Στις δέκα αυτές ημέρες οι Απόστολοι προετοιμάζονταν και περίμεναν την πραγματοποίηση της υπόσχεσης του Κυρίου με πίστη, εγκαρτέρηση και προσευχή.

Το Άγιο Πνεύμα είναι η μία από τις τρεις υποστάσεις του Θεού μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό. Στην ουσία οι τρεις υποστάσεις μαζί αποτελούν την Αγία Τριάδα.

Ενώ ήταν όλοι συγκεντρωμένοι στο υπερώο της Ιερουσαλήμ και περίμεναν, όταν ήλθε η μέρα της Πεντηκοστής, περίπου κατά τις εννέα η ώρα το πρωί, ξαφνικά ακούστηκε βροντή απ’ τον ουρανό τέτοια, ώστε νόμιζες ότι θα ακουσθεί σε όλη την Οικουμένη. Εκεί βρίσκονταν ακόμα Έλληνες, Πάρθοι, Μήδοι και Ελαμίτες, κάτοικοι της Μεσοποταμίας, της Καππαδοκίας, του Πόντου, της Ασίας, της Φρυγίας, της Παμφυλίας, της Αιγύπτου, της Κυρήνης, Ρωμαίοι πολίτες, Κρητικοί και Άραβες πού μιλούσαν διάφορες γλώσσες. Άλλοι απ’ αυτούς ήταν ιουδαϊκής καταγωγής και άλλοι προσήλυτοι. Τότε φάνηκε το Άγιο Πνεύμα όμοιο με πύρινες γλώσσες και κάθισε σε καθέναν απ’ αυτούς. Κάθισε όχι μόνο στους δώδεκα Μαθητές, αλλά και στους εβδομήκοντα! Και μιλούσαν πλέον όλοι ξένες γλώσσες! Καθένας δηλαδή απ’ τους αποστόλους μιλούσε όλες τις γλώσσες! Κι ας μη νομισθή ότι ο απόστολος μιλούσε τη δική του την εβραϊκή γλώσσα, ενώ οι ακροατές άκουγαν τη γλώσσα τη δική τους! Όχι! Ο κάθε Απόστολος καταλάβαινε και μιλούσε τη γλώσσα κάθε άλλου έθνους.

Σύμφωνα με την Ορθόδοξη εκκλησία εκπορεύεται μόνο από τον Πατέρα, ενώ οι Καθολικοί πιστεύουν ότι εκπορεύεται και από τον Υιό. Αυτή μάλιστα είναι μια ανά τους αιώνες  από τις μεγαλύτερες διαφορές Ορθοδόξων και Καθολικών.

Η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος ήταν η εκπλήρωση της υπόσχεσης που τους έδωσε ο Κύριος Ιησού Χριστού πριν την Ανάληψή Του. Το Άγιο Πνεύμα στάλθηκε για να φωτίσει και να ενδυναμώσει τους Αποστόλους στο τιτάνιο έργο που τους άφησε ως συνεχιστές Του ο Κύριος.

Οι Απόστολοι μετά την φώτισή τους από το Άγιο Πνεύμα βγήκαν έξω και άρχισαν να κηρύττουν στους Ιουδαίους και στους προσήλυτους (πρώην ειδωλολάτρες που είχαν ασπαστεί τον Ιουδαϊσμό) που βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα, μιλώντας στον καθένα στη γλώσσα του. Κάποιοι έμειναν  εκστατικοί και τους θαύμαζαν, ενώ άλλοι τους κορόιδευαν ότι ήταν μεθυσμένοι. Τότε πήρε το λόγο ο Απόστολος Πέτρος και τους είπε ότι ήταν αδύνατο να είχαν μεθύσει, αφού ακόμη ήταν μόλις δέκα η ώρα το πρωί και κατόπιν τους εξήγησε ότι αυτό ήταν η εκπλήρωση της προφητείας του Ιωήλ.

Η Πεντηκοστή άρχισε να γιορτάζεται από τους αποστολικούς χρόνους είτε στο ναό των Ιεροσολύμων μαζί με τους Ιουδαίους (Πράξεις 20,16), είτε χωριστά. Σύμφωνα με τους εκκλησιαστικούς Πατέρες και συγγραφείς του του 4ου αιώνα γίνεται λόγος περί του εορτασμού από τους αποστολικούς χρόνους όπου κατά την εορτή αυτή γινόταν και η βάπτιση των κατηχουμένων όπου και για το λόγο αυτό συνεχίζεται και ψάλλεται ο τρισάγιος ύμνος: “Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε…“. Η Πεντηκοστή είναι εβδομαδιαία εορτή δηλαδή εορτάζεται όλες τις ημέρες της εβδομάδας με ιδιαίτερη έξαρση το Σάββατο. Από τις μεθεόρτιες ημέρες ξεχωρίζει η Δευτέρα που είναι αφιερωμένη στο Άγιο Πνεύμα όπου και επαναλαμβάνεται ομοίως όλη η ακολουθία της Κυριακής.

Το Άγιο Πνεύμα έκτοτε είναι μαζί μας και «όλον συγκροτεί τον θεσμόν της Εκκλησίας». Τα Μυστήρια της Εκκλησίας μας γίνονται με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Η μετατροπή του Άρτου και Οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού γίνονται δια της επικλήσεως του Αγίου Πνεύματος από τον λειτουργό Ιερέα ή Επίσκοπο. Ο Κύριος μετά την Ανάληψή Του, μας έστειλε τον Παράκλητο, ώστε να φωτίζει και να αγιάζει την Εκκλησία και τον κάθε πιστό.

Η Δευτέρα μετά την Πεντηκοστή

Την Δευτέρα μετά την Πεντηκοστή, η Εκκλησία μας εορτάζει το Άγιο Πνεύμα, επειδή την Κυριακή πρωταγωνιστεί το Άγιο Πνεύμα στα γεγονότα. Το Άγιο Πνεύμα είναι το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδας, το οποίο εκπορεύεται εκ του Πατρός και μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό είναι η Αγία Τριάδα, ο Τριαδικός Θεός. Είναι ομοούσιο με τα πρόσωπα του Πατρός και του Υιού και κατά το Σύμβολο της Πίστεως «συνπροσκυνείται και συνδοξάζεται» με τον Πατέρα και με τον Υιό, ίσο κατά τη λατρεία και την τιμή.

Τις βλέπω στο κτήμα να στέκονται ροζανθισμένες και με πιάνει μια ασύστολη επιθυμία να τις μυρίσω, ειδικά το πρωί που δεν έχουν απελευθερώσει ακόμα τα αιθέρια έλαιά τους. Μεθυστικό έως σαγηνευτικό το πρωινό άρωμά τους ξυπνάει τις αισθήσεις και νοερά με ταξιδεύουν σε παραδείσιους κόσμους.

Τυχεροί όσοι έχουν ακόμα τριανταφυλλιές εκατοντάφυλλες  στην αυλή τους, στον κήπο τους ή στον φράχτη τους.

Εκτός από την ομορφιά και το μεθυστικό τους άρωμα οι εκατοντάφυλες τριανταφυλλιές μας δίνουν ένα από τα καλύτερα αλλά σπάνια γλυκά του κουταλιού. Είναι η κατάλληλη εποχή να κάνουμε γλυκό τριαντάφυλλο και γι  αυτό θα σας παρουσιάσω βήμα – βήμα μια εξαιρετική συνταγή του Πέτρου Κεφαλά. Προχωράμε λοιπόν….

Η αρχική συνταγή του Πέτρου Κεφαλά έχει ως εξής:

• 150 γραμ. ροδοπέταλα εκατοντάφυλλης τριανταφυλλιάς
• 50 γραμ. ροδοπέταλα τριανταφυλλιάς rosa damascena (τριανταφυλλιά η δαμασκηνή)
• 960 γραμ. ζάχαρη
• 900 γραμ. απόσταγμα νερό ροδοπετάλων τριανταφυλλιάς rosa damascena
• Ενάμιση λεμόνι τον χυμό του

Έχω δοκιμάσει αυτό το γλυκό και ομολογώ όμοιό του δεν υπάρχει. Ανεπανάληπτο φυσικό άρωμα τριαντάφυλλου και πρωτόγνωρη γεύση. Εξάλλου είναι γνωστό ότι από την rosa damascena παράγεται το περίφημο ροδέλαιο (Rose Absolute). Βέβαια ο Πέτρος Κεφαλάς διαθέτει δικές του τριανταφυλλιές εκατοντάφυλλες και rosa damascena. Εμείς όμως που δεν μπορούμε να βρούμε την τριανταφυλλιά την δαμασκηνή ή και αγνό απόσταγμα ροδόνερου, θα κάνουμε μια πιο απλή συνταγή που δίνει εξαιρετικά αποτελέσματα.

Η ΣΥΝΤΑΓΗ

Υλικά

1. 200 γραμ. ροδοπέταλα εκατοντάφυλλης τριανταφυλλιάς
2. 960 γραμ. ζάχαρη
3. 900 γραμ. νερό
4. Ενάμιση λεμόνι τον χυμό του
5. Ένα μικρό κομματάκι ξυλαράκι βανίλια.

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Το πρωί το αργότερο μέχρι τις 10.00 πμ. μαζεύουμε  τα τριαντάφυλλα. Μετά τις 10.00πμ η τριανταφυλλιά  απελευθερώνει το αιθέριο έλαιό της και έτσι χάνει σε άρωμα το γλυκό μας.

Μεταφέρουμε τα τριαντάφυλλα στον χώρο που θα τα επεξεργαστούμε.

Αμέσως μετά ξεχωρίζουμε τα ροδοπέταλα από τα κοτσάνια τους.

Με ένα ψαλίδι κόβουμε τα κάτω λευκά μέρη των ροδοπετάλων και τα πετάμε. Κρατάμε σε ένα καθαρό σκεύος μόνο το πάνω μέρος των ροδοπέταλων.

Αφού τελειώσουμε και με το κόψιμο του λευκού μέρους των ροδοπετάλων αμέσως μετά χρησιμοποιώντας ένα τρυπητό πλένουμε τα ροδοπέταλα.

Αρχίζουμε να βράζουμε την ποσότητα του νερού και ρίχνουμε την ανάλογη ποσότητα της ζάχαρης.

Μόλις αρχίσει και βράζει το μείγμα νερού και ζάχαρης, μετά από δέκα λεπτά βρασμού ρίχνουμε τα ροδοπέταλα

Βράζουμε σε σιγανή φωτια 25 με 35 λεπτά περίπου. Μόλις δέσει το σιρόπι ρίχνουμε τον χυμό λεμονιού, ανακατεύουμε και κατεβάζουμε το γλυκό από την φωτιά.

Το σιρόπι είναι έτοιμο όταν ρίξουμε δυο με τρεις σταγόνες σε ένα πιάτο και δούμε ότι δεν αλλάζει εύκολα σχήμα η ποσότητα που ρίξαμε. ΕΤΟΙΜΟ ΤΟ ΓΛΥΚΟ ΜΑΣ!

Αποστειρώνουμε τα βάζα αποθήκευσης του γλυκού, αφού πρώτα τα πλύνουμε με νερό τα βάζουμε ανάποδα γυρισμένα στον φούρνο σε θερμοκρασία 110 βαθμών Κελσίου για δέκα λεπτά. Μετά γεμίζουμε τα βάζα με το γλυκό μας όπως είναι ζεστό και σφραγίζουμε.

Για να σας βοηθήσω σας ετοίμασα τον παρακάτω πίνακα με τις ποσότητες των υλικών:

ΣΗΜ. Δοκιμάστε το γλυκό τριαντάφυλλο με παγωτό…απίθανη γεύση!!! ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ

Η Μεγάλη Εβδομάδα ή Αγία Εβδομάδα είναι η αμέσως επόμενη εβδομάδα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Αρχίζει από την Κυριακή των Βαΐων και τερματίζεται το Μεγάλο Σάββατο. Η Μεγάλη εβδομάδα είναι αφιερωμένη από την εκκλησία μας στα Άγια Πάθη του Σωτήρος Ιησού Χριστού.

Σύμφωνα με το Μηνολόγιο που τηρεί απαρέγκλιτα η Ορθόδοξη Εκκλησία η κάθε μια μέρα της Μεγάλης Εβδομάδας είναι αφιερωμένη σε κάποιο ή κάποια περιστατικά των Παθών του Χριστού

Οι τελετές της Μεγάλης Εβδομάδας:

Μεγάλη Δευτέρα (Κυριακή Βαΐων βράδυ)

Η Μεγάλη Δευτέρα έχει ως κυρίαρχο θέμα της  τον Ιωσήφ ο οποίος ήταν ο 11ος γιος του Πατριάρχη  Ιακώβ, που αναφέρεται στη Παλαιά Διαθήκη, αλλά  και στην άκαρπη συκιά, που με έναν του λόγο ο Χριστός την ξέρανε (Ματθ. 21, 18-22).

Η ξερή συκιά συμβολίζει τον άνθρωπο δίχως αρετές.

Μεγάλη Τρίτη (Μεγάλη Δευτέρα βράδυ)

Η Μεγάλη Τρίτη είναι αφιερωμένη στην παραβολή του Κυρίου με τις Δέκα Παρθένες (Ματθ. 25,1-13. Η παραβολή αυτή συμβολίζει την πίστη και την μέριμνα ώστε να είμαστε πάντα έτοιμοι για να υποδεχθούμε τον Κύριο. Επίσης είναι αφιερωμένη στην παραβολή των Ταλάντων που έχει ως αλληγορική έννοια τον εργατικό άνθρωπο (Ματθ. 25,14-30).

Μεγάλη Τετάρτη (Μεγάλη Τρίτη βράδυ)

Η Μεγάλη Τετάρτη είναι αφιερωμένη στην πόρνη και αμαρτωλή γυναίκα (Λουκ. 7,47), που συντριμμένη μετανόησε, πίστεψε στο Χριστό και άλειψε τα πόδια Tου με μύρο. Αυτήν την μέρα ψάλλεται το τροπάριο που έγραψε η μοναχή Κασσιανή.

Ύμνος της Μεγάλης Τετάρτης (δοξαστικό):

Το τροπάριο της Κασσιανής ψάλλεται το απόγευμα της Μεγάλης Τρίτης, στην ακολουθία του Όρθρου της Μεγάλης Τετάρτης.

«Κύριε η εν πολλαίς αµαρτίαις περιπεσούσα γυνή τη σην αισθοµένη θεότητα µυροφόρου αναλαβούσα τάξιν  οδυροµένη, µύρα σοι προ του ενταφιασµού σου κοµίζει.

Οίµοι λέγουσα ότι νυξ µοι υπάρχει, οίστρος ακολασίας, Ζοφώδης Τε και ασέληνος έρως  της αµαρτίας

∆έξαι µου τας πηγάς των δακρύων  ο νεφέλαις διεξάγων της θαλάσσης το ύδωρ, κάµθητι µοι προς τους στεναγµούς της  καρδίας  ο κλίνας τους ουρανούς τη αφάτω σου κενώσει καταφιλήσω τους αχράντους σου πόδας αποσµήξω τούτους δε πάλιν τοις της κεφαλής µου βοστρύχοις

Ων εν τω Παραδείσω Εύα το δειλινόν Κρότον τοις ωσίν ηχηθείσα τω φόβω  εκρύβη, Αµαρτιών µου τα πλήθη  και κριµµάτων µου αβύσσους ης εξιχνιάσει, ψυχοσώστα Σωτήρ µου.

Μη µε την σην δούλην παρίδης ο αµέτρητον έχων το έλεος.»

Μεταγραφή του Φώτη Κόντογλου:

Κύριε, η γυναίκα που έπεσε σε πολλές αμαρτίες,  σαν ένοιωσε τη θεότητά σου, γίνηκε μυροφόρα  και σε άλειψε με μυρουδικά πριν από τον ενταφιασμό σου  κι έλεγε οδυρόμενη: Αλλοίμονο σε μένα, γιατί μέσα μου είναι νύχτα κατασκότεινη  και δίχως φεγγάρι, η μανία της ασωτείας κι ο έρωτας της αμαρτίας.

Δέξου από μένα τις πηγές των δακρύων,  εσύ που μεταλλάζεις με τα σύννεφα το νερό της θάλασσας.

Λύγισε στ’ αναστενάγματα της καρδιάς μου,  εσύ που έγειρες τον ουρανό και κατέβηκες στη γης.

Θα καταφιλήσω τα άχραντα ποδάρια σου,  και θα τα σφουγγίσω πάλι με τα πλοκάμια της κεφαλής μου·  αυτά τα ποδάρια, που σαν η Εύα κατά το δειλινό,  τ’ άκουσε να περπατάνε, από το φόβο της κρύφτηκε.

Των αμαρτιών μου τα πλήθη και των κριμάτων σου την άβυσσο,  ποιος μπορεί να τα εξιχνιάση, ψυχοσώστη Σωτήρα μου;

Μην καταφρονέσης τη δούλη σου, εσύ που έχεις τ’ αμέτρητο έλεος.

Μεγάλη Πέμπτη (Μεγάλη Τετάρτη βράδυ)

Η Μεγάλη Πέμπτη είναι αφιερωμένη στον Ιερό Νιπτήρα που ο Κύριος έπλυνε τα πόδια των μαθητών του, στον Μυστικό Δείπνο γεγονός από το οποίο προήλθε το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, στην προσευχή  στο Όρος των Ελαιών στην Γεσθημανή, στην προδοσία του Ιούδα, στη σύλληψη του Ιησού, στην ανάκριση από τον Άννα, στην Άρνηση του Απόστολου Πέτρου και στην καταδίκη του Χριστού από τον  αρχιερέα Καϊάφα.

Μεγάλη Παρασκευή (Μεγάλη Πέμπτη βράδυ)

Η Μεγάλη Παρασκευή είναι αφιερωμένη στα Άγια Πάθη του Σωτήρα και στη Σταύρωση. Αυτήν την μέρα κορυφώνεται το Θείο Δράμα και τελείται η ακολουθία των Παθών. Οι πιστοί βιώνουν  τα φρικτά Πάθη του Χριστού όπως τον χλευασμό, το ακάνθινο στεφάνι, τα ραπίσματα, τα μαστιγώματα, την σταύρωση και τον θάνατο του Σωτήρα. Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής ψάλλονται τα Εγκώμια, ενώ σε ολόκληρη την χώρα η κάθε ενορία κάνει την περιφορά του Επιταφίου.

Τα Εγκώμια (αποσπάσματα):

ΣΤΑΣΙΣ ΠΡΩΤΗ

Ἡ ζωὴ ἐν τάφῳ, κατετέθης Χριστέ, καὶ Ἀγγέλων στρατιαὶ ἐξεπλήττοντο συγκατάβασιν δοξάζουσαι τὴν σήν.

Ἡ ζωὴ πῶς θνῄσκεις; πῶς καὶ τάφῳ οἰκεῖς; τοῦ θανάτου τὸ βασίλειον λύεις δέ, καὶ τοῦ ᾅδου τοὺς νεκροὺς ἐξανιστᾶς.

Μεγαλύνομέν σε, Ἰησοῦ Βασιλεῦ, καὶ τιμῶμεν τὴν Ταφὴν καὶ τὰ Πάθη σου, δι’ ὧν ἔσωσας ἡμᾶς ἐκ τῆς φθορᾶς.

Μέτρα γῆς ὁ στήσας, ἐν σμικρῷ κατοικεῖς, Ἰησοῦ παμβασιλεῦ τάφῳ σήμερον, ἐκ μνημάτων τοὺς θανόντας ἀνιστῶν.

Ἰησοῦ Χριστέ μου, Βασιλεῦ τοῦ παντός, τί ζητῶν τοῖς ἐν τῷ ᾅδῃ ἐλήλυθας; ἢ τὸ γένος ἀπολῦσαι τῶν βροτῶν.

Ὁ Δεσπότης πάντων, καθορᾶται νεκρός, καὶ ἐν μνήματι καινῷ κατατίθεται, ὁ κενώσας τὰ μνημεῖα τῶν νεκρῶν.

Ἡ ζωὴ ἐν τάφῳ κατετέθης Χριστέ, καὶ θανάτῳ σου τὸν θάνατον ὤλεσας, καὶ ἐπήγασας τῷ κόσμῳ, τὴν ζωήν.

Μετὰ τῶν κακούργων, ὡς κακοῦργος Χριστέ, ἐλογίσθης δικαιῶν ἡμᾶς ἅπαντας, κακουργίας τοῦ ἀρχαίου πτερνιστοῦ.

Ὁ ὡραῖος κάλλει, παρὰ πάντας βροτούς, ὡς ἀνείδεος νεκρὸς καταφαίνεται, ὁ τὴν φύσιν ὠραΐσας τοῦ παντός.

ᾍδης πῶς ὑποίσει, Σῶτερ παρουσίαν τὴν σήν, καὶ μὴ θᾶττον συνθλασθείη σκοτούμενος, ἀστραπῆς φωτός σου αἴγλη ἐκτυφλωθείς;

Ἰησοῦ γλυκύ μοι, καὶ σωτήριον φῶς, τάφῳ πῶς ἐν σκοτεινῷ κατακέκρυψαι; ὢ ἀφάτου, καὶ ἀρρήτου ἀνοχῆς!

…

ΣΤΑΣIΣ ΔΕΥΤΕΡΑ

Ἄξιόν ἐστι, μεγαλύνειν σε τὸν Ζωοδότην, τὸν ἐν τῷ Σταυρῷ τὰς χεῖρας ἐκτείναντα, καὶ συντρίψαντα τὸ κράτος τοῦ ἐχθροῦ.

Ἄξιόν ἐστι, μεγαλύνειν σε τὸν πάντων Κτίστην· τοῖς σοῖς γὰρ παθήμασιν ἔχομεν, τὴν ἀπάθειαν ῥυσθέντες τῆς φθορᾶς.

Ἔφριξεν ἡ γῆ, καὶ ὁ ἥλιος Σῶτερ ἐκρύβη, σοῦ τοῦ ἀνεσπέρου φωτὸς Χριστέ, ἐν τῷ τάφῳ δύντος νῦν σωματικῶς.

Ὕπνωσας, Χριστέ, τὸν φυσίζωον ὕπνον ἐν τάφῳ, καὶ βαρέως ὕπνου ἐξήγειρας, τοῦ τῆς ἁμαρτίας, τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος.

Μόνη γυναικῶν, χωρὶς πόνων ἔτεκόν σε Τέκνον, πόνους δὲ νῦν φέρω πάθει τῷ σῷ, ἀφορήτους, ἀνεβόα ἡ Σεμνή.

Ἄνω σε Σωτήρ, ἀχωρίστως τῷ Πατρὶ συνόντα, κάτω δὲ νεκρὸν ἠπλωμένον γῆ, καθορῶντα φρίττει νῦν τὰ Σεραφίμ.

Ρήγνυται ναοῦ, καταπέτασμα τῇ σῇ Σταυρώσει, κρύπτουσι φωστῆρες Λόγε τὸ φῶς, σου κρυβέντος τοῦ ἡλίου ὑπὸ γῆν.

Γῆς ὁ καταρχάς, μόνῳ νεύματι πήξας τὸν γῦρον, ἄπνους ὡς βροτὸς καθυπέδυ γῆν· τῷ θεάματι δε φρῖξον οὐρανέ.

…

ΣΤΑΣIΣ ΤΡΙΤΗ

Αἱ γενεαὶ πᾶσαι, ὕμνον τῇ Ταφῇ σου, προσφέρουσι Χριστέ μου.

Καθελὼν τοῦ ξύλου, ὁ Ἀριμαθαίας, ἐν ταφῶ σε κηδεύει.

Μυροφόροι ἦλθον, μύρα σοι Χριστέ μου, κομίζουσαι προφρόνως.

Δεῦρο πᾶσα κτίσις, ὕμνους ἐξοδίους, προσοίσωμεν τῷ Κτίστῃ.

Ὡς νεκρὸν τὸν ζῶντα, σὺν Μυροφόροις πάντες, μυρίσωμεν ἐμφρόνως.

Ἰωσὴφ τρισμάκαρ, κήδευσον τὸ σῶμα, Χριστοῦ τοῦ ζωοδότου.

Οὕς ἔθρεψε τὸ μάννα, ἐκίνησαν τὴν πτέρναν, κατὰ τοῦ Εὐεργέτου.

Οὕς ἔθρεψε τὸ μάννα, φέρουσι τῷ Σωτῆρι, χολὴν ἅμα καὶ ὄξος.

Ὢ τῆς παραφροσύνης, καὶ τῆς Χριστοκτονίας, τῆς τῶν προφητοκτόνων!

Μεγάλο Σάββατο (Μεγάλη Παρασκευή πρωϊ και βράδυ)

Το Μεγάλο Σάββατο είναι αφιερωμένο στην Ταφή του Χριστού και στην Κάθοδό του στον Άδη. Η εκκλησία μας τελεί την ακολουθία των Μεγάλων Ωρών και στις 12 το μεσημέρι την Αποκαθήλωση, δηλαδή τον ενταφιασμό του Χριστού από τον Ιωσήφ Αριμαθαίας.

Κυριακή του Πάσχα (Μεγάλο Σάββατο πρωί και νύχτα από τις 12.00 π.μ)

Το Μεγάλο Σάββατο στις 12 που αλλάζει η μέρα σε Κυριακή έχουμε την Ανάσταση του Χριστού και την ήττα του θανάτου. Αυτή την μέρα γίνεται και η Αφή του Αγίου Φωτός στον κόσμο από τον Πανάγιο Τάφο στα Ιεροσόλυμα.

Την Κυριακή του Πάσχα η εκκλησία μας τελεί τον Εσπερινό της Αγάπης.

Μέσα στη νηστεία της μεγάλης Σαρακοστής η οποία είναι η παλαιότερη και πιο αυστηρή χρονική περίοδος νηστείας για την ορθόδοξη εκκλησία, η Εκκλησία μας επιτρέπει δύο εξαιρέσεις κατά τις οποίες μπορούμε να φάμε ψάρι. Στις 25 Μαρτίου που γιορτάζουμε τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και την Κυριακή των Βαΐων.  Έτσι  καταλύοντας τη νηστεία της Σαρακοστής, την 25η Μαρτίου επιτρέπεται η κατανάλωση ψαριού, αφού γιορτάζεται ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, ένα χαρμόσυνο γεγονός στη θρησκευτική χριστιανική ιστορία και παράδοση.

Κατάλυση του λαδιού επιτρέπεται και τη Μεγάλη Πέμπτη, εις ανάμνηση της παραδόσεως του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας από τον Ιησού Χριστό. Μάλιστα, τη Μεγάλη Πέμπτη τελείται και η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, η οποία τελείται μόνο 10 φορές το χρόνο

Το έθιμο του μπακαλιάρου

Παραδοσιακό έδεσμα της ημέρας του Ευαγγελισμού, η οποία έχει πια διττή σημασία για τον Ελληνισμό, καθώς συμπίπτει από το 1838 με τον εορτασμό της Επανάστασης του 1821, είναι ο μπακαλιάρος και μάλιστα συνοδεία της γνωστής σκορδαλιάς.

Η επιλογή του παστού μπακαλιάρου έγινε γιατί όσοι ζούσαν κοντά στη θάλασσα είχαν την δυνατότητα  να τρώνε φρέσκα ψάρια, αλλά όσοι ζούσαν μέσα στην ενδοχώρα είχαν πρόβλημα να προμηθευτούν φρέσκο ψάρι και από την άλλη πλευρά δεν υπήρχαν ψυγεία.

Ο μπακαλιάρος λέγεται ότι έφτασε στο ελληνικό τραπέζι κοντά στο τέλος του 15ου αιώνα και πολύ γρήγορα καθιερώθηκε ως το εθνικό φαγητό της 25ης Μαρτίου και αποτέλεσε την εύκολη και φθηνή ταυτόχρονα  λύση, έθιμο που καλά κρατά μέχρι τις μέρες μας. Όποιες και αν ήταν οι καιρικές συνθήκες οι πιστοί ήξεραν ότι θα βρουν παστό μπακαλιάρο ακόμη και στα μικρά μπακάλικα. Έτσι ο βακαλάος (μπακαλιάρος), αυτό το τόσο νόστιμο και θρεπτικό ψάρι μπήκε στο τραπέζι μας  και κατάφερε να διεκδικήσει επιτυχώς μια κορυφαία  θέση στο εθνικό μας εδεσματολόγιο.

Η ακριβής όμως αιτία για την επιλογή μπακαλιάρου κι όχι κάποιου άλλου ψαριού χάνεται στο παρελθόν. Μια άλλη ιστορική εκδοχή αναφέρει  ότι ο παστός μπακαλιάρος κατέκλυσε την αγορά της χώρας μας κάπου στον 17ο με 18ο αιώνα, όταν οι Άγγλοι  τον έφερναν εδώ σε μεγάλες ποσότητες για να πάρουν ως αντάλλαγμα σταφίδες. Το γεγονός ότι ήταν παστός έκανε πιο εύκολη τη συντήρησή του αλλά και την εξάπλωσή του σε όλη τη χώρα.

Στην πατρίδα μας η δημοφιλέστερη συνταγή είναι μπακαλιάρος σκορδαλιά κι αυτό γιατί το σκόρδο είναι ελληνικό και η σκορδαλιά παραδοσιακή. Αλλά για όσους θέλουν να γευτούν κάτι διαφορετικό υπάρχουν πολλοί τρόποι για να μαγειρευτεί ο μπακαλιάρος.

Τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου ο μόνος από τους τέσσερις Ευαγγελιστές που τον περιγράφει είναι ο Ευαγγελιστής Λουκάς (α’ 26 – 38). Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου έγινε έξη μήνες μετά το γεγονός της θαυμαστής σύλληψης του Ιωάννου του Προδρόμου από την γυναίκα του Ζαχαρία την Ελισάβετ. Για το γεγονός του Ευαγγελισμού, στην αφήγησή του ο Λουκάς ίσως να χρησιμοποίησε ως ιστορική πηγή κάποιο οικογενειακό ημερολόγιο της Θεοτόκου. Ο Θεός απέστειλε  τον αρχάγγελο Γαβριήλ στην Παρθένο Μαρία που έμενε στην Ναζαρέτ της Γαλιλαίας, μνηστή του Ιωσήφ, για να την αναγγείλει την θαυμαστή γέννηση του Σωτήρος. Ο Γαβριήλ φανερώθηκε αιφνίδια και απροσδόκητα  μέσα στο σπίτι της Παρθένου Μαρίας και είπε τον αγγελικό χαιρετισμό: «Χαίρε, κεχαριτωμένη ο Κύριος μετά σού». Κατά άλλα χειρόγραφα του Ευαγγελίου είπε και τις λέξεις: «Ευλογημένη σύ εν γυναιξί».

Από την απροσδόκητη αυτή εμφάνιση και τα λόγια του αρχαγγέλου η Παρθένος τρόμαξε, ενώ ταυτόχρονα σκεφτόταν τι εννοούσε με τα λόγια του ο αρχάγγελος. Τότε είπε προς αυτήν ο Γαβριήλ: «Μη φοβού Μαριάμ εύρες γαρ χάριν παρά τω Θεώ. Και ιδού συλλήψει εν γαστρί και τέξει υιόν και καλέσεις το όνομα αυτού Ιησούν». Η Παρθένος τότε ρώτησε τον Γαβριήλ: «Πως θα γίνει τούτο αφού δεν είμαι ύπανδρη;». Και αποκρίθηκε ο άγγελος ότι το Άγιο Πνεύμα ως νέφος θα την περικαλύψει και θα ενεργήσει αφανώς και μυστηριωδώς την σύλληψη του Υιού του Θεού. Προς μεγαλύτερη διαπίστωση των λόγων του, επικαλείται ο Γαβριήλ την θαυμαστή σύλληψη του Ιωάννου Προδρόμου. Η Παρθένος μετά από αυτά τα λόγια βεβαιώθηκε και πίστεψε ότι  «ουκ αδυνατίσει παρά τω Θεώ πάν ρήμα» αποκρινόμενη σε πλήρη ταπείνωση: «Ιδού η δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου». Τότε το Άγιο Πνεύμα και η θεία δύναμη ενήργησαν την υπερφυά σύλληψη του Θεού Λόγου.

Η γιορτή του Ευαγγελισμού μαζί με την γιορτή της Κοιμήσεως και του Γενεθλίου της Θεοτόκου είναι οι κυριότερες και αρχαιότερες  θεομητορικές εορτές. Ο ακριβής χρονικός καθορισμός του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου πραγματοποιήθηκε αργότερα, αφού προηγουμένως ορίσθηκε κατά τον 4ο  αιώνα η εορτή των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου, καθόσον όπως είναι κατανοητό, μεταξύ των δύο αυτών εορτών υπάρχει στενή σχέση και φυσικά έπρεπε ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου να τοποθετηθεί 9 μήνες πριν την Γέννηση του Ιησού Χριστού.

Όπως όλες σχεδόν οι θεομητορικές εορτές, έτσι και ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου αρχικά εορτάζονταν ως δεσποτική εορτή, ονομαζόμενη ίσως «Ευαγγελισμός του Κυρίου ή του αγγέλου» , ή «Σύλληψης του Κυρίου ή του Χριστού» (annuntiatio Domini ή angeli, ή  conceptio Domini ή Christi).

Μεταξύ 5ου και 7ου αιώνος έγινε γενικά αποδεκτή η 25η Μαρτίου ως ημέρα εορτασμού του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Γι΄ αυτήν γίνεται λόγος στον 52ο κανών  της ΣΤ΄ Οικουμενικής Συνόδου που την αναφέρει ως κοινή και μεγάλη εορτή.

Η ακολουθία της εορτής συντάχθηκε από διάφορους υμνογράφους της Εκκλησίας ( Ανδρέου Κρήτης, Θεοφάνους, Δαμασκηνού κ.α.).

Το απολυτίκιο της εορτής:

Σήμερον τῆς σωτηρίας ἡμῶν τὸ κεφάλαιον,

καὶ τοῦ ἀπ’ αἰῶνος μυστηρίου ἡ φανέρωσις·

ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, Υἱὸς τῆς Παρθένου γίνεται,

καὶ Γαβριὴλ τὴν χάριν εὐαγγελίζεται.

Διὸ καὶ ἡμεῖς σὺν αὐτῷ, τῇ Θεοτόκῳ βοήσωμεν·

Χαῖρε Κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ.

Δηλαδή δεν καταναλώνουν κάποιες τροφές, αλλά παράλληλα οι γνωρίζοντες τα βαθύτερα για την νηστεία φροντίζουν να ελέγχουν τα εξερχόμενα από το στόμα τους και να κάνουν αγαθές πράξεις. Την ημέρα αυτή δεν τρώνε κρέας ή γαλακτοκομικά προϊόντα. Αντίθετα τρώνε λαγάνα, χαλβά, όσπρια και θαλασσινά.

Και μόλις έρθει το πρωί της Καθαρής Δευτέρας ο ελληνικός ουρανός  από άκρη σε άκρη γεμίζει με πολύχρωμους χαρταετούς που πλημμυρίζουν με χαρά μικρούς και μεγάλους.  Ο χαρταετός συμβολίζει την ανθρώπινη ψυχή που ελεύθερη και καθαρή πετάει στους ουρανούς για να συναντήσει Τον Δημιουργό.

Ιστορικά στοιχεία για τον χαρταετό

Η ιστορία του χαρταετού ξεκινάει από τα βάθη των αιώνων και μάλιστα λέγεται ότι υπάρχει στο προσκήνιο εδώ και 3.000 χιλ. χρόνια.

Οι περισσότεροι ερευνητές είναι της άποψης ότι πατρίδα του χαρταετού είναι η Κίνα, ενώ για άλλους είναι η Μαλαισία και η Ινδονησία όπου είχαν κάνει αετούς από φύλλα. Η εξάπλωση του αετού έγινε, σύμφωνα με πολλές πηγές, από ότι βουδιστές ιεραπόστολους της Κίνας στην Κορέα αρχικά και έπειτα στην Ιαπωνία.

Πιστεύεται ότι μέσω της διαδρομής του μεταξιού ο χαρταετός διαδόθηκε στην Αραβία και στην Βόρειο Αφρική. Πορτογάλοι έμποροι και η Ολλανδική Εταιρεία των Ανατολικών Ινδιών εισήγαγαν τους χαρταετούς στην Ευρώπη. Υπάρχει επίσης η άποψη ότι τον χαρταετό τον έφεραν στην Ευρώπη ο Τζένκινς Χαν με τους πολεμιστές του όταν εισέβαλαν και κατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος της Κεντρικής Ευρώπης και της Ασίας.

Η λαγάνα είναι άζυμος άρτος, δηλαδή παρασκευάζεται χωρίς προζύμι. Το όνομά της προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό “λάγανον”, που ήταν μια πλακωτή ζύμη από αλεύρι και νερό. Άζυμος άρτος χρησιμοποιήθηκε από τους Ισραηλίτες κατά τη νύχτα της Εξόδου τους από την Αίγυπτο με την καθοδήγηση του Μωυσή. Από τότε ο Μωσαϊκός Νόμος τον επέβαλε στους Ισραηλίτες για όλες τις ημέρες της εορτής του Πάσχα, μέχρι που ο Χριστός κατά την διάρκεια του τελευταίο του Πάσχα ευλόγησε τον ένζυμο άρτο.

Λίγη ιστορία

Η ιστορία της λαγάνας ξεκινάει από την αρχαιότητα και φτάνει μέχρι τις μέρες μας. Ο Αριστοφάνης στις “Εκκλησιάζουσες” λέει “Λαγάνα πέττεται” δηλαδή “Λαγάνες γίνονται”. Αλλά και ο Οράτιος στα κείμενά του αναφέρει ότι η λαγάνα είναι “Το γλύκισμα των φτωχών”.  Το έθιμο της λαγάνας δεν άλλαξε σχεδόν καθόλου στο διάβα των αιώνων και σήμερα παρασκευάζεται με μεράκι από τους αρτοποιούς της κάθε συνοικίας, πάντα τραγανή, νόστιμη και πασπαλισμένη με σουσάμι έχοντας μια ξεχωριστή γεύση. Καταναλώνεται κατά το έθιμο πάντα την Καθαρή  Δευτέρα, που είναι η πρώτη μέρα της Σαρακοστής.

Το όνομα “Καθαρά” (Καθαρή Δευτέρα) προήλθε από μια συνήθεια που είχαν οι νοικοκυρές το πρωί της ημέρας αυτής, να καθαρίζουν σχολαστικά με αλισίβα δηλαδή ζεστό νερό και στάχτη όλα τα μαγειρικά σκεύη. Στη συνέχεια τα κρεμούσαν στη θέση τους όπου και παρέμεναν αχρησιμοποίητα μέχρι να λήξει η νηστεία της Σαρακοστής. Για τις νοικοκυρές ήταν η μέρα της κάθαρσης. Επίσης κατά την ημέρα αυτή ξεχύνονταν όλοι οικογενειακώς  έξω στην ύπαιθρο και έστρωναν πετσέτες κάτω στη γη  τρώγοντας  νηστίσιμα φαγητά όπως  λαγάνες,  λαχανικά, χαλβά, ελιές  και ταραμά.

 Η κυρά Σαρακοστή

Ένα έθιμο που τείνει να χαθεί είναι η λαγάνα που έχει το σχήμα μιας γυναίκας «κυρά Σαρακοστή». Η κυρά Σαρακοστή έχει ένα σταυρό στο κεφάλι ή στο στήθος, αλλά δεν έχει στόμα θέλοντας να δείξει ότι νηστεύει. Έχει χέρια σταυρωμένα σε στάση προσευχής και επτά πόδια που συμβολίζουν τις επτά εβδομάδες της νηστείας.

Σήμερα οι αρτοποιοί πιστοί στις παραδόσεις του λαού μας παρασκευάζουν την Καθαρή Δευτέρα τις λαγάνες συμβάλλοντας έτσι στην διατήρηση αυτού του σπουδαίου εθίμου, ώστε  να μην περάσει στη λήθη από τις νέες γενεές.

Σύμφωνα με το ορθόδοξο χριστιανικό εορτολόγιο η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη μέρα μετά από την τελευταία Κυριακή των Απόκριων και η πρώτη μέρα της Μεγάλης Σαρακοστής, αλλά και της ονομαζόμενης Καθαρής Εβδομάδας. Η Καθαρή Δευτέρα είναι αφιερωμένη στην αυστηρή νηστεία και γιορτάζεται μαζί με τα Κούλουμα.

Σύμφωνα με την «Έκθεσιν της Βασιλείου Τάξεως»  Κωνσταντίνου του Πορφυρογέννητου, την μέρα αυτή στην αίθουσα Μαγναύρα των Βυζαντινών ανακτόρων κηρυσσόταν από τον αυτοκράτορα η έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

Με την Καθαρά Δευτέρα αρχίζουν οι μέρες της Σαρακοστής  για την Ορθόδοξη εκκλησία, ενώ ταυτόχρονα σηματοδοτεί  το τέλος των Αποκριών. Επίσης  Καθαρά Δευτέρα ονομάστηκε έτσι γιατί οι Χριστιανοί “καθαρίζονταν” πνευματικά και σωματικά. Είναι μέρα νηστείας αλλά και μέρα αργίας για τους Χριστιανούς. Η νηστεία διαρκεί για 40 μέρες, όσες ήταν και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο.

Την Καθαρή Δευτέρα κατά το έθιμο τρώμε λαγάνα (άζυμο ψωμί που φτιάχνεται μόνο αυτή την μέρα), αλλά και άλλα νηστίσιμα όπως ταραμά, λαχανικά, χαλβά, θαλασσινά, ελιές  και φασουλάδα χωρίς λάδι. Αυτή την μέρα πετάμε και τον χαρταετό.

Απαραίτητα στοιχεία της αποκριάς θεωρούνται τα κούλουμα και ο χαρταετός.

Οι καρναβαλικές εκδηλώσεις τελειώνουν με τα κούλουμα και το πέταγμα του χαρταετού.

Με τον όρο κούλουμα, εννοούμε τη μαζική έξοδο του κόσμου στην ύπαιθρο και τον εορτασμό της Καθαρής Δευτέρας έξω στην φύση.

Τα κούλουμα είναι γνωστά και σαν κούλουμπα, κούμουλες, κουμουλάθες ή κούμουλα.

Σύμφωνα με τον κορυφαίο  λαογράφο  Νικόλαο Πολίτη η προέλευση της λέξης είναι λατινική, από το cumulus που εκτός από την σημασία του σωρού,  σημαίνει και την αφθονία, το περίσσευμα, το πέρας, αλλά και τον επίλογο. Στην συνείδηση του κόσμου τα κούλουμα είναι ένα λαϊκό πανηγύρι που γιορτάζεται στην ύπαιθρο.

Η γιορτή της Καθαρής Δευτέρας θεωρείται ο επίλογος των βακχικών εορτών της αποκριάς, οι οποίες ουσιαστικά αρχίζουν την Τσικνοπέμπτη και τελειώνουν την Καθαρά Δευτέρα.

]]> https://emvolos.gr/ti-ine-kathari-deftera-ke-ti-giortazoume-ta-koulouma_/feed/ 0 https://emvolos.gr/i-tsiknopempti-kai-ta-ethima-tis-grafei-o-petros-kefalas-2/ https://emvolos.gr/i-tsiknopempti-kai-ta-ethima-tis-grafei-o-petros-kefalas-2/#respond Wed, 11 Feb 2026 22:33:18 +0000 http://emvolos.gr/?p=41170 Τσικνοπέμπτη ονομάζεται η μέρα που πέφτει στην μέση της Αποκριάς, δηλαδή η Πέμπτη της δεύτερης εβδομάδας των Αποκριών.

Αυτήν την μέρα συνηθίζεται οι νοικοκυρές να μην κάνουν μαγειρευτό φαγητό αλλά να ψήνουν κρέατα στην σχάρα όπως μπριζόλες, παϊδάκια κ.α.

Σύμφωνα με την παράδοση μια νοικοκυρά παρασυρμένη από το ξέφρενο αποκριάτικο γλέντι του δρόμου, ξέχασε το φαγητό στη φωτιά να ψήνεται μέσα στο τσουκάλι που τελικά τσίκνησε και δεν τρωγόταν. Η γυναίκα τότε έφαγε το ξύλο της χρονιάς από τον άνδρα της. Αναγκάστηκε τότε η γυναίκα να ψήσει κάτι στα γρήγορα . Πήρε λοιπόν κρέας και το έψησε στα κάρβουνα. Έτσι την μέρα αυτή αποφεύγουν να ψήνουν μαγειρευτό φαγητό όσοι τηρούν τις παραδόσεις και καταφεύγουν στο ψήσιμο κρεάτων στην σχάρα.

Παράλληλα η Τσικνοπέμπτη είναι η  μέρα που μας μαρτυρά ότι σε λίγες μέρες μπαίνουμε στη Μεγάλη Σαρακοστή η οποία θα κορυφωθεί την Μεγάλη εβδομάδα και την κορύφωση του Θείου Δράματος.

Θα πρέπει να τονιστεί εδώ ότι η Τσικνοπέμπτη είναι μία γιορτή, που η αρχή της, χάνεται, στα βάθη των αιώνων.  Γιορτάζεται πάντα 11 μέρες πριν την Καθαρά Δευτέρα, την δεύτερη Πέμπτη δηλαδή των Αποκριών.

Είναι οι τρεις εβδομάδες πριν την αρχή της Σαρακοστής ονομάζονται Προφωνή, Κρεατινή και της Τυροφάγου. Τώρα βρισκόμαστε στην εβδομάδα της Κρεατινής. Στο μέσο της Κρεατινής εβδομάδας βρίσκεται η Τσικνοπέμπτη, κατά την οποία παραδοσιακά καταναλώνεται μεγάλη ποσότητα κρέατος, κατά την προετοιμασία για τη νηστεία της Σαρακοστής. Για την ορθόδοξη παράδοση, οι νηστείες της Τετάρτης και της Παρασκευής είναι σημαντικές, οπότε η Πέμπτη θεωρούνταν η καταλληλότερη μέρα για κραιπάλες.

Παλιότερα στην ελληνική επαρχία οι άνθρωποι μοίραζαν πιατέλες με το τσικνισμένο κρέας σε όλη την γειτονιά για να στείλουν την μυρωδιά του ψητού σε κάθε άκρη του χωριού.

Μαζί με την Τσικνοπέμπτη έχει καθιερωθεί πλέον και η παράδοση του μασκαρέματος που υποτίθεται ότι διώχνει τα κακά πνεύματα του χειμώνα και βοηθάει έτσι στην εξασφάλιση μιας επιτυχημένης αγροτικής παραγωγής. Το μασκάρεμα, είναι κατάλοιπο από τις Διονυσιακές γιορτές, όπου οι λάτρεις του θεού Διονύσου, μεταμφιέζονταν σε σατύρους ή φορούσαν μάσκες και ξεχύνονταν στους δρόμους και στις γειτονιές συμπεριφερόμενοι «προκλητικά», ξεστομίζοντας τολμηρές φράσεις και κάνοντας πράξεις που δε θα έκαναν αμασκάρευτοι.

Η τσικνοπέμπτη της παλιάς εποχής

Τον παλιό καιρό οι γιαγιάδες μας έψηναν τα κρέατα έχοντας ανοιχτά τα παράθυρα, όχι για να φάνε, αλλά για να διαχέεται η μυρωδιά στη γειτονιά και τους δρόμους της. Αφού τελείωναν με το ψήσιμο, έστρωναν έξω το τραπέζι και άπλωναν τα κρέατα και διάφορα άλλα εδέσματα, ώστε το τραπέζι να είναι προσιτό στον καθένα γείτονα, φίλο και περαστικό. Με αυτό τον τρόπο ερχόταν στο τραπέζι και οι φτωχοί που δεν είχαν τη δυνατότητα να ψήσουν κρέατα και χωρίς να ντρέπονται έτρωγαν όλοι μαζί με αγάπη. Δηλαδή η τσικνοπέμπτη δεν ήτα ένα είδος γλεντιού, αλλά μία υπενθύμιση: «Είμαστε εδώ, ότι έχουμε το μοιραζόμαστε όλοι μαζί, ελάτε χωρίς πρόσκληση στο τραπέζι μας».

Δηλαδή η τσικνοπέμπτη κάποτε ήταν βασικά ένα προσκλητήριο στη φτωχολογιά και ο τρόπος που γινόταν, έκανε πέρα την ντροπή και μετατρεπόταν σε μία σύναξη καρδιάς. Σήμερα όλα έχουν αλλάξει. Τέθηκαν στη πάντα το φιλότιμο, η αλληλεγγύη και η αγάπη προς τον πλησίον. Τα σπίτια ψήνουν, κλείνουν τις πόρτες και το γλέντι ξεκινάει με χορτάτους καλεσμένους. Μάλλον δε γιορτάζουν την Τσικνοπέμπτη, απλά ψήνουν και γλεντάνε νομίζοντας ότι γιορτάζουν…. Και η γιορτή τους δεν έχει νόημα, δεν έχει σκοπό….

Τα έθιμα της Τσικνοπέμπτης σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας!

Βασικό χαρακτηριστικό της είναι το ψήσιμο «τσίκνισμα» κρέατος στα κάρβουνα. Από εκεί έχει πάρει και το όνομα της η ημέρα. Πέρα από το ψήσιμο του κρέατος, κάθε τόπος έχει και τις δικές του συνήθειες εορτασμού της Τσικνοπέμπτης.

Περιοχή Δήμου Αλεξάνδρειας

Στην ευρύτερη περιοχή του Δήμου Αλεξάνδρειας την Τσικνοπέμπτη ψήνουν κρέατα στην σχάρα και μαζεύονται συγγενείς και φίλοι διασκεδάζοντας όλοι μαζί. Τα τελευταία χρόνια ψήνουν στην σχάρα κρέατα και στα σχολεία κυρίως σε Γυμνάσια και Λύκεια. Επίσης οι διάφοροι Πολιτιστικοί Σύλλογοι της περιοχής της Αλεξάνδρειας προσκαλούν μέλη και φίλους γιορτάζοντας με χορό και γλέντι την Τσικνοπέμπτη.

Στις Σέρρες

Στις αλάνες ανάβονται μεγάλες φωτιές στις οποίες αφού ψήσουν κρέας, πηδούν από πάνω τους. Τέλος κάποιος από την παρέα με χιούμορ, αναλαμβάνει να κάνει «προξενιά» ανακατεύοντας ταυτόχρονα την θράκα της φωτιάς με μία βέργα.Κομοτηνή:Εδώ την Τσικνοπέμπτη καψαλίζουν την κότα που θα φαγωθεί την επόμενη Κυριακή (Κυριακή της Απόκρεω). Επίσης τα αρραβωνιασμένα ζευγάρια ανταλλάσουν αυτήν την ημέρα βρώσιμα δώρα. Ο άντρας στέλνει στην αρραβωνιαστικιά του μια κότα, τον λεγόμενο κούρκο, ενώ εκείνη του στέλνει μπακλαβά και μια κότα γεμιστή. Ο έρωτας εξάλλου περνάει από το στομάχι.

Κομοτηνή

Την Τσικνοπέμπτη τα ζευγάρια που είναι έτοιμα για γάμο, ανταλλάσσουν μεταξύ τους φαγώσιμα δώρα. Ο άντρας πρέπει να στείλει στην σύντροφό του μια κότα και εκείνη ανταποδίδει με μπακλαβά .

Στην Κέρκυρα

Την ημέρα αυτή, στην παλιά πόλη της Κέρκυρας, τελούνται τα «Κορφιάτικα Πετεγολέτσια» ή «Κουτσομπολιά» ή «Πέτε Γόλια». Σύμφωνα με το έθιμο, οι γυναίκες βγαίνουν στα παράθυρα των καντουνιών και κουτσομπολεύουν στην ντοπιολαλιά τους. Ακολουθούν καντάδες όπου με αυτές «κλείνει» το έθιμο.

Στην Σκόπελο

Στο χωριό Κλήμα της Σκοπέλου, οι κάτοικοι, αφού φάνε και τραγουδήσουν στα σπίτια τους, ξεχύνονται στις γειτονιές και χορεύοντας συγκεντρώνονται όλοι στο Πεύκο όπου και συνεχίζουν το γλέντι μέχρι το πρωί.Όποια και αν είναι τα Έθιμα σε όλη την Ελλάδα, Σας ευχόμαστε καλή τσικνοπέμπτη και να φροντίσετε να διασκεδάσετε.

Πάτρα

 Εδώ κάθε χρόνο αναβιώνει η “Κουλουρού” . Σύμφωνα με το έθιμο η “Γιαννούλα η Κουλουρού” νομίζει ότι ο Ναύαρχος Ουίλσoν είναι ερωτευμένος μαζί της και θα της κάνει πρόταση γάμου. Έτσι ντύνεται νύφη και πηγαίνει στο λιμάνι να προϋπαντήσει τον καλό της, σκορπώντας το γέλιο στους Πατρινούς.

Εορτάζεται στις 6 Ιανουαρίου και είναι η τρίτη και τελευταία εορτή του Δωδεκαημέρου (εορτών των Χριστουγέννων). Το όνομα προκύπτει από την φανέρωση των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδας που συνέβη σύμφωνα με τρεις σχετικές ευαγγελικές περικοπές. Η εορτή των Θεοφανίων λέγεται επίσης και Επιφάνια και Φώτα (ή Εορτή των Φώτων). Σε αυτή την εορτή γιορτάζουν τα ονόματα Φωτεινή, Φώτης(Φώτιος), Ουρανία, Ιορδάνης, Θεοφάνης και Θεοχάρης.

Τα Άγια Θεοφάνια, αρχικά ήταν συνδεμένα με την εορτή των Χριστουγέννων και σήμαιναν την εμφάνιση στην ανθρωπότητα του Σωτήρα Χριστού ως Υιού του Θεού. Κατά συνέπεια είναι η πρώτη καθαρώς χριστιανική γιορτή που συναντάμε στην εκκλησιαστική ιστορία, λαμβάνοντας υπ’ όψιν μας ότι το Πάσχα κατά ένα μέρος του έχει την αρχή του από τον ιουδαϊσμό.

Η Βάπτιση του Σωτήρος

Δεν είναι γνωστή η ακριβής χρονολογία που ξεκίνησε η γιορτή των Θεοφανίων. Η γιορτή αυτή ονομάζεται από τους Ορθοδόξους  χριστιανούς  και ως Ημέρα των Φώτων, τα Φώτα, επειδή αυτήν την ημέρα, κατά τα πρώτα χρόνια της Εκκλησίας, δέχονταν οι κατηχούμενοι το βάπτισμα το οποίο ονόμαζαν και φώτισμα.

Κατά την διάρκεια των πρώτων αιώνων της Εκκλησίας, η γιορτή των Θεοφανίων ή των Φώτων γενικά δεν ήταν καθιερωμένη. Στον τον 4ο όμως αιώνα, αρχικά επικράτησε ως μικτή γιορτή  – γέννηση, βάπτιση του Σωτήρα και εμφάνιση στον κόσμο – . Στην διάρκεια του 4ου αιώνα χωρίζεται ο εορτασμός της Γεννήσεως του Χριστού – Χριστούγεννα –  από τον εορτασμό του Βαπτίσματος του Χριστού – Θεοφάνια ή Επιφάνεια ή Φώτα -. Αφού λοιπόν διαχωρίστηκαν οι σημαντικές αυτές εορτές της χριστιανοσύνης, τα Θεοφάνια έλαβαν τον χαρακτήρα επετείου του Βαπτίσματος του Σωτήρος στον Ιορδάνη ποταμό και της δημόσιας εμφάνισής του στην ανθρωπότητα. Το γεγονός αυτό συνετέλεσε ώστε αυτή η μέρα να καθοριστεί ως χρόνος μαζικής βαπτίσεως των κατηχουμένων και εν τέλει να ονομαστεί Ημέρα των Φώτων ή τα Άγια Φώτα. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος παραδέχεται και περιγράφει την εορτή ως αρχαία πανήγυρη στην Αντιόχεια τη Μεγάλη και ότι από εκεί την παρέλαβαν οι Γνωστικοί. Κατά τον τέταρτο αιώνα, η εορτή των Θεοφανίων γιορτάζεται πλέον με λαμπρότητα σε όλη την Εκκλησία ως εορτή του φωτισμού της ανθρωπότητας δια του Αγίου Βαπτίσματος, απ’ όπου και το όνομα «Τα Φώτα», εορτή «των Φώτων».

Κατά τις ευαγγελικές περικοπές στις αρχές του 30ου έτους της ηλικίας του ο Ιησούς  βαπτίστηκε στον Ιορδάνη Ποταμό από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, που ήταν έξι μήνες μεγαλύτερός του και ασκήτευε στην έρημο, κηρύσσοντας το βάπτισμα της μετανοίας. Τη στιγμή της Βάπτισης, κατέβηκε από τον ουρανό το Άγιο Πνεύμα υπό μορφή περιστεράς στον Ιησού και ταυτόχρονα ακούσθηκε φωνή εξ ουρανού που έλεγε: «Ούτος εστί ο Υιός του Θεού ο αγαπητός, δια του οποίου ευδόκησε ο Θεός να σώσει τους αμαρτωλούς». Το γεγονός αυτό έχουν καταγράψει οι τρεις από τους τέσσερις Ευαγγελιστές, ο Μάρκος, ο Ματθαίος και ο Λουκάς. Αυτή δε είναι και η μοναδική φορά της εμφάνισης, στη Γη, της Αγίας και ομοουσίου και αδιαιρέτου Τριάδος υπό του πλήρους «μυστηρίου» της Θεότητας.

Στην Δυτική χριστιανική εκκλησία η σημασία της γιορτής έχει διαφορετικό χαρακτήρα. Εκεί τονίζεται περισσότερο η αποκάλυψη της θεότητας του Ιησού Χριστού στην ανθρωπότητα και περισσότερο στους εθνικούς από τον Πατέρα Θεό. Μάλιστα η γιορτή είναι συνδεμένη με τους τρεις Μάγους και με το αστέρι που τους οδήγησε στον τόπο γέννησης του Σωτήρα. Έτσι στην Δύση η γιορτή των Θεοφανίων έλαβε από νωρίς και έναν άλλο χαρακτήρα, αυτόν της προσκύνησης των Μάγων (Ματθ. Β’), δηλαδή πήρε τον χαρακτήρα Ιεραποστολικής εορτής.

Τελετές

Ως κύριες τελετές των Θεοφανίων θεωρούνται οι παρακάτω

Μέγας Αγιασμός (Θρησκευτική τελετή που λαμβάνει χώρα εντός των Εκκλησιών).

Κατάδυση του Τιμίου Σταυρού (Θρησκευτική τελετή που ακολουθεί του Μεγάλου Αγιασμού και γίνεται η κατάδυση του Σταυρού σε ακτή Θάλασσας, εντός λιμένων, όχθες ποταμών ή λιμνών και στην ανάγκη σε δεξαμενές νερού όπως στην Αθήνα.

Επίσημη κατάδυση του Σταυρού: Πολιτειακή, Πολιτική και Θρησκευτική (Αρχιερατική) εορτή της επίσημης κατάδυσης του Σταυρού όπου παρίστανται οι Αρχές της Χώρας. Από τις αρχές του 1900 επίσημη κατάδυση ορίστηκε να γίνεται στον Πειραιά έναντι της παλαιάς βασιλικής αποβάθρας ή του παλιού Δημαρχείου, σήμερα μπροστά από τον Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα. Παρόμοιες τελετές γίνονται σε όλους τους Νομούς της Χώρας.

Προπολεμικά απαγορεύτηκε στον Πειραιά η ανέλκυση του Σταυρού από βουτηχτές, ύστερα από θανάσιμη συμπλοκή μεταξύ τους. Σήμερα η ανέλκυση γίνεται με κορδέλα που φέρει ο Σταυρός.

Ο Σταυρός καταδύεται σε θαλάσσιο χώρο εντός λιμένων, σε όχθες ποταμών ή λιμνών και στην ανάγκη σε δεξαμενές νερού, όπως στην Αθήνα, κατά μίμηση της Βάπτισης του Θεανθρώπου. Η εκδήλωση αυτή στη χώρα μας έχει και πολιτικό χαρακτήρα, καθώς παρίστανται οι Αρχές της κάθε περιοχής. Στην πρωτεύουσα, η επίσημη κατάδυση ορίστηκε να γίνεται από το 1900 στον Πειραιά έναντι της παλαιάς βασιλικής αποβάθρας ή του παλιού Δημαρχείου, σήμερα μπροστά από τον Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα. Παρόμοιες τελετές γίνονται σε όλους τους νομούς της χώρας.

Το θέμα της Βάπτισης του Σωτήρα ενέπνευσε από την αρχή την χριστιανική τέχνη και ιδιαίτερα την ζωγραφική. Βέβαια δεν υστερούν και οι χριστιανικοί ύμνοι οι σχετιζόμενοι με την εορτή των Θεοφανίων, από τους οποίους ωραιότεροι είναι αυτοί του Σωφρονίου Ιεροσολύμων (1638) και οι ωδές (ιδιόμελα) που ψάλλονται στα Θεοφάνια όπως π.χ. «Φωνή Κυρίου επί των υδάτων», όπως και το «Τριάς υπερούσιε…» του Ιωάννου Δαμασκηνού. Ο εκκλησιαστικός ύμνος που κυριαρχεί την ημέρα και βρίσκεται στα χείλη κάθε πιστού είναι το Απολυτίκιο των Θεοφανίων:

Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου σου Κύριε  η της Τριάδος εφανερώθη προσκύνησις του γαρ Γεννήτορος η φωνή προσεμαρτύρει Σοι  αγαπητόν Σε Υιόν ονομάζουσα και το Πνεύμα εν είδει περιστεράς  εβεβαίου του λόγου το ασφαλές Ο επιφανής Χριστέ ο Θεός Και τον κόσμον φωτίσας δόξα Σοι.

Κοντάκιο Θεοφανίων

«Επεφάνης σήμερον τη οικουμένη και το Φως Σου Κύριε εσημειώθη εφ΄ ημάς εν επιγνώσει υμνούντας Σε Ήλθες εφάνης το Φως το απρόσιτον»

 Μεγαλυνάριο Θεοφανίων

«Σήμερον επέφανεν ο Σωτήρ εν μορφή ως δούλου βαπτισθήναι μετά σαρκός υπό Ιωάννου εν Ιορδάνου ρείθροις ίνα βροτών εκπλύνει τα παραπτώματα»

Τα έθιμα των Θεοφανίων

Με την γιορτή των Θεοφανίων συνδέθηκαν από νωρίς πολλά χριστιανικά έθιμα. Έτσι παλιό είναι το έθιμο του αγιασμού των υδάτων της θάλασσας, αλλά και των λιμνών και των ποταμών κ.α., το οποίο για την Ανατολική Εκκλησία ξεκίνησε κατά την διάρκεια του 4ου αιώνα. Στην Δυτική Εκκλησία το έθιμο αυτό ξεκίνησε πολύ αργότερα και για πρώτη φορά στην Γαλλία κατά τα μέσα του 12ου αιώνα.

Κάλαντα των Φώτων

Την ημέρα των Θεοφανίων ψάλλονται τα «Καλήμερα», ενώ την παραμονή της γιορτής τα παιδιά περιφερόμενα ψάλλουν τα γνωστά κάλαντα των Φώτων: « Σήμερον (ή ήρθανε) τα Φώτα κι’ οι φωτισμοί –ήρθαν οι παπάδες κι’ οι αγιασμοί – (ή και χαρές μεγάλες και αγιασμοί) – ήρθανε τα Φώτα τα φωτεινά –ήρθε και η κυρά μας η Παναγιά – ή κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό κάθεται η κυρά μνας η Παναγιά – όργανο βαστάει και κερί κρατεί και τον Άη Γιάννη παρακαλεί – Άη Γιάννη και Πρόδρομε βάπτισε και μένα Θεού παιδί – να ανέβω ψηλά στους ουρανούς να κατέβω κάτω στους χριστιανούς – να μαζέψω ρόδα και λίβανα ν’ αγιαστούν οι βρύσες και τα νερά – ν΄αγιαστεί κι’ αφέντης με την κυρά.

Ανέλκυση του Σταυρού

Νεαρά, κυρίως, άτομα βουτούν στα παγωμένα νερά για να πιάσουν πρώτα τον Σταυρό και να λάβουν την ευλογία του ιερωμένου, αλλά και να δεχθούν τις τιμές και τις ευχές των συντοπιτών τους. Στον Πειραιά απαγορεύτηκε από τα προπολεμικά χρόνια η ανέλκυση του Σταυρού από βουτηχτές, έπειτα από μια θανάσιμη συμπλοκή μεταξύ τους. Στις μέρες μας, η ανέλκυση γίνεται από τον Επίσκοπο με την κορδέλα που φέρει ο Σταυρός.

Η κατάδυση του Σταυρού, κατά τη λαϊκή πίστη, δίνει στο νερό καθαρτικές και εξυγιαντικές ικανότητες. Οι κάτοικοι πολλών περιοχών μετά τη κατάδυση τρέχουν στις παραλίες ή στις όχθες ποταμών και λιμνών για να πλύνουν τα αγροτικά τους εργαλεία, ακόμη και εικονίσματα. Κατά τη λαϊκή δοξασία, ακόμη και τα εικονίσματα με το πέρασμα του χρόνου χάνουν την αρχική δύναμη και αξία τους, που την αποκτούν όμως εκ νέου από το αγιασμένο νερό. Αυτή ακριβώς η διαδικασία δεν αποτελεί παρά επιβίωση της αρχαίας αθηναϊκής γιορτής των «Πλυντηρίων».

Ο αγιασμός των σπιτιών

Αυτό το έθιμο είναι σχετικό με την δεισιδαιμονία των καλικαντζάρων, επειδή αυτοί κατά το «Δωδεκαήμερο», όπως πίστευαν οι άνθρωποι,  έμπαιναν στα σπίτια συνήθως από τις καπνοδόχους των τζακιών και προξενούσαν πολλές ζημιές και καταστροφές. Σύμφωνα με τις παραδόσεις  του ελληνικού λαού, οι καλικάντζαροι φοβούνται τον αγιασμό και μαζεύονται φωνάζοντας ο ένας προς τον άλλο: «Φύγετε να φύγουμε, κι’ έφτασε ο τρουλόπαπας με την αγιαστούρα του και με την βρεχτούρα του!».

Η εορτή των Θεοφανίων περικλείει και πολλές εκδηλώσεις που αποτελούν διαιώνιση αρχαίων ελληνικών εθίμων. Ο Αγιασμός στη χώρα μας έχει και την έννοια του καθαρμού, του εξαγνισμού των ανθρώπων, καθώς και της απαλλαγής του από την επήρεια των δαιμονίων. Η τελευταία αυτή έννοια δεν είναι αυστηρά χριστιανική, αλλά έχει τις ρίζες της στην αρχαία λατρεία.