Αυτή που ξεκινάει από το «ξέρεις ποιος είμαι εγώ;», περνάει από το «θα σε στείλω στον Έβρο» και καταλήγει, μερικές δεκαετίες αργότερα, στο «άσε, θα πάρω το ελικόπτερο».

Δεν είναι η ιστορία ενός πλούσιου που θέλησε να πάει με ελικόπτερο στο Σαρακήνικο. Είναι η ιστορία μιας κοινωνίας που, κάθε φορά που αποκτά λίγη παραπάνω οικονομική άνεση, ξεχνάει πολύ γρήγορα όσα έμαθε όταν δεν είχε.

Και μαζί με την άνεση επιστρέφει και η ξιπασιά. Επιστρέφει η επίδειξη.

Επιστρέφει η μαγκιά. Επιστρέφει το «άρρωστο εγώ». Κυρίως, επιστρέφει η παλιά και δοκιμασμένη ελληνική πεποίθηση ότι ο κανόνας είναι κάτι που αφορά τους άλλους.

Το ελικόπτερο είχε άδεια να προσγειωθεί στις Αλυκές. Δεν προσγειώθηκε στις Αλυκές. Πήγε στο Σαρακήνικο και προσγειώθηκε εκεί, σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα φυσικά τοπία της χώρας, μπροστά σε εκατοντάδες ανθρώπους.

Γιατί; Επειδή μπορούσε; Επειδή έτσι βόλευε; Επειδή ήταν πιο ωραία;

Επειδή, κανένας δεν θα έλεγε τίποτα;

Και κάπου εδώ βρίσκεται όλη η ουσία. Το «κανένας δεν θα έλεγε τίποτα» είναι ίσως η πιο γνήσια εθνική μας ιδεολογία.

Έχει αλλάξει μόνο το μέσο.

Κάποτε ήταν ο τύπος που έμπαινε ανάποδα στο μονόδρομο και, όταν του κορνάριζαν, κατέβαζε το τζάμι και ρωτούσε «έχεις κανένα πρόβλημα;».

Ήταν εκείνος που διπλοπάρκαρε μπροστά στο νοσοκομείο γιατί «έχω μια δουλειά πέντε λεπτά».

Εκείνος που περνούσε μπροστά από την ουρά επειδή «ξέρω τον διευθυντή».

Εκείνος που έμπαινε στο δημόσιο με μέσο και θεωρούσε τον διορισμό οικογενειακό δικαίωμα.

Εκείνος που, όταν τον έγραφε η Τροχαία, τηλεφωνούσε κάπου.

Εκείνος που όταν του ζητούσαν να ακολουθήσει έναν κανόνα, επιστράτευε το υπέρτατο επιχείρημα του ελληνικού πολιτισμού: «Ξέρεις ποιος είμαι εγώ;» Και αν δεν ήξερε ο άλλος, τόσο το χειρότερο για τον άλλον.

Μετά ήρθαν οι καλές εποχές. Οι πιστωτικές. Τα διακοποδάνεια. Τα χρηματιστηριακά όνειρα. Οι αυθαίρετες μεζονέτες. Τα Cayenne. Το όλα τα κιλά, όλα τα λεφτά. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ.  Η Ελλάδα απέκτησε ξαφνικά έναν εντυπωσιακό αριθμό ανθρώπων που είχαν ανακαλύψει την επιχειρηματικότητα ακριβώς τη στιγμή που ανακάλυπταν και τη δυνατότητα να χρεώνουν το μέλλον τους.

Καγιέν παντού και πανάκριβα αυτοκίνητα. Στην Κηφισίας. Στη Βουλιαγμένης, στα βόρεια Προάστια, στα …κατά τον μακαρίτη Ευάγγελο Γιαννόπουλο… πολιτιστικά κέντρα! Στα χωριά, στις παραλίες, στα νησιώτικα καλντερίμια που κάνουν σαματά της κυρά Βαγγελιώς τα βραχιόλια… ντρουμ ντρουμ ντρουμ ντρουμ ντρουμ…

Ήταν μεγάλη η εποχή του «έχω». Έχω ακριβό αυτοκίνητο. Έχω εξοχικό. Έχω γνωστό. Έχω μέσο. Έχω λεφτά. Έχω άκρες. Έχω γκόμενα, έχω και τον κατάλληλο άνθρωπο. Και, κυρίως, έχω δικαίωμα.

Το τελευταίο, βεβαίως, ήταν το πιο ενδιαφέρον.

Διότι στην Ελλάδα η κατοχή κάποιου πράγματος έχει μια παράξενη τάση να μετατρέπεται αυτομάτως σε κατοχή δικαιωμάτων.

Έχω λεφτά, άρα έχω δικαίωμα να μην περιμένω. Έχω αυτοκίνητο, άρα έχω δικαίωμα να το παρκάρω όπου θέλω. Έχω εξοχικό, άρα έχω δικαίωμα να επεκτείνω όσο θέλω την αυλή. Έχω γνωστό, άρα έχω δικαίωμα να παρακάμψω τη διαδικασία. Έχω ελικόπτερο, άρα —γιατί όχι;— έχω δικαίωμα να προσγειωθώ εκεί που μου αρέσει.

Μετά ήρθε η κρίση. Και για λίγο, μπήκε χαλινάρι.

Όχι στη συνείδηση, στην κρίση και στην νοοτροπία.  Στην τσέπη.

Τα Cayenne έγιναν βάρος. Οι πιστωτικές κάρτες σώπασαν. Οι σαμπάνιες περιορίστηκαν. Τα μεγάλα λόγια μίκρυναν.

Και για ένα διάστημα φάνηκε ότι ίσως, λέμε ίσως, να καταλάβαμε κάτι. Ότι δεν είναι φυσιολογικό να ζεις διαρκώς με το…άγχος να αποδεικνύεις στους διπλανούς σου πόσο σπουδαίος είσαι. Ότι δεν είναι μαγκιά να παραβιάζεις τον κανόνα. Ότι δεν είναι επιτυχία να περνάς πάνω από τους άλλους. Ότι δεν είναι κοινωνική καταξίωση να κάνεις επίδειξη αυτού που έχεις. Ότι, τελικά, μπορείς να είσαι κάποιος, χωρίς να χρειάζεται να το φωνάζεις κάθε τρία λεπτά.

Αλλά η κρίση πέρασε.

Και μαζί με αυτήν φαίνεται πως αρχίζουμε να ξεχνάμε.

Τα αυτοκίνητα ξαναγυαλίστηκαν. Η επίδειξη ξαναβγήκε από την αποθήκη. Λιγότερη, αλλά ξαναβγήκε.

Η μαγκιά ξαναβρήκε τη φωνή της. Ο λαϊκισμός ξαναφόρεσε τα καλά του. Κι ο μέσος Νεοέλληνας ξαναβρίσκει σιγά-σιγά τον παλιό του εαυτό.

Αυτόν που απαιτεί τα πάντα και θεωρεί υποχρέωση των άλλων να πληρώνουν.

Αυτόν που καταγγέλλει τη διαφθορά όταν δεν συμμετέχει και την αποκαλεί «εξυπηρέτηση» όταν τον αφορά. Αυτόν που φωνάζει για την ανομία, αρκεί να μην είναι η δική του ανομία. Αυτόν που απαιτεί τάξη όταν τον ενοχλεί ο άλλος και «κατανόηση» όταν παρανομεί ο ίδιος.

Αυτόν που θέλει κράτος δικαίου, αρκεί να μην αφορά το δίκαιο τον ίδιο!   Αυτόν που θέλει καθαρή παραλία, αλλά αφήνει πίσω του τα σκουπίδια του. Αυτόν που θέλει σεβασμό στους δημόσιους χώρους, αλλά θεωρεί τον δρόμο, το πεζοδρόμιο, την παραλία και το πάρκινγκ προέκταση της προσωπικής του ιδιοκτησίας. Αυτόν που εξοργίζεται με τον «άλλο» που κάνει ακριβώς ό,τι κάνει και ο ίδιος.

Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά κατεβαίνει ένα ελικόπτερο στο Σαρακήνικο.

Δεν είναι ξένο σώμα. Είναι το σύμπτωμα. «Δεν πάει να πηδηχτεί ο νόμος κι η τάξη; Εγώ εδώ γουστάρω»…

Ξέρετε κάτι; Φοβάμαι ότι ξαναμπήκαμε πάλι στην εποχή που όλοι θέλουμε περισσότερα δικαιώματα από τον διπλανό. Και δεν μας αρκεί να είμαστε πολίτες. Θέλουμε να είμαστε VIP πολίτες.

Το ελικόπτερο στο Σαρακήνικο είναι απλώς η πιο ακριβή και πιο θεαματική εκδοχή αυτής της αρρώστιας.

Οι περισσότεροι δεν έχουμε ελικόπτερο. Σκέφτομαι ότι αυτό είναι το μόνο που μας εμποδίζει να κάνουμε ακριβώς το ίδιο.

Δυστυχώς η ξιπασιά επανεμφανίζεται. Όχι επειδή είδαμε ένα ελικόπτερο να αποδεικνύει ότι η ανοησία δεν έχει αντίπαλο. Αλλά, επειδή βλέπουμε συνεχώς χιλιάδες «ελικόπτερα» δίπλα μας. Στους δρόμους, στα μαγαζιά, στον περίπατο, παντού. Απλώνεται από το Κολωνάκι μέχρι το τελευταίο χωριό, από το Cayenne μέχρι το παλιό αγροτικό, από το VIP τραπέζι μέχρι την πλαστική καρέκλα έξω από το σουβλατζίδικο.

Γιατί η ξιπασιά δεν είναι θέμα χρημάτων. Είναι θέμα χαρακτήρα. Κι αγωγής. Η επίδειξη και η επανεμφάνιση του «ξέρεις ποιος είμαι εγώ;», επιστρέφουν. Κι είναι αυτή μια απελπισμένη, συμπλεγματική ερώτηση.

Γιατί ο άνθρωπος που ξέρει πραγματικά ποιος είναι δεν χρειάζεται να το ρωτάει στους άλλους.

Ούτε να το αποδεικνύει με το αυτοκίνητο. Ούτε με το ρολόι. Ούτε με το σκάφος. Ούτε με το ελικόπτερο.

Και κυρίως δεν χρειάζεται να προσγειώνεται επάνω στους άλλους για να νιώσει ότι βρίσκεται ψηλότερα.

Αυτό είναι το πιο αστείο και ταυτοχρόνως το πιο θλιβερό.

Ένα ελικόπτερο χρειάζεται μηχανές εκατοντάδων ίππων για να σηκωθεί μερικές δεκάδες μέτρα από το έδαφος. Αντιθέτως, η ανθρώπινη ξιπασιά, δεν χρειάζεται ούτε έναν ίππο.

Αρκεί ένα ξετσίπωτο «εγώ». Με ή χωρίς ελικόπτερο…

Μιλάμε για απόλυτες ανοησίες, συνοδευόμενες με τσίπουρα και μεζέδες. Μιλάμε για κουταμάρες, για λόγια του αέρα.

Μα δεν μας λένε οι …μπατριωτάρες τι θα έκαναν εκείνοι; Τι θα έκαναν για να μην υπογράψουν συμφωνία τρεις ανεξάρτητες κι αλλόθρησκες χώρες; Πώς θα επηρέαζαν τα πράγματα; Τι θα έλεγαν στους τρεις ηγέτες που ξεκίνησαν να φτιάχνουν το …μουσουλμανικό ΝΑΤΟ;

Κι από την άλλη μεριά, τι τους ενοχλεί η συμφωνία της Ελλάδας με τον γαλλικό κολοσσό Meridiam για την ηλεκτρική διασύνδεση της Ελλάδας με την Κύπρο;

Μήπως τους ενοχλεί, ότι έτσι θωρακίζεται το εγχείρημα κι αυτό πιστώνεται… στον οχτρό Κούλη;

Ας μας πούνε οι… μπατριώτες, τι θα έκαναν εκείνοι; Και τι περισσότερο έκαναν στη δική τους θητεία για να μπορούν να βρίζουν τον …Κούλη για ενδοτισμό;

Γιατί υπάρχει και μια μικρή, ενοχλητική λεπτομέρεια που χαλάει το αφήγημα: από το 2019 η Ελλάδα έχει προχωρήσει σε μια πρωτοφανή, για τα ιστορικά δεδομένα, ανανέωση και αναβάθμιση της αποτρεπτικής της ισχύος. Είκοσι τέσσερα Rafale έχουν ήδη ενταχθεί στην Πολεμική Αεροπορία, ο εκσυγχρονισμός των F-16 σε Viper έχει ξεπεράσει τα 50 αεροσκάφη και ο στόχος είναι τα 83, ενώ η χώρα έχει μπει στο πρόγραμμα των F-35. Στο δε Πολεμικό Ναυτικό, οι Belharra δεν είναι σύνθημα σε καφενείο. Η «Κίμων» έχει ήδη ενταχθεί, οι «Νέαρχος» και «Φορμίων» ακολουθούν και η τέταρτη, «Θεμιστοκλής», προγραμματίζεται για το 2028. Παράλληλα, προχωρά και ο εκσυγχρονισμός των τεσσάρων φρεγατών MEKO. Και δεν είναι μόνο οι πλατφόρμες. Η Ελλάδα χτίζει πλέον πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική άμυνας: την περίφημη «Ασπίδα του Αχιλλέα», με αντιπυραυλική, αντιαεροπορική, anti-drone, αντιπλοϊκή και ανθυποβρυχιακή διάσταση. Όλα, ενταγμένα σ’ ένα ενιαίο σύστημα αποτροπής.

Ακόμη και η λογική αλλάζει: η Πολεμική Αεροπορία και το Πολεμικό Ναυτικό δεν θα πρέπει να είναι καταδικασμένα να παίζουν μόνο τον ρόλο της «χωρικής άμυνας». Η νέα αρχιτεκτονική επιδιώκει να τους δώσει ευρύτερο αποτρεπτικό και στρατηγικό ρόλο. Αυτό ακριβώς είναι το νόημα της «Ασπίδας του Αχιλλέα».

Κι επειδή οι πόλεμοι του 21ου αιώνα δεν κερδίζονται μόνο με αεροσκάφη και πλοία, η «Ατζέντα 2030» περιλαμβάνει τεχνολογία, drones, αντι-drone συστήματα, κυβερνοχώρο, καινοτομία και αναβάθμιση της αμυντικής βιομηχανίας. Ακόμη και η δημιουργία νέας μονάδας παραγωγής drones στη Μάλακα εντάσσεται σε αυτή τη λογική.

Ας μας πούνε λοιπόν οι… μπατριώτες: ποια ακριβώς από αυτές τις κινήσεις συνιστά «ενδοτισμό»; Τα Rafale; Τα F-16 Viper; Οι Belharra; Τα F-35; Η «Ασπίδα του Αχιλλέα»; Η στρατηγική σχέση με τη Γαλλία, τις ΗΠΑ και το Ισραήλ;

Σε τελική ανάλυση ας πούνε στην ελληνική κοινωνία: Ποιος έχει δημιουργήσει τόσο ισχυρή Ελλάδα, όσο σήμερα ο Μητσοτάκης; Ποιος θα παραδώσει -όταν έρθει η ώρα- ισχυρότερη Ελλάδα απ’ ό,τι παρέλαβε;

Ας μας πούνε κι αυτό: Θέλουν να ρίξουν τον… ενδοτικό Μητσοτάκη επειδή είναι προσκολλημένος στις ΗΠΑ, στη Γαλλία κι έχει οικοδομήσει ισχυρότατη συμμαχία με το Ισραήλ. Γιατί, να το κάνουμε ως χώρα, όταν η ακολουθούμενη πολιτική έχει εγκλωβίσει την Τουρκία στον υπερφίαλο και αδιέξοδο μικρομεγαλισμό της; Και ποιος θα ωφεληθεί από αυτή την αλλαγή πολιτικής; Δεν θα ήταν σκόπιμο να μάθει ο ελληνικός λαός;

Γιατί εδώ υπάρχει μια ακόμη αντίφαση. Αν κάποιος θεωρεί ότι η Ελλάδα πρέπει να είναι περισσότερο «πατριωτική», τότε θα περίμενε να αναγνωρίζει πρώτα απ’ όλα την αξία της ισχύος. Και ισχύς δεν είναι οι κραυγές. Είναι η αποτρεπτική ικανότητα, οι συμμαχίες, η διπλωματική επιρροή, η οικονομική αντοχή και η δυνατότητα να πεις «όχι» επειδή μπορείς να το υποστηρίξεις.

Το κακό ξέρετε ποιο είναι; Ότι Δεξιοί κι Αριστεροί …μπατριώτες βρήκαν πάλι κοινό τόπο. Με μπόλικο λαϊκισμό, κουταμάρες κι …απόγνωση. Και το φάντασμα του …Κούλη να τους κυνηγά μέσα στη ζέστη…

Βλέπετε, όλους αυτούς τους ενώνει το γεγονός ότι βλέπουν άλλη πραγματικότητα από την υπάρχουσα.

Γιατί, η πραγματικότητα δεν μετριέται με το πόσο δυνατά φωνάζει κάποιος «μπατριώτης». Μετριέται με το τι χώρα αφήνεις πίσω σου. Με το αν έχεις αεροπορία που ανανεώνεται, στόλο που εκσυγχρονίζεται, αντιαεροπορική και αντι-drone ομπρέλα που χτίζεται, αμυντική βιομηχανία που επιχειρεί να ξανασταθεί στα πόδια της και συμμαχίες που αυξάνουν το κόστος οποιασδήποτε απειλής εναντίον σου.

Ευτυχώς, την υπάρχουσα πραγματικότητα, τη βλέπει και το μεγάλο μέρος της κοινωνίας.

Κι ίσως αυτό να είναι που ενοχλεί περισσότερο τους επαγγελματίες της «πατριωτικής» κραυγής: ότι η Ελλάδα μπορεί να είναι ισχυρή χωρίς να χρειάζεται τους δικούς τους αλαλαγμούς και τσιρίδες…

Είναι ένα πλοίο των Βίκινγκς, το Draken Harald Hårfagre. Ένα σύγχρονο λειτουργικό αντίγραφο Viking longship. Χρησιμοποιήθηκε στην ταινία επειδή ήταν ένα αξιόπλοο ξύλινο πλοίο που μπορούσε να κινηματογραφηθεί στην ανοιχτή θάλασσα, όχι επειδή αντιστοιχεί ιστορικά στα πλοία της εποχής του Οδυσσέα. Δύο χιλιετίες χωρίζουν τις δύο κατηγορίες πλοίων. Ποιες είναι οι διαφορές στη ναυπηγική φιλοσοφία τους και πώς έχουν προσαρμοστεί στις θάλασσες που ταξίδευαν; Πώς σκεφτόταν ο Βίκινγκ και πώς ο Μυκηναίος ναυπηγός; Ο Μυκηναίος ναυδόμος (ναυπηγός) στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού (16ος-11ος αι.π.Χ.) κατασκεύαζε ένα πλοίο χωρίς καρφιά και μεταλλικούς συνδέσμους για να ταξιδεύει συχνά στο Αιγαίο και να περιπλέει τη νοτιοανατολική Μεσόγειο από την Αίγυπτο ως τη Φοινίκη και να επιστρέψει με τον χαλκό της Κύπρου, με εξωτικά αγαθά, χρυσό και πολύτιμες πρώτες ύλες.

Ο Βίκινγκ καραβομαραγκός, δύο χιλιετίες αργότερα, στην Εποχή του Σιδήρου (8ος-11ος αι. μ.Χ) ναυπηγούσε ένα πολεμικό πλοίο γεροδεμένο με καρφιά και μεταλλικούς συνδέσμους για τις ακτές της Βόρειας θάλασσας και του Ατλαντικού, για επιδρομές, εξερεύνηση και μεταφορές. Τα πλοία αυτά είχαν βασικές διαφορές στη ναυπήγησή τους, αλλά και χαρακτηριστικές ομοιότητες. Και τα δύο ναυπηγούνταν χωρίς αρχικό σκελετό από στραβόξυλα, «το κέλυφος πρώτα». Κτίζονταν σανίδα σανίδα από την καρίνα προς τα πάνω κι ύστερα τοποθετούσαν μέσα εσωτερικές ενισχύσεις, τα στραβόξυλα, για να εξασφαλίσουν την καλύτερη συνοχή των σανίδων του σκάφους. Οι καραβομαραγκοί των Βίκινγκς, που είχαν τα εξελιγμένα σιδερένια εργαλεία μπορούσαν να κόβουν λεπτές δρύινες σανίδες για ελαφρά σκαριά. Τις τοποθετούσαν έτσι ώστε να επικαλύπτουν η μία την άλλη (τεχνική κλίνκερ) και τις κάρφωναν με μεταλλικούς συνδέσμους. Για τα ωκεάνια ταξίδια τους χρειάζονταν ένα ελαστικό στις καταπονήσεις των μεγάλων κυμάτων και ανθεκτικό κέλυφος και μάλιστα με μικρό βύθισμα για να προσεγγίζουν ρηχές ακτές και ποτάμια. Αντίθετα οι Μυκηναίοι με μπρούτζινα εργαλεία έκοβαν παχύτερες σανίδες από κωνοφόρα, ώστε να μπορούν αν ανοίξουν ορθογώνιες τρύπες στις πλευρές τους, τις συνέδεαν παράλληλα μεταξύ τους με σφήνες (τόρμους) και τις ασφάλιζαν με ξύλινα καρφιά.

Η τεχνική αυτή της εντόρμωσης ήταν χρονοβόρα και σύνθετη, αλλά έδινε συμπαγή και στεγανά σκαριά. Αντικαταστάθηκε από τη ναυπήγηση με αρχικό σκελετό, όταν καταργήθηκε η δουλεία. Για να είναι ελαφρά και επομένως γρήγορα, τα μυκηναϊκά πλοία ήταν άφρακτα. Δεν είχαν ενιαίο κατάστρωμα, αλλά μόνο στην πλώρη και στην πρύμνη, η ζώνη των κωπηλατών ήταν ανοικτή και την κάλυπταν πιθανότατα με δέρματα για προστασία από τα κύματα και τους πειρατές. Αντίθετα τα πλοία των Βίκινγκς προορισμένα για μακροχρόνια και δύσκολη χειμερινή διαβίωση στη θάλασσα και κοντά σε αφιλόξενες ακτές είχαν ενιαίο κατάστρωμα με κινητές τάβλες, που δημιουργούσε και εσωτερικό χώρο. Σχεδιασμός ποντοπόρων πλοίων για δεινούς πλόες στη Μεσόγειο και στον ωκεανό Μεγάλο πρόβλημα και στις δύο εποχές ήταν ότι τα πλοία δεν μπορούσαν να διατηρούν ανοιχτό το πανί σε ισχυρό άνεμο. Όταν το κατέβαζαν, η κωπηλασία σε έντονο κυματισμό γινόταν δύσκολη και το σκάφος κινδύνευε να στραφεί παράλληλα στα κύματα και να κατακλυστεί. Καθώς δεν είχε επινοηθεί το δεύτερο μικρότερο πανί (που να λειτουργούσε ως φλόκος), το υψηλό ακρόπλωρο με το μεγάλο ακροστόλιο των μυκηναϊκών αγγειογραφιών πλοίων φαίνεται ότι βοηθούσε το πλοίο να στρέφει και να παίρνει τον άνεμο στα πρύμα (ούριο).

Η λειτουργία αυτή έχει διερευνηθεί από τη Διεπιστημονική Ομάδα Ναυτικής Αρχαιολογίας του Ξυλοκάστρου με τεχνικές μελέτες και πειράματα σε μοντέλα και απαντά ήδη στα πρωτοκυκλαδικά πλοία των τηγανόσχημων αγγείων (περ. 3000 π.Χ.). Μήπως οι εντυπωσιακοί δράκοι στα ακρόπλωρα των πλοίων των Βίκινγκς δεν ήταν μόνο αποτροπαϊκά σύμβολα; Και οι δύο τύποι πλοίων κινούνταν με κουπιά και πανί, σε διαφορετικά όμως θαλάσσια περιβάλλοντα. Οι Μυκηναίοι καθώς κινούνταν σε περάσματα ανάμεσα στα νησιά είχαν να αντιμετωπίσουν τους απότομα μεταβαλλόμενους ανέμους του Αιγαίου. Από τις αγγειογραφίες τους διαπιστώνουμε ότι πρωτοχρησιμοποιούν έναν τύπο ιστιοφορίας διαφορετικό από των Μινωιτών. Κατάργησαν τη μάτσα, το δοκάρι κατά μήκος του κάτω μέρους του πανιού, προσάρμοσαν στα ελεύθερα κάτω άκρα ιμάντες, τις σκότες και πρόσθεσαν τους συστολείς. Οι συστολείς ήταν μία σειρά από ιμάντες που διέτρεχαν κατακόρυφα το πανί. Τους χειρίζονταν συστέλλοντας και απλώνοντας το πανί για να συλλαμβάνει και την παραμικρή πνοή ανέμου, να μαζεύεται γρήγορα και να είναι ευέλικτο στις αλλαγές του ανέμου. Οι Βίκινγκς, που έπλεαν με σταθερούς και ισχυρούς ανέμους σε ανοιχτές θάλασσες είχαν μάλλινο πανί χωρίς μάτσα και χωρίς συστολείς. Το κινούσαν κυρίως από τις άκρες της μακριάς αντένας και τα ελεύθερα κάτω άκρα, τις σκότες. Ιστίο αντοχής περισσότερο, ενώ των Μυκηναίων ευελιξίας.

Σε δύο χιλιετίες απόσταση, κοινές και διαφορετικές λύσεις για δεινούς πλόες. Η ταινία του Νόλαν έφερε ξανά στο προσκήνιο τα πλοία του Οδυσσέα. Στο Κέντρο Μυκηναϊκής Ναυτικής Τέχνης στο Ξυλόκαστρο, που εγκαινιάζεται στις 18 Αυγούστου στο πλαίσιο του «Φεστιβάλ Αριστοναυτών», ο επισκέπτης μπορεί να γνωρίσει πώς ήταν πραγματικά τα ποντοπόρα πλοία της μυκηναϊκής εποχής και να συγκρίνει την ιστορική πραγματικότητα με την κινηματογραφική εικόνα της Οδύσσειας.

(*) Η Δήμητρα Καμαρινού είναι αρχαιολόγος, Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Πατρών, με ερευνητικό έργο στα ομηρικά και μυκηναϊκά πλοία. Έχει τιμηθεί από την Ακαδημία Αθηνών για τη μελέτη της που εκδόθηκε υπό τον τίτλο «ΝΗΕΣ ΠΟΝΤΟΠΟΡΟΙ. Ομηρικά πλοία, Δεινοί Πλόες και Ναυτική Αρχαιολογία» (εκδ. Πεδίο) και αναδεικνύει πίσω από τους μύθους της Οδύσσειας την πραγματικότητα ποντοπόρων πλοίων και των ταξιδιών τους.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η στρατηγική αυτή αποτελεί προϊόν διαλόγου, τεκμηριωμένων εισηγήσεων και συνεργασίας με τη διασπορά, η οποία εδώ και χρόνια αναδεικνύει την ανάγκη για μια ολοκληρωμένη πολιτική για τη γλώσσα. Από το 2019, η δέσμευση του Κυριάκου Μητσοτάκη για τη θέσπιση του εκλογικού δικαιώματος των Ελλήνων του εξωτερικού διαμόρφωσε σταδιακά ένα νέο πλαίσιο που αναγνωρίζει τη διασπορά ως ενεργό και αναπόσπαστο μέρος του εθνικού ιστού και ξεκίνησε το οδοιπορικό έως τη σημερινή παρουσίαση του στρατηγικού σχεδίου.

Στις 5 Ιουλίου του 2022, στο Στρασβούργο, παρουσιάσαμε συνοπτικά στον Πρωθυπουργό ένα υπόμνημα για την ελληνομάθεια με τους κεντρικούς άξονες, με βάση τη διεθνή εμπειρία και τον ενεργό ρόλο ενός κεντρικού φορέα σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα γλωσσικών δομών. Έτσι δόθηκε το πράσινο φως από τον ίδιο για μια νέα εθνική στρατηγική πολιτική για την ελληνική γλώσσα στο εξωτερικό.

Επόμενος σταθμός και πρόδρομος αυτής της νέας πολιτικής για την αναβάθμιση της ελληνομάθειας υπήρξε το Στρατηγικό Σχέδιο του ΥΠΕΞ 2024–2027 από τον τότε Υφυπουργό κ. Γεώργιο Κότσιρα, ο οποίος σε συνεργασία με φορείς της διασποράς και κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης, εισηγήθηκε και την καταγραφή των προτάσεών μας στο κεφάλαιο για την διατήρηση των στοιχείων ελληνικότητας .

Η πρωτοβουλία της Προεδρίας της Κυβέρνησης από τον Ιανουάριο του 2026 και για τους τελευταίους έξι μήνες, με τη δημιουργία μιας άτυπης διυπουργικής επιτροπής μεταξύ Υπουργείου Παιδείας, Υπουργείου Εξωτερικών και Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας δημιούργησε ένα λειτουργικό πλαίσιο συντονισμού. Η εξαιρετική εισήγηση του έμπειρου καθηγητή κ. Δημήτρη Κουτσογιάννη στηνεπιτροπή αυτή καταδεικνύει τον κεντρικό ρόλο που θα πρέπει να αναλάβει το ΚΕΓ, αξιοποιώντας την εμπειρία τριών δεκαετιών, την επιστημονική και ερευνητική γνώση, τις ψηφιακές υποδομές και τη διεθνή παρουσία του σε 150 εξεταστικά κέντρα σε 5 ηπείρους.

Εξάλλου η αυξανόμενη συμμετοχή στις εξετάσεις ελληνομάθειας επιβεβαιώνει το διεθνές ενδιαφέρον για την ελληνική γλώσσα και αναδεικνύει τη δυναμική της.

Σε αυτό το πλαίσιο, η επιτυχία της υπό διαμόρφωση στρατηγικής συνδέεται με συγκεκριμένες επιχειρησιακές κατευθύνσεις:

– Ενίσχυση του ενιαίου συντονιστικού φορέα με σαφείς αρμοδιότητες.

– Συστηματική επιμόρφωση εκπαιδευτικών και συντονιστών, με έμφαση σε διαγλωσσικά και πολυπολιτισμικά περιβάλλοντα και στη χρήση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων.

– Προσαρμογή των πολιτικών στις ιδιαιτερότητες των βασικών γεωγραφικών ζωνών της διασποράς (Ευρώπη, Αμερική, Αυστραλία).

– Σταθερή εστίαση στους τρεις άξονες: διδασκαλία, διάδοση, διατήρηση της γλώσσας.

Κεντρικής σημασίας παραμένει η ενίσχυση του συντονισμού και της θεσμικής συνέχειας. Η αποσαφήνιση ρόλων, η συγκέντρωση αρμοδιοτήτων και η τακτική αξιολόγηση των δράσεων μπορούν να βελτιώσουν την αποδοτικότητα και να διασφαλίσουν τη βιωσιμότητα των παρεμβάσεων.

Παρά την πρόοδο, εξακολουθούν να υφίστανται διαρθρωτικές προκλήσεις. Ο κατακερματισμός αρμοδιοτήτων, οι διοικητικές επικαλύψεις και οι διαφορετικοί ρυθμοί λειτουργίας μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων περιορίζουν την αποτελεσματικότητα των πολιτικών. Η υπέρβαση αυτών των δυσλειτουργιών αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μετάβαση από τον σχεδιασμό στην πράξη.

Οι πρόσφατες πρωτοβουλίες δείχνουν ότι υπάρχει πλέον η βάση για μια πιο συγκροτημένη και μακροπρόθεσμη προσέγγιση. Το βασικό ζητούμενο πλέον είναι η συνεπής και αποτελεσματική υλοποίησή της, με σαφείς προτεραιότητες και μετρήσιμα αποτελέσματα. Η συγκυρία είναι ευνοϊκή. Με σταθερό σχεδιασμό, επαρκείς πόρους και ουσιαστική συνεργασία με τη διασπορά, η νέα στρατηγική μπορεί να μετουσιωθεί σε απτά αποτελέσματα και να αποτελέσει σημείο αναφοράς για την ελληνόγλωσση εκπαίδευση διεθνώς.

*Η Μαρία Διαμαντοπούλου  είναι εκπαιδευτικός με ειδικότητα τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας ως δεύτερης ξένης γλώσσας. Διετέλεσε διευθύνουσα του Γραφείου Συμβούλου Εκπαίδευσης και υπεύθυνη του εξεταστικού κέντρου ελληνομάθειας στο Παρίσι. Ήταν υποψήφια στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας της Νέας Δημοκρατίας για τη Διασπορά.

Φινέτσα, λάμψη και κουλτούρα

Παλιότερα, όταν μιλούσαμε για αθλητική δημοσιογραφία εννοούσαμε … Γιάννης Διακογιάννης. Ναι, δεν ήταν μόνος, ήταν κι ο Γιάννης Χιωτάκης, ο Σταμάτης Γρατσίας, ο Βαγγέλης Φουντουκίδης, ο Κώστας Σισμάνης, ήταν κι άλλοι που έσπειραν αθλητικά. Μα ο Διακογιάννης ήταν εκείνος που είχε την ιδιαίτερη παιδεία, τη φινέτσα, τη λάμψη, την κουλτούρα που ανέδυε Παρίσι στη ψωροκώσταινα. Ήταν από εκείνες τις σπάνιες φυσιογνωμίες που δεν περιέγραφαν απλώς έναν αγώνα. Περιέγραφαν μια ολόκληρη εποχή. Κι αυτή η εποχή είχε τη φωνή του.

Οι δεκαετίες του ’60, ’70 και του ’80 αποτέλεσαν τον μέγιστο βιότοπο του ανδρός που θεωρήθηκε ο κορυφαίος Έλληνας αθλητικός δημοσιογράφος. Ήταν τα χρόνια που οι Κυριακές είχαν άλλη μυρωδιά, τα γήπεδα άλλη αθωότητα και οι περιγραφές γίνονταν αναμνήσεις που ταξίδευαν από γενιά σε γενιά.

Ναι, δημοσιογράφος, συγγραφέας, σχολιαστής στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση, παρουσιαστής της περίφημης «Αθλητικής Κυριακής» και περιγραφέας όλων των κορυφαίων διοργανώσεων του κόσμου.

Γλαφυρός, με φωνή από βελούδο, εμβρίθεια στον τρόπο μετάδοσης, ατέλειωτες γνώσεις επί παντός επιστητού. Άνθρωπος που διάβαζε, που μάθαινε, που διέθετε μια τεράστια κουλτούρα. Δεν ύψωνε ποτέ τη φωνή για να καθηλώσει. Το πετύχαινε με την ποιότητα του λόγου του. Κι αυτή είναι μια σπάνια τέχνη, που σήμερα μοιάζει σχεδόν χαμένη.

Τα Gitanes και το κονιάκ Davidoff

Συναρπαστική προσωπικότητα, τον θυμάμαι σε ατέλειωτες ώρες συζητήσεων στο γραφείο μου, είτε στο «Sportime», είτε αργότερα στην «Αθλητική Ηχώ». Έβαζα στο cd του λάπτοπ Αζναβούρ, Δαλιδά, Παβαρότι, έφταναν οι καφέδες και μπορεί να φτάναμε έτσι μέχρι αργά το βράδυ, μέσα από τα σύννεφα που δημιουργούσαν τα βαριά –μα αγαπημένα του– Gitanes. Δεν υπήρχε ρολόι σ’ εκείνα τα βράδια. Υπήρχαν μόνο μουσικές, κουβέντες και ιστορίες. Ο χρόνος έμοιαζε να σταματά, σαν να σεβόταν κι εκείνος την παρουσία ενός ανθρώπου που είχε πάντα κάτι να σου μάθει.

Τότε τα αρώματα του κονιάκ –συνήθως γαλλικό Hennessy ή Davidoff Classic – πλημμύριζαν την ατμόσφαιρα του γραφείου και βοηθούσαν τις γοητευτικές εκρήξεις αυθορμητισμού και οργής, που συχνά τον καταλάμβαναν. Άλλοτε γελούσε δυνατά, άλλοτε θύμωνε με πάθος για όσα έβλεπε ν’ αλλάζουν στη δημοσιογραφία και στον αθλητισμό. Μα ακόμη και ο θυμός του είχε επιχειρήματα, είχε καλλιέργεια, είχε ευγένεια.

Ερχόταν συχνά και στον Flash, στην οδό Αιόλου, μεσημέρια που έκανα εκπομπή. Ποτέ όμως δεν μπήκε παρέα μου στο studio. Δεν ξέρω γιατί. Μπορεί να το έκανε από διακριτικότητα, μη τυχόν και νιώσω άβολα από τη σύγκριση μαζί του, αν άνοιγε το στόμα του και μιλούσε. Έπινε το καφεδάκι του στον πεζόδρομο της Αιόλου, μιλούσε με τον κόσμο που τον αναγνώριζε… Έβγαζε φωτογραφίες… Χαμογελαστός πάντα. Με τη μοναδική διακριτικότητα που αντιμετώπιζε τα πάντα. Αυτός ήταν ο χαρακτήρας του. Κι η ασφάλειά του. Δεν αισθάνθηκε ποτέ την ανάγκη να επιδείξει το μέγεθός του. Το γνώριζαν όλοι.

Αθλητισμός- Γαλλία- Πολιτισμός!

Είχε μια ιδιαίτερη «γλυκιά τρέλα» με τρία πράγματα: Τον Αθλητισμό κι ειδικότερα τον στίβο, τη Γαλλία κι οτιδήποτε πέριξ του Πολιτισμού της και τη Μουσική. Έλεγε ότι στα δυο τελευταία τον μύησε η Γαλλίδα μητέρα του και στον στίβο το… Παναθηναϊκό στάδιο. Πιτσιρικάς ήταν κι αθλητής στίβου στα 100 και 200μ. αλλά και στο μήκος. Έπαιζε και μπάσκετ στην Ένωση Παγκρατίου.

Το σπίτι του μεγαλοαστικό. Ο παππούς του σημαντικός χρυσοχόος του μεσοπολέμου μα και της μεταπολεμικής εποχής, έπαιζε άρπα! Η μητέρα του εξαιρετική πιανίστρια, του είχε ως δασκάλα την αγαπημένη εξαδέλφη του Αττίκ. Κι όταν έχασε τον πατέρα του, σε ηλικία 11 ετών, θυμόταν ότι έχασε τον κόσμο κάτω από τα πόδια του. Μα σηκώθηκε, πάτησε, βρήκε τον βηματισμό του. Το έλεγε με περηφάνια αυτό. Ίσως εκεί, μέσα σε εκείνη την απώλεια, να γεννήθηκε η δύναμη που τον συνόδευσε σε όλη του τη ζωή. Εκείνη η ήρεμη αντοχή που δεν φώναζε, αλλά στεκόταν όρθια απέναντι στις δυσκολίες.

Αθλητική και L’ Equipe

Του άρεσε να μιλάει για τη Γαλλία, τις σπουδές του εκεί, στη δημοσιογραφία. Ήταν εκ των πρώτων συνεργατών της θρυλικής «Αθλητικής Ηχούς», από το 1954, όταν σπούδαζε ακόμη. Η αμοιβή του ήταν μια…δημοσιογραφική ταυτότητα, με την οποία έμπαινε σε όλα τα γήπεδα και παρακολουθούσε όλα τα αθλητικά γεγονότα. Άνθρωπος με φλόγα για επιτυχία, πήγαινε συχνά στα γραφεία της «L’ Equipe». Εκεί γνώρισε κορυφαίους Γάλλους δημοσιογράφους, μα κυρίως μπολιάστηκε ακόμη περισσότερο με το χαρτί της εφημερίδας, το μελάνι, συνειδητοποίησε πλήρως ότι μπορεί η μουσική να ήταν ο μέγας έρωτας, μα η καψούρα του ήταν η δημοσιογραφία. Όχι η δημοσιογραφία της ταχύτητας, αλλά εκείνη της γνώσης, της προετοιμασίας και του σεβασμού απέναντι στον αναγνώστη και τον ακροατή.

Όταν γύρισε από τη Γαλλία, συνέχισε να εργάζεται στην «Αθλητική Ηχώ» μα και στην «Ελευθερία» που στήριζε Μητσοτάκη κι είχε ιδρυτή και διευθυντή τον Πάνο Κόκκα.

Αθλητική Κυριακή

Τον είχα ρωτήσει κάποτε, πώς ξεκίνησε η «Αθλητική Κυριακή», η εκπομπή θρύλος της ελληνικής τηλεόρασης, που μεταδίδεται πριν από τα χρόνια της χούντας… Έλεγε: «Η τηλεόραση ήταν τότε σε εμβρυακό στάδιο. Στα 1966. Μου τηλεφώνησε ο Κώστας Σισμάνης και μου είπε ότι με ζητά ο Μιχάλης Γιαννακάκος. Ήταν διευθυντής της τηλεόρασης τότε κι έκανε τις περιγραφές των ποδοσφαιρικών αγώνων στο ραδιόφωνο. Μου είπε ότι θέλει να κάνω μια εκπομπή, με φιλμ που είχαν εξασφαλίσει για το Μουντιάλ της Αγγλίας. Κι αργότερα, να περιγράφω στιγμιότυπα αγγλικών παιγνιδιών ή κι ολόκληρων αγώνων. Αυτή η εκπομπή πήρε τίτλο «Ματιές στα Σπορ», μεταδιδόταν κάθε Δευτέρα. Έκανα μετάδοση σε μαγνητοσκοπημένη εικόνα… Αργότερα, μεταφέρθηκε Κυριακή και μετονομάστηκε σε Αθλητική Κυριακή»

Ο δρόμος είχε ανοίξει και το «γλυκό έδεσε» το 1969, όταν έγιναν στο στάδιο Καραϊσκάκη οι Πανευρωπαϊκοί αγώνες, με μετάδοσή του. Από εκεί και πέρα, η φωνή του έγινε συνώνυμη των μεγάλων αθλητικών στιγμών. Για εκατομμύρια Έλληνες, οι θρίαμβοι, οι απογοητεύσεις, τα δάκρυα και οι πανηγυρισμοί είχαν πάντα τη δική του χροιά. Σαν να μην ολοκληρωνόταν ποτέ ένας αγώνας, αν δεν τον είχε αφηγηθεί ο Γιάννης Διακογιάννης.

Κάλας και Σινάτρα

Διέθετε ένα καταπληκτικό αρχείο. Όποιος πήγαινε σπίτι του, έβλεπε χιλιάδες κειμήλια από παγκόσμιες αθλητικές διοργανώσεις, μα και χιλιάδες cd. Κλασσική μουσική, αλλά κι έντεχνα ελληνικά. Λάτρευε τη Μοσχολιού, υποκλινόταν στη Γαλάνη. Έλεγε συχνά ότι ανάμεσα σ’ ένα τελικό Μουντιάλ και μια παράσταση της Κάλας, θα προτιμούσε τη δεύτερη. Ανάμεσα στον Πελέ ή τον Μαραντόνα και την Κάλας, θα διάλεγε την Κάλας. Δεν το έλεγε για να προκαλέσει. Το έλεγε γιατί πίστευε πως ο Πολιτισμός είναι εκείνος που δίνει διαχρονικότητα ακόμη και στον Αθλητισμό. Γι’ αυτό και δεν υπήρξε ποτέ απλώς ένας αθλητικογράφος. Υπήρξε ένας άνθρωπος των γραμμάτων που έτυχε να αγαπήσει παράφορα τον Αθλητισμό.

Λάτρευε τον Φράνκ Σινάτρα. Στους Ολυμπιακούς αγώνες του Λος Άντζελες, πλήρωσε 88 δολάρια εισιτήριο για να τον ακούσει, όταν η ΕΡΤ του έδινε 67 δολάρια ημερησίως για φαγητό και ύπνο. Έλεγε ότι για τον Σινάτρα έμεινε …νηστικός. Και το διηγούνταν με εκείνο το μειδίαμα που είχαν οι άνθρωποι όταν ήξεραν ότι κάποιες εμπειρίες αξίζουν περισσότερο από κάθε χρήμα.

Λάτρευε και το σπουδαίο, ανεπανάληπτο τρίο Καρέρας, Ντομίνγκο, Παβαρότι. Έλεγε με νοσταλγικό χρώμα στη φωνή του ότι είχε δει κι ακούσει στο Παρίσι την Πιαφ, τον Μπεκό, τον Αζναβούρ. Κάθε φορά που μιλούσε γι’ αυτούς, ήταν σαν να άνοιγε ένα παράθυρο σε μια Ευρώπη που έζησε, αγάπησε και κουβάλησε μέσα του μέχρι το τέλος.

Ο Γιάννης Διακογιάννης έγραψε βιβλία, δίδαξε, παρήγαγε αθλητικές εκπομπές, άφησε ιστορία. Βραβεύτηκε με το βραβείο «Ελένη Βλάχου», ενώ έγινε στίχος στο περίφημο δημιούργημα του Λουκιανού Κηλαϊδόνη «Αρχίζει το ματς», το 1979. Δεν ήταν πολλοί εκείνοι που κατάφεραν να γίνουν κομμάτι της λαϊκής μνήμης όσο ακόμη ζούσαν. Ο Γιάννης ήταν ένας από αυτούς.

Παναθηναϊκός

Δεκαετίες ολόκληρες δεν αμφισβήτησε κανένας το κύρος και την αμεροληψία του. Ψιθυριζόταν ότι ήταν οπαδός του Παναθηναϊκού, μα ποτέ ο ίδιος το επιβεβαίωνε. Το έκανε σε προχωρημένη ηλικία,  όταν πια δεν είχε ν’ αποδείξει τίποτα σε κανέναν και δη στην τοξικότητα που πάντα φυτρώνει παντού. Μέχρι τη στιγμή της αποκάλυψης, ακόμη και σε

συζητήσεις μεταξύ Παναθηναϊκών, εκείνος λάμβανε μέρος ως… ουδέτερος. Κι ας ήταν ο πρώτος που ήξερε τα πάντα για το εκάστοτε «πράσινο» ρεπορτάζ. Κι ας ήταν ο πρώτος που ο αείμνηστος Νικολαΐδης πληροφόρησε ότι σκέπτεται να δώσει τον Παναθηναϊκό στην οικογένεια Βαρδινογιάννη.

Πάντως, όταν είχε γεννήσει η κόρη του, πήγε και σήκωσε τη μπουτίκ του Παναθηναϊκού κι έτρεξε στο μαιευτήριο με τριφυλλοφόρες σημαίες, πιπίλες, πράσινα φορμάκια και μια φανέλα με το Νο 10, του Δομάζου, που θεωρούσε ποδοσφαιριστή παγκόσμιας κλάσης. Ο εγγονός του έγινε «πράσινος» από τα γεννοφάσκια του…

Ήθος και μέτρο

Αν με ρωτούσε κάποιος σήμερα, ποιος ήταν στ’ αλήθεια ο Γιάννης Διακογιάννης, δεν θα άρχιζα από τα Μουντιάλ, τους Ολυμπιακούς Αγώνες ή τις αμέτρητες μεταδόσεις του. Θα άρχιζα από εκείνες τις ατέλειωτες κουβέντες. Από τις μουσικές του Αζναβούρ και της Δαλιδά, από τον Παβαρότι που γέμιζε το γραφείο, από τις Gitanes που έκαιγαν αργά στο τασάκι, από το άρωμα του γαλλικού κονιάκ, από τα δάκρυα για τη Ρίκα κι από έναν άνθρωπο που μπορούσε μέσα σε λίγα λεπτά να σε ταξιδέψει από τον στίβο στην όπερα, από τον Πελέ στον Σινάτρα και από τον Δομάζο στη γαλλική λογοτεχνία.

Σήμερα συνειδητοποιώ ότι εκείνες οι ώρες στα γραφεία του Sportime και της Αθλητικούς Ηχούς, δεν ήταν απλές συναντήσεις. Ήταν πολύτιμα μαθήματα ζωής. Γιατί ο Γιάννης δεν δίδασκε μόνο δημοσιογραφία. Δίδασκε ήθος. Δίδασκε μέτρο. Δίδασκε, ότι μπορείς να αγαπάς βαθιά τον Αθλητισμό, χωρίς να χάνεις ποτέ την επαφή σου με τον Πολιτισμό, την αγωγή και την  και την ευγένεια.

Σκέφτομαι ότι πολλοί σημαντικοί δημοσιογράφοι αφήνουν πίσω τους άρθρα, βιβλία, μεταδόσεις, ίσως κι ιστορία. Όμως, οι σπουδαίοι άνθρωποι αφήνουν αναμνήσεις. Κι αυτές δεν κιτρινίζουν ποτέ. Κάθε φορά που ακούω τον Αζναβούρ, τον Ζιλμπέρ Μπεκό, κάθε φορά που έρχεται στ’ αυτιά μου μια παλιά ηχογράφηση της Κάλλας ή ξεφυλλίζω μια κιτρινισμένη εφημερίδα άλλης εποχής από το αρχείο, είμαι βέβαιος ότι κάπου εκεί βρίσκεται κι ο Γιάννης… Με τη Βαρβάρα και τη Ρίκα του…

Η πραγματικότητα όμως είναι πολύ πιο πεισματάρα από τα συνθήματα.

Η ευρωπαϊκή ιστορία άλλωστε διδάσκει ότι οι μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών δεν είναι ποτέ πολιτικά ουδέτερες. Η κατάρρευση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας επιταχύνθηκε όταν οι βαρβαρικές μεταναστεύσεις ξεπέρασαν την ικανότητα αφομοίωσης και ελέγχου της. Στη σύγχρονη Ευρώπη, η προσφυγική και μεταναστευτική κρίση του 2015 αποκάλυψε τις αδυναμίες της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης, δημιούργησε βαθιές διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών και ενίσχυσε πολιτικές δυνάμεις που μέχρι τότε βρίσκονταν στο περιθώριο. Η άνοδος κομμάτων όπως η AfD στη Γερμανία, ο Εθνικός Συναγερμός στη Γαλλία, το PVV στην Ολλανδία ή οι Σουηδοί Δημοκράτες δεν μπορεί να εξηγηθεί αποκλειστικά από τη μετανάστευση, αλλά είναι δύσκολο να αμφισβητήσει κανείς ότι η αδυναμία αποτελεσματικού ελέγχου των μεταναστευτικών ροών υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που αναδιαμόρφωσαν τον ευρωπαϊκό πολιτικό χάρτη.

Κανένα κράτος δεν μπορεί να λειτουργήσει όταν αδυνατεί να ελέγξει ποιος εισέρχεται στην επικράτειά του. Δεν υπάρχει δημοκρατία χωρίς κράτος δικαίου, ούτε κράτος δικαίου χωρίς σύνορα. Όποιος υποστηρίζει ότι τα σύνορα αποτελούν μια δευτερεύουσα έννοια, στην ουσία αμφισβητεί το θεμέλιο πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε το σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος. Κι αυτό το πράττει η Αριστερά!

Η ανεξέλεγκτη παράνομη μετανάστευση δεν είναι μόνο ανθρωπιστικό ζήτημα. Είναι ζήτημα ασφάλειας, οικονομικής αντοχής, κοινωνικής συνοχής και πολιτισμικής αυτοπεποίθησης. Όσο μεγαλύτερες είναι οι παράτυπες μεταναστευτικές ροές, τόσο δυσκολότερη γίνεται η ένταξη εκείνων που πραγματικά δικαιούνται προστασία και επιθυμούν να ενσωματωθούν στις κοινωνίες που τους υποδέχονται.

Η Ευρώπη πλήρωσε ήδη το τίμημα της αφέλειας. Η γκετοποίηση σε αρκετές μεγαλουπόλεις, η αύξηση της παραβατικότητας σε ορισμένες περιοχές, η πίεση στις κοινωνικές υπηρεσίες και η διαρκής πολιτική πόλωση δεν προέκυψαν τυχαία. Όταν οι κυβερνήσεις αρνούνται να αντιμετωπίσουν ένα πρόβλημα, οι πολίτες αναζητούν απαντήσεις αλλού.

Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό και την άνοδο των αντιμεταναστευτικών και εθνικώς προσανατολισμένων κομμάτων σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Η ειρωνεία είναι ότι όσοι αυτοπαρουσιάζονται ως προμαχώνες του αντιρατσισμού συμβάλλουν, έστω και άθελά τους, στην ενίσχυση των πολιτικών δυνάμεων που δηλώνουν ότι θα επιβάλουν δραστικές λύσεις. Όταν η λογική παραχωρεί τη θέση της στην ιδεοληψία, η κοινωνία αντιδρά.

Είναι και κάτι ακόμη, ιδιαιτέρως σημαντικό. Έχει αποδειχθεί ότι η παράνομη μετανάστευση αποτελεί κορυφαίο ευρωπαϊκό πρόβλημα, ιδιαιτέρως στις χώρες Σένγκεν. Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να το αγνοήσει ή να το μικροδιαχειριστεί με όρους πολιτικής ορθότητας, παρά τις προφανείς ανοησίες του Ισπανού Σάντσεθ.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε μετανάστης αποτελεί απειλή. Αντιθέτως. Η Ευρώπη έχει ανάγκη από νόμιμη, οργανωμένη και επιλεγμένη μετανάστευση, ανάλογα με τις ανάγκες των οικονομιών της. Έχει όμως εξίσου ανάγκη να προστατεύει τα εξωτερικά της σύνορα, να εξετάζει γρήγορα τα αιτήματα ασύλου και να επιστρέφει όσους δεν πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις παραμονής.

Η πολιτική δεν κρίνεται από τις προθέσεις αλλά από τα αποτελέσματά της. Όλοι θυμόμαστε την ασυδοσία εισόδου στη χώρα μας επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ κι όλοι βλέπουμε πόσο διαφορετικά είναι σήμερα τα πράγματα.

Όμως, τα αποτελέσματα της ιδεολογίας των ανοικτών συνόρων είναι πλέον ορατά σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η κοινωνική δυσπιστία αυξάνεται, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς μειώνεται και οι πολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται με ταχύτητα που πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε αδιανόητη.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να εγκαταλείψει τις Αριστερές ιδεοληψίες. Με ισχυρή φύλαξη των εξωτερικών συνόρων, αποτελεσματικές επιστροφές όσων δεν δικαιούνται άσυλο, συνεργασία με τις χώρες προέλευσης και ουσιαστική ένταξη όσων παραμένουν νόμιμα.

Η προστασία των συνόρων δεν είναι πράξη εχθρότητας απέναντι στους ξένους. Είναι πράξη ευθύνης απέναντι στους ίδιους τους Ευρωπαίους πολίτες και απέναντι σε όσους μεταναστεύουν νόμιμα, αποδέχονται τους νόμους και επιθυμούν να γίνουν μέρος των κοινωνιών που τους φιλοξενούν. Η Ευρώπη δεν κινδυνεύει επειδή διαθέτει σύνορα. Κινδυνεύει όταν παύει να τα υπερασπίζεται.

Μια ματιά στη μεταναστευτική πολιτική της Αυστραλίας, ίσως πείσει και τον πιο αντιευρωπαίο Αριστερό…

Αναφερόμαστε στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, με την  της γαλλικής Meridiam στον Great Sea Interconnector (GSI). Το έργο περνά από μακρά περίοδο αβεβαιότητας και πολιτικής εκμετάλλευσης της αντιπολίτευσης και των ανησυχούντων πρώην πολιτικών, σε φάση υλοποίησης.

Οι Γάλλοι της Meridiam, αποκτούν το 66% της GSI, αναλαμβάνοντας την πλειοψηφία του εταιρικού οχήματος που έχει συσταθεί για την ανάπτυξη της διασύνδεσης. Ο ΑΔΜΗΕ παραμένει στρατηγικός μέτοχος και βασικός εταίρος, με δικαιώματα καταστατικής μειοψηφίας και την ευθύνη λειτουργίας της διασύνδεσης μετά την ολοκλήρωσή της.

Η είσοδος της Meridiam στο επενδυτικό σχήμα λειτουργεί ως εγγύηση αξιοπιστίας, ανοίγοντας τον δρόμο για ταχύτερη εύρεση κεφαλαίων και γρηγορότερη πρόοδο των εργασιών. Παράλληλα, η τριμερής συμφωνία μεταξύ ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans που επίσης υπογράφηκε στο Μαξίμου, ανοίγει τον δρόμο για την επανενεργοποίηση κρίσιμων τεχνικών διαδικασιών του έργου.

Παρά την είσοδο της Meridiam στο επενδυτικό σχήμα και την αισιοδοξία που δημιουργήθηκε, υπάρχουν ακόμη ζητήματα. Ένα από τα πρωτεύοντα αφορά τις ρυθμιστικές αποφάσεις που απαιτούνται σε Ελλάδα και Κύπρο και τη διαμόρφωση ενός σταθερού πλαισίου ανάκτησης του κόστους της επένδυσης. Κι αυτό πρέπει να γίνει ταχύτατα.

Εξίσου κρίσιμο παραμένει το γεωπολιτικό σκέλος. Οι θαλάσσιες έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν βρεθεί στο επίκεντρο των αντιδράσεων της Τουρκίας, γεγονός που είχε επιβαρύνει το χρονοδιάγραμμα του εγχειρήματος. Υπό αυτή την έννοια, η είσοδος ενός μεγάλου γαλλικού επενδυτικού ομίλου αποκτά ευρύτερη σημασία, δεδομένης και της στρατηγικής σχέσης Ελλάδας και Γαλλίας.

Στο έργο υπάρχει πλέον, άλλωστε, ισχυρή γαλλική παρουσία σε δύο διαφορετικά επίπεδα: από τη μία η Meridiam ως πλειοψηφικός επενδυτής και από την άλλη η Nexans ως κατασκευάστρια του καλωδίου.

Ένα τρίτο σοβαρό ζήτημα αφορά τη χρηματοδότηση. Ο συνολικός προϋπολογισμός της ηλεκτρικής διασύνδεσης ξεπερνά τα 1,9 δισ. ευρώ και σε εξέλιξη βρίσκεται η διαδικασία για τη χρηματοδότησή της από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Ο στόχος είναι η εξασφάλιση δανείου ύψους περίπου 1 δισ. ευρώ, το οποίο θα μπορούσε να καλύψει περίπου το ήμισυ του κόστους του έργου.

Συνεπώς, Η παρουσία της Meridiam εκτιμάται ότι μπορεί να διευκολύνει τόσο τη μακροπρόθεσμη τραπεζική χρηματοδότηση όσο και τη συνολικότερη χρηματοδοτική θωράκιση της επένδυσης. Η επιτυχής Αύξηση Μετοχικού Κεφαλαίου του ΑΔΜΗΕ προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο στη νέα χρηματοδοτική βάση πάνω στην οποία επιχειρείται να στηριχθεί η συνέχεια του project.

Προσέξτε: Το γεγονός ότι η πλειοψηφία της GSI στη πέρασε στα χέρια των Γάλλων, δεν σημαίνει αποχώρηση του ΑΔΜΗΕ από το έργο. Αντιθέτως, ο Διαχειριστής παραμένει στρατηγικός εταίρος, διατηρώντας δικαιώματα καταστατικής μειοψηφίας και κρίσιμο ρόλο στην τεχνική πλευρά της επένδυσης.

Ο ΑΔΜΗΕ κρατά την τεχνική ηγεσία του GSI και θα είναι υπεύθυνος για τη λειτουργία της διασύνδεσης όταν αυτή ολοκληρωθεί, μεταφέροντας στο έργο την εμπειρία που έχει αποκτήσει από το μεγάλο πρόγραμμα διασυνδέσεων του ελληνικού συστήματος.

Η διασύνδεση Κρήτης–Αττικής βρίσκεται ήδη σε λειτουργία από το 2025, ενώ προχωρούν οι διασυνδέσεις των Κυκλάδων και οι διαδικασίες για τα Δωδεκάνησα, το Βόρειο Αιγαίο και τη νέα ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Ιταλίας.

Ταυτοχρόνως, το έργο δεν σταματά στην Κύπρο. Ο ΑΔΜΗΕ προχωρά την ωρίμανση και της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου–Ισραήλ, έχοντας ολοκληρώσει τη σχετική μελέτη κόστους-οφέλους, η οποία προορίζεται για τις ρυθμιστικές αρχές των δύο χωρών.

Το ευρύτερο σχέδιο είναι η δημιουργία ενός ηλεκτρικού διαδρόμου που θα συνδέει την Ανατολική Μεσόγειο με την ευρωπαϊκή αγορά μέσω της Ελλάδας.

Όπως και νάναι όμως, η είσοδος του γαλλικού κολοσσού στο έργο, δεν μπορεί παρά να θεωρείται ψήφος εμπιστοσύνης στην Ελλάδα.

Η αλήθεια είναι ότι ήταν απ’ όλα και τίποτα. Ήταν ο εαυτός της. Εκμεταλλεύθηκε τους πάντες κι τα πάντα, όλους όσοι θεωρούσε ότι μπορούσαν να της φανούν χρήσιμοι. Από τον ΣΥΡΙΖΑ –στελέχη του την περιέφεραν ακόμη και στο Ευρωκοινοβούλιο– μέχρι τη Ζωή Κωνσταντοπούλου, που έμοιαζε σχεδόν με μέντορά της. Κι από τον Βελόπουλο και τις θεωρίες συνωμοσίας που υιοθέτησαν σχεδόν όλοι, μέχρι ξέμπαρκους της ΝΔ και συνομιλητές του Σαμαρά.

Η δημόσια εικόνα μιας χαροκαμένης μάνας, λειτούργησε ως ένα ισχυρό πρόσωπο/σύμβολο, που εξέφρασε ένα υπαρκτό συλλογικό συναίσθημα. Κι όσο παρέμενε σύμβολο, ελάχιστοι τόλμησαν να την αντιμετωπίσουν ως πολιτικό πρόσωπο κι ας έδειχνε σαφώς τέτοια εικόνα. Ας μη ξεχνάμε ότι την περασμένη Άνοιξη διέθετε ποσοστό αποδοχής που υπερέβαινε το 67%, συμφώνως με την Public Issue, ενώ λίγο πριν ανακοινώσει το κόμμα της, όσοι δήλωναν ότι πιθανότατα θα την ψηφίσουν, ξεπερνούσαν το 30%, συμφώνως με την MRB.

Κοντινοί της άνθρωποι μιλούσαν για την εν ενεργεία… πρωθυπουργό, γεγονός που ήταν φανερό ότι την κολάκευε. Ή ροπή της προς την εξουσία αγκαλιαζόταν με τον πασιφανέστατο ναρκισσισμό της κι όταν ανακοίνωσε το κόμμα της, πολλοί έσπευσαν να προσέλθουν πέριξ της. Στις δημοσκοπήσεις εμφανίστηκε τρίτο κόμμα, επάνω κι από το ΠαΣοΚ! Όμως, κάθε φορά που άνοιγε το στόμα της, έχανε ότι είχε δημιουργήσει η…οργή κι η σιωπή της. Και πριν αλέκτωρ λαλήσαι, ξεκίνησε η κατηφόρα και πρώτοι οι δικοί της,  έκοψαν ρόδα μυρωμένα και… μη τους είδατε, μη τους απαντήσατε. Κι όχι μόνο αυτοί. Τραγουδιστάδες και λοιποί που φώναζαν μαζί της «δεν έχω οξυγόνο», τώρα άδουν… «δεν σε θέλω πια, δεν σ’ αγαπώ»…

Κάπως έτσι, εγκαταλελειμμένη από κόσμο και κοσμάκη,  φθίνει ραγδαία η δημοφιλία της και πλήττεται η -ούτως ή άλλως- ελλιπής πολιτική της προσωπικότητα. Ότι κτίστηκε επάνω στο συναίσθημα και την οργή, εξατμίζεται, εξανεμίζεται! Η κασελλακική νομοτέλεια την αγκάλιασε και πορεύονται μαζί πια…  Στον δρόμο του μηδενός… Εφημόπτερο, όπως γράφηκε σε έγκριτη εφημερίδα, που φτερώνει μέσα σε μια μέρα για να ξεγελαστεί από το πλανερό φως του γλόμπου.

Η Μαρία Καρυστιανού πίστεψε ότι ενσάρκωνε το ρεύμα. Αποδείχθηκε ότι απλώς το καβάλησε για λίγο.

Η αλήθεια είναι ότι έχουμε να κάνουμε με μια αντιπαράθεση που άργησε να συμβεί. Μάλιστα, κάποιοι στη Χαριλάου Τρικούπη επέμεναν να ξεκινήσει αυτή η αντιπαράθεση, αμέσως μόλις ο Τσίπρας εμφανίστηκε ως… επίδοξος καβαλάρης της Αριστεράς, προσπαθώντας να φτάσει στα εδάφη του Κέντρου. Μα, τότε το ΠαΣοΚ έπαιζε στους ρυθμούς που επέβαλλε ο Δούκας. Έφτασαν στο σημείο να ψηφίσουν στο συνέδριό τους, ότι δεν θα συνεργαστούν με τη ΝΔ, καταστρατηγώντας κάθε έννοια λογικής και λαϊκισμού…

Η αλήθεια λοιπόν είναι, ότι το ΠαΣοΚ έχασε δυο μοναδικές ευκαιρίες.

Η πρώτη, ως αξιωματική αντιπολίτευση, όπου οι εμμονές του Ανδρουλάκη, το κατέστησαν ίσο κι όμοιο με δυνάμεις του λαϊκισμού. Ένα κόμμα με την παράδοση του ΠαΣοΚ, έγινε ίσο κι όμοιο με μονοπρόσωπα κόμματα των τσιρίδων και της τοξικότητας. Στελέχη του ΠαΣοΚ κραύγαζαν για …ξυλόλια και…χαμένα βαγόνια….Η αξιοπιστία του τραυματίστηκε σοβαρά. Όπως και με άλλα πράγματα, επί παραδείγματι τη μη ψήφιση του Στουρνάρα στην ηγεσία της Τράπεζας της Ελλάδος.

Η δεύτερη ευκαιρία, χάθηκε με την επανεμφάνιση του Τσίπρα. Τον άφησαν ν’ αλωνίζει. Το ΠαΣοΚ κι η ηγεσία του βρέθηκαν μπερδεμένοι, ζαλισμένοι, έχασαν το έδαφος κάτω από τα πόδια τους. Πολλοί, «χάιδεψαν» τον Τσίπρα, κάποιοι άλλοι ζητούσαν συμπόρευση μαζί του. Προφανώς, στόχευαν το ακροατήριο του ΣΥΡΙΖΑ, μα έκαναν λάθος εκτίμηση. Δεν ήταν η πρώτη φορά…

Τώρα το ΠαΣοΚ ακολουθεί από απόσταση και καταϊδρωμένο το νεόκοπο κόμμα του Τσίπρα. Κι όταν ο πρώην πρωθυπουργός τους κατηγόρησε ότι χρωστάνε πολλά στις τράπεζες, η Χαριλάου Τρικούπη επιτέθηκε σκληρά. Ρώτησε τον Τσίπρα, πού βρίσκει χρήματα για να κινεί το κόμμα του κι ούτε λίγο ούτε πολύ τον κατηγόρησε ως «μπροστινό» ολιγαρχικών συμφερόντων.

Κάποιοι, λένε στον Ανδρουλάκη… κάλλιο αργά παρά ποτέ…. Κάποιοι άλλοι τον παρακινούν να τελειώνει και με τη διγλωσσία του Δούκα. Και κάποιοι τρίτοι παρακολουθούν με σκεπτικισμό τον διμέτωπο που ξεκινά το ΠαΣοΚ, με πυρά τόσο εναντίον του Μητσοτάκη, όσο κι εναντίον του Τσίπρα.

Υπάρχει και κάτι ακόμη που δεν συνυπολογίζουν πολλοί: Κάτω στην κοινωνία, το ΠαΣοΚ  θεωρείται παλαιοκομματισμός, παλαιοσυστημικό κόμμα. Παρ’ ότι ο πρόεδρός του δεν έχει διατελέσει ούτε καν γραμματέας σε κάποιο υπουργείο… Ενώ ο Τσίπρας, θεωρείται…νέο, ως να μην έχει παρελθόν και μάλιστα με κατεβατά αβελτηριών, ανακολουθιών και ψεμάτων…

Πώς θα αλλάξει αυτό; Το ψάχνουν στη Χαριλάου Τρικούπη αλλά δεν είναι το πιο εύκολο πράγμα…

Επιπλέον, είναι και κάτι ακόμη: Η πολιτεία του Δούκα, βραχυκυκλώνει συνεχώς το ΠαΣοΚ. Ο δήμαρχος αποτελεί παρέκκλιση για τη Χαριλάου Τρικούπη κι όσο του επιτρέπεται να ακολουθεί την προσωπική του (;;;) ατζέντα, το μήνυμα που εκπέμπει η Χαριλάου Τρικούπη είναι θολό, αντιφατικό και ουτοπικό.

Αλήθεια, έχει κάποιος από το ΠαΣοΚ αναθεωρήσει τον ανέφικτο εκλογικό στόχο, να βγουν πρώτο κόμμα, έστω και με μισή ψήφο διαφορά; Θεωρούν ακόμη, ότι σ’ αυτό πρέπει να στοχεύουν; Δυστυχώς, άλλα λένε τα δεδομένα πια…

Είναι, λοιπόν, σχεδόν βέβαιο, ότι στη Χαριλάου Τρικούπη πρέπει να αναθεωρήσουν τους στόχους τους και να θέσουν έναν νέο: Να ξεπεράσουν με…μισή ψήφο την ΕΛΑΣ του Τσίπρα! Είναι ο μοναδικός ρεαλιστικός στόχος. Ο μοναδικός!

Αλήθεια, δεν βλέπουν ότι δυνάμεις της ολιγαρχίας, στηρίζουν την ΕΛΑΣ; Το βλέπουν, το αναφέρουν κι οι ίδιοι. Άρα, γιατί δεν κάνουν κάτι για να πάρουν εκείνοι τις πρωτοβουλίες;

Δεν βλέπουν ότι μαζί με την ολιγαρχία, επιθυμούν την εξόντωση του ΠαΣοΚ – υπέρ του Τσίπρα- κι οι Λαϊκοδεξιές φωνές, της περίφημης Δεξιάς συνιστώσας του ΣΥΡΙΖΑ; Δεν βλέπουν ότι με το ψέμα που έγραψε η κυριακάτικη «ΕΣΤΙΑ» -γνωστών συμφερόντων- εις βάρος του ΠαΣοΚ, επιχειρήθηκε ν’ ανοίξει νέο ρήγμα στη Χαριλάου Τρικούπη, μετά από αυτό του Δούκα; Δηλαδή, να δημιουργηθεί νέα εσωστρέφεια και νέες ρωγμές για να μην ανακάμψει ποτέ το ΠαΣοΚ, προς όφελος του Τσίπρα; Δεν καταλαβαίνουν ότι κάποιοι απεργάζονται …κυβερνήσεις ειδικού σκοπού με πολιτικούς αχυρανθρώπους; Δεν πρέπει ν’ αντιδράσουν, αφού αν το ΠαΣοΚ καταλήξει τρίτο κόμμα, θα ψάξει χώρο στα ράφια της ιστορίας;

Εν κατακλείδι: Ο διμέτωπος του ΠαΣοΚ είναι μονόδρομος, αλλά δεν μπορεί να έχει ως στόχο να νικήσει τη ΝΔ, παρά μόνο να ξεπεράσει τον Τσίπρα… Όση στήριξη κι αν λαμβάνει εκείνος από τα ολιγαρχικά ΜΜΕ…

Ναι, ο δρόμος του ΠαΣοΚ προς τις εκλογές δεν είναι σπαρμένος με λουλούδια. Δεν είναι καν δρόμος με πέτρες και χαλίκια. Είναι…κατσικόδρομος

Με τον θάνατό του ολοκληρώνεται ουσιαστικά η πορεία μιας γενιάς που διαμόρφωσε τη σύγχρονη Κεντροδεξιά και συνέδεσε διαφορετικές ιστορικές περιόδους: την προδικτατορική πολιτική ζωή, την αντίσταση στη δικτατορία, τη Μεταπολίτευση και τις πρώτες δεκαετίες εδραίωσης της δημοκρατίας.

Υπήρξε μία από τις τελευταίες εμβληματικές μορφές εκείνης της γενιάς, ένας από τους τελευταίους πολιτικούς με άμεση, βιωματική σχέση με όλες αυτές τις κομβικές περιόδους της σύγχρονης ιστορίας.

Όσοι συνεργάστηκαν μαζί του – ο γράφων είχε την τύχη να είναι ένας από αυτούς – στη Βουλή, τις Κυβερνήσεις, σε κοινοβουλευτικές επιτροπές ή σε διεθνείς συναντήσεις, γνώρισαν έναν άνθρωπο με σταθερές αρχές, θεσμική συνείδηση και ουσιαστικό ενδιαφέρον για τον δημόσιο διάλογο.

Εκπρόσωπος μιας γενιάς που, παρά το κλίμα της εποχής, δεν διολίσθησε ποτέ στον λαϊκισμό, αντιστάθηκε μέχρι τέλους στις κραυγές και την ένταση, και στηρίχθηκε στην ποιότητα της σκέψης και στην ψυχραιμία των επιχειρημάτων και του διαλόγου.

Η γενιά του Γιάννη Βαρβιτσιώτη διαμορφώθηκε πολιτικά μέσα από μεγάλες δοκιμασίες. Γι’ αυτό αντιμετώπιζε την πολιτική ως λειτούργημα, ως διαρκή υποχρέωση απέναντι στη χώρα και τους θεσμούς της, και ποτέ ως επάγγελμα ή μέσο προσωπικής προβολής.

Μπορεί κανείς να συμφωνούσε ή να διαφωνούσε μαζί του, δύσκολα όμως θα μπορούσε να αμφισβητήσει την αίσθηση καθήκοντος που τον χαρακτήριζε και την παρρησία  με την οποία το υποστήριζε.

Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη παρακαταθήκη που αφήνει ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης. Δεν ήταν οι θέσεις που υπηρέτησε ή τα υπουργεία που ανέλαβε, αλλά ένας συγκεκριμένος τρόπος αντίληψης της δημόσιας ζωής – με μέτρο, συνέπεια, σεβασμό στους δημοκρατικούς θεσμούς, και πίστη ότι η πολιτική αποκτά αξία μόνο όταν υπηρετεί κάτι μεγαλύτερο από τον ίδιο τον πολιτικό.

Με την αναχώρησή του αποχαιρετούμε έναν από τους τελευταίους εκπροσώπους μιας γενιάς που διαμόρφωσε τη Μεταπολίτευση και σφράγισε τη δημόσια ζωή της χώρας.

Αποχαιρετούμε έναν γνήσιο εκπρόσωπο της γενιάς στην οποία η παράταξη οφείλει την ύπαρξη και τη συνέχειά της.

Οι εποχές αλλάζουν, τα πρόσωπα φεύγουν, εκείνο όμως που μένει είναι το παράδειγμα. Και το παράδειγμα του Γιάννη Βαρβιτσιώτη υπενθυμίζει ότι η πολιτική μπορεί ακόμη να ασκείται με μέτρο, ήθος και ευθύνη.

Καλό ταξίδι στο φως.