι αποκλεισμοί, τόσο μπορεί να περιορίζεται τελικά η διατροφή. Ένας άνθρωπος μπορεί να οδηγηθεί σε διατροφικές ελλείψεις, προβλήματα υγείας ακόμη και σε πολύ χαμηλό σωματικό βάρος, όπως εξηγεί ο καθηγητής, αλλά «από διαφορετικό δρόμο από αυτόν της ανορεξίας».

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσθέτουν μία ακόμη παράμετρο, καθώς η έννοια του «καθαρού» φαγητού αποτελεί δημοφιλές περιεχόμενο λογαριασμών που ασχολούνται με τη διατροφή και τη φυσική κατάσταση. Όπως παρατηρεί ο κ. Γονιδάκης, σήμερα «άνθρωποι όλων των ηλικιών, αλλά ειδικά οι νέοι είναι πολύ ενημερωμένοι γύρω από την ανάγκη να φάνε κάτι πιο “καθαρό” και να αποφύγουν τροφές που μπορεί να είναι γευστικές αλλά όχι θρεπτικές».

Γιατί είναι δύσκολο να αναγνωριστεί

Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ορθορεξίας είναι ότι μπορεί εύκολα, τουλάχιστον στα πρώτα στάδια, να εκληφθεί ως μια θετική συμπεριφορά. Η προσεκτική διατροφή  και η αποφυγή τροφών που θεωρούνται ανθυγιεινές συνδέονται άλλωστε με την εικόνα ενός ανθρώπου που φροντίζει την υγεία του.

«Συχνά εντάσσεται σε μία συνολική εικόνα υγιεινού lifestyle, που θεωρητικά είναι κάτι θετικό», επισημαίνει η κ. Λαμπαδιάρη. Το ίδιο το άτομο, προσθέτει, δεν θεωρεί ότι πάσχει, αλλά αντίθετα πιστεύει ότι φροντίζει την υγεία του και, συνεπώς, δεν αναζητά ιατρική βοήθεια.

Στο ίδιο ζήτημα στέκεται και ο κ. Γονιδάκης. «Οι άνθρωποι με ορθορεξία δεν έχουν καμία εναισθησία. Δεν θεωρούν ότι αυτό είναι πρόβλημα και σχεδόν ποτέ δεν ζητούν βοήθεια», αναφέρει.

Στη Μονάδα Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής του Αιγινητείου Νοσοκομείου έχουν απευθυνθεί συγγενείς ανθρώπων που εμφανίζουν συμπεριφορά ορθορεξίας, αντιλαμβανόμενοι ότι η κατάσταση βγαίνει εκτός φυσιολογικών πλαισίων. Αντίθετα όσοι εμφανίζουν αυτή τη συμπεριφορά συνήθως θεωρούν υπερβολικές τις ανησυχίες του περιβάλλοντός τους και αντιμετωπίζουν τους αυστηρούς κανόνες που ακολουθούν ως την «ελάχιστη αναγκαία προστασία από τα δηλητήρια της ανθυγιεινής διατροφής», σύμφωνα με τον καθηγητή.

Η ορθορεξία στο επίκεντρο της έρευνας

Τα τελευταία χρόνια το επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από την ορθορεξία έχει ενταθεί. Οι ερευνητές εξετάζουν, μεταξύ άλλων, πιθανές συσχετίσεις με τον αθλητισμό και τον πρωταθλητισμό, την καταναγκαστική άσκηση και την τελειοθηρία, ενώ, σύμφωνα με τον κ. Γονιδάκη, οι ισχυρότερες διασυνδέσεις εντοπίζονται με τις διαταραχές πρόσληψης τροφής. Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ «είναι ένα φαινόμενο που φαίνεται να βρίσκεται σε μια περιοχή όπου συναντώνται χαρακτηριστικά των διαταραχών πρόσληψης τροφής και της ιδεοψυχαναγκαστικής συμπτωματολογίας». Η διαχωριστική γραμμή πάντως από μια απλώς προσεκτική διατροφή δεν βρίσκεται στο ενδιαφέρον για την ποιότητα του φαγητού, αλλά στο σημείο που οι διατροφικοί κανόνες προκαλούν μεγάλο άγχος και περιορίζουν την καθημερινή ζωή και τις επιλογές μας.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

«Το ζητούμενο δεν είναι η τελειότητα, αλλά η σταθερότητα. Μερικές απλές συνήθειες, όταν επαναλαμβάνονται καθημερινά, μπορούν να κάνουν τη διαφορά», τονίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η Καλλιόπη Γεωργακούλη, επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Διαιτολογίας και Διατροφολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Οι απλές συνήθειες σύμφωνα με την ίδια είναι:

1. Ένα απλό πρωινό. Δημητριακά ολικής άλεσης με γάλα ή γιαούρτι και ένα φρούτο αποτελούν μια εύκολη επιλογή. Αν το παιδί δεν πεινά νωρίς, μπορεί να ξεκινήσει με κάτι μικρό, όπως ένα τοστ ολικής άλεσης ή ένα ποτήρι γάλα, και να συμπληρώσει στο κολατσιό. Βοηθά να ξυπνά λίγο νωρίτερα, να έχει έτοιμο κάτι από το προηγούμενο βράδυ και να μην πιέζεται να φάει.
2. Έξυπνο κολατσιό. Τα τυποποιημένα σνακ καλό είναι να καταναλώνονται με μέτρο. Από φέτος ισχύει νέο πλαίσιο του υπουργείου Υγείας για τα σχολικά κυλικεία, με το οποίο αποσύρονται, μεταξύ άλλων, τα αναψυκτικά, τα πατατάκια και τα αλλαντικά. Την ίδια λογική μπορεί να ακολουθήσει και το κολατσιό από το σπίτι: ένα σάντουιτς με τυρί και λαχανικά, ένα φρούτο ή ένα γιαούρτι μπαίνουν εύκολα στη σχολική τσάντα.
3. Λιγότερα ζαχαρούχα ποτά. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) συστήνει τα ελεύθερα σάκχαρα να μην ξεπερνούν το 10% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης. Πρόκειται για τα σάκχαρα που προστίθενται στα τρόφιμα και τα ποτά, καθώς και για εκείνα που περιέχονται φυσικά στο μέλι, τα σιρόπια και τους χυμούς. Αναψυκτικά και τυποποιημένα ροφήματα μπορούν να προσθέσουν σημαντικές ποσότητες ζάχαρης στη διατροφή. «Δεν χρειάζεται να απαγορεύσουμε ένα τρόφιμο ή ένα ρόφημα, αλλά να φροντίσουμε να μην αποτελεί καθημερινή συνήθεια», εξηγεί η κ. Γεωργακούλη.
4. Νερό στην τσάντα. Ένα παγούρι βοηθά το παιδί να έχει εύκολα διαθέσιμο νερό καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας και αποτελεί την απλούστερη επιλογή για ενυδάτωση. Για να περιοριστεί η έκθεση σε ουσίες από το πλαστικό, προτιμάται το παγούρι από ανοξείδωτο ατσάλι, ενώ καλό είναι να αποφεύγεται η έκθεση των πλαστικών δοχείων σε θερμότητα και η επαναχρησιμοποίηση των μπουκαλιών μιας χρήσης.
5. Σταθερό πρόγραμμα ύπνου. Τα παιδιά σχολικής ηλικίας χρειάζονται περίπου 9-12 ώρες ύπνου, ενώ οι έφηβοι 8-10, σύμφωνα με τις συστάσεις της Αμερικανικής Ακαδημίας Ιατρικής του Ύπνου. Ο λίγος ύπνος μπορεί να επηρεάσει την όρεξη και να ενισχύσει την προτίμηση για πιο θερμιδογόνα τρόφιμα. Μια σταθερή ώρα κατάκλισης βοηθά στη διαμόρφωση μιας πιο οργανωμένης καθημερινότητας.
6. Οικογενειακό τραπέζι. Όποτε είναι εφικτό, ένα γεύμα μαζί, χωρίς οθόνες, μπορεί να γίνει ευκαιρία για επικοινωνία αλλά και για πιο συνειδητές διατροφικές επιλογές. Το φαγητό καλό είναι να μη χρησιμοποιείται ως ανταμοιβή ή τιμωρία.
7. Μεσογειακή διατροφή στο καθημερινό τραπέζι. Λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ελαιόλαδο και ψάρια αποτελούν βασικά στοιχεία του μεσογειακού προτύπου. «Η ποικιλία είναι σημαντική, αλλά και η υπομονή. Ένα παιδί μπορεί να χρειαστεί να δοκιμάσει αρκετές φορές μια νέα γεύση μέχρι να την αποδεχθεί», επισημαίνει η κ. Γεωργακούλη.
8. Κίνηση κάθε ημέρα. Περπάτημα, παιχνίδι, ποδήλατο ή οργανωμένη άσκηση μπορούν να ενταχθούν στην καθημερινότητα. Σύμφωνα με τις συστάσεις του ΠΟΥ, τα παιδιά και οι έφηβοι χρειάζονται τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας έως έντονης σωματικής δραστηριότητας την ημέρα.

Συμπερασματικά, τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Γεωργακούλη, η επιστροφή στο σχολείο δεν χρειάζεται να συνοδεύεται από αυστηρούς διατροφικούς κανόνες. Μικρές, σταθερές αλλαγές στο καθημερινό πρόγραμμα μπορούν να δημιουργήσουν πιο υγιεινές συνήθειες για ολόκληρη την οικογένεια. Αν υπάρχει ανησυχία για την ανάπτυξη, το βάρος ή τη διατροφική συμπεριφορά του παιδιού, ο γονιός μπορεί να απευθυνθεί στον παιδίατρο, ενώ ο διαιτολόγος-διατροφολόγος μπορεί να βοηθήσει επιπλέον με ένα διατροφικό πρόγραμμα που ταιριάζει στις ανάγκες του παιδιού και της οικογένειας, καταλήγει η ίδια.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Αποστόλης Ζώης

Το ζητούμενο, ωστόσο, δεν είναι απλώς να τρώμε λιγότερο. Η σύγχρονη προσέγγιση δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην ποιότητα των τροφίμων, στην επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης και φυτικών ινών, στον περιορισμό των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων και στη διατήρηση της σωματικής δραστηριότητας και της μυϊκής μάζας. Ο καθηγητής στο ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και διευθυντής του ΠΜΣ «Άσκηση και Υγεία: Αξιολόγηση και Συνταγογράφηση», κ. Θανάσης Τζιαμούρτας προχωρά μέσω του ΑΠΕ-ΜΠΕ, σε 10 πρακτικές συμβουλές για την ορθότερη πρόσληψη όλων των μακροθρεπτικών (υδατάνθρακες, πρωτεΐνες, λίπη) και μικροθρεπτικών (βιταμίνες και ανόργανα στοιχεία) συστατικών.

Αυτές είναι:

1. Διατηρήστε ένα σχετικά σταθερό πρόγραμμα γευμάτων. Αποφύγετε τη συνεχή κατανάλωση μικρών ποσοτήτων τροφής κατά τη διάρκεια της ημέρας, ιδιαίτερα όταν αυτή δεν οφείλεται σε πραγματική πείνα.
2. Προσαρμόστε τις μερίδες σας στη σωματική σας δραστηριότητα. Όταν κινούμαστε λιγότερο, μειώνονται συνήθως και οι ενεργειακές μας ανάγκες. Δεν απαιτούνται ακραίοι περιορισμοί, αλλά μια λογική προσαρμογή της ποσότητας που καταναλώνουμε.
3. Δώστε έμφαση στα τρόφιμα φυτικής προέλευσης. Λαχανικά, φρούτα, όσπρια, προϊόντα ολικής άλεσης, ξηροί καρποί και σπόροι παρέχουν φυτικές ίνες και πληθώρα μικροθρεπτικών και βιοδραστικών συστατικών.
4. Εξασφαλίστε επαρκή πρωτεΐνη μέσα στην ημέρα. Ψάρι, αυγά, γαλακτοκομικά, όσπρια, κοτόπουλο και άπαχο κρέας αποτελούν καλές πηγές. Ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες ηλικίες, η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης σε συνδυασμό με μυϊκή ενδυνάμωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας.
5. Περιορίστε τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα. Αναψυκτικά, γλυκά, μπισκότα, πατατάκια, αλλαντικά και πολλά έτοιμα γεύματα χαρακτηρίζονται συχνά από υψηλή ενεργειακή πυκνότητα και μεγάλη περιεκτικότητα σε ζάχαρη, αλάτι ή/και κορεσμένα λιπαρά.
6. Επιλέξτε ποιοτικές πηγές λίπους. Το ελαιόλαδο, οι ξηροί καρποί, οι σπόροι και τα ψάρια μπορούν να αποτελούν τις κύριες πηγές λίπους, στο πλαίσιο ενός μεσογειακού διατροφικού προτύπου.
7. Μην θεωρείτε το πρωινό υποχρεωτικό, αλλά φροντίστε την ποιότητά του όταν το καταναλώνετε. Γιαούρτι με βρώμη και φρούτα, αυγά, ψωμί ολικής άλεσης και φρούτα αποτελούν καλύτερες επιλογές από τρόφιμα πλούσια σε ζάχαρη και επεξεργασμένους υδατάνθρακες.
8. Φροντίστε για επαρκή ενυδάτωση. Το νερό πρέπει να αποτελεί το βασικό ρόφημα της ημέρας. Οι ανάγκες σε υγρά δεν είναι ίδιες για όλους αλλά επηρεάζονται από τη θερμοκρασία, τη σωματική δραστηριότητα, το σωματικό μέγεθος και την κατάσταση υγείας.
9. Περιορίστε τα ζαχαρούχα ποτά και το αλκοόλ. Πρόκειται για πηγές ενέργειας που μπορούν εύκολα να αυξήσουν τη συνολική ημερήσια ενεργειακή πρόσληψη χωρίς να προκαλούν ανάλογο κορεσμό.
10. Διακόψτε συχνά την καθιστική συμπεριφορά και κινηθείτε καθημερινά. Ένας περίπατος, οι σκάλες, οι δουλειές του σπιτιού και η οργανωμένη άσκηση έχουν σημασία. Παράλληλα, δύο ή περισσότερες συνεδρίες μυϊκής ενδυνάμωσης την εβδομάδα μπορούν να συμβάλουν στη διατήρηση της μυϊκής μάζας και της λειτουργικής ικανότητας.

Το βασικό μήνυμα επομένως, όπως επίσης τονίζει ο ίδιος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ,  έχει αλλάξει σε σχέση με παλαιότερες αντιλήψεις. Η υγιεινή διατροφή δεν εξαντλείται στην καταμέτρηση θερμίδων ή στον αποκλεισμό συγκεκριμένων τροφίμων. Σημασία έχει το συνολικό διατροφικό πρότυπο, η ποιότητα των τροφίμων και η καθημερινή σωματική δραστηριότητα. Η μεσογειακή διατροφή, με έμφαση στα φυτικά τρόφιμα, στο ελαιόλαδο, στα όσπρια, στα ψάρια και στους ξηρούς καρπούς, αποτελεί ένα ιδιαίτερα κατάλληλο πρότυπο.

Πιο αναλυτικά ο καθηγητής στο ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Τζιαμούρτας τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ:

«Σήμερα γνωρίζουμε ότι η καλή διατροφή δεν σημαίνει απλώς “τρώω λιγότερο”. Σημαίνει κυρίως ότι επιλέγω καλύτερα. Όταν περνάμε πολλές ώρες στο σπίτι, χρειάζεται να προσαρμόζουμε την ενεργειακή μας πρόσληψη στη μειωμένη κίνηση, χωρίς όμως να θυσιάζουμε την ποιότητα της διατροφής μας. Παράλληλα, δεν πρέπει να μας απασχολεί μόνο το σωματικό βάρος. Η διατήρηση της μυϊκής μάζας, η μεταβολική υγεία και η φυσική μας λειτουργικότητα είναι εξίσου σημαντικές. Γι’ αυτό η επαρκής πρωτεΐνη, τα φρούτα και τα λαχανικά, τα όσπρια, τα προϊόντα ολικής άλεσης και γενικότερα ένα μεσογειακό διατροφικό πρότυπο πρέπει να συνδυάζονται με καθημερινή κίνηση και συστηματική άσκηση. Τελικά, δεν χρειάζεται να αναζητούμε την τέλεια δίαιτα. Χρειάζεται να κάνουμε καλύτερες επιλογές, με συνέπεια, κάθε ημέρα».

*Η φωτογραφία είναι του ΑΠΕ-ΜΠΕ. Απεικονίζεται ο κ. Τζιαμούρτας

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Αποστόλης Ζώης

Η τεστοστερόνη είναι ένα από τα πιο παρεξηγημένα θέματα που συζητάμε στο γραφείο μου. Συχνά, όταν αναφέρω τη λέξη “τεστοστερόνη“, το μυαλό των περισσότερων πηγαίνει απευθείας στη μυϊκή μάζα ή στη λίμπιντο.

Αν και αυτά είναι σίγουρα βασικά κομμάτια του παζλ, η τεστοστερόνη είναι πολλά περισσότερα. Είναι η ορμόνη που καθορίζει την ενέργειά σου, την ψυχολογία σου, την οστική σου πυκνότητα, ακόμη και τον τρόπο που το σώμα σου διαχειρίζεται το σάκχαρο.

Τα τελευταία χρόνια, παρατηρούμε μια ανησυχητική πτώση στα επίπεδα τεστοστερόνης στον γενικό πληθυσμό, η οποία δεν οφείλεται μόνο στη γήρανση, αλλά κυρίως στον σύγχρονο τρόπο ζωής και τις διατροφικές μας επιλογές.

Σύμφωνα με μελέτη στο Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, τα επίπεδα τεστοστερόνης στους άνδρες μειώνονται κατά περίπου 1% ανά έτος τις τελευταίες δεκαετίες ανεξαρτήτως της ηλικίας.

Αυτό σημαίνει ότι ένας άνδρας σήμερα έχει χαμηλότερη τεστοστερόνη από ό,τι είχε ο πατέρας του όταν βρισκόταν στην ίδια ηλικία, κυρίως λόγω περιβαλλοντικών αλλαγών και τρόπου ζωής.

Στο Γραφείο μου

Ως διαιτολόγος, συναντώ συχνά άνδρες που νιώθουν μόνιμα κουρασμένοι, έχουν “ομίχλη εγκεφάλου”, δυσκολεύονται να χάσουν λίπος στην κοιλιά και έχουν πεσμένη διάθεση.

Συχνά ψάχνουν τη λύση σε κάποιο “μαγικό χαπάκι”, αγνοώντας ότι η βάση της ορμονικής υγείας ξεκινάει από το πιάτο μας και τον ύπνο μας. Σε αυτόν τον οδηγό, θα εμβαθύνουμε στη βιοχημεία του οργανισμού και θα δούμε πώς μπορούμε να βελτιστοποιήσουμε φυσικά τα επίπεδα αυτής της ζωτικής ορμόνης.

Τεστοστερόνη: Τι είναι και Πώς λειτουργεί; (Μηχανισμός)

Για να καταλάβεις πώς να την αυξήσεις, πρέπει πρώτα να καταλάβεις πώς παράγεται. Δεν χρειάζεται να είσαι γιατρός, αλλά θέλω να ξέρεις τον μηχανισμό για να κατανοήσεις το “γιατί” πίσω από τις συμβουλές που θα ακολουθήσουν.

Πολλοί νομίζουν ότι η τεστοστερόνη είναι υπόθεση αποκλειστικά των όρχεων. Λάθος. Η παραγωγή της ξεκινάει από τον εγκέφαλο.

Ο Άξονας HPTA και Τεστοστερόνη: Η Αλυσίδα Εντολών

Το σύστημα παραγωγής ονομάζεται Άξονας Υποθαλάμου-Υπόφυσης-Όρχεων (HPTA). Σκέψου το σώμα σου σαν μια μεγάλη εταιρεία:

Ο CEO (Υποθάλαμος)

Όλα ξεκινούν στον υποθάλαμο του εγκεφάλου. Αυτός λειτουργεί ως ένα ραντάρ, σκανάροντας συνεχώς το σώμα για:

• Ενεργειακή επάρκεια (έχουμε φαγητό;)
• Επίπεδα Στρες (κινδυνεύουμε;)
• Φλεγμονές και ποιότητα ύπνου.

Αν ο CEO κρίνει ότι το περιβάλλον είναι ασφαλές, δίνει την εντολή εκκρίνοντας παλμικά (και όχι συνεχόμενα) την ορμόνη GnRH.

Αν κάνεις εξαντλητικές δίαιτες ή έχεις χρόνιο στρες, ο CEO (Υποθάλαμος) «διαβάζει» κίνδυνο και κόβει την εντολή για να εξοικονομήσει ενέργεια.

Ο Διευθυντής (Υπόφυση)

Η εντολή (GnRH) φτάνει στην υπόφυση. Αυτή με τη σειρά της απελευθερώνει δύο αγγελιοφόρους στο αίμα:

• LH (Ωχρινοτρόπος ορμόνη): Ο κύριος εντολοδόχος για παραγωγή τεστοστερόνης.
• FSH (Θυλακιοτρόπος ορμόνη): Υπεύθυνη κυρίως για την παραγωγή σπέρματος.

Στη διατροφή υπάρχει μια ερώτηση που μου κάνουν πολύ συχνά: «Είναι αυτό το τρόφιμο καλό ή κακό;». Η απάντησή μου είναι σχεδόν πάντα η ίδια. Η επιστήμη της διατροφής δεν χωρίζει τα τρόφιμα σε «καλά» και «κακά». Αντίθετα, μας διδάσκει να εξετάζουμε τη συνολική εικόνα της διατροφής και τον τρόπο με τον οποίο κάθε επιλογή εντάσσεται σε έναν ισορροπημένο τρόπο ζωής.

Η σύγχρονη διατροφολογία έχει απομακρυνθεί από τις απόλυτες απαντήσεις. Δεν υπάρχουν θαυματουργές τροφές που από μόνες τους μπορούν να εξασφαλίσουν την υγεία μας, ούτε τρόφιμα που ευθύνονται αποκλειστικά για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε. Αυτό που έχει πραγματικά σημασία είναι η συνέπεια στις καθημερινές μας συνήθειες, η ποικιλία των τροφίμων που επιλέγουμε και η ισορροπία που διατηρούμε στη συνολική μας διατροφή.

Η Μεσογειακή Διατροφή, η οποία αποτελεί ένα από τα πιο καλά μελετημένα διατροφικά πρότυπα παγκοσμίως, βασίζεται ακριβώς σε αυτή τη φιλοσοφία. Προάγει την ποικιλία, το μέτρο και την απόλαυση του φαγητού, χωρίς ακραίους αποκλεισμούς και χωρίς διατροφικούς φανατισμούς. Η διατροφή δεν είναι μια λίστα απαγορεύσεων· είναι μια καθημερινή διαδικασία επιλογών που διαμορφώνουν σταδιακά τον τρόπο ζωής μας.

Ταυτόχρονα, ο σημερινός καταναλωτής δεν ενδιαφέρεται μόνο για τη γεύση ενός προϊόντος. Θέλει να γνωρίζει από πού προέρχεται, πώς παράγεται και αν πληροί υψηλά πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας. Η διαφάνεια στην παραγωγή, η ιχνηλασιμότητα και ο σεβασμός προς τον καταναλωτή αποτελούν πλέον βασικά κριτήρια εμπιστοσύνης. Δεν αρκεί ένα προϊόν να είναι ποιοτικό· χρειάζεται και ο καταναλωτής να αισθάνεται βεβαιότητα για τη διαδρομή που ακολούθησε μέχρι να φτάσει στο τραπέζι του.

Η ποιότητα των τροφίμων και η σωστή ενημέρωση των πολιτών αποτελούν δύο έννοιες που δεν μπορούν να διαχωριστούν. Όσο περισσότερο γνωρίζουμε τι επιλέγουμε και γιατί το επιλέγουμε, τόσο περισσότερο αποκτούμε τη δυνατότητα να διαμορφώνουμε συνειδητές διατροφικές συνήθειες, βασισμένες στη γνώση και όχι στους μύθους ή στις τάσεις της εποχής.

Η  υγεία είναι ένα πολυπαραγοντικό θεμα και  δεν οικοδομείται από μία μόνο διατροφική επιλογή. Χτίζεται καθημερινά μέσα από μικρές, σταθερές αποφάσεις που συνδυάζουν ποικιλία, ισορροπία, ποιότητα και μέτρο. Αυτή είναι η ουσία της σύγχρονης διατροφικής επιστήμης και αυτή είναι η προσέγγιση που αξίζει να υιοθετήσουμε ως καταναλωτές: να επιλέγουμε με γνώση, να απολαμβάνουμε με μέτρο και να εμπιστευόμαστε προϊόντα που παράγονται με σεβασμό, διαφάνεια και υψηλά πρότυπα ποιότητας.

Οι χυμοί φρούτων ως μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής

Οι χυμοί φρούτων αποτελούν μία από τις πολλές επιλογές που μπορεί να ενταχθούν σε ένα ισορροπημένο διατροφικό πρότυπο, όταν καταναλώνονται με μέτρο και στο πλαίσιο μιας συνολικά ποιοτικής διατροφής. Όπως συμβαίνει με όλα τα τρόφιμα και τα ροφήματα, η αξία τους δεν κρίνεται απομονωμένα, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο ενσωματώνονται στις καθημερινές διατροφικές μας συνήθειες.

Η σύγχρονη διατροφική προσέγγιση δεν βασίζεται σε αυστηρές απαγορεύσεις, αλλά στην εκπαίδευση του καταναλωτή ώστε να κάνει συνειδητές επιλογές. Ένας χυμός μπορεί να συνοδεύσει το πρωινό, ένα γεύμα ή μια κοινωνική περίσταση, αποτελώντας μέρος μιας ευχάριστης γαστρονομικής εμπειρίας. Παράλληλα, η κατανάλωσή του δεν υποκαθιστά τη σημασία μιας ποικίλης διατροφής που περιλαμβάνει διαφορετικές ομάδες τροφίμων και άφθονα φρούτα και λαχανικά σε διάφορες μορφές.

Επίσης μπορεί να αποτελέσει ένα θαυμάσιο συστατικό για την παρασκευή αθλητικού ποτού. Μπορούμε σε ένα μπουκάλι νερό 500 ή 75 ml να προσθέσουμε σε αναλογία 40% χυμό με 60% νερό με όσο μια άβραστη φακή ανθό αλατιού και να δημιουργήσουμε ένα θαυμάσιο αθλητικό ρόφημα. Συστήνεται να πίνεται με μικρές γουλιές περίπου κάθε 5 με 10 λεπτά κατά τη διάρκεια της άσκηση και όσο περισσέψει το καταναλώνουμε με τον ίδιο τρόπο μετά το τέλος της προπόνησης. Ιδανικά το σερβίρουμε σε ένα ισοθερμικό δοχείο προκειμένου να είναι πάντα δροσερό καθ ‘όλη τη διάρκεια της άσκησης.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά επίσης η ποιότητα του προϊόντος που επιλέγουμε. Οι καταναλωτές σήμερα ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο για την προέλευση των πρώτων υλών, τη διαφάνεια της παραγωγικής διαδικασίας και την αξιοπιστία των ελέγχων που εφαρμόζονται. Σε αυτό το σημείο, τα ευρωπαϊκά πρότυπα παραγωγής διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, καθώς δίνουν έμφαση στην ασφάλεια των τροφίμων, στην ιχνηλασιμότητα, στην υπεύθυνη παραγωγή και στην προστασία του καταναλωτή.

Αυτές ακριβώς τις αξίες αναδεικνύει και το ευρωπαϊκό πρόγραμμα REA’s GARDEN, το οποίο προβάλλει τους ευρωπαϊκούς χυμούς πορτοκαλιού, μανταρινιού και γκρέιπφρουτ, εστιάζοντας όχι μόνο στο τελικό προϊόν αλλά και στις διαδικασίες που προηγούνται της παραγωγής του. Η ενημέρωση γύρω από την ποιότητα, την αυθεντικότητα και τις αρχές του ευρωπαϊκού αγροδιατροφικού μοντέλου συμβάλλει στη δημιουργία μιας σχέσης εμπιστοσύνης μεταξύ παραγωγού και καταναλωτή.

Τελικά, η σωστή διατροφή δεν αφορά μόνο το τι καταναλώνουμε, αλλά και το πόσο ενημερωμένες είναι οι επιλογές μας. Η γνώση της προέλευσης, της ποιότητας και των προδιαγραφών ενός προϊόντος αποτελεί σήμερα εξίσου σημαντικό στοιχείο με την ίδια την απόλαυση της κατανάλωσής του. Η ισορροπία, η ποικιλία και η υπεύθυνη επιλογή παραμένουν οι θεμελιώδεις αρχές μιας σύγχρονης διατροφικής κουλτούρας.

«Δεν ξέρω τι να κάνω για να χάσω βάρος, μήπως να δοκιμάσω τις ενέσεις που κυκλοφορούν;» ή «Έχεις ακούσει τι κάνει ο/η τάδε; Κάνει ενέσιμη θεραπεία Ozempic ή Μounjaro» — είναι φράσεις που ακούω όλο και πιο συχνά στο γραφείο μου. Κάποιοι έχουν ήδη ξεκινήσει, κάποιοι σκέφτονται να το κάνουν, ενώ σχεδόν όλοι έχουν στο περιβάλλον τους ένα φίλο, συγγενή ή ακόμα έχουν ακούσει για κάποιον celebrity που έχει μιλήσει ανοιχτά για αυτές τις θεραπείες.

Μια πρόσφατη μελέτη δείχνει ότι οι άνθρωποι που χάνουν βάρος με Ozempic χάνουν και σημαντική ποσότητα μυϊκής μάζας. Ένα άλλο άρθρο ανέφερε ότι όσοι παίρνουν Ozempic τελικά σταματούν να χάνουν βάρος και «κολλάνε» σε ένα πλατό (plateau).

Πριν προχωρήσω, θέλω να ξεκαθαρίσω ότι δεν επιχειρηματολογώ ούτε υπέρ ούτε κατά αυτών των φαρμάκων. Στόχος μου είναι να προσθέσω μια προοπτική που λείπει από κάποιες συζητήσεις που ακούω και διαβάζω γύρω από το θέμα.

Να κόψω δρόμο;

Η ζωή σήμερα είναι γρήγορη. Ανάμεσα σε δουλειά, οικογένεια και υποχρεώσεις, το να βρει κανείς χρόνο για να φροντίσει τη διατροφή του μοιάζει με πολυτέλεια. Πόσο μάλλον αν έχεις κάνει πολλές προσπάθειες με διαιτολόγους όχι μόνο να αλλάξεις το βάρος σου, αλλά και να το διατηρήσεις. Βλέπεις δοκίμασες δίαιτες όπως διαλειμματική, keto, dukan, πήρες φαρμακευτική αγωγή όπως Xenical, Αlli ή Reductil, αλλά πάλι δεν έφτασες στο στόχο σου και να τον διατηρήσεις.

Σκέψου διαφορετικά

Ως διαιτολόγος, καταλαβαίνω απόλυτα τις απαιτήσεις της σύγχρονης καθημερινότητας — και κατανοώ ότι η επιθυμία για γρήγορη και αποτελεσματική λύση μπορεί να σε οδηγήσει ακόμη και σε ενέσιμες θεραπείες απώλειας βάρους, παρόλο που μπορεί να μην απευθύνονται σε σένα.

Τι θα μάθεις;

Αυτός ο οδηγός δεν είναι απλώς για να μάθεις τι είναι αυτές οι θεραπείες. Στόχος του είναι να σε βοηθήσει να κατανοήσεις πώς λειτουργούν, ποιοι μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν με ασφάλεια, ποιες είναι οι παρενέργειες και πώς να μεγιστοποιήσεις τα αποτελέσματα τους, πάντα σε συνδυασμό με έξυπνες διατροφικές και lifestyle στρατηγικές.

Στο τέλος, θα ξέρεις ακριβώς τι πρέπει να γνωρίζεις πριν πάρεις οποιαδήποτε απόφαση — χωρίς μύθους, χωρίς υπερβολές, με πρακτικές πληροφορίες που μπορείς να εφαρμόσεις στην καθημερινότητά σου.

Ενέσιμες Θεραπείες: Ποιες είναι;

Οι ενέσιμες θεραπείες απώλειας βάρους αποτελούν πλέον μια σημαντική επιλογή για άτομα με υπερβάλλον σωματικό βάρος, όταν η διατροφή και η άσκηση από μόνες τους δεν αρκούν για την επίτευξη και διατήρηση ενός υγιούς βάρους. Τα δοκίμασες; Σωστά;

Στην αγορά υπάρχουν διάφορες κατηγορίες φαρμάκων, καθεμία με διαφορετικό μηχανισμό δράσης, συχνότητα χορήγησης και αποτελεσματικότητα.

Η βασική κατηγορία περιλαμβάνει τους GLP-1 αγωνιστές, οι οποίοι μιμούνται την ορμόνη GLP-1 (Glucagon-Like Peptide-1). Αυτή η ορμόνη εκκρίνεται φυσιολογικά από το έντερο μετά το γεύμα:

• μειώνοντας την όρεξη
• επιβραδύνοντας την κένωση του στομάχου και
• ενισχύοντας την έκκριση ινσουλίνης, βοηθώντας στη ρύθμιση της γλυκόζης στο αίμα

Η χρήση των GLP-1 αγωνιστών έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική και στην απώλεια βάρους και τη βελτίωση παραμέτρων, όπως τα αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και η αρτηριακή πίεση.

GLP-1 αγωνιστές

Οι GLP-1 αγωνιστές αποτελούν τη βασική και πιο διαδεδομένη κατηγορία ενέσιμων θεραπειών απώλειας βάρους. Δρουν μιμούμενοι τη φυσική ορμόνη GLP-1, επηρεάζοντας άμεσα την όρεξη, τον κορεσμό και τον μεταβολισμό της γλυκόζης. Στη συνέχεια θα αναφερθώ στα δύο πιο γνωστά και κλινικά τεκμηριωμένα φάρμακα αυτής της κατηγορίας, εξηγώντας πώς λειτουργούν, τι αποτελέσματα προσφέρουν και σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται.

Σεμαγλουτίδη (Semaglutide)

Η σεμαγλουτίδη είναι ο πιο γνωστός και ευρέως χρησιμοποιούμενος GLP-1 αγωνιστής. Ήξερες ότι η σεμαγλουτίδη χρησιμοποιείται πάνω από 15 χρόνια για τον έλεγχο των επιπέδων σακχάρου στο αίμα σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.

Wegovy

Η σεμαγλουτίδη, αν και χρησιμοποιείται ευρέως και για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, τη δεδομένη στιγμή έχει λάβει έγκριση μόνο στην Αμερική και μόνο για το σκεύασμα με επωνυμία “Wegovy”.

Η χορήγησή του είναι συνήθως εβδομαδιαία, γεγονός που διευκολύνει τη συμμόρφωση των ασθενών.

Η Σεμαγλουτίδη είναι αποτελεσματική;

Οι κλινικές μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να προκαλέσει απώλεια βάρους 10–15% μέσα σε 6–12 μήνες, όταν συνδυάζεται με διατροφικές οδηγίες και ήπια σωματική δραστηριότητα. Η σεμαγλουτίδη είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για άτομα με BMI ≥30 ή BMI ≥27 με συννοσηρότητες όπως διαβήτη τύπου 2, υπέρταση ή δυσλιπιδαιμία.

Λιραγλουτίδη (Liraglutide)

Η λιραγλουτίδη δρα με παρόμοιο μηχανισμό με τη σεμαγλουτίδη, αλλά επειδή η χορήγησή της είναι καθημερινή μπορεί να απαιτεί μεγαλύτερη προσαρμογή στον τρόπο ζωής του ατόμου.

Η Λιραγλουτίδη είναι αποτελεσματική;

Έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στην απώλεια βάρους περίπου 5–10% και χρησιμοποιείται επίσης στη ρύθμιση της γλυκόζης σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη.

Saxenda

Για τη διαχείριση της παχυσαρκίας, έχει λάβει έγκριση το σκεύασμα με εμπορική ονομασία Saxenda, σε συνδυασμό με δίαιτα και άσκηση. Αντίστοιχα με τη σεμαγλουτίδη, χορηγείται σε ενήλικες με BMI ≥30 ή BMI ≥27 με συννοσηρότητες όπως διαβήτη τύπου 2 ή υπέρταση.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ  τη συνέχεια του άρθρου.

Με αυτό το σκεπτικό, ερευνητές από δώδεκα χώρες εγκαινιάζουν την «World Diet Initiative», μια διεθνή πρωτοβουλία που φιλοδοξεί να καταγράψει και να μελετήσει τις παραδοσιακές διατροφικές συνήθειες πριν αυτές εξαφανιστούν. Η πρωτοβουλία παρουσιάζεται σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Nature Medicine».

Για χιλιάδες χρόνια, οι κοινότητες σε όλο τον κόσμο ανέπτυξαν ιδιαίτερα διατροφικά πρότυπα, προσαρμοσμένα στο φυσικό τους περιβάλλον και στις τοπικές παραδόσεις. Οι κοινότητες των Μασάι στην ανατολική Αφρική, για παράδειγμα, ακολουθούν διατροφή πλούσια σε ζωικά προϊόντα, όπως γάλα, κρέας και αίμα ζώων. Στην Αιθιοπία κυριαρχούν φυτικές τροφές, όπως όσπρια, λαχανικά και δημητριακά. Η ινδική κουζίνα χαρακτηρίζεται από την εκτεταμένη χρήση μπαχαρικών, ενώ στα νησιά του Ειρηνικού συνηθίζονται τα ψάρια, οι ρίζες τάρο και η καρύδα.

Οι διατροφές αυτές αναπτύχθηκαν για πολλές γενιές, διαμορφωμένες από τα διαθέσιμα τοπικά τρόφιμα και τους τρόπους παρασκευής τους. Σε αρκετές κοινότητες που εξακολουθούν να τις ακολουθούν, χρόνιες παθήσεις όπως ο διαβήτης και τα καρδιαγγειακά νοσήματα εμφανίζονταν ιστορικά με μικρότερη συχνότητα.

Η Πρωτοβουλία για την Παγκόσμια Διατροφή περιλαμβάνει δύο βασικούς άξονες: τον ‘Ατλαντα της Παγκόσμιας Διατροφής, μια ελεύθερα προσβάσιμη ψηφιακή βάση δεδομένων που θα χαρτογραφήσει τις παραδοσιακές διατροφές σε όλο τον κόσμο, καταγράφοντας τα τρόφιμα, την προέλευσή τους, τους τρόπους παρασκευής και κατανάλωσής τους, καθώς και το Πρόγραμμα Παγκόσμιας Διατροφής, που θα διερευνήσει τη βιολογική επίδραση αυτών των διατροφών με κοινές ερευνητικές μεθόδους, ώστε τα αποτελέσματα να μπορούν να συγκριθούν μεταξύ διαφορετικών πληθυσμών.

Πρόσφατη έρευνα από κάποιους από τους ερευνητές της πρωτοβουλίας στην περιοχή του Κιλιμάντζαρο στην Τανζανία εντοπίστηκε ότι άνδρες που αντικατέστησαν την παραδοσιακή τοπική διατροφή τους -πλούσια σε όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης και ζυμωμένα τρόφιμα- με μια επεξεργασμένη δυτικού τύπου διατροφή εμφάνισαν μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες αυξημένη φλεγμονή και άλλες βιολογικές αλλαγές που συνδέονται με χρόνιες ασθένειες. Αντίθετα, όσοι εγκατέλειψαν τη δυτικού τύπου διατροφή και επέστρεψαν στην παραδοσιακή ή κατανάλωσαν ένα παραδοσιακό ρόφημα ζύμωσης από κεχρί και μπανάνα παρουσίασαν αλλαγές προς την αντίθετη κατεύθυνση, με μείωση των δεικτών φλεγμονής.

Η πρωτοβουλία θα λειτουργήσει ως παγκόσμια κοινοπραξία, με τους τοπικούς ερευνητικούς φορείς να έχουν τον πρωταγωνιστικό ρόλο και την κυριότητα των δεδομένων, ενώ τα ευρήματα θα διαμοιράζονται υπεύθυνα στη διεθνή επιστημονική κοινότητα.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Μέχρι σήμερα, μελέτες έχουν δείξει ότι η μεσογειακή διατροφή -πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ψάρια και ελαιόλαδο- συμβάλλει στην προστασία από τη σωματική παρακμή και μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης διαταραχών, όπως η κατάθλιψη. Η νέα μελέτη προχωρά ένα βήμα παραπέρα, εξετάζοντας τις επιπτώσεις της διατροφής στην ψυχολογική ευεξία, η οποία περιλαμβάνει διαστάσεις όπως η αυτονομία, η ευχαρίστηση και η αυτοπραγμάτωση. Συγκεκριμένα, αξιολογήθηκαν παράμετροι όπως η ανεξαρτησία, η απόλαυση της ζωής, το αίσθημα σκοπού, τα επίπεδα ενέργειας και η αισιοδοξία για το μέλλον.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα οφέλη της μεσογειακής διατροφής στην ψυχολογική ευεξία φαίνεται να είναι σημαντικά, ακόμα και σε περιόδους έντονου στρες.

Συγκεκριμένα, στη μελέτη αναλύθηκαν δεδομένα από 3.296 άτομα ηλικίας 50 έως 90 ετών που συμμετείχαν στη μακροχρόνια βρετανική μελέτη «English Longitudinal Study of Ageing»(ELSA). Οι διατροφικές συνήθειες των συμμετεχόντων αξιολογήθηκαν την περίοδο 2018-2019 μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας, όπου οι συμμετέχοντες κατέγραφαν όλα τα τρόφιμα που είχαν καταναλώσει σε δύο μη συνεχόμενες ημέρες. Η ψυχολογική ευεξία εκτιμήθηκε με ειδικά ερωτηματολόγια που συμπληρώθηκαν έως και δύο φορές μεταξύ 2018 και 2020.

Τα στοιχεία της μελέτης έδειξαν ότι παρά το γεγονός ότι η εμφάνιση της πανδημίας COVID-19 και τα περιοριστικά μέτρα είχαν αρνητικό αντίκτυπο στη συναισθηματική κατάσταση των συμμετεχόντων, ωστόσο, η επιδείνωση της ψυχολογικής ευεξίας ήταν μικρότερη σε όσους ακολουθούσαν πιο πιστά τη μεσογειακή διατροφή, γεγονός που υποδηλώνει πιθανή προστατευτική επίδραση.

«Πρόκειται για μελέτη παρατήρησης και, επομένως, τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή, καθώς δεν μπορούμε να αποδείξουμε σχέση αιτίας-αποτελέσματος», επισημαίνει η Καμίλ Λασάλ, ερευνήτρια του ISGlobal και ανώτερη συγγραφέας της μελέτης.

«Ωστόσο, τα ερωτηματολόγια που συμπληρώθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας μας επέτρεψαν να παρακολουθήσουμε τους συμμετέχοντες σε βάθος χρόνου, κάτι που αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα της έρευνας. Αν και οι βιολογικοί μηχανισμοί που συνδέουν τη μεσογειακή διατροφή με την καλύτερη ψυχική υγεία εξακολουθούν να διερευνώνται, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι τα βασικά τρόφιμα και συστατικά της συμβάλλουν στη ρύθμιση σημαντικών διεργασιών, όπως η απόκριση στο στρες, η φλεγμονή, η υγεία του εντέρου και η λειτουργία του εγκεφάλου», προσθέτει.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Η ανάλυση βασίστηκε σε δεδομένα περισσότερων από 25.000 παιδιών και εφήβων ηλικίας 9 έως 16 ετών στις ΗΠΑ, οι οποίοι παρακολουθήθηκαν για διάστημα έως και 25 ετών. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν αναλυτικά ερωτηματολόγια ανά τακτά χρονικά διαστήματα σχετικά με τη διατροφή τους, καταγράφοντας πόσο συχνά κατανάλωναν ζαχαρούχα ροφήματα, όπως αναψυκτικά, φρουτοποτά, λεμονάδες, κρύο τσάι και αθλητικά ποτά, καθώς και χυμούς φρούτων και ολόκληρα φρούτα. Παράλληλα, κατέγραφαν το σωματικό τους βάρος, τις συνήθειες άσκησης και το κάπνισμα.

Στόχος των ερευνητών ήταν να διερευνήσουν τη σχέση μεταξύ της πρόσληψης φρουκτόζης, ζαχαρούχων ροφημάτων, χυμών φρούτων και ολόκληρων φρούτων και της εμφάνισης υπέρτασης αργότερα στη ζωή. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αντικατάσταση μιας μερίδας ζαχαρούχου ροφήματος ή χυμού φρούτων την ημέρα με ολόκληρα φρούτα, νερό ή γάλα συσχετίστηκε με χαμηλότερο κίνδυνο υπέρτασης.

«Οι διατροφικές συνήθειες που διαμορφώνονται νωρίς στη ζωή μπορεί να έχουν μακροχρόνιες συνέπειες για την υγεία», σημειώνει η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Βασάντι Μάλικ, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Επιστημών Διατροφής της Ιατρικής Σχολής Temerty του Πανεπιστημίου του Τορόντο και συνεργαζόμενη καθηγήτρια στο Τμήμα Διατροφής της Σχολής Δημόσιας Υγείας T.H. Chan του Χάρβαρντ.

Συγκεκριμένα, διαπιστώθηκε ότι τα παιδιά που κατανάλωναν δύο ή περισσότερες μερίδες ζαχαρούχων ροφημάτων την ημέρα είχαν 52% υψηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν υπέρταση σε σύγκριση με όσα κατανάλωναν λιγότερες από τρεις μερίδες την εβδομάδα. Μια τυπική μερίδα ορίστηκε ως ένα κουτί ή ποτήρι περίπου 350 ml.

Μεταξύ των επιμέρους ζαχαρούχων ροφημάτων, εντοπίστηκε ότι κάθε ημερήσια μερίδα αναψυκτικών και αθλητικών ποτών συνδέθηκε με 23% και 36% υψηλότερο κίνδυνο υπέρτασης, αντίστοιχα. Όσοι έπιναν τουλάχιστον 1,5 ή περισσότερα ποτήρια χυμού φρούτων την ημέρα είχαν 35% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης υπέρτασης σε σχέση με όσους έπιναν λιγότερο από μία μερίδα την εβδομάδα.

Η ανάλυση έδειξε ότι η αντικατάσταση μιας μερίδας ζαχαρούχου ροφήματος την ημέρα με ολόκληρα φρούτα συνδέθηκε με 22% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης υπέρτασης. Αντίστοιχα, η αντικατάσταση του χυμού φρούτων με ολόκληρα φρούτα θα μπορούσε να οδηγήσει σε 19% χαμηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης υψηλής αρτηριακής πίεσης.

Η αντικατάσταση των ζαχαρούχων ροφημάτων με νερό ή γάλα συνδέθηκε επίσης με μείωση του κινδύνου έως και 13%. Αντίθετα δεν βρέθηκε σημαντική συσχέτιση στη αντικατάσταση του χυμού φρούτων με γάλα ή νερό. Η συσχέτιση μεταξύ ζαχαρούχων ροφημάτων και χυμών φρούτων με την υψηλή αρτηριακή πίεση ήταν ανεξάρτητη από άλλους παράγοντες, όπως η συνολική ποιότητα της διατροφής και η σωματική δραστηριότητα.

Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι πρόκειται για μελέτη παρατήρησης και δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Επιπλέον, βασίστηκε σε αυτοαναφορές των συμμετεχόντων μέσω ερωτηματολογίων. Τέλος, η πλειονότητα των συμμετεχόντων ήταν λευκοί, μη ισπανόφωνοι Αμερικανοί, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα γενίκευσης των ευρημάτων σε άλλους πληθυσμούς.

Η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία υποστηρίζει πολιτικές που μειώνουν την κατανάλωση ζαχαρούχων ροφημάτων, όπως επιβολή φόρων στα ροφήματα αυτά, βελτίωση των διατροφικών προτύπων στα σχολικά γεύματα και ενίσχυση της ενημέρωσης γύρω από τη διατροφή στα εστιατόρια.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου