Αυτό το σπάνιο αστρονομικό φαινόμενο, το πρώτο του είδους στην Ευρώπη από το 2006, θα ξεκινήσει στη Ρωσία γύρω στις 20:00 (ώρα Ελλάδας), μετά θα διασχίσει το Βόρειο Ημισφαίριο και θα περάσει πάνω από τη Γροιλανδία, πριν διασχίσει τον Ατλαντικό Ωκεανό.

Η έκλειψη θα είναι ορατή σε ένα τμήμα της Ισλανδίας, αλλά και σε μια λωρίδα που διασχίζει την Ισπανία, από το Οβιέδο ως την Πάλμα της Μαγιόρκα περνώντας από το Μπούργος, βόρεια της Μαδρίτης, πριν εξαφανισθεί γύρω στις 21:30. Πέρα από τη λωρίδα αυτή, θα είναι μόνο μερική.

Ακολουθούν τέσσερα βασικά στοιχεία για το σπάνιο αυτό φαινόμενο.

–Τι είναι μια ολική έκλειψη ηλίου;–

Όταν γίνεται ολική έκλειψη ηλίου, «η Σελήνη παρεμβάλλεται ακριβώς ανάμεσα στη Γη και τον Ήλιο, ρίχνοντας τη σκιά της σε μια στενή λωρίδα της γήινης επιφάνειας», εξηγεί η Γαλλική Ένωση Αστρονομίας. «Από μια αξιοσημείωτη σύμπτωση η Σελήνη, αν και 400 φορές μικρότερη από τον Ήλιο, βρίσκεται επίσης 400 φορές πιο κοντά μας: οι εμφανείς διάμετροί τους είναι ίδιες», προσθέτει η AFA. Για κάποια λεπτά, «το φως της ημέρας σβήνει, αποκαλύπτοντας το ηλιακό στέμμα», εξηγεί.

–Ποια θα είναι η διάρκειά της;–

Αν πάρουμε για παράδειγμα την πόλη του Μπούργος, η διάρκεια της ολικής έκλειψης μιλώντας με ακρίβεια –δηλαδή η στιγμή κατά την οποία ο ήλιος θα έχει κρυφτεί τελείως –θα είναι 1 λεπτό και 48 δευτερόλεπτα, ακριβώς. Ωστόσο η διάρκεια του φαινομένου στο σύνολό του θα είναι πολύ μεγαλύτερη, περίπου δύο ώρες. Αυτό διότι θα αρχίσει με μια μερική έκλειψη, πριν από την ολική έκλειψη, και θα ακολουθήσει ξανά μερική έκλειψη. Στο Μπούργος, το φαινόμενο στο σύνολό του θα διαρκέσει 1 ώρα και 48 λεπτά.

–Πρόκειται για ένα σπάνιο φαινόμενο;–

Ετησίως γίνονται μια με δύο εκλείψεις ηλίου. «Αλλά η σκιά της Σελήνης που πέφτει στη Γη έχει πλάτος μόνον μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα», υπενθυμίζει ακόμη η AFA. Ως εκ τούτου, για να είναι ορατή μια ολική έκλειψη ηλίου ξανά από το ίδιο μέρος θα χρειαστεί να περάσουν περίπου 400 χρόνια. Άλλες δύο εκλείψεις ηλίου θα είναι ωστόσο ορατές σε άλλες περιοχές της Ισπανίας τα δύο επόμενα χρόνια, στο νοτιότερο άκρο της στις 2 Αυγούστου 2027 και στη συνέχεια σε μεγάλο μέρος του νοτίου τμήματος της χώρας στις 26 Ιανουαρίου του 2028.

–Θα πρέπει να ληφθούν ειδικά μέτρα προστασίας;–

Ναι, απολύτως. Θα πρέπει να προμηθευτεί κάποιος γυαλιά με πιστοποίηση ISO 12312-2:2015, τα οποία προστατεύουν τον αμφιβληστροειδή χιτώνα φιλτράροντας 100% την ακτινοβολία UV.

«Αυτό που είναι επικίνδυνο δεν είναι η ίδια η έκλειψη, είναι το να κοιτάζει κάποιος απευθείας τον Ήλιο χωρίς προστασία. Μπορεί να προκληθεί ρωγμή στον αμφιβληστροειδή χωρίς να το καταλάβει και αυτό είναι μη αναστρέψιμο», εξηγεί η AFA. Ο αμφιβληστροειδής δεν έχει υποδοχείς πόνου, και οι διαταραχές της όρασης μπορεί να εμφανιστούν αργότερα.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η ορατή επιφάνεια του Ήλιου, γνωστή ως φωτόσφαιρα, είναι ένα λεπτό στρώμα της ατμόσφαιράς του, όπου το υγρό πλάσμα γίνεται διαφανές επιτρέποντας στο φως να διαφύγει. Αυτή η περιοχή είναι γνωστό ότι είναι δυναμική και πολύπλοκη, με πολλούς παράγοντες, όπως το μαγνητικό πεδίο, να διαμορφώνουν την οργάνωση της ατμόσφαιρας.

Μια διεθνής ομάδα επιστημόνων χρησιμοποίησε νέες εικόνες της επιφάνειας του Ήλιου που τραβήχτηκαν με το ισχυρότερο ηλιακό τηλεσκόπιο στον κόσμο «Daniel K. Inouye», που βρίσκεται στη Χαβάη, σε συνδυασμό με εξαιρετικά εξελιγμένες υπολογιστικές προσομοιώσεις για να μελετήσουν μια μαγνητικά ενεργή περιοχή κοντά σε μια ηλιακή κηλίδα. Στις νέες εικόνες υψηλής ανάλυσης αποκαλύπτονται για πρώτη φορά μικροσκοπικά στροβιλιζόμενα μοτίβα σαν μικρές δίνες στην ηλιακή επιφάνεια, στα όρια των λεγόμενων κόκκων που καλύπτουν πυκνά την ορατή επιφάνεια του Ήλιου. Η ανάλυση αυτών των δομών είναι συγκρίσιμη με το να διακρίνει κανείς ένα νόμισμα ενός ευρώ από απόσταση 180 χιλιομέτρων!

Οι συγγραφείς της μελέτης αποδίδουν αυτά τα χαρακτηριστικά στην «αστάθεια Kelvin-Helmholtz», ένα κλασικό φαινόμενο ρευστοδυναμικής, κατά το οποίο σχηματίζονται κυματιστές δομές όταν δύο ρευστά κινούνται το ένα δίπλα στο άλλο με διαφορετικές ταχύτητες. Πρόκειται για την πρώτη γνωστή επιβεβαίωση αυτού του φαινομένου στην ηλιακή επιφάνεια.

Οι ερευνητές προτείνουν ότι το φαινόμενο αυτό μπορεί να είναι ένας βασικός λόγος για τον οποίο η εξωτερική ατμόσφαιρα του Ήλιου θερμαίνεται τόσο πολύ και εξαιτίας του οποίου η μαγνητική ενέργεια συσσωρεύεται και κινείται γύρω από τον Ήλιο. Σημειώνεται ότι η μαγνητική ενέργεια τροφοδοτεί τις ηλιακές εκλάμψεις και εκρήξεις, που μπορεί να επηρεάσουν δορυφόρους, δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειες και άλλες τεχνολογίες.

Το Εθνικό Ηλιακό Παρατηρητήριο του Εθνικού Ιδρύματος Επιστημών των ΗΠΑ κάνει λόγο για μια «πρωτοποριακή ανακάλυψη» στον τομέα της Ηλιακής Φυσικής, η οποία θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τον τρόπο που κατανοούμε τους μηχανισμούς της Φυσικής που καθοδηγούν την ηλιακή δραστηριότητα και τις επιπτώσεις της στη ζωή στη Γη.

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:

https://www.nature.com/articles/s41586-026-10871-3

Credit φωτογραφίας: NSF/NSO/AURA/MPS

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Αυτές, ακριβώς, τις πληροφορίες θα επιδιώξει να συλλέξει τον Νοέμβριο, μια άλλη διαστημική αποστολή -της Ευρώπης αυτή τη φορά-, το διαστημικό σκάφος Hera, προσδίδοντας στην προσπάθεια πλανητικής άμυνας και ευρωπαϊκό “άρωμα”…

Η Hera εκτοξεύτηκε τον Οκτώβριο του 2024.  «Αυτή η αποστολή εντάσσεται στο πλαίσιο αυτού που ονομάζουμε πλανητική άμυνα. Η πλανητική άμυνα περιλαμβάνει δραστηριότητες που στοχεύουν στην προστασία μας από την πρόσκρουση ενός αστεροειδούς. Με άλλα λόγια, δεν θέλουμε να έχουμε το τέλος των δεινοσαύρων! Επομένως, χρειαζόμαστε ένα σχέδιο, έναν διαστημικό οργανισμό που να μας φροντίζει. Ο στόχος του DART και του Hera είναι να αποδείξουν ότι είμαστε σε θέση να εκτρέψουμε έναν αστεροειδή από την αρχική του τροχιά», εξήγησε, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Δρ Πατρίκ Μισέλ (Patrick Michel), επιστημονικός υπεύθυνος της αποστολής Hera του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), εκ των κορυφαίων παγκοσμίως πλανητικών επιστήμονων και αστροφυσικών.

«Θέλουμε να μάθουμε, αν η πρόσκρουση δημιούργησε κρατήρα, ποιο είναι το μέγεθος και το βάθος του. Έτσι, χρειαζόμασταν έναν “ντετέκτιβ”, όπως ο …Επιθεωρητής Κολόμπο, ο οποίος επιστρέφει στον τόπο του εγκλήματος, γνωρίζοντας ποιος είναι ο ένοχος -σε αυτή την περίπτωση το DART», σημείωσε o κορυφαίος ευρωπαίος επιστήμονας. Ο «διαστημικός ντετέκτιβ» Hera, λοιπόν, είναι που έχει αναλάβει να δώσει στους επιστήμονες τη δυνατότητα να ανακαλύψουν «για πρώτη φορά τι σημαίνει να έχεις δεχτεί πρόσκρουση με υψηλή ταχύτητα για να εκτραπείς», σημείωσε ο Δρ Πατρίκ Μισέλ.

 Ο Γάλλος επιστήμονας είναι ο βασικός ερευνητής (Principal Investigator) της Hera, αλλά και συντονιστής της ομάδας συνεργασίας μεταξύ των δύο αυτών αποστολών, DART και Hera, που έχει αναλάβει να  εντοπίσει τον «χτυπημένο» αστεροειδή ανάμεσα στους 1,3 εκατομμύρια γνωστούς αστεροειδείς του ηλιακού μας συστήματος.

H πρώτη δοκιμή εκτροπής αστεροειδούς

Τη… δουλειά της έρευνας θα κάνουν μαζί το σκάφος της ευρωπαϊκής αποστολής και άλλοι δύο μικροί δορυφόροι. «Είναι η πρώτη φορά που στέλνουμε σε έναν αστεροειδή, όχι μόνο ένα διαστημικό σκάφος, αλλά ένα σύστημα που μεταφέρει δύο CubeSats (μικροδορυφόρους) σε μέγεθος κουτιού παπουτσιών», επισημαίνει ο Δρ Μισέλ.

Οι μικροδορυφόροι αυτοί θα απελευθερωθούν κοντά στον αστεροειδή και, επικοινωνώντας μεταξύ τους, θα πραγματοποιήσουν μετρήσεις σε πολύ κοντινή απόσταση. Μάλιστα, ένας εξ αυτών φέρει ραντάρ που θα διερευνήσει για πρώτη φορά το εσωτερικό ενός αστεροειδούς, αποκαλύπτοντας αν πρόκειται για συμπαγή μονόλιθο ή για μια χαλαρή συσσώρευση βράχων με κενά.

Γιατί χρειάζεται αυτό; Η πλανητική άμυνα στοχεύει στη θωράκιση της Γης από την απειλή πρόσκρουσης κάποιου αστεροειδούς, μόνο που θα πρέπει να ξέρουμε… τι θα πρέπει να χτυπήσουμε εάν χρειαστεί, εξηγεί ο Δρ Μισέλ. «Αυτό είναι πολύ σημαντικό επειδή η απόκριση στην πρόσκρουση εξαρτάται από τις εσωτερικές ιδιότητες. Αν πάρεις ένα σφουγγάρι και πυροβολήσεις μέσα δεν έχεις την ίδια απόκριση με το αν πυροβολήσεις σε μια μεταλλική ράβδο. Σωστά;», περιγράφει με παραστατικό τρόπο.

Πόσα μας απειλεί ένας αστεροειδής;

«Από όλους τους αστεροειδείς που γνωρίζουμε, δεν υπάρχει κανένας που να μας απειλεί, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα, επειδή οι υπολογισμοί μας είναι προβλεπτικοί για περίπου έναν αιώνα. Για τον υπόλοιπο πληθυσμό που δεν γνωρίζουμε και θα τον μάθουμε με παρατηρήσεις, υπάρχει κίνδυνος, αλλά είναι πολύ μικρός σε σύγκριση με πολλούς άλλους φυσικούς κινδύνους. Οπότε η επόμενη ερώτηση θα ήταν, εντάξει, τότε γιατί εργάζεστε πάνω σε αυτό (πλανητική άμυνα); Σε περίπτωση που κάποιος έρθει νωρίτερα απ’ ό,τι νομίζουμε, είναι καλύτερο να είμαστε έτοιμοι πριν το χρειαστούμε (..). Χρειαζόμαστε, λοιπόν, χρόνο και το καλό είναι ότι τον έχουμε», σημειώνει ο ευφυής Γάλλος επιστήμονας με έδρα Observatoire Côte d’Azur στη Νίκαια.

Η απογραφή

«Το σχέδιό μας είναι να είμαστε σε θέση να προσφέρουμε στη μελλοντική γενιά που θα πρέπει να το αντιμετωπίσει -επειδή γνωρίζουμε ότι μακροπρόθεσμα θα συμβεί. Θέλουμε να της προσφέρουμε ένα σχέδιο ώστε να μην χρειαστεί να αυτοσχεδιάσει. Και τα ευχάριστα νέα είναι ότι, σε αντίθεση με πολλούς άλλους φυσικούς κινδύνους, αυτόν μπορούμε να τον προβλέψουμε και να τον αποτρέψουμε με εφικτά και λογικά μέσα», προσθέτει ο Δρ Μισέλ.

Ο ειδικός επιστήμονας εστιάζει στους κοντινούς στη Γη αστεροειδείς (Near-Earth Asteroids) και την απογραφή τους. «Το κάνουμε. Γνωρίζουμε ήδη σχεδόν όλα τα αντικείμενα με μέγεθος μεγαλύτερο από ένα χιλιόμετρο. Είναι περίπου χίλια. Και το ένα χιλιόμετρο είναι το όριο για μια παγκόσμια επίπτωση στη Γη, εάν ένα αντικείμενο προσκρούσει στη Γη. Οπότε, για όλα αυτά που μπορούν να προκαλέσουν παγκόσμιες καταστροφές, έχουμε καλά νέα: τα γνωρίζουμε όλα, κανένα δεν αποτελεί απειλή τουλάχιστον για τον επόμενο αιώνα και ακόμη περισσότερο, επειδή η συχνότητα πρόσκρουσης είναι κατά μέσο όρο κάθε 500.000 χρόνια. Τώρα προσπαθούμε να εντοπίσουμε όλα τα αντικείμενα που είναι μεγαλύτερα από 140 μέτρα, το οποίο είναι το όριο μεγέθους για καταστροφές σε επίπεδο περιοχής ή μιας μικρής χώρας. Γνωρίζουμε μόνο το 40% από αυτά, επομένως δεν γνωρίζουμε το 60%, αλλά η συχνότητα πρόσκρουσης είναι περίπου κάθε 20.000 χρόνια», εξήγησε ο Γάλλος επιστήμονας.

Σύντομα, για την ολοκλήρωση της καταγραφής, θα υπάρχει, όπως εξηγεί, ένας πανόπτης στο διάστημα. «Τα ευχάριστα νέα είναι ότι η NASA πρόκειται να εκτοξεύσει το 2027 ένα διαστημικό τηλεσκόπιο που ονομάζεται NEO Surveyor, το οποίο θα κάνει την απογραφή αυτών των αντικειμένων σε περίπου δέκα χρόνια. Έτσι μέχρι το 2040, αυτή η πλευρά της δραστηριότητας που ονομάζεται πρόβλεψη θα έχει ολοκληρωθεί. Θα γνωρίζουμε τους περισσότερους από όλους τους δυνητικά απειλητικούς αστεροειδείς μεγαλύτερους από 140 μέτρα και θα είμαστε σε θέση να προβλέψουμε μια πρόσκρουση. Αυτή είναι η πρώτη πλευρά της δραστηριότητας», σημείωσε ο διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας.

Η ανθρωπότητα και το «πρωτόκολλο σωτηρίας» 

Ο Δρ Πατρίκ Μισέλ εμφανίζεται καθησυχαστικός για τις δράσεις της διεθνούς κοινότητας που, όμως, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί, απέχει ακόμη από το να είναι πλήρως έτοιμη να αντιμετωπίσει την απειλή ενός αστεροειδούς εξαιτίας της απουσίας ενός σταθερού πρωτοκόλλου άμεσης δράσης.

Εξηγεί πως η ανθρωπότητα προχωρά για να το πετύχει αυτό με γοργά πια βήματα. «Η τελική πλευρά της δραστηριότητας (σ.σ της πλανητικής άμυνας) είναι ο συντονισμός σε διεθνές επίπεδο. Επειδή αν συμβεί κάτι, αν προβλέψουμε ότι ένας αστεροειδής έρχεται προς τα εμάς -θα σχολιάσει κάποιος- “…απλώς τον εκτρέπουμε”. Εντάξει, αυτό είναι η θεωρία. Για εμένα, στην πράξη (το ζήτημα προκύπτει) είναι ποιον παίρνω τηλέφωνο επειδή δεν αποφασίζω εγώ. Οπότε, ποιον παίρνω τηλέφωνο; Μετά ας υποθέσουμε ότι οι πρόεδροι λένε: “Εντάξει, να κάνουμε κάτι”. Τι κάνουμε; Ποια βιομηχανία θα το κάνει; Ποιος αποφασίζει την τεχνική; Όλα αυτά τα πράγματα, λοιπόν, που βρίσκονται σε πολιτικό επίπεδο και επίπεδο λήψης αποφάσεων και πρέπει επίσης να αποσαφηνιστούν. Για τον λόγο αυτό, το 2013 δημιουργήσαμε υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών δύο ομάδες εργασίας, οι οποίες υπάρχουν προκειμένου να προσφέρουν μια διεθνή απάντηση, συντονισμένη σε διεθνές επίπεδο, σε αυτό το πρόβλημα», εξηγεί ο Γάλλος ειδικός. Η ύπαρξη στιβαρών, προ-επαληθευμένων πρωτοκόλλων, όπως τονίζει ο Γάλλος επιστήμονας, είναι ο καλύτερος τρόπος να ληφθούν οι βέλτιστες αποφάσεις, εάν αυτό χρειαστεί.

Για αυτό το τμήμα της δραστηριότητας της πλανητικής άμυνας, την πολιτική πτυχή, ο Δρ Μισέλ παρέθεσε και ένα σενάριο: Ένα αντικείμενο 30 μέτρων πλησιάζει μια μεγαλούπολη και λόγω άγνωστων φυσικών ιδιοτήτων, οι επιστήμονες ενδέχεται να μην μπορούν να προβλέψουν αν θα εκραγεί με ασφάλεια στην ατμόσφαιρα ή αν θα προσκρούσει στο έδαφος. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο εκάστοτε ηγέτης θα βρεθεί μπροστά σε ένα δίλημμα: Να διατάξει την εκκένωση εκατομμυρίων ανθρώπων με τον κίνδυνο να μην συμβεί τίποτα, ή να πάρει το ρίσκο της μη εκκένωσης; Με τα επιστημονικά δεδομένα από τις αποστολές DART και Hera και την ευαισθητοποίηση των φορέων ο Δρ Πατρίκ Μισέλ εκτιμά πως ο συντονισμός της ανθρωπότητας σε ένα τέτοιο σενάριο θα είναι πιο αποτελεσματικός.

Η τεχνική του «κινητικού προσκρούστη» (σ.σ kinetic impactor technique), που δοκιμάστηκε με το DART που σαν βελάκι χτύπησε τον αστεροειδή-στόχο του, βγήκε πια από τα χαρτιά και εφαρμόστηκε στην πράξη και αυτό φωτίζει το πρόσωπο του Γάλλου επιστήμονα με αισιοδοξία. Η προετοιμασία τώρα, σε περιόδους ηρεμίας κρίνεται -σημειώνει επιτακτικά- καθώς η δημιουργία αποτελεσματικών μηχανισμών απαιτεί προσπάθειες δεκαετιών.

«Πρέπει να αγαπάμε το διάστημα και να είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε όλες τις προκλήσεις με τις οποίες μας φέρνει αντιμέτωπους», καταλήγει ο διεθνούς κύρους επιστήμονας.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

«Το πέρασμα κοντά στη Γη ενός αντικειμένου τέτοιου μεγέθους δεν συμβαίνει παρά κάθε μερικά χρόνια, αν και, αυτή τη φορά, η λαμπρή και κοντινή Σελήνη μπορεί να εμποδίσει την παρατήρησή του τη στιγμή» που ο αστεροειδής θα βρίσκεται πιο κοντά, προειδοποιεί στην ανακοίνωση ο Χουάν Λουίς Κάνο του γραφείου πλανητικής άμυνας του ΕΟΔ.

Αυτό το βραχώδες διαστημικό σώμα μεγέθους περίπου 750-1.650 μέτρων, σύμφωνα με τους υπολογισμούς που βασίζονται στην εκτίμηση της λευκαύγειάς του (σ.σ.: albedo, η ποσότητα του ηλιακού φωτός που ανακλά), ανακαλύφθηκε το 1997 και βαφτίστηκε (152637) 1997 NC1. Σύμφωνα με άλλους υπολογισμούς αυτής της λευκαύγειας, μπορεί εντούτοις να είναι πιο μικρός, διευκρινίζει ο ΕΟΔ.

Θα περάσει πιο κοντά στη Γη το Σάββατο στις 14:14 (ώρα Ελλάδας), με ταχύτητα 8,9 χιλιόμετρα/δευτερόλεπτο. Θα βρίσκεται τότε σε απόσταση 2.559.461 χιλιομέτρων από τον πλανήτη μας, δηλαδή 6,66 φορές την απόσταση Γης-Σελήνης, γεγονός που μηδενίζει την πιθανότητα σύγκρουσης.

Ο αστεροειδής θα μπορεί να παρατηρηθεί από τις περιφέρειες του βόρειου ημισφαιρίου στη διάρκεια της φάσης προσέγγισης, σχεδόν από παντού τη στιγμή που θα περνά πιο κοντά και μόνο από το νότιο ημισφαίριο όταν θα απομακρύνεται από τη Γη.

Στις περιοχές του κόσμου που θα είναι νύχτα, θα μπορεί θεωρητικά να τον θαυμάσει κάποιος με μικρά τηλεσκόπια, ακόμα και με μεγάλα κιάλια, αναφέρει ο ΕΟΔ.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ο μετεωρίτης διαλύθηκε πάνω από τα σύνορα μεταξύ Μασαχουσέτης και Νιου Χάμσαϊρ στις 14:06 (τοπική ώρα, 21:06 στην Ελλάδα), δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP) η Τζένιφερ Ντόρεν, εκπρόσωπος Τύπου της NASA. «Αυτή η πύρινη σφαίρα δεν συνδέεται με βροχή μετεωριτών, ήταν ένα φυσικό αντικείμενο και όχι επανείσοδος διαστημικών σκουπιδιών ή κάποιου δορυφόρου», δήλωσε η Ντόρεν. Ο μετεωρίτης είχε αναπτύξει ταχύτητα άνω των 120.000 χλμ/ώρα και διαλύθηκε σε απόσταση περίπου 64 χιλιομέτρων από το έδαφος.

«Η ενέργεια που απελευθερώθηκε εκτιμάται πως ισοδυναμεί με 300 τόνους ΤΝΤ, κάτι που εξηγεί τις εκκωφαντικές εκρήξεις», διευκρίνισε η εκπρόσωπος της NASA. Σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, αρκετοί χρήστες ανέφεραν ότι οι εκρήξεις ήταν τόσο ισχυρές που σείστηκαν τα σπίτια τους.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Όταν οι ηλιακές καταιγίδες χτυπούν τη Γη, μπορεί να διαταράξουν τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, τα σιδηροδρομικά συστήματα, τους δορυφόρους, ακόμα και τα οικοσυστήματα. Το παραπάνω περιστατικό είναι ένα μόνο παράδειγμα των επιπτώσεων που μπορούν να έχουν τα διαστημικά καιρικά φαινόμενα και αναδεικνύει την ανάγκη για πιο ακριβή πρόγνωσή τους.

Ένα νέο έργο, με επικεφαλής το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και χρηματοδότηση από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) στοχεύει ακριβώς σε αυτό. Το έργο με τίτλο «Swarm-AWARE» παρουσιάστηκε πρόσφατα στο ετήσιο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωεπιστημών (EGU General Assembly 2026) στη Βιέννη, το οποίο αριθμούσε πάνω από 20.000 συνέδρους.

Οι ερευνητές μελετούν δεδομένα από τη διαστημική αποστολή της ESA «Swarm». Με έναν σχηματισμό τριών δορυφόρων, οι οποίοι πετάνε στην ιονόσφαιρα, η αποστολή έχει καταφέρει να κάνει την ακριβέστερη αποτύπωση του μαγνητικού πεδίου της Γης μέχρι σήμερα. Οι δορυφόροι συλλέγουν με μαγνητόμετρα υψηλής ευκρίνειας δεδομένα, όπως μετρήσεις του μαγνητικού πεδίου της Γης, της πυκνότητας και της θερμοκρασίας του πλάσματος και των ηλεκτρικών πεδίων, προκειμένου να μετρήσουν τις μεταβολές που προκαλούνται είτε από ενδογενή αίτια που οφείλονται σε γήινα φαινόμενα, είτε από εξωγενή αίτια, όπως οι ηλιακές καταιγίδες.

Τα δεδομένα αυτά σε συνδυασμό με στοιχεία από τον δορυφόρο Copernicus Sentinel-5P και με παρατηρήσεις από το έδαφος μπορούν να βοηθήσουν στη διάκριση των «υπογραφών» που αφήνουν στην ιονόσφαιρα τα φαινόμενα του διαστημικού καιρού σε σχέση με εκείνα που συνδέονται με φαινόμενα, που εκτυλίσσονται στη Γη.

Οι ερευνητές αναλύουν τα δορυφορικά και επίγεια δεδομένα με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και άλλων προηγμένων υπολογιστικών εργαλείων, όπως η ανάλυση χρονοσειρών μέσω της θεωρίας της πληροφορίας, προκειμένου να εντοπίσουν την πηγή των σημάτων.

Ο Γεώργιος Μπαλάσης, διευθυντής ερευνών του Ινστιτούτου Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης (ΙΑΑΔΕΤ) του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και συντονιστής του προγράμματος, επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι «η ιδιαιτερότητα αυτού του προγράμματος είναι ότι εστιάζει ταυτόχρονα στην ανίχνευση σημάτων σχετικών με τον διαστημικό καιρό, όπου διερευνούμε το πώς διαστημικά φαινόμενα αλληλεπιδρούν με το μαγνητικό πεδίο της Γης, καθώς και σχετικών με τους φυσικούς κινδύνους, όπως σεισμοί, τσουνάμι και ηφαίστεια. Με τα ίδια δεδομένα λοιπόν κοιτάζουμε εκτός Γης και εντός Γης».

Ο ίδιος εξηγεί ότι τα τελευταία δύο χρόνια υπάρχει αυξημένη ηλιακή δραστηριότητα, με ισχυρές μαγνητικές καταιγίδες, οπότε οι ερευνητές έχουν την ευκαιρία να μελετήσουν πλούσια δεδομένα. Αντίθετα, «τα σήματα που συνδέονται με φυσικούς κινδύνους είναι αρκετά ασθενέστερα και αυτό δημιουργεί μια δυσκολία στην ανίχνευσή τους. Οπότε χρειάζεται αρκετή λεπτομέρεια στην ανάλυσή τους και αυτό επιτυγχάνεται με τις προηγμένες μεθόδους που χρησιμοποιούμε».

Σε πρώτη φάση η ερευνητική ομάδα έχει εστιάσει στα σήματα από ηφαιστειακές εκρήξεις, καθώς οι ατμοσφαιρικές διαταραχές που ακολουθούν, μπορούν να φτάσουν στην ιονόσφαιρα και να ανιχνευτούν από τα μαγνητόμετρα των δορυφόρων. Επίσης, θα επιχειρήσουν να εντοπίσουν μαγνητικά σήματα που σχετίζονται με τσουνάμι, αλλά και με μεγάλους σεισμούς με μικρό εστιακό βάθος.

«Ο στόχος είναι να βελτιωθούν στο μέλλον τα υφιστάμενα μοντέλα που κάνουν πρόγνωση του διαστημικού καιρού. Αυτό είναι σημαντικό για τη μείωση των επιπτώσεων στη Γη. Όσον αφορά στα φυσικά φαινόμενα στη Γη είμαστε πολύ μακριά από την πρόγνωσή τους και αυτό είναι ένα ανοιχτό ερευνητικό πρόβλημα, αλλά η ανίχνευση των διαταραχών πριν από κάποιον φυσικό κίνδυνο θα είναι ένα σημαντικό βήμα», καταλήγει ο κ. Μπαλάσης.

Φωτογραφία: Ewa Slominska, OBSEE
ΑΠΕ-ΜΠΕ

]]> https://emvolos.gr/astronomia-o-galaxias-mas-echei-50-pithanotites-na-min-sygkroystei-me-ekeinon-tis-andromedas-se-5-disekatommyria-chronia/ Mon, 02 Jun 2025 21:40:54 +0000 https://emvolos.gr/?p=692584 Ο Γαλαξίας μας ενδέχεται τελικά να γλιτώσει από τη σύγκρουση με την Ανδρομέδα, σε μερικά δισεκατομμύρια χρόνια, σύμφωνα με νέες προσομοιώσεις, που του δίνουν πιθανότητες 50-50 να αποφύγει τον αφανισμό.

Ο Γαλαξίας μας και εκείνος της Ανδρομέδας κινούνται ο ένας προς τον άλλον με ταχύτητα 100 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο. Οι επιστήμονες θεωρούσαν εδώ και πολύ καιρό ότι θα βρεθούν σε τροχιά σύγκρουσης περίπου σε 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Ένα σενάριο που δεν προμηνύει τίποτα το θετικό για το Σύμπαν μας.

Παλαιότερες έρευνες υποδήλωναν ότι ο Ήλιος (και η Γη μαζί του) θα μπορούσαν να βρεθούν στο κέντρο αυτού του συγχωνευμένου, μελλοντικού γαλαξία, σε μια κολοσσιαία μαύρη τρύπα. Θα μπορούσε επίσης ο Ήλιος να εκτιναχθεί στο διαγαλαξιακό διάστημα.

Όμως «οι αναγγελίες για το επικείμενο τέλος του Γαλαξία μας φαίνεται ότι ήταν υπερβολικές», σύμφωνα με μια νέα μελέτη που δημοσιεύεται σήμερα στην επιστημονική επιθεώρηση Nature Astronomy. Η διεθνής ομάδα αστροφυσικών που συμμετείχαν στην έρευνα αυτή εκτιμά ότι η πιθανότητα μιας σύγκρουσης των δύο Γαλαξιών ανέρχεται περίπου στο 50% μέσα στα επόμενα δέκα δισεκατομμύρια χρόνια.

«Ουσιαστικά, είναι κορώνα-γράμματα», συνόψισε ο Τιλ Σαουάλα του Πανεπιστημίου του Ελσίνκι, ο βασικός συγγραφέας της μελέτης.

Οι επιστήμονες έκαναν περισσότερες από 100.000 προσομοιώσεις, χρησιμοποιώντας νέα δεδομένα που συνέλεξαν από τα διαστημικά τηλεσκόπια.

Μια μετωπική σύγκρουση των δύο Γαλαξιών μέσα στα επόμενα 5 δισεκ. χρόνια είναι «εξαιρετικά απίθανη», είπε ο Σαουάλα.

Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι ο δικός μας Γαλαξίας και ο Γαλαξίας της Ανδρομέδας θα περάσουν ξυστά ο ένας από τον άλλον, χωρίς να συγκρουστούν αμέσως. Στις μισές από τις προσομοιώσεις η σκοτεινή ύλη θα τους παρασύρει σε μια μη αναστρέψιμη προσέγγιση, προκαλώντας εντέλει μια κατακλυσμιαία σύγκρουση. Αλλά αυτό δεν θα γίνει προτού περάσουν 8 δισεκατομμύρια χρόνια, αφού ο δικός μας Ήλιος θα έχει σβήσει προ πολλού.

«Μπορεί επομένως ο Γαλαξίας μας να καταστραφεί. Είναι όμως επίσης πιθανό ο Γαλαξίας και η Ανδρομέδα να περιστρέφονται ο ένας γύρω από τον άλλο επί δεκάδες εκατομμύρια χρόνια. Δεν μπορούμε ακόμη να το ξέρουμε», είπε ο Σαουάλα.

«Η μοίρα του Γαλαξία μας είναι ακόμη άγνωστη», συνόψισαν οι ερευνητές.

Σύμφωνα με τον Σαουάλα, νέα δεδομένα που προέρχονται από το Χαμπλ και το διαστημικό τηλεσκόπιο Γαία, που μόλις ολοκλήρωσε την αποστολή του, ίσως επιτρέψουν στους αστροφυσικούς να δώσουν μια οριστική απάντηση μέσα στην επόμενη δεκαετία.

Γιατί όμως να τους απασχολεί το ερώτημα αφού η αύξηση της θερμοκρασίας θα καταστήσει μη κατοικήσιμη τη Γη πολύ νωρίτερα, σε περίπου 1 δισεκ. χρόνια; «Είναι πιθανόν να συνδεόμαστε συναισθηματικά» και να θέλουμε να ξέρουμε τι θα συμβεί μετά από εμάς, εξήγησε ο Σαουάλα. «Θα προτιμούσα ο Γαλαξίας μας να μην συγκρουστεί με την Ανδρομέδα, έστω και αν αυτό δεν θα έχει καμία επίπτωση στη δική μου ζωή – ούτε καν στη ζωή των τρισεγγονών μου», πρόσθεσε.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Από τη δεκαετία του 1990 έχουν ανακαλυφθεί περίπου 5.800 πλανήτες εκτός του ηλιακού μας συστήματος, οι αποκαλούμενοι εξωπλανήτες. Από αυτούς, μόνο τέσσερις έχουν παρατηρηθεί να αποσυντίθενται σε τροχιά, όπως αυτός. Ο πλανήτης είναι ο κοντινότερος από τους τέσσερις στο ηλιακό μας σύστημα και δίνει στους επιστήμονες μια μοναδική ευκαιρία να μάθουν τι συμβαίνει σε αυτούς τους καταδικασμένους κόσμους.

Οι ερευνητές παρατήρησαν τον πλανήτη BD+05 4868 Ab ενώ σταδιακά γίνεται σκόνη, αφήνοντας, με κάθε περιφορά του γύρω από το αστέρι του, μια ποσότητα υλικού ίση με τον όγκο του όρους Έβερεστ. Η ουρά από σκόνη που αφήνει πίσω του καλύπτει σε μήκος το ημικύκλιο του αστεριού

Ο πλανήτης υπολογίζεται ότι έχει μέγεθος κάπου μεταξύ του δικού μας Ερμή και της Σελήνης. Βρίσκεται στον αστερισμό του Πήγασου και απέχει περίπου 140 έτη φωτός από τη Γη. Ένα έτος φωτός είναι η απόσταση που καλύπτει το φως μέσα σε έναν χρόνο, δηλαδή 9,5 τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα.

Το αστέρι του BD+05 4868 Ab είναι ένας πορτοκαλί νάνος. Είναι μικρότερο, ψυχρότερο και όχι τόσο λαμπρό όσο ο Ήλιος: έχει περίπου το 70% της μάζας και της διαμέτρου του Ήλιου και περίπου το 20% της φωτεινότητάς του. Ο πλανήτης κάνει μια πλήρη περιστροφή γύρω του κάθε 30,5 ώρες, σε απόσταση περίπου 20 φορές μικρότερη από αυτήν από την οποία απέχει ο Ερμής από τον Ήλιο.

Στην επιφάνεια του πλανήτη υπολογίζεται ότι η θερμοκρασία φτάνει τους 1.600 βαθμούς Κελσίου, λόγω της εγγύτητάς του στο αστέρι. Ως αποτέλεσμα, η επιφάνεια έχει ήδη μετατραπεί σε μάγμα, σε λιωμένο βράχο.

«Αναμένουμε ότι ο πλανήτης θα γίνει σκόνη μέσα στο επόμενο ένα εκατομμύριο χρόνια ή κάπου εκεί», είπε ο Μαρκ Χον, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Ινστιτούτο Κάβλι για την Αστροφυσική και τη Διαστημική Έρευνα του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης. Ο Χον ήταν ο βασικός συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύεται σήμερα στην επιστημονική επιθεώρηση Astrophysical Journal Letters.

«Σε κοσμική χρονική κλίμακα, το διάστημα αυτό θεωρείται καταστροφικά μικρό. Η διάλυση είναι μια καλπάζουσα διαδικασία. Όσο περισσότερο υλικό του πλανήτη κονιορτοποιείται, τόσο γρηγορότερη γίνεται η διαδικασία διάλυσης», εξήγησε.

Το εξαχνωμένο υλικό, όταν βρεθεί στο διάστημα, στερεοποιείται και σχηματίζει μόρια σκόνης διαφόρων μεγεθών, που απομακρύνονται από τον πλανήτη. Ο Χον σημείωσε ότι οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη τη χημική σύσταση της «ουράς».

Οι ερευνητές εντόπισαν τον BD+05 4868 χάρη στο τηλεσκόπιο TESS της NASA, για την παρατήρηση εξωπλανητών.

Δεν είναι σαφές προς το παρόν πώς έφτασε αυτός ο πλανήτης να περιφέρεται τόσο κοντά στο αστέρι του. Είναι πιθανόν αρχικά να βρισκόταν σε άλλη τροχιά, η οποία άλλαξε λόγω της βαρυτικής επίδρασης κάποιου ξένου σώματος, ίσως κάποιου άλλου πλανήτη, εξήγησε ο Χον.

Οι ερευνητές σχεδιάζουν να συνεχίσουν την παρατήρηση του πλανήτη τους επόμενους μήνες, χρησιμοποιώντας το τηλεσκόπιο Τζέιμς Γουέμπ της NASA, για να μελετήσουν τη σύσταση του υλικού της ουράς, κάτι που θα μπορούσε να τους δώσει κάποια στοιχεία για τη χημική σύσταση των βραχωδών εξωπλανητών.  Για την αναζήτηση ζωής σε άλλα ηλιακά συστήματα οι επιστήμονες επικεντρώνεται σε βραχώδεις εξωπλανήτες που περιστρέφονται σε τροχιά γύρω από το αστέρι τους στη λεγόμενη «Ζώνη της Χρυσομαλλούσας» ή κατοικήσιμη ζώνη – δηλαδή σε απόσταση όπου μπορεί να υπάρξει στην επιφάνειά τους νερό σε υγρή κατάσταση.

«Η ουρά αναμένεται να περιέχει μεταλλεύματα που εξαχνώθηκαν από την επιφάνεια ή το εσωτερικό του πλανήτη. Θα μπορούσε να είναι υλικό ακόμη και από τον πυρήνα του. Αποτελεί τεράστια πρόκληση να μάθουμε για το εσωτερικό των πλανητών. Είναι δύσκολο ακόμη και για πλανήτες στο δικό μας ηλιακό σύστημα. Αλλά ο BD+05 4868 Ab θα μας επιτρέψει να μετρήσουμε απευθείας τη σύσταση ενός πλανήτη παρόμοιου με τη γη εκτός του δικού μας ηλιακού συστήματος. Πρόκειται σίγουρα για μια εξαιρετική ευκαιρία να μάθουμε τη γεωολογία των εξωπλανητών και να κατανοήσουμε την ποικιλία και την πιθανή δυνατότητα να κατοικηθούν οι βραχώδεις κόσμοι εκτός του ηλιακού συστήματός μας», είπε ο Χον.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Τη νύχτα της 13ης προς 14η Μαρτίου, οι παρατηρητές του ουρανού στη βόρεια και νότια Αμερική, καθώς και σε περιοχές της Ευρώπης, της Αφρικής και της Ωκεανίας, θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν μια ολική έκλειψη Σελήνης, γνωστή και ως «Ματωμένο Φεγγάρι», λόγω της κόκκινης απόχρωσης που θα έχει η Σελήνη. Η σεληνιακή έκλειψη πραγματοποιείται όταν η Σελήνη, η Γη και ο Ήλιος ευθυγραμμίζονται, με τη Γη να βρίσκεται μεταξύ των δύο άλλων ουράνιων σωμάτων και να ρίχνει τη σκιά της πάνω στον φυσικό της δορυφόρο.  Ωστόσο, ακόμα και όταν το φεγγάρι βρίσκεται εντελώς στη σκιά της Γης, ο πλανήτης μας δεν εμποδίζει τελείως το φως του Ηλίου. Η Σελήνη παίρνει ένα κοκκινωπό χρώμα, καθώς το ηλιακό φως φιλτράρεται μέσα από τη γήινη ατμόσφαιρα με αποτέλεσμα το μπλε φως να σκεδάζεται, ενώ το κόκκινο φως να συνεχίζει την πορεία του μέχρι να φτάσει στην επιφάνεια της Σελήνης. Το πόσο κόκκινο εμφανίζεται το φεγγάρι μπορεί να εξαρτηθεί από το πόση ρύπανση ή σύννεφα υπάρχουν στην ατμόσφαιρα.

Πρόκειται για την πρώτη ολική έκλειψη Σελήνης από το 2022. Στην Ελλάδα, η ολική φάση της έκλειψης δεν θα είναι ορατή, παρά μόνο η έκλειψη όταν η Σελήνη θα μπει στην παρασκιά της Γης. Η μέγιστη φάση της θα συμβεί στις 6.33 το πρωί της 14ης Μαρτίου και συνίσταται η παρατήρηση από υψηλά σημεία. Σημειώνεται ότι ενώ για τις ηλιακές εκλείψεις απαιτούνται ειδικά γυαλιά, οι σεληνιακές εκλείψεις είναι ασφαλείς για παρατήρηση με γυμνό μάτι.

Η συγκεκριμένη έκλειψη Σελήνης είναι η πρώτη μιας τετράδας σεληνιακών εκλείψεων, με τις άλλες να πραγματοποιούνται στις 8 Σεπτεμβρίου 2025 (ολική), στις 3 Μαρτίου 2026 (ολική) και στις 28 Αυγούστου 2026 (μερική).

Οι δακτύλιοι του Κρόνου εξαφανίζονται

Ένα από τα πιο εμβληματικά χαρακτηριστικά του Ηλιακού μας συστήματος, οι δακτύλιοι του Κρόνου, θα… εξαφανιστούν στις 23 Μαρτίου. Δεν πρόκειται για μια μόνιμη εξαφάνιση, κάτι που, όπως είχε υπολογίσει σε μελέτη της η NASA, θα συμβεί σε περίπου 100 εκατομμύρια χρόνια, καθώς οι δακτύλιοι έλκονται από τη βαρύτητα προς τον Κρόνο ως μια σκονισμένη βροχή σωματιδίων πάγου. Αυτή τη στιγμή, όμως, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Απλά οι δακτύλιοι θα γίνουν αόρατοι από τη Γη για ένα μικρό χρονικό διάστημα, λόγω της γωνίας θέασης από τη Γη. Καθώς η Γη και ο Κρόνος θα αλλάζουν θέση, οι δακτύλιοι θα αρχίσουν να φαίνονται και πάλι από τον Νοέμβριο του 2025, με την ευρύτερη ορατότητά τους να υπολογίζεται το 2032.

Μερική έκλειψη Ηλίου

Το Σάββατο 29 Μαρτίου 2025 θα συμβεί μια μερική έκλειψη Ηλίου, που θα είναι ορατή από περιοχές της βόρειας Αμερικής, της Ευρώπης και της βορειοδυτικής Αφρικής. Κατά τη διάρκεια αυτής της έκλειψης, η Σελήνη θα καλύψει ένα μέρος του Ήλιου. Στην Ευρώπη, η έκλειψη θα είναι σημαντικά ορατή, με μεγαλύτερη κάλυψη στα βορειοδυτικά. Συγκεκριμένα, στη δυτική Γροιλανδία η κάλυψη θα φτάσει έως και το 86%, ενώ στο Εδιμβούργο θα είναι 40%, στο Δουβλίνο 41%, στο Λονδίνο 30%  και στο Παρίσι 23%. Αντίθετα, στην Ελλάδα η έκλειψη δεν θα είναι ορατή. Μπορεί η έκλειψη να είναι μερική, ωστόσο οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι για να δούμε οποιαδήποτε έκλειψη Ηλίου χρειαζόμαστε ειδικά γυαλιά.

Βροχές διαττόντων αστέρων

Από τις 25 Φεβρουαρίου είναι σε εξέλιξη μια μικρή βροχή διαττόντων αστέρων γ-Νορμίδες, που θα κορυφωθεί στις 14 και 15 Μαρτίου, οπότε και αναμένονται έως έξι μετέωρα ανά ώρα, που θα είναι ορατά στο νότιο Ημισφαίριο αλλά και σε περιοχές της Μεσογείου. Η πηγή τους είναι ο κομήτης C/1913 R1 (Crommelin). Αν και η βροχή αυτή δεν είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή, τον επόμενο μήνα, από τις 15 έως τις 30 Απριλίου, με αποκορύφωμα στις 21 και 22 Απριλίου, αναμένεται μια άλλη βροχή, οι Λυρίδες, οπότε υπολογίζονται 15-20 μετέωρα ανά ώρα. Το ακτινοβόλο σημείο τους βρίσκεται στον αστερισμό Λύρα, κοντά στον φωτεινότερο αστέρα αυτού του αστερισμού, τον α-Λύρας ή Βέγας. Η πηγή της βροχής διαττόντων είναι τα απομεινάρια που προέρχονται από τον μεγάλης περιόδου κομήτη C/1861 G1 (Θάτσερ).

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η επιστημονική ανακάλυψη που αναθεωρεί δραστικά τις καθιερωμένες απόψεις των Αστροφυσικών για τον τρόπο με τον οποίο δημιουργούνται οι Ήλιοι στον Γαλαξία μας, δημοσιεύθηκε στις 10 Ιανουαρίου 2025, στο έγκριτο διεθνές επιστημονικό περιοδικό «Nature Astronomy».

Τα νέα επιστημονικά δεδομένα έφερε στο φως διεθνής ερευνητική ομάδα, στην οποία συμμετείχε ο αν. καθηγητής του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ, Παντελής Παπαδόπουλος, ο οποίος ήταν ο βασικός υπεύθυνος για τη θεωρητική ανάλυση των δεδομένων από το μεγάλο ραδιο-τηλεσκόπιο IRAM 30-meter στο Pico Veleta της Ισπανίας, αλλά και από την ALMA (Atacama Large Millimeter Array), με 64 ραδιοτηλεσκόπια που λειτουργούν συγχρονισμένα σαν ένα, στα 5100 μέτρα υψόμετρο στην έρημο Ατακάμα της Βόρειας Χιλής, και αποτελούν τη μεγαλύτερη και πιο ευαίσθητη διάταξη ραδιοτηλεσκοπίων στην Γη.

Γιγάντια νέφη μοριακού Υδρογόνου στις εσχατιές του Γαλαξία μας

Τα τηλεσκόπια κατάφεραν και ανίχνευσαν γιγάντια νέφη μοριακού Υδρογόνου στις εσχατιές του Γαλαξία μας αλλά ακόμα και στα Μαγγελανικά Νέφη, δύο μικρότερους γαλαξίες δορυφόρους γύρω από τον δικό μας, που είναι ορατοί μόνο από το Νότιο Ημισφαίριο, και τα οποία αποδείχθηκαν κρίσιμα για αυτή την επιστημονική ανακάλυψη. Τα πάρα πολύ αμυδρά ραδιοκύματα από τα πιο μακρινά εξωτερικά μέρη του Γαλαξία μας, περίπου 65 χιλιάδες έτη φωτός μακριά από το δικό μας άστρο, τον Ήλιο, έφεραν πολύτιμες εικόνες και πληροφορίες για τις μεγαλύτερες μάζες αερίων που υπάρχουν μέσα σε κάθε γαλαξία και όχι μόνο στον δικό μας. Αυτά είναι τα λεγόμενα Γιγάντια Νέφη Μοριακού Υδρογόνου, το καθένα με τυπική μάζα ισοδύναμη ενός εκατομμυρίου Ήλιων πολλές φορές και παραπάνω.

Τα σύννεφα αυτά του μοριακού Υδρογόνου είναι τόσο ψυχρά (-250 C) που δεν εκπέμπουν καθόλου ορατό φως, παρά μόνο αμυδρά ραδιοκύματα από τα μόρια που εμπεριέχουν. Όταν αυτά τα νέφη καταρρέουν, λόγω της βαρύτητάς τους, δημιουργούν τα άστρα στους γαλαξίες στο Σύμπαν, είναι οι μήτρες αστρικών κόσμων βαθιά μέσα στο Χρονικό του Γαλαξία.

Πώς δημιουργήθηκε ο Ήλιος

Πριν από περίπου 4.5 δισεκατομμύρια χρόνια, ένα τέτοιο νέφος ήταν υπεύθυνο για τη δημιουργία του δικού μας άστρου, του Ήλιου, ενώ από τα υπολείμματα αυτής της βαρυτικής κατάρρευσης και αστερογένεσης έγιναν οι πλανήτες. Σε αντίθεση όμως με αυτό που περίμεναν οι ερευνητές, τα Γιγάντια Μοριακά Νέφη στα πιο μακρινά σημεία του Γαλαξία μας και στα Μαγγελανικά Νέφη δεν βρίσκονταν σε κατάσταση επικείμενης βαρυτικής κατάρρευσης, όπως απαιτούσε η καθιερωμένη εικόνα που είχε σχηματιστεί μετά από δεκαετίες παρατηρησιακής έρευνας και θεωρητικών μελετών της φυσικής και της θερμοδυναμικής τους κατάστασης χρησιμοποιώντας υπερυπολογιστές. Αντίθετα, ήταν σε μία κατάσταση σαν κάποιος άγνωστος αλλά πανίσχυρος παράγοντας να τα συγκρατούσε.

Η ανάλυση του κ. Παπαδόπουλου, χρησιμοποιώντας ένα πασίγνωστο θεώρημα της Στατιστικής Φυσικής και Θερμοδυναμικής, το θεώρημα virial, κατέδειξε αυτόν τον παράγοντα σαν το μαγνητικό πεδίο του Γαλαξία μας, του οποίου οι δυναμικές γραμμές διαπερνούν τα γιγάντια αυτά νέφη Υδρογόνου.

Μέχρι τη δημοσίευση της ομάδας στο Nature Astronomy, αυτές οι δυναμικές γραμμές του γαλαξιακού μαγνητικού πεδίου θεωρούνταν πολύ αδύναμες για να ρυθμίσουν τόσο καθοριστικά την κατάρρευση αυτών των γιγάντιων νεφών. Σε συνδυασμό με μια παλιότερη σημαντική έρευνα της επιστημονικής ομάδας δημοσιευμένη στο Nature Ιανουαρίου 2018 (www.auth.gr/press/2556), η τωρινή έρευνα ανοίγει νέους ορίζοντες στις θεωρίες Αστροφυσικής για την αστερογένεση στο Σύμπαν. Στην επιστημονική ομάδα συμμετείχε, επίσης, ο Δρ Θωμάς Μπίσμπας, ειδικός στην Αστροχημεία, και απόφοιτος του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ, ο οποίος σήμερα εργάζεται στο ερευνητικό κέντρο Αστρονομικών Υπολογισμών Zhejiang στην επαρχία Hangzhou της Κίνας.

«Με αυτά τα δύο σημαντικά ερευνητικά αποτελέσματα, το 2018 και το 2025, η ερευνητική κοινότητα έχει πια μπροστά της μία νέα εποχή έρευνας για το πώς δημιουργούνται οι Ήλιοι στο Σύμπαν» ανέφερε ο κ. Παπαδόπουλος.

Ο τίτλος του άρθρου είναι «Inadequate turbulent support in low-metallicity molecular clouds» και είναι διαθέσιμο στον σύνδεσμο: https://doi.org/10.1038/s41550-024-02440-3

*Προέλευση φωτογραφιών: ΑΠΘ
ΑΠΕ-ΜΠΕ

]]>